ბს-1127-1089(2კ-08) 13 მაისი, 2009წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის
საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მარიამ ცისკაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე (მოსამართლეები)
სხდომის მდივანი _ გულნარა ილინა
კასატორები – 1) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექცია (მოპასუხე)
2) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «...»
დავის საგანი – ბრძანების გაუქმება და დღგ-ს ჩათვლა
გასაჩივრებული სასამართლოს განჩინება_ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის განჩინება
კასატორთა მოთხოვნა _1) სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება
2)სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
შპს ,,...” 2005 წლის აგვისტოში სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსექციისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიმართ და მოითხოვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2005 წლის 27 ივლისის ¹455 ბრძანების გაუქმება და ორგანიზაციის ბარათზე დამატებითი ღირებულების გადასახადის 365000 ლარის აღდგენა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,...” სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 27 ივლისის ¹455 ბრძანება მისი ძალაში შესვლის დღიდან და აღდგენილ იქნა შპს ,,...” ბარათზე დამატებითი ღირებულების გადასახადის სახით 365000 ლარი.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს «...» პირად ბარათზე არსებული ზედმეტობიდან, შპს «...» დამატებითი ღირებულების გადასახადის პირად ბარათზე, მათ შორის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად, 365 000 ლარი გადატანილ იქნა 2002 წელს და 2005 წლამდე საგადასახადო სამსახურს აქტივების ამ გადატანასთან დაკავშირებით პრეტენზიები არ გააჩნდა. სასამართლომ იქვე მიუთითა, რომ შპს «...» ლიკვიდირებულ იქნა 2003 წლის 13 მაისს და ამ პერიოდისათვის საგადასახადო სამსახურს გადასახადთა ადმინისტრირების ხაზით მის მიმართ პრეტენზიები არ ჰქონია. სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსექციას არ წარმოუდგენია არანაირი მტკიცებულება სადავოდ გამხდარი შპს «...» პირად ბარათზე მოხვედრილი ზედმეტობის წარმოშობის სავარაუდო ეჭვის რეალურობის დასადასტურებლად.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსექციის 2005 წლის 27 ივლისის ¹455 ბრძანება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი მისი ძალაში შესვლის დღიდან და მოსარჩელის ბარათზე აღდგენილი უნდა იქნეს დღგ-ს ნაწილში 365 000 ლარი.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 16 აპრილის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლედ დადგენილ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, ხოლო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლედ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექცია.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატის განჩინებაზე საკასაციო საჩივრები შეიტანეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციამ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციამ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება; ხოლო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
კასატორი_საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მოსაზრებით, სასამართლომ დაარღვია საპროცესო კოდექსის მოთხოვნები, ვინაიდან საქმეში მხარედ არ ჩააბა შპს «...» და შპს «...». კასატორმა მიუთითა, რომ მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 27 ივლისის ¹455-ს ბრძანებით შპს «...» დღგ-ის პირადი აღრიცხვის ბარათზე გაუქმებულ იქნა 365 000 ლარი; ხსენებული ბრძანების გაცემას საფუძვლად დაედო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2005 წლის 29 მარტის 1-11/2085 წერილი, რომლითაც მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციას ევალებოდა უზრუნველეყო სავარაუდო დარიცხვა შპს «...» დღგ-ს პირადი აღრიცხვის ბარათზე, ხოლო საბოლოო გადაწყვეტილების მისაღებად ჩაეტარებინა საგადასახადო შემოწმება.
კასატორი თვლის, რომ მოსარჩელეს ადმინისტრაციული ქმედების მიმართ, რომლითაც განხორციელდა აქტივების გადატანა, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე არ შეიძლება ჰქონდეს კანონიერი ნდობა; კასატორის მოსაზრებით, ბარათიდან ბარათზე გადატანის გზით ბიუჯეტიდან თანხის დაბრუნება წინააღმდეგობაშია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის პირველი, მე-4, 28-ე, 30-ე, 31-ე, 34-ე, 118-ე და 240-ე მუხლების მოთხოვნებთან და ასევე «გადასახადებისა და საბიუჯეტო დავალიანებების უნაღდო ანგარიშწორებით ჩათვლის წესის გაუქმების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 7 ივლისის ¹429 ბრძანებულებასთან.
საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობა საგადასახადო ვალდებულების შესრულებად მიიჩნევს მხოლოდ გადასახადის თანხების დადგენილ ვადებში გადახდას და არა «აქტივით» მის შესრულებას. კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა საგადასახდო კოდექსის 28-ე მუხლი, ამავე კოდექსის 34-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს საგადასახადო ვალდებულების შესრულების წესს და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის კუთვნილი საგადასახადო ვალდებულება უნდა შესრულდეს აღნიშნული წესის სრული დაცვით, რაც გულისხმობს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებას უშუალოდ გადასახადის გადამხდელის მიერ; საგადასახადო კანონმდებლობა არ სცნობს გადამხდელის აღიარებული საგადასახადო ვალდებულების შესრულებას ე.წ. საგადასახადო აქტივის ხარჯზე.
კასატორის_საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის განმარტებით, შპს «...» რეგისტრაცია განხორციელდა 2002 წლის 7 მარტს, რის შემდეგ მის დღგ-ს ბარათზე გაჩნდა აქტივი, თუმცა აღნიშნული კომპანია არც დღგ-ს გადამხდელს წარმოადგენდა და არც მის მიერ დღგ-ს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის მიღება ფიქსირდება. შპს «...» საგარეჯოს ფილიალის რეგისტრაცია განხორციელდა 2002 წლის 31 მაისს. იმავე დღეს შპს «...» საწარმოს აქტივის გადაცემის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს «...» საგარეჯოს ფილიალს გადასცა მის სასარგებლოდ ბარათზე რიცხული 376 000 ლარი; ხოლო 2002 წლის 7 ივნისს გაუქმდა შპს «...» საგარეჯოს ფილიალი და ის ამოღებულ იქნა სამეწარმეო რეესტრიდან; შპს «...» და შპს «...» შორის 2002 წლის 11 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად კი კომპანია «...» ნაკლებობა დღგ-ში 365000 ლარი გადაიფარა დღგ-ში არსებული დისტრიბუტორის (შპს «...») ზედმეტობით. კასატორი მიუთითებს, რომ აღნიშნული გარემოებების შესწავლის საფუძველზე საგადასახადო დეპარტამენტმა საეჭვოდ მიიჩნია აქტივის გადაცემის შესახებ მოცემული გარიგება და გააუქმა შესაბამისი ჩათვლა, სასამართლომ კი არ იმსჯელა აღნიშნული აქტივის წარმოშობაზე, მით უფრო, როდესაც იგი წარმოიშვა შპს «...» მხრიდან, უკანონოდ მიღებული იმ დამატებული ღირებულების გადასახადის სახით შექმნილი აქტივის ხარჯზე, რომელიც არაპირდაპირი გადასახადის სპეციფიკიდან გამომდინარე სახელმწიფო ბიუჯეტში არასდროს არ მოხვედრილა. კასატორის აზრით, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით მისთვის მინიჭებული უფლება და თავისი ინიციატივით მიეღო გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის და მტკიცებულებათა მოსაპოვებლად.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციამ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარადგინა დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე პალატისათვის დაბრუნება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების მოტივების შემოწმების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:
როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 27 ივლისის ¹455-ს ბრძანების მეორე პუნქტის თანახმად შპს «...» დამატებითი ღირებულების გადასახადის პირადი აღრიცხვის ბარათზე განხორციელდა 365 000 ლარის დარიცხვა. მოცემულ ბრძანების გაცემას საფუძვლად დაედო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2005 წლის 29 მარტის 1-11/2085 წერილი (ს.ფ.7-8). ს.ფ.6-ზე წარმოდგენილია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 28 ივლისის ¹269 საგადასახადო მოთხოვნით შპს «...» მიერ გადახდას დაექვემდებარა დღგ 365000 ლარის ოდენობით.
