საქმე №ას-361-343-2015 14 დეკემბერი, 2015 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე


კასატორი _ ს. კ-ი (მოსარჩელე)


მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „G-“, თ. ბ-ე (მოპასუხე)


გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 იანვრის განჩინება


კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება


დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:
ს. კ-იმ (შემდგომში _ მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „G-ისა“ და თ. ბ-ის (შემდგომში _ მოპასუხეები) მიმართ შპს „G-ისათვის“ მოსარჩელის სასარგებლოდ 85 000 აშშ დოლარის დაკისრებისა და თანხის ამოღების მიზნით შპს „ი-ის“ საწესდებო კაპიტალში თ.ბ-ის კუთვნილი გირავნობით დატვირთული 30%-იანი წილის რეალიზაციის მოთხოვნით.
2. მოპასუხეების პოზიცია:
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლის ფარგლებში სადავო გახადეს სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების მოსარჩელესთან, როგორც ფიზიკურ პირთან დადება. შპს „G-მა“ განმარტა, რომ მას თანხა არ გადარიცხვია, როგორც ეს ხელშეკრულებაშია მითითებული, ხოლო მის ანგარიშზე ჩარიცხული თანხები შეეხებოდა მას და „A-ს“ შორის არსებულ ნასყიდობის სამართლებრივ ურთიერთობას. 2012 წლის 16 დეკემბრის ხელშეკრულების გაფორმების მიზანი იმ ვალდებულების დაფიქსირება იყო, რაც პროდუქციის (ტყვიის შენადნობი) მიწოდების ფარგლებში ჰქონდა მოპასუხეს „A-თან“. გარდა აღნიშნულისა, მოპასუხეებმა სადავო გახადეს უვადოდ დადებული სესხის ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების საკითხი.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
5.1. გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
5.1.1. პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ აპელანტი შპს „R-ის“ დირექტორი და მისი 100%-იანი წილის მფლობელია.
5.1.2. შპს „G-“ წარმოადგენს ტყვიის შენადნობის გადამამუშავებელ საწარმოს, რომელიც 2012 წლის 20 აგვისტოს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე, თავის საქმიანობას ეწევა შპს „ი-ის“ კუთვნილ საწარმოში.
5.1.3. თ. ბ-ე შპს „ი-ის“ 30%-იანი წილის მფლობელია.
5.1.4. 2012 წლის 16 დეკემბერს, მოსარჩელესა და შპს „G-ს“ შორის გაფორმდა სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულება, რომლის უზრუნველსაყოფად თ. ბ-ემ დააგირავა მისი კუთვნილი 30%-იანი წილი შპს „ი-ის“ საწესდებო კაპიტალში. მთითებული ხელშეკრულებით მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის შემდეგ, მსესხებელ შპს „G-ს“ მისი მოთხოვნისთანავე დამატებით გადასცეს სესხის თანხა, რომლის რაოდენობაც განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით, ამასთან, მხარეებმა აიღეს ვალდებულება, რომ სესხად მიღებული თანხა გამოყენებული იქნებოდა მხოლოდ შპს „G-ის“ საქმიანობისათვის. მხარეები შეთანხმდნენ სესხის დაბრუნების საშუალებებზე, კერძოდ, სესხის დაფარვა უნდა მომხდარიყო შპს „G-ის“ საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხით, ასევე, მოპასუხის მიერ შეძენილი უძრავ-მოძრავი ქონებით ან/და მის მიერ ნაწარმოები პროდუქციით. მხარეებმა ასევე აიღეს ვალდებულება, ერთმანეთისთვის წარედგინათ ყველა სათანადო საბუთი სესხის თანხის მიზნობრივი გახარჯვის დასადასტურებლად.
5.1.5. შესასყიდი პროდუქციის ღირებულების გადარიცხვას შპს „G-ის“ ანგარიშზე ახდენდა უშუალოდ შპს „A.“, ს. კ-ი, როგორც შპს „A-ის“ წარმომადგენელი, ასევე როგორც შპს „R-ის“ დირექტორი და მისი 100%-იანი წილის მფლობელი, ფიზიკური პირი ბ..
5.1.6. აპელანტის შეფასებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია უდავოდ დადგენილად გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს, მოპასუხისათვის, სადავო სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა _ 85 000 აშშ დოლარი, საბანკო ანგარიშზე არ გადაურიცხავს. აპელანტის მტკიცებით, მართალია, აგვისტოში არ მომხდარა ამ თანხის სრულად გადარიცხვა და ამ პერიოდისათვის მხოლოდ 10 000 აშშ დოლარი გადასცა მოსარჩელემ მოპასუხეს, მაგრამ სადავო თანხიდან 75 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი გადარიცხულია საბანკო გადარიცხვით 2012 წლის 17 სექტემბერს, რომლის გადარიცხვის დამადასტურებელი საბუთიც წარმოდგენილია საქმის მასალებში. პალატამ, საკითხის სწორად შეფასების მიზნით, მნიშვნელოვნად მიიჩნია, მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების შინაარსის, ამ გარიგების დათქმებისა და მხარეთა შორის ხელშეკრულების დადებამდე არსებული ურთიერთობების შეფასება, ასევე, იმ გარემოების დადგენა, თუ რა მტკიცებულებებით დასტურდება ამ გარიგების საფუძველზე ფიზიკური პირის _ ს. კ-ის მიერ, მოპასუხე შპს „G-ისათვის“ სესხის სახით 85 000 აშშ დოლარის გადაცემა. მხარეთა შორის 2012 წლის 16 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულებით კონკრეტულად გაიწერა იმდაგვარი ვალდებულებები, როგორიცაა: სესხად მიღებული თანხის კონკრეტული დანიშნულება, რომელიც გამოყენებული უნდა ყოფილიყო მხოლოდ შპს „G-ის“ საქმიანობისათვის, უფრო მეტიც, მხარეებმა აიღეს ვალდებულება, ერთმანეთისთვის წარედგინათ ყველა სათანადო საბუთი სესხის თანხის მიზნობრივი გახარჯვის დასადასტურებლად; ხელშეკრულების მიხედვით, სესხი იყო უპროცენტო, შესაბამისად, ყოველთვიურად არ ერიცხებოდა სარგებელი; რაც შეეხებოდა ვადას, სესხის დაბრუნება უნდა მომხდარიყო მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე, მათ მიერ განსაზღვრულ პერიოდში; ხელშეკრულებაში ასევე მითითებული იყო სესხის დაბრუნების საშუალებებზე. პალატამ ხელშეკრულების სწორი შეფასების მიზნით აღნიშნა, რომ შპს „G-“ საქმიან ურთიერთობაში იმყოფებოდა და მის ინვესტირებასაც ახორციელებდა კომპანია „A-ი“. კონკრეტულად კი, შპს „G-ის“ საქმიანობა გამოიხატებოდა იმაში, რომ იგი გადაამუშავებდა ნედლეულს, აწარმოებდა ტყვიის შენადნობს და ინვესტირების ფარგლებში, გადახდილი თანხის სანაცვლოდ, დამუშავებულ პროდუქციას მისაღებ ფასად აწვდიდა კომპანია „A-ს“, ამ უკანასკნელის სახელით კი, პროდუქციის გატანას ახორციელებდა მოსარჩელე ს. კ-ი. მოპასუხემ სადავო გახადა ს. კ-ს, როგორც ფიზიკურ პირსა და შპს „G-ს“ შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა და სესხად გადაცემული 85 000 აშშ დოლარის დაბრუნების ვალდებულება, ვინაიდან მოპასუხის განმარტებით, 2012 წლის 16 დეკემბრის სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულების გაფორმების მიზანი იყო იმ ვალდებულებების დაფიქსირება, რაც პროდუქციის მიწოდების ფარგლებში ჰქონდა მოპასუხეს კომპანია „A-ის“ მიმართ; მოპასუხე მხარე, ორივე ინსტანციის სასამართლოში, როგორც წერილობით, ასევე, ზეპირ განმარტებებში არაერთგზის მიუთითებდა, რომ ამ მიზნით (სესხის სახით) თანხის მოსარჩელის მიერ მოპასუხე საწარმოსათვის გადაცემას ადგილი არ ჰქონია და, შესაბამისად, მოსარჩელემ ამ გარემოების საწინააღმდეგოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, საქმეზე ვერ წარადგინა შესაბამისი მტკიცებულება.
5.1.7. სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 317-ე მუხლების პირველი ნაწილების, 327-ე, 623-ე მუხლების თანახმად, გამსესხებლის ძირითადი ვალდებულება არის სესხის (ფულადი ერთეულის) გადახდა (გადარიცხვა, გადაცემა); მსესხებლის ძირითადი ვალდებულება კი, სესხის მიღება და ამასთანავე, თუ შეთანხმებულია, უზრუნველყოფის წარდგენა, პროცენტის გადახდა. იმ პირობებში, როდესაც სადავოა სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულებაში მოხსენიებული თანხის - 85 000 აშშ დოლარის მოსარჩელის, როგორც ფიზიკური პირის მიერ, მოპასუხისათვის სესხის სახით გადაცემის ფაქტი, თანხის გადაცემა მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა, რაც, განსახილველ შემთხვევაში, სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით, ვერ განახორციელა ს. კ-იმ. მოპასუხე არ უარყოფდა მოსარჩელის მიერ მისთვის კონკრეტული თანხების გადარიცხვას, თუმცა, მიუთითებდა, რომ აღნიშნული თანხები წარმოადგენდა კომპანია „A-ის“ მიერ პროდუქციის შეძენის საფასურს. ამ მხრივ აპელანტი სადავოდ ხდიდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ საქმის განხილვისას გააკეთა ურთიერთსაწინააღმდეგო და ურთიერთგამომრიცხავი განმარტებები იმასთან დაკავშირებით, თუ რა ფორმით მოხდა სადაო თანხის გადაცემა მოპასუხისათვის. ხელშეკრულების 3.5. პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მსესხებლის ვალდებულება მოგირავნის წინაშე წარმოიშვა, გამსესხებლისა და მოგირავნის მიერ მსესხებლის - შპს „G-ის“ სასარგებლოდ სესხის გაცემის საფუძველზე (მსესხებლის კუთვნილ საბანკო ანგარიშზე თანხის გადარიცხვით), კერძოდ, ორი ათას თორმეტი წლის ოც აგვისტოს, ს. კ-იმ, რომელიც მოხსენიებულია როგორც მოგირავნე (გამსესხებელი) მსესხებელ შპს „G-ს“, რომელიც ხელშეკრულებაში წოდებულია, როგორც მსესხებელი, ასესხა 85 000 აშშ დოლარი. როგორც დასახელებული ხელშეკრულების დათქმა ცხადყოფს, იგი ასახავს მანამდე (ხელშეკრულების გაფორმებამდე) არსებულ ურთიერთობას და მიუთითებს, რომ სესხის თანხის მსესხებლის კუთვნილ საბანკო ანგარიშზე გადარიცხვა განხორციელდა 2012 წლის 20 აგვისტოს, შესაბამისად, მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ ამ რიცხვში მართლაც განხორციელდა მოპასუხე საწარმოს ანგარიშზე სადავო თანხის სრული ოდენობით, ან მისი ნაწილის გადარიცხვა, უნდა წარედგინა მოსარჩელეს, ვინაიდან, ფიზიკური პირის - ს. კ-ისაგან, სესხის სახით, აღნიშნული თანხის მიღების შესახებ გარემოებას, უარყოფდა მოპასუხე.
