ბს-1441-1399(კ-08) 24 მარტი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე ლევან მურუსიძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი _ გულნარა ილინა

კასატორი (მოსარჩელე) _ შპს «ფ»

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

სარჩელის საგანი _ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2008 წლის 4 თებერვალს შპს «ფ-მ» (წარმომადგენელი _ ჯ. ქ.-ი) სასარჩელო განცხადებით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხე ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 14 ნოემბრის ¹7027 და 29 ნოემბრის ¹7439 ბრძანებების საფუძველზე, შპს ,,ფ.-ში” ჩატარდა გასვლითი საგადასახადო შემოწმება, რომელიც შეეხო 2005 წლის 20 აპრილიდან (რეგისტრაციის დღე) 2007 წლის 1 ნოემბრამდე პერიოდს. შემოწმების მასალების საფუძველზე, 2007 წლის 12 დეკემბერს შედგა აქტი და მისი განხილვის შედეგად, 2008 წლის 11 იანვარს ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის მიერ გამოცემულ იქნა ¹36 ბრძანება და შპს ,,ფ-ს” სხვადასხვა გადასახადებისათვის გადასახდელად დაერიცხა 63406 ლარი, მათ შორის: საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის «ა» ქვეპუნქტით დღგ-სათვის ჯარიმა _ 58406 ლარი; საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 134-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საშემოსავლო გადასახადისათვის ჯარიმა _ 2000 ლარი; საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 133-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სხვა გადასახადებისათვის ჯარიმა _ 3000 ლარი. დარიცხული თანხების გადასახდელად, 2008 წლის 12 იანვარს ამ გადამხდელს წარედგინა ¹1/3 საგადასახადო მოთხოვნა, რომელიც მხარეს ჩაჰბარდა 17 იანვარს.

მოსარჩელის მტკიცებით, შპს ,,ფ” დაფუძნდა სსიპ ,,საწარმოთა მართვის სააგენტოს» 2005 წლის 23 მარტის ¹1-3/270 ბრძანების საფუძველზე, შპს ,,ჩ-დან» ჩაის ფაბრიკის გამოყოფით, რის შედეგადაც შპს ,,ბ.-მ” მიიღო 354031 ლარის აქტივები და 199728 ლარის ვალდებულებები, მათ შორის, საბიუჯეტო დავალიანებები ჯარიმებისა და საურავების ჩათვლით _ 136179 ლარი, საიდანაც დღგ-ის ძირითადი თანხა იყო 58406 ლარი, ჯარიმა და საურავი _ 52479 ლარი. შპს ,,ფ” რეგისტრაციაში გატარდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 5 აპრილის დადგენილებით, რეგისტრაციის ნომერი იყო _ ¹03/4-330 და მისი საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 154300 ლარით (აქტივებს გამოკლებული ვალდებულებები). ამდენად, დღგ-ის დავალიანება წარმოეშვა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებულ შპს ,,ჩ.-ის” და იგი შპს ,,ფ.-მ” მიიღო გაყოფის შედეგად, 100%-იანი სახელმწიფო წილით. შპს ,,ფ.-ის” 100%-იანი წილი აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროსგან 2005 წლის 1 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, კონკურსის წესით, შეიძინა დამფუძნებელმა პარტნიორმა ჰ. ქ.-მ 121800 აშშ დოლარად და ხსენებული ხელშეკრულების 2.1 მუხლის «ბ» ქვეპუნქტით, ამ საწარმოში გადაუდებელი სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ჩატარებისა და მისი ექსპლუატაციაში გაშვების უზრუნველსაყოფად, აიღო 504000 აშშ დოლარის ეტაპობრივი მოზიდვის ვალდებულება, რასაც იგი ეტაპობრივად ახორციელებდა. სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შეუფერხებელი განხორციელების უზრუნველსაყოფად, ამ პარტნიორის მიერ, პირველ რიგში, დაფარულ იქნა მემკვიდრეობით მიღებული საბიუჯეტო დავალიანებები.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 221-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, რეორგანიზაციისას, თუ პირი ან რეორგანიზაციის ერთი მხარე მაინც იყო დღგ-ის გადამხდელი, რეორგანიზაციის შედეგად დაფუძნებული საწარმო ვალდებული იყო, რეგისტრაციაში გატარებულიყო დღგ-ის გადამხდელად დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების განხორციელებამდე. შესაბამის შემოწმების აქტში აღნიშნული იყო, რომ ამ საწარმოს საქმიანობა _ დღგ-ით დასაბეგრი ბრუნვა (პროდუქციის წარმოება და რეალიზაცია) სარევიზიო პერიოდში არ დაუწყია და არ განუხორციელებია. რეგისტრაციის პერიოდში, საგადასახადო ორგანოებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 221-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესახებ, რაიმე გაფრთხილება არ განუხორციელებიათ. უფრო მეტიც, არ შესრულდა ხსენებული კოდექსის 221-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, რომლის თანახმად, დღგ-ის გადამხდელად სავალდებულო წესით არარეგისტრირებული პირის გამოვლენისას, საგადასახადო ორგანო საკუთარი ინიციატივით ახდენდა ამ პირის რეგისტრაციას დღგ-ის გადამხდელად. ამგვარი გამოვლენა კი, გაყოფის მომენტში ვალდებულებების გადანაწილებისას, ნათელი იყო. შპს ,,ფ.-ს” რევიზიის აქტით ჯარიმა დაერიცხა დეკლარირებულ და აღიარებულ 58406 ლარის დავალიანებაზე. აქედან გამომდინარე, უკანონო და დაუსაბუთებელი იყო დღგ-ის _ 58406 ლარის შპს ,,ფ.-ის” დარიცხვა და ამ ნაწილში ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის 2008 წლის 11 იანვრის ¹36 ბრძანება და 12 იანვრის ¹1/3 საგადასახადო შეტყობინება.