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მოცემულ საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: შპს «...» დამფუძნებელთა კრების 2002 წლის 30 მაისის ¹1 ოქმის საფუძველზე შეიქმნა შპს «...» საგარეჯოს ფილიალი (ს.ფ.16). საქმის მასალებში წარმოდგენილია საწარმოს აქტივის გადაცემის 2002 წლის 31 მაისის ხელშეკრულება, რომელიც გაფორმებულია ერთის მხრივ, შპს «...» დირექტორი ა. ჭ-ძეს და მეორეს მხრივ, შპს «...» საგარეჯოს ფილიალის დირექტორის წარმომადგენლის დ. თ-უას შორის; ამ ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ იმაზე, რომ შპს «...» მის სასარგებლოდ სააღრიცხვო ბარათზე რიცხულ 376 000 ლარს საკუთრებაში გადასცემს შპს «...» საგარეჯოს ფილიალს, ასევე გადასცემს (აცნობებს) მას ყველა საჭირო საბუთსა და დოკუმენტს, რომელიც დაკავშირებულია ამ აქტივით ფლობას, სარგებლობას და განკარგვასთან (ს.ფ. 10). საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 7 ივნისის დადგენილებით შპს «...» საგარეჯოს ფილიალი გაუქმდა იმავე წლის 7 ივნისს და ამოღებულ იქნა სამეწარმეო რეესტრიდან (ს.ფ.14); ხოლო შპს «...» და შპს «...» შორის იმავე წლის 11 ივნისს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლითაც შპს «...» თანახმაა დისტრიბუტორმა (შპს «...») მის წინაშე რიცხული დავალიანება 365000 ლარის ოდენობით დაფაროს შემდეგნაირად: შპს «...» ნაკლებობა დღგ-ში გადაიფარება დისტრიბუტორის დღგ-ში არსებული ზედმეტობით, კერძოდ კი დისტრიბუტორის დღგ-ს ანგარიშიდან 365000 ლარის კომპანიის დღგ-ს ანგარიშზე გადასვლის გზით (ს.ფ.12). საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს შპს «...» დირექტორის ა. ჭ-ძის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის უფროსის სახელზე მიცემულ 2008 წლის 9 ოქტომბრის ახსნა-განმარტებაზე, რომლითაც იგი კატეგორიულად უარყოფს შპს «...» დირექტორობას; მიუთითებს, რომ ასეთი ფირმის შესახებ არც სმენია და არანაირი კომერციული საქმიანობა არ უწარმოებია (ს.ფ. 207-208).
საკასაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ შპს «...» პირად ბარათზე მოხვედრილი ზედმეტობის წარმოშობის სავარაუდო ეჭვის რეალობის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ არის წარმოდგენილი, რადგან სასამართლომ არ შეამოწმა და არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი ზემოაღნიშნული დოკუმენტები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე; ამ ნორმის თანახმად სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9 მუხლის მე-3 ნაწილზე (2002 წლის მოქმედი რედაქციით), რომლის თანახმად კანონიერი ნდობა არ შეიძლება არსებობდეს, თუ მას საფუძვლად უდევს დაინტერესებული მხარის უკანონო მოქმედება. საკასაციო პალატა იზიარებს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრის მითითებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს ადმინისტრაციული ქმედების მიმართ, რომლითაც განხორციელდა აქტივების გადატანა ზემოხსენებული ნორმის საფუძველზე არ შეიძლება ჰქონდეს კანონიერი ნდობა.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სადავო პერიოდისათვის მოქმედ საგადასახადო კოდექსის 30-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად საგადასახადო ვალდებულება სრულდება უშუალოდ გადასახადის გადამხდელის მიერ, თუ საგადასახადო კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი. საკასაციო პალატას დასაბუთებულად მიაჩნია კასატორი_საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა არ სცნობს გადამხდელის აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულების შესრულებას ე.წ. საგადასახადო აქტივის ხარჯზე.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპლაციო პალატამ არ შეაფასა და არ გამოიკვლია მოცემული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები «გადასახადებისა და საბიუჯეტო დავალიანებების უნაღდო ანგარიშწორებით ჩათვლის წესის გაუქმების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 7 ივლისის ¹429 ბრძანებულებასთან მიმართებაში. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ამ ბრძანებულებით განმტკიცებულ იქნა ის ძირითადი პრინციპი, რომ გადასახადის გადამხდელმა საგადასახადო ვალდებულება უნდა შეასრულოს უშუალოდ თვითონ საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესის შესაბამისად და არა სხვის მიერ დათმობილი აქტივის საშუალებით.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული საქმის განხილვისას სასამართლო უფლებამოსილია, თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად.
ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რის გამოც იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ე1” პუნქტის თანახმად, კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