5.1.8. არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის მითითება იმის შესახებ, რომ საქმეში წარმოდგენილი საბანკო ამონაწერებით დასტურდებოდა მის მიერ სესხის სახით 85 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის მოპასუხისათვის გადარიცხვა, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი საბანკო ამონაწერები სს „პ-იდან“ მოიცავდა 27.08.2012წ.-29.03.2013წ. პერიოდს, რომელიც არ ასახავდა ხელშეკრულებაში მითითებულ თარიღს - 20.08.2012წ. შესაბამისად, ხელშეკრულებაში მითითებულ დროს თანხის გადარიცხვის შესახებ გარემოების დასადასტურებლად, მითითებული საბანკო ამონაწერები ვერ იქნებოდა მიჩნეული სათანადო მტკიცებულებად იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ ის არ მოიცავდა სადავო ხელშეკრულებაში მითითებულ თარიღს (20.08.2012წ.). ასევე არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მითითება იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 85 000 აშშ დოლარის გადაცემა მოხდა ნაწილ-ნაწილ, კერძოდ, აგვისტოში გადაცემულ იქნა 10 000 აშშ დოლარი ხელზე, ხოლო, 2012 წლის 17 სექტემბერს განხორციელდა დარჩენილი ნაწილის 75 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადარიცხვა ბანკის მეშვეობით. პალატის მითითებით, მოპასუხე არ ადასტურებდა მოსარჩელისაგან სესხის სახით 10 000 აშშ დოლარის ხელზე მიღების ფაქტს, ხოლო მოსარჩელე, გარდა საკუთარი განმარტებისა, ამ გარემოების დასადასტურებლად შესაბამის მტკიცებულებაზე ვერ მიუთითებდა, რაც შეეხებოდა 75 000 აშშ დოლარის ნაწილში სესხის სახით თანხის გადაცემის მტკიცებას, პირველ ტომში, საქმის ფურცელ 104-ზე განთავსებულ შპს „G-ის“ საბანკო ანგარიშის ამონაწერით დასტურდებოდა მოპასუხის ანგარიშზე, მოსარჩელის მიერ 2012 წლის 17 სექტემბერს თანხის - 123 375.00 ლარის ჩარიცხვის შესახებ გარემოება, თუმცა თანხის დანიშნულებაში ასახული იყო ინფორმაცია, იმის შესახებ, რომ მითითებული თანხა წარმოადგენდა საქონლის საფასურს და არა სესხის სახით გადაცემულ თანხას, რის გამოც, აღნიშნული ამონაწერი ვერ იქნებოდა მიჩნეული 2012 წლის 16 დეკემბრის სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის თანხის - 85 000 აშშ დოლარის ნაწილის, მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გადაცემის დამადასტურებელ მტკიცებულებად.
5.1.9. გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს, როგორც ფიზიკურ პირს, სადავო ხელშეკრულებაში მოხსენიებული თანხა მოპასუხე შპს „G-ისთვის“ სესხის სახით არ გადაუცია. ამ მხრივ, სხვა გარემოებებთან ერთად, ასევე მნიშვნელოვანი იყო საქმის განხილვისას თავად მოსარჩელის (ორივე ინსტანციის სასამართლოში) არაერთმნიშვნელოვანი განმარტებები: იგი ცალსახად ვერ მიუთითებდა, თუ რა ფორმით და რა ოდენობით განხორციელდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადაცემა მოპასუხისათვის. ერთი მხრივ, ს.კ-ი აღნიშნავდა, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა გადაცემულ იქნა ნაწილ-ნაწილ, ჯერ 10 000 აშშ დოლარის, ხოლო შემდგომ დარჩენილი 75 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო, მეორე მხრივ, სადავო ხელშეკრულებაზე მითითებით აღნიშნავდა, რომ მოპასუხეს ერთჯერადად გადასცა 85 000 აშშ დოლარი. ურთიერთგამომრიცხავი იყო ასევე მოსარჩელის მითითება ზემოაღნიშნული თანხის გადაცემის ფორმასთან დაკავშირებით _ განხორციელდა ეს საბანკო გადარიცხვის მეშვეობით, თუ მხარისათვის რეალურად გადაცემით. სააპელაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას, აპელანტმა სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვაზე, თუ რა იყო მის მიერ მოწინააღმდეგე მხარისათვის გადარიცხული თანხის დანიშნულება (მიზანი), აღნიშნა, რომ ეს იყო ინვესტიცია და, შესაბამისად, გადარიცხვის შესახებ დანიშნულებაშიც მიეთითა საქონლის შესყიდვა (13.01.2014წ. სასამართლო სხდომის ოქმი, 13.52.35სთ; 13.52.42სთ). მოსარჩელე პირველი ინსტანციის სასამართლოში ს.ფ. 180-181-ზე წარდგენილ წერილობით მოსაზრებებში განმარტავდა, რომ ეთანხმება შპს „G-ის“ შემდეგ პოზიციას _ „ს. კ-ის მიერ გადარიცხული თანხები იყო მისაწოდებელი საქონლის საავანსო ღირებულება“ აქვე მხარე მიუთითებდა, რომ „ეს სულ სხვა ურთიერთობის ნაწილია და საერთო არ აქვს სესხის ხელშეკრულებასთან“, შესაბამისად, თუკი მოსარჩელე მხარეც მიიჩნევდა და ადასტურებდა, რომ მის მიერ გადარიცხულ თანხებს გააჩნდა „საქონლის საავანსო ღირებულების“ დანიშნულება და იგი სულ სხვა ურთიერთობის ფარგლებში იქნა მოპასუხისათვის გადახდილი, მით უფრო, მას უტყუარად უნდა დაედასტურებინა სასესხო ურთიერთობის ფარგლებში და ამ მიზნით მოპასუხისათვის თანხის გადახდის ფაქტობრივი გარემოება. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, საქმის განხილვისას უდავოდ დადგინდა, რომ მოსარჩელის მიერ შპს „G-სათვის“, სხვადასხვა დროს ადგილი ჰქონდა გარკვეული თანხების გადარიცხვას, აღნიშნული ასევე დასტურდებოდა საქმეზე წარმოდგენილი საბანკო ამონაწერებით, თუმცა, მხარეთა შორის არსებობდა გარკვეული სამართლებრივი ურთიერთობაც, კერძოდ, შპს „G-ის“ მიერ ხორციელდებოდა ტყვიის შენადნობის წარმოება, რომელსაც იგი, თანხის სანაცვლოდ, მხარისათვის მისაღებ ფასად აწვდიდა კომპანია „A-ს“ და ამ კომპანიის სახელით პროდუქციის გატანას ახორციელებდა მოსარჩელე.
5.1.10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლისა და მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარის მიერ დავის საგნის განსაზღვრა დისპოზიციურობის ერთ-ერთი კონკრეტული გამოვლინებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოს უფლება არა აქვს, გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, შეცვალოს სარჩელის საგანი ან საფუძველი, გაადიდოს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა და თავისი გადაწყვეტილებით მიაკუთვნოს მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე იგი მოითხოვდა (სს.კ-ის 248-ე მუხლი). განსახილველი სარჩელით მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა შპს „G-სათვის“ ს. კ-ის სასარგებლოდ 85 000 აშშ დოლარის დაკისრება, რომელიც მოსარჩელის მტკიცებით, მხარეთა შორის 2012 წლის 16 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, სესხის სახით მოსარჩელემ გადასცა მოპასუხეს. შესაბამისად, განსახილველი სარჩელის ფარგლებში, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე ვერ ადასტურებს მოპასუხისათვის სადავო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის სესხად გადაცემას, არ არსებობდა მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი. ამასთან, მხარის მიერ თავისი მატერიალური და საპროცესო უფლებების თავისუფალი განკარგვის დისპოზიციურობის პრინციპის შესაბამისად, სარჩელის შინაარსის, მხარის მიერ აღწერილი დავის ფაქტობრივი გარემოებების, სასარჩელო მოთხოვნისა და მისი სამართლებრივი საფუძვლების გათვალისწინებით, პალატამ აღნიშნა, რომ არ იყო უფლებამოსილი, ემსჯელა სხვა ურთიერთობის ფარგლებში სადავო ხელშეკრულების გაფორმებამდე, შპს „G-ისათვის“ გადაცემულ თანხებზე.
