ბს-1395-1353(კ-08) 23 აპრილი, 2009 წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ
შემადგენლობა:
ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, მარიამ ცისკაძე
სხდომის მდივანი – ნ. გოგატიშვილი
კასატორი – ვ. ჩ-შვილი, წარმომადგენელი – ლ. ხ-შვილი
მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახური
მესამე პირი – ლ. ჩ-შვილი
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მაისის განჩინება
დავის საგანი - ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2007 წლის 24 აგვისტოს ვ. ჩ-შვილმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა გურჯაანის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსა და მესამე პირის – ლ. ჩ-შვილის მიმართ, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე.
მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ საჯარო რეესტრის გურჯაანის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ 2007 წლის 12 აპრილს, გურჯაანის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სოფ. ... ტერიტორიული ორგანოს მიერ 22.03.2007 წელს გაცემული ¹62 ცნობის საფუძველზე, ლ. ჩ-შვილი დარეგისტრირდა გურჯაანის რაიონის სოფ. ... მდებარე, მამის - 1995 წელს გარდაცვლილი ა. ჩ-შვილის სახელზე აღრიცხული საცხოვრებელი სახლისა და ეზოს მესაკუთრედ. ლ. ჩ-შვილი არის ძმის ცოლი.
მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ 1989 წელს გარდაეცვალა დედა. 1995 წელს - მამა – ა. ჩ-შვილი, 2007 წლის 11 თებერვალს ძმა - ვ. ჩ-შვილი (ლ. ჩ-შვილის ქმარი).
მოსარჩელის განმარტებით, 1958 წელს მისი მშობლების მიერ აშენდა საცხოვრებელი სახლი, რომელიც შედგებოდა პირველ და მეორე სართულზე მდებარე თითო ოთახისაგან 20,8 კვ.მ ფართით, ,,საჩეხითა და შუშაბანდით”. 1970 წლის 20 მაისს სოფელ ... სასოფლო საბჭოსთან არსებულმა სასამართლომ მათი კომლი გაყო ორ კომლად. პირველ სართულზე მდებარე ოთახი, თავისი ,,საჩეხით” - 30 კვ.მ ერგო მას, ხოლო მეორე სართულზე არსებული იგივე ფართი 20,8 კვ.მ შუშაბანდით, სულ სასარგებლო ფართი 50 კვ.მ - მის მშობლებს და ძმას – ვ. ჩ-შვილს. გაყრის შემდეგ მოხდა მათი კომლების აღრიცხვა ცალ-ცალკე კომლად. იგი თავის მეუღლესთან და ქალიშვილთან ერთად ჩაწერილია იმავე საცხოვრებელ სახლში, სადაც მამის – ა. ჩ-შვილის ოჯახია რეგისტრირებული.
მოსარჩელის მითითებით, მან მამასთან – ა. ჩ-შვილთან ერთად ძველ საცხოვრებელ სახლს მიაშენა სამი ოთახი პირველ სართულზე და სამი ოთახი მეორე სართულზე. ვინაიდან მათ სახლი ააშენეს ყოველგვარი პროექტის გარეშე, საკომლო წიგნის ჩანაწერებში არ არის შეტანილი მიშენებული საცხოვრებელი ოთახების ფართი. 1989 წელს მოხდა საცხოვრებელი ბინების ტექინვენტარიზაცია და მთლიანი საცხოვრებელი სახლი აღირიცხა ა. ჩ-შვილის სახელზე.
მამის – ა. ჩ-შვილის გარდაცვალების შემდეგ, 1998 წელს მისმა ძმამ – ვ. ჩ-შვილმა ოჯახში მოიყვანა ლ. ჩ-შვილი, რომელთანაც რეგისტრირებულ ქორწინებაში გატარდა 2001 წელს. ვ. ჩ-შვილის გარდაცვალების შემდეგ ლ. ჩ-შვილი ა. ჩ-შვილის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრედ იქნა რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, სოფ. ... ტერიტორიული ორგანოს მიერ ა. ჩ-შვილის კომლის შემადგენლობის შესახებ გაცემული ცნობის საფუძველზე.
