ბს-1264-1226(2კ-09) 15 აპრილი, 2009წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მარიამ ცისკაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნუგზარ სხირტლაძე, პაატა სილაგაძე (მოსამართლეები)
სხდომის მდივანი _ გულნარა ილინა
კასატორი – 1) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური (მოპასუხე)
2) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია) (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს ,,...” (მოსარჩელე)
დავის საგანი – დავალიანების ანაზღაურება
გასაჩივრებული სასამართლოს გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 მაისის განჩინება
კასატორთა მოთხოვნა _ სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
შპს ,,...-მა” 2005 წლის აგვისტოში სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ და მოითხოვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 18 მაისის ¹439 საგადასახადო მოთხოვნის გაუქმება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს ,,...-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 18 მაისის ¹439 საგადასახადო მოთხოვნა შპს «...-ის” მიმართ მოგების გადასახადის ნაწილში და დაევალა მოპასუხე _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თბილისის საგადასახადო ინსპექციას საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა შესწავლისა და გამოკვლევის შემდეგ, ამ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის ვადაში გამოეცა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი შპს ,,...-ის” სახელმწიფოს წინაშე დავალიანების შესახებ მოგების ნაწილში.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ შემოწმებული იქნა შპს «...-ის» ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების საკითხი, რომელმაც მოიცვა 2004 წლის 1 იანვრიდან 2005 წლის 1 იანვრამდე პერიოდი; 2005 წლის 6 მაისის შემოწმების აქტით შპს «...-ს» დაერიცხა დამატებით, აგრეთვე, მოგების გადასახადის ნაწილში - 467028 ლარი. ამასთან, საგადასახადო კოდექსის 68-ე მუხლის თანახმად მოხდა სავარაუდო დარიცხვა; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ შპს «...-ს» წარედგინა 2005 წლის 18 მაისის ¹439 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც მოგების ნაწილში საწარმოს დაერიცხა 467028 ლარი (ძირითადი 271923 ლარი, ჯარიმა 190346 ლარი, საურავი 4759 ლარი).
პირველი ინსტანციის სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლის პირველი ნაწილი და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის «დ» ქვეპუნქტი.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლო დავალების მიუხედავად, მხარეების მიერ წარდგენილი არ იქნა მასალები ფოთის საგადასახადო ინსპექციიდან; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2005 წლის 28 ივლისის ¹1585-ს ბრძანების შესაბამისად, დადასტურებულია, რომ ვერ ხერხდება რიგი თხილის ჩამბარებლების (გამყიდველი ფიზიკური პირების) იდენტიფიცირება საპასპორტო მონაცემებისა და საცხოვრებელი ადგილის დაუზუსტებლობის გამო. ამავდროულად, სასამართლოში არ იქნა მხარეების მიერ წარდგენილი საბაჟო დეპარტამენტში არსებული მასალები და შესყიდვის აქტების დედნები;
პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებით, შემოწმების აქტში, რომელიც «საგადასახადო მოთხოვნის» საფუძველს წარმოადგენს, მითითებულია, რომ საწარმოზე დამატებით მოგების გადასახადის დაკისრება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ შპს «...-ში» არსებული საბუთებიდან გამომდინარე ვერ ხერხდება მომწოდებელი ფიზიკური პირების იდენტიფიცირება შეძენილ თხილზე, რითაც დარღვეულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 68-ე მუხლის მოთხოვნები (2005 წლის პირველ იანვრამდე მოქმედი რედაქცია).
სასამართლომ ჩათვალა, რომ სახეზეა ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის პირობები, რაც იმაში გამოიხატება, რომ არსებითად დარღვეულია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 18 მაისის ¹439 «საგადასახადო მოთხოვნის», მომზადებისა და გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები, რომელთა დაცვის შემთხვევაში შესაძლებელი იქნებოდა სადავო საკითხთან დაკავშირებით სხვაგვარი გადაწყვეტილების მიღება.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 მაისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივრები შეიტანეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია) და მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. კასატორები თვლიან, რომ სააპელაციო სასამართლოს შეეძლო თავისი ინიციატივით შეეგროვებინა მოცემული დავის გადასაწყვეტად საჭირო მტკიცებულებები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლის შესაბამისად, რაც არ განუხორციელებია.
კასატორის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის მოსაზრებით, სასამართლომ არ გამოიკვლია და არ შეისწავლა საქმეში არსებული ყველა დოკუმენტი. კასატორის აზრით, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლის და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 52-ე მუხლის სრული დაცვით. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს შეეძლო თავისი ინიციატივით შეეგროვებინა მტკიცებულებები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლის შესაბამისად, რაც არ განუხორციელებია.
კასატორის_საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მოსაზრებით, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნა; კასატორის აზრით, უსაფუძვლოა სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასამართლოში არ იქნა წარმდგენილი მასალები ფოთის საგადასახადო ინსპექციიდან.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივრების მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; მოცემულ საქმეზე უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 მაისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ შემოწმებული იქნა შპს «...-ის» ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების საკითხი, რომელმაც მოიცვა 2004 წლის 1 იანვრიდან 2005 წლის 1 იანვრამდე პერიოდი. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მხარეებმა სასამართლოს დავალების მიუხედავად არ წარმოადგინეს ფოთის საგადასახადო ინსპექციიდან მასალები, რომლითაც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2005 წლის 28 ივლისის ¹1585 ბრძანების შესაბამისად დადასტურებულია, რომ ვერ ხერხდება რიგი თხილის ჩამბარებელი (გამყიდველი) ფიზიკური პირების იდენტიფიცირება საპასპორტო მონაცემებისა და საცხოვრებელი ადგილის დაუზუსტებლობის გამო. ამასთანავე, სასამართლომ მიუთითა, რომ მხარეებმა არ წარმოადგინეს საბაჟო დეპარტამენტში არსებული მასალები და შესყიდვის აქტების დედნები. საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია სასამართლოს ამგვარი მსჯელობა, რადგან საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით განმტკიცებულია ადმინისტრაციულ პროცესში შეჯიბრებითობისა და სასამართლოს მიერ საქმის გარემოებების გამოკვლევის პრინციპი. ამ ნორმის თანახმად ადმინისტრაციული საქმის განხილვისას მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, ამასთან, სასამართლო უფლებამოსილია, თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად. ამიტომ საკასაციო სასამართლოს დასაბუთებულად მიაჩნია კასატორების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს შეეძლო თავისი ინიციატივით შეეგროვებინა დავის გადასაწყვეტად საჭირო მტკიცებულებები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლის შესაბამისად, რაც არ განუხორციელებია. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ინკვიზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილი, რომელშიც მითითებულია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გარდა, სასამართლო უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივითაც შეაგროვოს ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა იქნეს 2004 წლის 1 იანვრიდან 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი რედაქციით საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ნორმები, რამდენადაც შპს «...-ის» ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების საკითხის შემოწმებამ მოიცვა სწორედ აღნიშნული პერიოდი. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 257-ე მუხლის თანახმად კი გასაჩივრების პროცესში საგადასახადო დარიცხვის მცდარობის მტკიცების ტვირთი ეკისრება გადასახადის გადამხდელს.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოპასუხემ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, 2005 წლის 18 მაისის ¹439 საგადასახადო მოთხოვნა გამოსცა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 პუნქტი. ამ ნორმის თანახმად თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს, ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობს მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი.
ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატის განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რის გამოც იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ,,ე1" ქვეპუნქტის თანახმად, კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივრები;
2. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 მაისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