5.1.11. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ სასამართლომ იმსჯელა ისეთი მოთხოვნის შესახებ, რომელიც მხარეს არ დაუყენებია სასამართლოს წინაშე. შესაბამისად, არ დარღვეულა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნები, რადგან სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებული მსჯელობის საფუძველი გახდა მოპასუხის მიერ წარდგენილი შესაგებელი.
5.1.12. აპელანტი ასევე მიუთითებდა, რომ მოპასუხეს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 431-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი საშუალებები. პალატის შეფასებით, მითითებული პრეტენზია იმ შემთხვევაში იქნებოდა გასაზიარებელი, თუკი მხარეთა შორის სადავოდ იქნებოდა გამხდარი მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულება. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების საგანში შემავალი, 2012 წლის 16 დეკემბრის სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის მოპასუხე კომპანიისათვის გადაცემის დამტკიცება, ასევე, მოპასუხე უარყოფდა მითითებული თანხის მიღებას, არ არსებობდა მოპასუხის მიერ ზემოთ მითითებული მტკიცებულებების წარმოდგენის ვალდებულება.
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
6.1. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
6.1.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელესა და მის წარმომადგენელს არც წერილობითი და არც ზეპირი შეჯიბრებისას არ მიუთითებიათ იმის შესახებ, რომ საქმეში წარმოდგენილი 75 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის 2012 წლის 17 სექტემბერს გადარიცხვის ქვითარი არ წარმოადგენდა მხარეთა შორის 2012 წლის 16 დეკემბერს დადებულ სესხის ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის გადაცემის დამადასტურებელ მტკიცებულებას. მოსარჩელემ განმარტა, რომ თანხის სრულად გადაცემა, მართალია, არ მომხდარა აგვისტოში, ამ პერიოდისათვის გადახდილი იყო მხოლოდ 10 000 აშშ დოლარი, თუმცა, დარჩენილი თანხა _ 75 000 აშშ დოლარი გადარიცხულ იქნა 2012 წლის 17 სექტემბერს და ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეშია წარმოდგენილი. 85 000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის გადაცემის დამადასტურებელი მტკიცებულებაა, ასევე, თვით მოპასუხის მიერ თანხის მიღებიდან 4 თვის შემდეგ ხელმოწერილი ხელშეკრულება, რომელიც 2012 წლის 16 დეკემბერს დამოწმდა ნოტარიუსის მიერ, ასევე, მიღებული სესხის უზრუნველყოფის ღონისძიების შეთავაზება მოსარჩელისათვის და უზრუნველყოფის საგნის საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად, ს. კ-ის, როგორც ფიზიკური პირის სასარგებლოდ დატვირთვა.
6.1.2. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არასწორად არ შეაფასა სესხის სამართლებრივ ურთიერთობად. ამ კუთხით წინააღდეგობრივია სასამართლოს მსჯელობა, როდესაც, ერთი მხრივ, შეფასებას აძლევს მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებას, ხოლო, მეორე მხრივ, ადგენს, შპს „A-ისათვის“ მოპასუხის მიერ გადაცემული საქონლის ღირებულების მოსარჩელის მიერ ანაზღაურებას. სასამართლოს ამგვარი მსჯელობა ეწინააღმდეგება, როგორც საქართველოს სამეწარმეო კანონმდებლობას, ისე კერძო სამართლის სამართალსუბიექტობის ძირითად პრინციპებს.
6.1.3. უდავო გარემოებას წარმოადგენს, რომ მოსარჩელე ფიზიკური პირია, მოპასუხემ კი, უკვე მიღებული სესხის გამო, ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა ფიზიკური პირის წინაშე. იგი, როგორც იურიდიული პირი, ვალდებულია, სამოქალაქო ბრუნვაში მეტი წინდახედულობა გამოიჩინოს, ვიდრე ფიზიკურმა პირმა.
6.1.4. სააპელაციო სასამართლომ ცალმხრივი შეფასება მისცა სადავო ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტსა და საქმის პირველ ტომში, ასევე, სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხის განმარტებას, ს.კ-ის, როგორც ფიზიკური პირის, მიერ თანხის გადაცემის თაობაზე. მოსარჩელემ სწორედ ამ მოტივით გაამახვილა ყურადღება 2012 წლის 17 სექტემბრის გადარიცხვის ქვითარში თანხის დანიშნულებაზე, ვინაიდან თანხა მხოლოდ პროდუქციის შეძენის და არა სხვა მიზნით გადაეცემოდა მოპასუხეს. სასამართლომ დაარღვია მხარეთა დისპოზიციურობის პრინციპი, როდესაც იმსჯელა, ერთი მხრივ, მოსარჩელის, როგორც იურიდიული პირის წარმომადგენლის და არა როგორც ფიზიკური პირის მიერ სადავო თანხის გადარიცხვაზე, მეორე მხრივ, აღნიშნულით სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს. სასამართლომ ისე იმსჯელა მოსარჩელის მიერ ნების გამოვლენის ნაკლსა და მოპასუხის, როგორც იურიდიული პირის მიერ ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე, რომ მოპასუხეს ამ გარემოების თაობაზე დამოუკიდებელი მოთხოვნა არ დაუყენებია, ასევე არ უსარგებლია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 188-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნით. ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპის დარღვევით სასამართლომ სადავო ურთიერთობა მიიჩნია შპს „G-სა“ და „A-ს“ შორის დადებულ იმგვარ გარიგებად, რომლის მიზანიც პროდუქციის წარმოება და მიწოდება იყო, რომლის გატანასაც ახორციელებდა მოსარჩელე. ამ თვალსაზრისით, სასამართლოს მხედველობიდან გამორჩა ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლით გათვალისწინებულ სათანადო მოსარჩელის საკითხზე მსჯელობაც.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
1.2. განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულება. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა სესხის გადაცემის ფაქტი, ხოლო ხელშეკრულებაში ასახული ურთიერთობა შეეხებოდა არა მოსარჩელეს, როგორც ფიზიკურ პირსა და მოპასუხეებს შორის დადებულ სესხს, არამედ, იგი ასახავს მოპასუხე შპს „G-სა“ და „A-ს“ შორის არსებულ ურთიერთობას, სადაც მოსარჩელე „A-ის“ სახელით რიცხავდა გარკვეულ თანხებს მოპასუხე „G-ის“ ანგარიშზე და ორგანიზებას უწევდა ამ უკანასკნელის მიერ მიწოდებული პროდუქციის ქვეყნიდან გატანას.