მოსარჩელის მოსაზრებით, საჯარო რეესტრს უფლება არ ჰქონდა მესაკუთრედ აღერიცხა ლ. ჩ-შვილი, ვინაიდან იგი არც საკოლმეურნეო კომლის წევრი იყო და არც მემკვიდრე.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გურჯაანის სარეგისტრაციო სამსახურის 2007 წლის 30 ივლისის ¹3 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას, ლ. ჩ-შვილის სახელზე განხორციელებული ჩანაწერის გაუქმებასა და მოპასუხის დავალდებულებას სადავო საცხოვრებელი ბინის 1/2 ნაწილის (პირველ სართულზე ¹2,3,4, მეორე სართულზე ¹6,7) მესაკუთრედ რეგისტრირების თაობაზე.
გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ვ. ჩ-შვილის სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა.
რაიონული სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ მარტოოდენ ის გარემოება, რომ მოსარჩელე მონაწილეობას ღებულობდა სახლის მშენებლობაში და იგი წარმოადგენს ა. ჩ-შვილის მემკვიდრეს, არ წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს, რადგან, სამოქალაქო კოდექსის (1964წ. რედაქცია) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა, კოლმეურნეობის გაუქმების შემდეგ, 1993 წლიდან იურიდიული საფუძველი გამოეცალა საკოლმეურნეო კომლს და კომლი ჩამოყალიბდა საკომლო მეურნეობად. თუ საკომლო მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრთა საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი თანამესაკუთრედ უნდა იყოს რეგისტრირებული. საქმის მასალებში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ა. ჩ-შვილის კომლში ვ. ჩ-შვილის წევრობას.
მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ჩ-შვილმა.
აპელანტი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ «უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ» ინსტრუქციის მე-20 მუხლის შესაბამისად, «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე და სხვა უძრავ ნივთებზე ფიზიკური პირისა და კომლის საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაციისათვის წარდგენილი უნდა იქნეს: ა) მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი ან სოფლის ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების გადაწყვეტილებით შექმნილი მიწის რეფორმის კომისიის მიერ შედგენილი და სოფლის ყრილობაზე (საერთო კრებაზე) დამტკიცებული მიწის განაწილების სია, ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ დამტკიცებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწით სარგებლობისათვის სარეგისტრაციო პერიოდში მოქმედი საგადასახადო სია, ან მიწების განაწილების სია, მიწის გამოყოფის გრაფიკული დადასტურების გარეშე; ბ) კომლის საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას, მიუხედავად იმისა, უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტში მხოლოდ კომლის უფროსია დაფიქსირებული თუ კომლის ყველა წევრი, საკრებულოს ცნობა კომლის შემადგენლობის შესახებ, ან ამონაწერი საკომლო წიგნიდან. უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტში აღნიშნული კომლის უფროსის ან კომლის რომელიმე წევრის გარდაცვალების აღმნიშვნელი ფაქტის დამადასტურებელი დოკუმენტი; გ) მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვათა ნახაზი».
ზემოაღნიშნული დოკუმენტებიდან კი არ იქნა წარმოდგენილი მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი, ვინაიდან იგი არ იყო გაცემული ა. ჩ-შვილზე და ამდენად, არ არის მოხსენიებული მიწის რეფორმის კომისიის მიერ შედგენილ და ყრილობაზე დამტკიცებულ მიწის განაწილების კომლთა სიაში. საქმეში წარმოდგენილია ცნობა ¹62, გაცემული 22.03.2007 წელს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ... ტერიტორიული ორგანოს მიერ, რომელიც, აპელანტის მოსაზრებით, არასრულყოფილია, ვინაიდან ვერ დგინდება კომლის უფროსების გარდაცვალების წლები და ის, თუ ვინ და როდის გახდა კომლის წევრი.