1.3. კასატორი არ ეთანხმება ქვემდგომი სასამართლოს ამ მსჯელობას და პრეტენზიას გამოთქვამს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან, როგორც დისპოზიციურობის პრინციპის, ისე სააპელაციო საჩივრის განხილვის ფარგლების დარღვევისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მათ შორის მოპასუხის განმარტებების არასწორად შეფასების თაობაზე. საკასაციო პრეტენზიათა დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს რამდენიმე პრაქტიკულ საკითხზე, როგორიცაა: სარჩელის ფორმალური გამართულობა, მოპასუხის შედავების არსებითობა და მტკიცებულებების, მათ შორის, მხარეთა განმარტებების მნიშვნელობა დავის კვალიფიკაციის კუთხით.
1.3.1. როგორც სარჩელის შინაარსიდან ირკვევა, მოსარჩელე მოთხოვნას ამყარებს, ერთი მხრივ, ს. კ-ისა და, მეორე მხრივ, შპს „G-ის“ დირექტორსა და თ. ბ-ეს შორის 2012 წლის 16 დეკემბერს დადებულ ხელშეკრულებაზე, რომლის ფარგლებშიც მსესხებლის (შპს „G-ის“) ვალდებულება მოგირავნის (ს. კ-ის) წინაშე წაროიშვა მოსარჩელის მიერ შპს „G-ის“ სასარგებლოდ სესხის გაცემის საფუძველზე (მსესხებლის საბანკო ანგარიშზე თანხის გადარიცხვით), კერძოდ, 2012 წლის 20 აგვისტოს ს. კ-იმ შპს „G-ს“ ასესხა 85 000 აშშ დოლარი. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნასესხები თანხა უნდა გამოყენებულიყო შპს „G-ის“ საქმიანობისათვის. სესხი იყო უსარგებლო, მას არ დაერიცხებოდა პროცენტი, ხოლო მისი დაბრუნება მოხდებოდა მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე, მათ მიერ განსაზღვრულ პერიოდში. ხელშეკრულების თანახმად, „თანხის დაბრუნება მოხდება იმ დროისათვის შპს „G-ის“ საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხის ოდენობით ან/და შპს „G-ის“ მიერ ნაწარმოები საქონლით (ამასთან, მხედველობაში მიიღება მსესხებლის მიერ იმ დროისათვის გაცემული სესხის თანხა, ასევე შპს „G-ის“ მიერ შეძენილი უძრავ-მოძრავი ქონება ან/და მის მიერ ნაწარმოები პროდუქცია)“, მხარეებმა იკისრეს ვალდებულება, ერთმანეთისათვის წარედგინათ ყველა სათანადო საბუთი (მათ შორის, ნებისმიერი ქვითარი და სხვა) სესხის თანხის მიზნობრივი გახარჯვის დასადასტურებლად. მითითებული ვალდებულების უზრუნველსაყოფად გირავნობით დაიტვირთა თ. ბ-ის კუთვნილი 30%-იანი წილი შპს „ი-ის“ საწესდებო კაპიტალში. მოსარჩელის განმარტებით, მიუხედავად ზეპირი თუ წერილობითი მოთხოვნისა, მოპასუხე არ აბრუნებს თანხას.
1.3.2. სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შესაგებლის თანახმად, შპს „G-მა“ სადავოდ გახადა, როგორც სესხის ხელშეკრულებიდან გასვლის (შეწყვეტის) მართლზომიერება, ისე თავად სესხის გადაცემის ფაქტი და განმარტა, რომ მოსარჩელეს თანხის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარუდგენია, მან თავადვე დაურთო შესაგებელს მოპასუხე საწარმოს საბანკო ამონაწერები და აღნიშნა, რომ გადახდილი თანხები ასახავდა მოპასუხესა და „A-ს“ შორის არსებული ურთიერთობიდან გამომდინარე გადახდებს, რაც დასტურდებოდა გადარიცხვის დოკუმენტში მითითებული გადახდის დანიშნულებით. შპს „G-ის“ წარმომადგენელმა დამატებით მიუთითა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 3.5. პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმადაც, სესხის დაბრუნება მოხდება მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე, მათ მიერ განსაზღვრულ პერიოდში. თ. ბ-ე ასევე დაეთანხმა შპს „G-ის“ შედავებას და აღნიშნა, რომ ის მოსარჩელეს, როგორც ე.წ ინდური მხარის წარმომადგენელს განიხილავდა, რადგანაც, როგორც „A-თან“, ისე შპს „R-თან“ ურთიერთობაში მხარეს წარმოადგენდა ს. კ-ი. გარდა აღნიშნულისა, მოპასუხემ სადავო გახადა ხელშეკრულების მოშლისა და თანხის გირავნობის საგნის რეალიზაციით დაბრუნების მართლზომიერება.
1.3.3. როგორც ზემოთ ვახსენეთ, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დადგენილად მიიჩნიეს, რომ სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულება ასახავდა მოსარჩელის მიერ მითითებულისაგან განსხვავებულ ურთიერთობას. ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნით, მხოლოდ შპს „G-ის“ საქმიანობისათვის თანხის გამოყენებაზე შეთანხმება განაპირობებდა 2012 წლის 16 დეკემბრის ხელშეკრულების შპს „G-სა“ და „A-ს“ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში დადებულ ხელშეკრულებად მიჩნევას, რომლის მიზანიც იყო პროდუქციის წარმოება და მისი მიწოდება კომპანიისთვის, რომლის გატანას ახორციელებდა ს. კ-ი. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის ის მოსაზრება, რომლის თანახმადაც, სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულებაში შპს „G-ის“ მიერ ს. კ-ი აღქმულ იქნა როგორც „A-ის“ წარმომადგენელი და არა დამოუკიდებელი ფიზიკური პირი. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს მითითებულ დასკვნას და აღნიშნავს, რომ ორ იურიდიულ პირს შორის არსებულ ურთიერთობაზე მსჯელობისას არ შეფასებულა საკითხი იმის თაობაზე, მოპასუხე შეეცილა თუ არა ხელშეკრულებაში გამოვლენილ ნებას. საქმეში წარმოდგენილი შესაგებლებისა და მოპასუხეთა განმარტებების შესწავლის შედეგად ირკვევა ის, რომ ისინი კონტრაჰენტის პიროვნებაში შეცდომაზე მიუთითებენ (სკ-ის 74.1 მუხლი), რომელიც გარიგების საცილოობაზე მითითებას წარმოადგენს, თუმცა, ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია, განიმარტოს შეცილების ინსტიტუტის თავისებურება, რომელიც სამართლებრივ ურთიერთობებზე ზემოქმედების ძლიერი საშუალებაა და არ არის შეუზღუდავი. კანონი შეცილების უფლებას განსაზღვრულ დროის ჩარჩოებში აქცევს, რომელთა ხანგრძლივობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორი ხასიათის ქმედება უდევს საფუძვლად საცილო გარიგების დადებას (შეცდომის შემთხვევაში, შეცილების ვადის საკითხი რეგულირდება სკ-ის 79.1 მუხლით). სამართლებრივი შედეგის მიღწევისათვის, სახეზე უნდა იყოს სამართლებრივად ნამდვილი შეცილება, რამდენადაც შეცილების ვადით განსაზღვრის უმთავრეს ფუნქციას წარმოადგენს ის, რომ თუ უფლებამოსილი პირი არ ისარგებლებს კანონმდებლობით განსაზღვრული ამ საშუალებით (შეცილებით), საცილო გარიგება ნამდვილი გახდება და სამართლებრივ ძალას შეიძენს. შეცილების, როგორც ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების ნამდვილობა მეორე მხარის მიერ მის შეცნობასთანაა დაკავშირებული. მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომ სასამართლოებს, მიუხედავად შედავების არსებობისა, არ გამოუკვლევიათ ფაქტობრივი გარემოებები კონტრაჰენტის პიროვნებაში შეცდომის თაობაზე შედავების ნამდვილობის კუთხით და არ უმსჯელიათ, სახეზე ხომ არ არის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლით გათვალისწინებული სათანადო მოსარჩელის საკითხის გარკვევის წინაპირობა. ამ შემთხვევაში, მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 23 ოქტომბრის სხდომაზე მოპასუხის მიერ მიცემული განმარტებაც, რომლის თანახმადაც, ხელშეკრულება შინაარსობრივად სწორია და ამიტომ არ აღიძრა შეგებებული სარჩელი, უბრალოდ მასში არასწორად მიეთითა ს. კ-ი (იხ. 17:44:27 სთ.).
1.3.4. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის არგუმენტს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან მტკიცებულებების არასწორი გამოკვლევისა და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სადავო გარემოებების არასრული შეფასების (ამის მაგალითია თუნდაც ის ფაქტი, რომ სააპელაციო სასამართლო არ მსჯელობს სააპელაციო საჩივრის იმ პრეტენზიაზე, რომლის მიხედვითაც თანხის გადაცემის გარემოება თავის ახსნა-განმარტებაში აღიარა მოპასუხემ) თაობაზე და განმარტავს, რომ სამოქლაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლით დადგენილია სააპელაციო პალატის მსჯელობის ფარგლები და ნორმის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. აღნიშნული ნორმა წარმოადგენს შეჯიბრებითობის, ასევე დისპოზიციურობის პრინციპის ერთ-ერთ გამოვლინებას და განამტკიცებს სასამართლოს მხრიდან სადავო გარემოებათა თუ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაშვებული შესაძლო უსწორობების შემოწმების შესაძლებლობას აპელანტის პრეტენზიათა გათვალისწინებით. სწორედ ამ პრეტენზიების კვლევით სასამართლომ დასაბუთებულად უნდა განსაზღვროს სარჩელის საფუძვლიანობის საკითხი.
1.3.5. ვინაიდან სარჩელი ფორმალურად გამართულია, დავის საგნის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას მტკიცების ტვირთის განაწილების წესზე გაამახვილებს. სამოქალაქო კოდექსის 623-ე-624-ე მუხლების თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ სესხი რეალურ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება და ხელშემკვრელ მხარეთა უფლება-მოვალეობები ხელშეკრულების საგნის მოვალისათვის რეალურად გადაცემის მომენტიდან წარმოიშობა, თავის მხრივ, იგი ფორმასავალდებულო გარიგებას არ წარმოადგენს, თუმცა, ფორმის არჩევა მტკიცების ტვირთზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს. საკასაციო პალატის შეფასებით, სესხის ხელშეკრულების დადების სადავოობისას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, თანხის გადაცემის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება. განსახილველ შემთხვევაში, ვიდრე მოპასუხის შედავების არსებითობის საკითხს გადავწყვეტდეთ, მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს სარჩელზე დართულ სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულებაზე, რომელიც რთული სანოტარო ფორმითაა შედგენილი და რომლის შინაარსიც იძლევა იმ პრეზუმფციის დაშვების საფუძველს, რომ ს.კ-იმ შპს „G-ს“ ასესხა 85 000 აშშ დოლარი, ამასთან, სადავო ხელშეკრულება შეიძლება განვიხილოთ, როგორც ვალდებულების კაუზალური აღიარება, ვინაიდან, ხელშეკრულების 3.5. პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით ირკვევა, რომ „მსესხებლის“ ვალდებულება „მოგირავნის“ წინაშე წარმოიშვა გამსესხებლისა და „მოგირავნის“ მიერ „მსესხებლის“ _ შპს „G-ს“ სასარგებლოდ სესხის გაცემის საფუძველზე (მსესხებლის კუთვნილ საბანკო ანგარიშზე თანხის გადარიცხვით), კერძოდ: 2012 წლის 20 აგვისტოს ს. კ-იმ, რომელიც მოხსენიებულია როგორც „მოგირავნე“ („გამსესხებელი“), „მსესხებელს“ _ შპს „G-ს“, რომელიც ამ ხელშეკრულებაში შემდგომში წოდებულია, როგორც „მსესხებელი“, ასესხა 85 000 აშშ დოლარი. უფრო მეტიც, ამ ვალდებულებისათვის გამოყენებულია მესამე პირის სანივთო უზრუნველყოფა _ გირავნობა. სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, მოვალის ან მესამე პირის მოძრავი ნივთი ან/და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომლის სხვა პირთათვის გადაცემა დასაშვებია, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც ფულადი, ისე არაფულადი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად, ისე, რომ კრედიტორი (მოგირავნე) იძენს უფლებას, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების (გირავნობის საგნის) რეალიზაციით ან მხარეთა შეთანხმებით – მისი საკუთრებაში მიღებით მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში. პალატა განმარტავს, რომ პრეზუმფცია, როგორც ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის ვარაუდი, მტკიცებას არ ექვემდებარება და მისი სარწმუნოდ გაქარწყლების ვალდებულება ეკისრება იმ მხარეს, ვის წინააღმდეგაცაა მიმართული ეს ვარაუდი.