აპელანტის განმარტებით, ადმინისტრაციულ საჩივარს თან ერთვოდა ა. ჩ-შვილის კომლის ორ კომლად გაყრის შესახებ გადაწყვეტილება. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სათანადოდ განხილვის შემთხვევაში იგი დაადგენდა, რომ აპელანტი რეგისტრირებულია ამავე საცხოვრებელ ბინაში ცალკე კომლად. ლ. ჩ-შვილის მიერ საჯარო რეესტრში წარდგენილ იქნა ამონაწერი საკომლო წიგნიდან და საცხოვრებელი ბინის ტექნიკური პასპორტი. აპელანტის მითითებით, ცნობა ¹62-ში, რომელიც გახდა საკუთრების რეგისტრაციის საფუძველი, არ არის აღნიშნული ბინის აშენების წელი. ტექნიკურ პასპორტში კი მითითებულია - 1958 წელი. საკომლო წიგნების მიხედვით, ასევე 1996-2000 წლების მონაცემებით, ა. ჩ-შვილს სახელზე აღრიცხულია - 50 კვ.მ საცხოვრებელი ბინა, ხოლო აპელანტის სახელზე - 30 კვ.მ რეალური ფართი კი 110.5 კვ.მ-ია და სხვაობა არსად არ არის აღნიშნული. ლ. ჩ-შვილის მიერ წარმოდგენილია ცნობა ¹99, გაცემული 12.04.07 წელს ... ტერიტორიული ორგანოს მიერ საკოლმეურნეო კომლის შემადგენლობის შესახებ, სადაც ბინის ფართი აგრეთვე 50 კვ.მ-ია.
სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში იგნორირებას უკეთებს იმ ფაქტს, რომ საცხოვრებელი ბინის ნახევარი აშენებულია მის მიერ 1970 წელს, მამის კომლთან გაყრის შემდეგ, რაც დადასტურებულია მოწმეთა ჩვენებებით სასამართლო სხდომაზე სამკვიდრო ქონების გაყოფის დროს.
აპელანტის განმარტებით, ის ცხოვრობდა მის კუთვნილ კომლში. თავის ცოლ-შვილთან ერთად ჩაწერილია მამის – ა. ჩ-შვილის სახელზე აღრიცხულ საცხოვრებელ ბინაში. საკომლო წიგნებიდან ჩანს, რომ ორი კომლი არის რეგისტრირებული ერთ საცხოვრებელ სახლში, რის საფუძველზეც არის გაცემული ცნობა ¹97, დათარიღებული 12.04.07 წლით, რომელიც გაცემულია აპელანტის სახელზე და ცნობა ¹99, დათარიღებული 12.04.07 წლით, გაცემული ვ. ჩ-შვილის კომლის შემადგენლობაზე.
აპელანტის მითითებით, მოსამართლის მსჯელობით, ა. ჩ-შვილის გარდაცვალების შემდეგ, საკოლმეურნეო კომლში მემკვიდრეობა არ გაუხსნიათ და აღნიშნულ გარემოებას ისიც ადასტურებს, რომ საქმეში არ არის სამკვიდრო მოწმობა, რაც არამართებულია და თუ სასამართლო იზიარებს საკოლმეურნეო კომლის არსებობას, მაშინ იგი, როგორც საკოლმეურნეო კომლი, რეგისტრირებულია საკომლო წიგნში, ამავე საცხოვრებელ ბინაში და ფართიც მასვე ერიცხება, აშენებული აქვს ბინის ნაწილი და სასამართლო ვალდებული იყო დაეკმაყოფილებინა აპელანტის მოთხოვნა სახლის 1/2½-ის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღრიცხვის შესახებ.