1.4. თანხის გადაცემის ნამდვილობის (სესხის ხელშეკრულების რეალურად დადების) თვალსაზრისით უდავოდ მნიშვნელოვანია შპს „G-ის“ პოზიცია და მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები _ საბანკო ამონაწერები, რომლებითაც მოპასუხეს სურს დაადასტუროს, რომ სესხის თანხა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესითა და მასში მითითებულ ვადაში მოსარჩელეს, როგორც, ფიზიკურ პირს, მოპასუხე საწარმოს ანგარიშზე არ გადაურიცხავს. ამ შესაგებლით, შეიძლება ითქვას, რომ მოპასუხემ გარკვეულწილად ეჭვქვეშ დააყენა გამსესხებლის სასარგებლოდ დაშვებული პრეზუმფციის ნამდვილობა თანხის გადაცემის თაობაზე, თუმცა, მიუხედავად ხელშეკრულების ჩანაწერისა, თანხის ანგარიშზე გადარიცხვის თაობაზე, სასესხო ვალდებულების ნამდვილობაზე გავლენას ვერ იქონიებს გამსესხებლის მიერ თანხის სხვა წესით, მაგალითად, მოვალისათვის ხელზე გადაცემის ფაქტი. ასეთ შემთხვევაში, ხელშეკრულების დადების მტკიცების ტვირთი (თანხის გადაცემა) კვლავ მოსარჩელეს ეკისრება. ამ თვალსაზრისით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად არ შეიძლება იქნას მიჩნეული მოსარჩელის წარმომადგენლის წერილობით განმარტება, რომლითაც იგი ეთანხმება მოპასუხის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ ს. კ-ის მიერ გადარიცხული თანხები იყო მისაწოდებელი საქონლის ღირებულება, რადგანაც, ამავე განცხადებაში მისი ავტორი განმარტავს, რომ ეს სულ სხვა ურთიერთობაა, რომელსაც არაფერი აქვს საერთო სესხის ხელშეკრულებასთან. საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 24 ივლისის სხდომაზე მანვე მიუთითა, რომ თანხა მოპასუხეს გადაეცა აგვისტოში, მაგრამ არა საბანკო ანგარიშსწორებით, ეს თანხა გადახდილია ხელზე და გაურკვეველია, რატომაა ხელშეკრულებაში მითითებული გადარიცხვის თაობაზე (იხ: 15:52:13 სთ.). პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება, რომელიც შეეხება ახალი ადვოკატით შეცვლის გამო წინა წარმომადგენლის მიერ მიცემული განმარტებების უარყოფას, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 99-ე მუხლის ბოლო წინადადების თანახმად, უფლებამოსილებაშეწყვეტილი წარმომადგენლის მიერ კანონის შესაბამისად შესრულებული ყველა საპროცესო მოქმედება ინარჩუნებს მნიშვნელობას. ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს და ხაზგასმით არ იზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ 75 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დასტურდება საქმეში არსებული 2012 წლის 17 სექტემბრის გადარიცხვის დამადასტურებელი საბუთით და სესხის მიზნობრიობიდან გამომდინარე მიეთითა მასში გადარიცხვის დანიშნულება. საბანკო ამონაწერის თანახმად, 2012 წლის სექტემბერში შპს „G-ის“ ანგარიშზე ს. კ-იმ თანხა გადარიცხა დანიშნულებით _ „საქონლის საფასური“ და არა „სესხი“, ქვემდგომმა სასამართლებმა კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, სავსებით სწორად არ მიიჩნიეს ეს მტკიცებულება სადავო სამართალურთიერთობის ნამდვილობის განმსაზღვრელად.
1.5. საკასაციო პრეტენზიათა ფარგლებში პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს საპროცესო ურთიერთობის მიზნებისათვის აღიარების სამართლებრივი მნიშვნელობა, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე და 132-ე მუხლების თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას. საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის ან არარსებობის აღიარება მხარეს შეუძლია როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმით, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების ან ამ საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის დროს. თუ აღიარება წარმოდგენილია წერილობითი ფორმით, იგი დაერთვის საქმეს. ზეპირად გაკეთებული აღიარება შეიტანება სასამართლო სხდომის ოქმში. საპროცესო სამართლის თეორიაში აღიარების განსაკუთრებული მნიშვნელობა განმარტებულია იმგვარად, რომ ფაქტს, რომელსაც უნდა ადასტურებდეს დავის სუბიექტი, ადასტურებს მისი მოწინააღმდეგე მხარე. ფაქტის აღიარების დროს მხარე ცნობს დავის კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, რაც სასამართლომ შეიძლება საკმარის საფუძვლად მიიჩნიოს გადაწყვეტილების გამოტანისას და დაეყრდნოს ამ აღიარებას.
1.6. როგორც წინამდებარე გადაწყვეტილების სამოტიცავიო ნაწილის 1.3.4. პუნქტში აღინიშნა, ქვემდგომ სასამართლოს, სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, არ შეუფასებია და არ უმსჯელია მოპასუხის მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინების წინააღმდეგ წარდგენილ საჩივარსა და შესაგებელში მითითებულ განმარტებებზე. შპს „G-ის“ საჩივრის თანახმად, მოპასუხე მხარე არ უარყოფს ს. კ-ისთან სასესხო ურთიერთობას, რომლის ფარგლებშიც ს. კ-ი წარმოადგენდა პოტენციურ ინვესტორს, გასცემდა სესხს სარგებლის გარეშე, ხოლო მოპასუხე თავის მიერ ნაწარმოებ ტყვიის შენადნობს შეღავათიან ფასში აწვდიდა იმ კომპანიას, რომლის წილებსაც ფლობდა და დირექტორი იყო ს.კ-ი. ხელშეკრულების მხარეები დაინტერესებული იყვნენ პროდუქციის წარმოებითა და მოსარჩელის კომპანიისათვის მიწოდებით, მათ შორის გაფორმდა სესხისა და წილის გირავნობის ხელშეკრულება და სწორედ ამ მიზნით დაიტვირთა თ.ბ-ის კუთვნილი წილი შპს „ი-ში“. შპს „G-ის“ განმარტებით, მას უკვე მიღებული ჰქონდა 85 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში 2012 წლის 20 აგვისტოს (საყურადღებოა, რომ სწორედ 20 აგვისტოს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება 2-წლიანი ვადით შპს „ი-სა“ და შპს „G-ს“ შორის, რაც მოწმობს იმას, რომ ს. კ-ი წარმოადგენდა ინვესტორს, მის მიერ გადაცემული თანხა ხმარდებოდა ბიზნესის განვითარებას და ორ სუბიექტს შორის ურთიერთობა გრძელვადიან ხასიათს ატარებდა). გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების უმართებულობას მხარე ასაბუთებდა იმით, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში შპს „G-“ პარალიზებული და გადახდის უნარის არმქონე იქნებოდა და მომავალ მოსარჩელეს მოუწევდა საკუთარი მოთხოვნის დაკმაყოფილება წილით და სასამართლოს გადაწყვეტილების შემთხვევაში, მოძრავი ქონებით, ნაცვლად იმისა, რომ მოსარჩელეს მიეღო ფულადი თანხის ის ოდენობა, რაც მას ეკუთვნოდა გაცემული სესხისა და უკან მიღებული საქონლის პროდუქციის შეფარდების შედეგად. საჩივრის ავტორი ასევე განმარტავდა, რომ პროდუქციის რეალიზაციით მოზიდული თანხებით შესაძლებელი იქნებოდა ს. კ-ის წინაშე არსებული დავალიანების რეალური ოდენობის დაფარვა და საზოგადოებისათვის გარკვეული მოგების დარჩენაც. საქმეში წარმოდგენილი შესაგებლის თანახმად, შპს „G-“ განმარტავს, რომ სადავო ხელშეკრულება წარმოადგენს ინვესტირების ხელშეკრულებას, რომლის ფარგლებშიც გათვალისწინებული იყო საინვესტიციო სახსრების მოპასუხისათვის გადაცემა.
1.7. საკასაციო სამართლაწარმოების ბუნებიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად შეაფასოს მოხმობილი განმარტებები საპროცესო აღიარების კუთხით, ამასთანავე, მითითებული საკითხის კვლევისას სააპელაციო პალატამ უნდა იმსჯელოს მოპასუხის აღიარების გაქარწყლებაზე, მათ შორის მხედველობაში უნდა მიიღოს საქალაქო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელის მიერ მიცემული განმარტებები (რომლებიც სსსკ-ის 102.2 მუხლის თანახმად, დასაშვები მტკიცებულებაა), რამდენადაც, მოსარჩელე, ერთ შემთხვევაში, აცხადებს, რომ 85 000 აშშ დოლარი ხელზე გადასცა მოპასუხეს (იხ. 23.10.2013წ. სხდომის ოქმი 18:00:00სთ), მეორე შემთხვევაში, განმარტავს, რომ თანხის ერთი ნაწილი ხელზე იქნა გადაცემული, ხოლო, მეორე ნაწილი გადარიცხა მოპასუხის ანგარიშზე (იხ. 06.11.2013წ. სხდომის ოქმი, 15:45:30 სთ; 29.01.2014წ. სხდომის ოქმი, 17:26:04 სთ.), მესამე შემთხვევაში, განმარტავს, რომ მხარეთა შორის არაერთი თანხა გადაცემულა და ბალანსის შედეგად გაირკვა, რომ მას ეკუთვნოდა 85 000 აშშ დოლარი (იხ. იმავე ოქმში 17:38:06 სთ; 17:58:12სთ).
1.8. საკასაციო პალატის შეფასებით, თუკი ქვემდგომი სასამართლო სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევის შედეგად მივა იმ დასკვნამდე, რომ სესხის თანხა რეალურად გადაეცა მოპასუხეს, შეფასება უნდა მიეცეს შესაგებლის პოზიციას ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერების თაობაზე (სკ-ის 626-ე მუხლი). მოსარჩელის განმარტებით, სესხის დაბრუნების ვადა მხარეებს არ განუსაზღვრავთ, ხოლო მოპასუხის მითითებით, ხელშეკრულების 3.5. პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სესხის დაბრუნება მოხდება მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე, მათ მიერ განსაზღვრულ პერიოდში. შესაფასებელია ხელშეკრულების აღნიშნული პირობა ხომ არ გამოხატავს მხარეთა ნებას თანხის დაბრუნების შესახებ დამოუკიდებელი შეთანხმების აუცილებლობაზე ხელშეკრულების მიზნობრიობიდან გამომდინარე. მითითებული შესაგებელი სარჩელის საფუძვლიანობაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს და იგი არსებითია თ.ბ-ის შედავების ფარგლებშიც, რამდენადაც, სამოქალაქო კოდექსის 263-ე მუხლის თანახმად, დამგირავებელს, რომელიც არ არის გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის პირადი მოვალე, შეუძლია მოგირავნეს წაუყენოს ის შესაგებლები, რომლის წაყენების უფლებაც აქვს პირად მოვალეს, მათ შორის, ისეთი შესაგებლები, რომლებზედაც მოგირავნის პირადმა მოვალემ უარი თქვა გირავნობის წარმოშობის შემდეგ.
1.9. პალატა დამატებით განმარტავს, რომ „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. პროცესის მონაწილეებისათვის, ისევე, როგორც საზოგადოებისათვის, ნათელი უნდა იყოს განსჯის ის პროცესი, რომელიც სასამართლომ გაიარა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე. გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს სასამართლოს მოსაზრებები და სამართლებრივი დასკვნები, რომლებმაც დავის სწორედ ამგვარი გადაწყვეტა გამოიწვია. სასამართლო დაცვის უფლების განხორციელება უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ ყველას შესაძლებლობას, მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ეს მოთხოვნა მიზნად ისახავს მხარის მიერ გასაჩივრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობის უზრუნველყოფასაც, ხოლო დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ იმგვარად, რომ სასამართლომ სწორედ მხარის შედავების საფუძვლიანობის კვლევით, მოტივირებული მსჯელობით, დაარწმუნოს მხარე მისი პოზიციის მართებულობა-უმართებულობაში.
1.10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემული ნორმის ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, ვიდრე ობიექტურად არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.
2. სასამართლო ხარჯები:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს. კ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.


თავმჯდომარე ბ. ალავიძე




მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი




ე. გასიტაშვილი