1993 წელს შეიცვალა საკოლმეურნეო კომლის იურიდიული საფუძველი და კომლი საკომლო მეურნეობად ჩამოყალიბდა. საკომლო მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრთა საერთო საკუთრებაა და საადგილმამულო წიგნსა და საჯარო რეესტრში თითოეული მათგანი თანამესაკუთრედ უნდა იქნეს რეგისტრირებული. ვინაიდან აპელანტის მამა გარდაიცვალა 1995 წელს, ამ დროისათვის კომლი უკვე გაუქმებული იყო და მას არ მოუთხოვია მიწის პრივატიზაცია, არ ეწეოდა სოფლის მეურნეობას და შესაბამისად, არც თვლიდა თავს საკოლმეურნეო კომლად, 1995 წელს სამკვიდრო გაიხსნა და ძველი სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, აპელანტი და მისი ძმა ფაქტობრივად დაეუფლნენ სამკვიდროს, განკარგავდნენ მას და ცხოვრობდნენ მასში. თუ სასამართლო კომლად მიიჩნევს ა. ჩ-შვილის ოჯახს, მაშინ მამის გარდაცვალების შემდეგ კომლში დარჩნენ ნ. და ვ. ჩ-შვილები, რომლებსაც სამკვიდრო არ გაუფორმებიათ და არც მთლიანი ბინის აღრიცხვა მოუთხოვიათ.
1998 წლიდან ლ. ჩ-შვილი არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა ვ. ჩ-შვილთან. ვინაიდან, ამ დროისათვის საქართველოში გაუქმებულ იქნა ჩაწერისა და კომლის ინსტიტუტი, რეგისტრაცია ხორციელდებოა მხოლოდ საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, რაც არანაირ იურიდიულ უფლებებს არ წარმოშობს. 2001 წელს ლ. ჩ-შვილი გატარდა რეგისტრირებულ ქორწინებაში ვ. ჩ-შვილთან და ამ დროიდან დაიწყო დავა ლ. ჩ-შვილის მხრიდან საცხოვრებელი ბინის წილზე და მოხდა ფაქტობრივი გაყოფა უკვე მეორედ.
აპელანტის განმარტებით, ა. ჩ-შვილის ოჯახის, როგორც კომლის, განხილვა შეუძლებელია, რადგან ძველი სამოქალაქო კოდექსის ნორმები არ არის მოქმედ კანონმდებლობასთან თანხვედრაში. ძველი კანონმდებლობით, კომლის წევრად რეგისტრაციისათვის საჭირო იყო კომლის უფროსის წერილობითი თანხმობა, კომლს უნდა ჰქონოდა თავის მახასიათებელი ნიშნები, ხოლო ლ. ჩ-შვილი არც კომლის წევრი იყო და არც მემკვიდრე სამკვიდროს გახსნის დროისათვის და ამდენად საფუძველი არ არსებობდა მისი კომლის უფროსად მიჩნევისა და მესაკუთრედ აღრიცხვის.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის შესაბამისად, «ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები». სამკვიდროს ფლობის ფაქტი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის შესაბამისად, დგინდება მოწმეთა ჩვენებითა და საქმეში არსებული მტკიცებულებებით. ამავე კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად: «სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ». ვინაიდან, ლ. ჩ-შვილი ამ ოჯახის წევრი გახდა 2001 წლიდან, მასზე ძველი სამოქალაქო კოდექსის ნორმების გავრცელება, აპელანტის მოსაზარებით უკანონოა, ხოლო, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, როდესაც სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს, გამოყენებული უნდა იქნეს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი მიიჩნევდა, რომ საჯარო რეესტრის მიერ განხორციელებული, საკომლო წიგნებში რეგისტრირებული საცხოვრებელი ფართის, აპელანტის სამკვიდრო ქონებისა და მის მიერ აშენებული სახლის აღრიცხვა ლიანა ჩეკურიშვილის სახელზე, იყო უკანონო და დაუსაბუთებელია.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილებას.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მაისის განჩინებით ვ. ჩ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას და მიუთითა, რომ ვ. ჩ-შვილის მოთხოვნა ლ. ჩ-შვილის სახელზე განხორციელებული ჩანაწერის გაუქმების თაობაზე იყო უსაფუძვლო ვინაიდან მის სახელზე ქონების აღრიცხვა მოხდა კანონის სრული დაცვით, უფლების დამადასტურებელი სათანადო დოკუმენტაციის საფუძველზე, რაც დასტურდებოდა საქმეში წარმოდგენილი 1989 წლის 20 თებერვლის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის მონაცემებით, სადაც სახლის მესაკუთრედ მითითებული იყო ა. ჩ-შვილი. ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ გაცემული ცნობით დგინდებოდა, რომ ტექნიკურ პასპორტში ბინის მეორე მესაკუთრედ ვ. ჩ-შვილი მითითებული არ იყო.
პალატამ მიუთითა, საქართველოს სკ-ის 1323-ე მუხლის დანაწესზე და აღნიშნა, რომ კომლში კომლის საერთო ქონებაზე სამკვიდრო გაიხსენება კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალების დღიდან. აღნიშნულ შემთხვევაში კოდექსის 1463-ე მუხლი აწესებს, რომ თუ კომლის ბოლო წევრს ანდერძი არ დაუტოვებია, მაშინ კომლის საერთო ქონება გადავა კანონით მემკვიდრეებზე იმ პირობით, რომ კომლის მეურნეობა არ დაიშალოს.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციულ კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის «დ» პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული აქტი ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები, ხოლო აღნიშნული ადმინისტრაციული აქტის გამიოცემისას არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ასევე საფუძველს მოკლებულია აპელანტის მოთხოვნა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გურჯაანის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ, სადავო საცხოვრებელი სახლის ნაწილის მესაკუთრედ რეგისტრირების დავალდებულების თაობაზე.
სააპელაციო პალატის განმარტებით, საკოლმეურნეო კომლში მემკვიდრეობა იხსნება კომლის უკანასკნელი წევრის გარდაცვალების შემდეგ. შესაბამისად, აღნიშნული ნორმების დებულების თანახმად, ა. ჩ-შვილის გარდაცვალების შემდეგ კომლში მემკვიდრეობა არ გახსნილა.
აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ჩ-შვილმა.
კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მაისის განჩინების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილებას.
კასატორი საკასაციო საჩივარს ფაქტობრივად აფუძნებდა იმავე გარემოებებზე, რაზეც მიუთითებდა სასარჩელო და სააპელაციო საჩივრებში.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ჩ-შვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას საკოლმეურნეო კომლში მემკვიდრეობის გახსნის თაობაზე და თავის მხრივ, ყურადღებას მიაქცევს შემდეგ მოსაზრებაზე: საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი სამართლებრივი მახასიათებელი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით საკოლმურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობის კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთს საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არც ერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და იქმნებოდა მუშა-მოსამსახურის ოჯახი, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა.
საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 129-ე მუხლის შესაბამისად, გაყოფა საკოლმეურნეო კომლის კუთვნილი ქონებისა, რომელიც მისი მოსპობის შემდეგ დარჩა, წარმოებდა ამ კოდექსის 125-ე, 128-ე მუხლებში აღნიშნული წესებით.
ამავე კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნოდა მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით, ხოლო 125-ე მუხლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის წევრის წილი განისაზღვრებოდა იმ ანგარიშით, რომ კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, წილი ეკუთვნოდა თანაბრად.
«საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ» მთავრობის 22.09.92 წლის ¹949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 21.10.92 წლის ¹29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებასთან დაკავშირებით, არსებობას წყვეტს საკოლმეურნეო კომლიც. საკომლო მეურნეობა, საკოლმეურნეო კომლისაგან განსხვავებით, წარმოადგენს ფერმერულ მეურნეობას და მის ძირითად დანიშნულებას შეადგენს არა დამხმარე მეურნეობის, არამედ მთლიანად სასოფლო-სამეურნეო წარმოების წარმართვა. ფერმერული მეურნეობა, «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ» 22.03.96წ. კანონის მე-4 მუხლის თანახმად შეიძლება არსებობდეს საკომლო (გლეხური, ფერმერული) მეურნეობის და სასოფლო-სამეურნეო იურიდიული პირის სახით.
საკომლო მეურნეობა რეგისტრირებული უნდა იყოს საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში). თუ მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრთა საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რესეტრში) თითოეული მათგანი თანამესაკუთრედ უნდა იყოს რეგისტრირებული. კანონის აღნიშნული ნორმა გაუქმდა 14.06.2000 წელს. «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის შესახებ» კანონის 21-ე მუხლის მე-2 ნაწილი მიუთითებს, რომ ურთიერთობები, რომლებიც არ არის გათვალისწინებული ამ კანონით, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით. აღნიშნული იმის შესაძლებლობას იძლევა ჩაითვალოს, რომ ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენს, არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლო განჩინების მიღებისას შემოიფარგლა მხოლოდ საკოლმეურნეო კომლში მემეკვიდრეობის გახსნის პრინციპებით და არასრულყოფილად გამოიკვლია საქმეში დაცული მტკიცებულებები. უდავოა და აღნიშნულს ადასტურებს თავად კასატორიც, რომ მისი ოჯახი ცალკე კომლად გამოიყო ჯერ კიდევ 1970 წელს. ამდენად, დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ ვ. ჩ-შვილი არ მიეკუთვნება მისი აწ გარდაცვლილი მამისა და შემდგომ, ძმის კომლს. მხარე მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ მისი ოჯახი ცალკე კომლად გამოყოფის მიუხედავად, რეგისტრირებულია და განაგრძობს ცხოვრებას იმ სახლში, რომელიც წარმოადგენს წინამდებარე დავის საგანს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. აღნიშნული მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე და იმის გათვალისწინებით, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, საკასაციო სასამართლო დადგენილად ვერ მიიჩნევს პირველი ინსტანციის მიერ და შემდგომში სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან გაზიარებულ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ კასატორი ჩაწერილი არ არის იმავე საცხოვრებელ ბინაში, რომელშიც რეგისტრირებულია ა. ჩ-შვილის ოჯახი.
კასატორის მიერ დამატებითი საკასაციო პრეტენზიის სახით წარმოდგენილია გურჯაანის მუნიციპალიტეტის გამგეობის შაშიანის ტერიტორიული ორგანოს მიერ გაცემული ცნობა, საიდანაც იკვეთება, რომ საცხოვრებელი ბინა დარჩა ორი კომლის საკუთრებაში.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ იმ გარემოების დასადგენად, ხომ არ მოხდა სადავო ბინის ორ კომლზე აღრიცხვა, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს საქმეში დაცული საადგილმამულო წიგნის (საჯარო რეესტრის) ჩანაწერები, რაც სააპელაციო სასამართლოს მისცემს შესაძლებლობას, გამოირიცხოს სახლზე მხარეთა თანასაკუთრების რეჟიმი. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგნად უნდა იქცეს ასევე ის გარემოება, მოხდა თუ არა კასატორის ოჯახისათვის ცალკე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის გამოყოფა და მიწის გამოყოფის შემდგომ, რამდენად იყო შესაძლებელი სადავო სახლზე მისი უფლებების შენარჩუნება.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აღნიშნული გარემოებების დამატებითი შესწავლა-გამოკვლევის გარეშე, შეუძლებელია საქმეზე სამართლებრივად სწორი გადაწყვეტილების მიღება, რა მიზნითაც საქმეს ხელახალი გამოკვლევისათვის უბრუნებს იმავე სასამართლოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412 –ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ვ. ჩ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. ბაჟის გადანაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