მოსარჩელის მტკიცებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 225-ე მუხლის თანახმად, დაბეგვრის ობიექტი იყო დასაბეგრი ოპერაცია, ხოლო დასაბეგრი ოპერაცია იყო ამ კოდექსის 239-ე ან 240-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებული საქონლის/მომსახურების მიწოდება, მათ შორის, უსასყიდლოდ. იმავე კოდექსის მე-20 მუხლის თანახმად, საქონლის მიწოდებად ითვლებოდა პირის მიერ სხვა პირისათვის საქონელზე საკუთრების უფლების გადაცემა სასყიდლით (მათ შორის, საქონლის რეალიზაცია, გაცვლა, ხელფასის ან ნატურალური ფორმით ანაზღაურება) ან უსასყიდლოდ. მომსახურების გაწევად ითვლებოდა სხვა პირისათვის, მისივე ნებით, კომპენსაციის მიზნით ან უსასყიდლოდ ისეთი მოქმედების შესრულება, რომელიც არ წარმოადგენდა საქონლის მიწოდებას. ამდენად, არ არსებობდა დღგ-ის დარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი, რადგან არ არსებობდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დღგ-ის დარიცხვისათვის დადგენილი დასაბეგრი ოპერაცია, მით უმეტეს, რომ ამ კოდექსის მე-80 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ორგანო ვალდებული იყო, გადასახადის გადამხდელისთვის წარედგინა მოთხოვნა, თუ მისი წარდგენის საფუძველი არსებობდა. ზემოხსენებული გარემოებებიდან გამომდინარე, ამ შემთხვევაში, დღგ-ის დარიცხვისა და საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.

შპს «ფ.-მ» (წარმომადგენელი _ ჯ. ქ.-ი) კიდევ ერთხელ წარადგინა სარჩელი ბათუმის საქალაქო სასამართლოში, მოპასუხე ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ.

მოსარჩელემ დამატებით განმარტა, რომ შესაბამისი შემოწმების აქტის (გვ. 3, დამატებული ღირებულების გადასახადი) მეორე აბზაცში მითითებული იყო, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 221-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, რეორგანიზაციისას, თუ პირი ან რეორგანიზაციის ერთი მხარე მაინც წარმოადგენდა დღგ-ის გადამხდელს, რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი პირი ვალდებული იყო, წარედგინა განცხადება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციისათვის, დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების განხორციელებამდე, მაგრამ არა უგვიანეს 10 დღისა, რაც ამ საწარმოს არ განუხორციელებია და რისთვისაც ხსენებული საწარმო ამ კოდექსის 140-ე მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით (დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების შემთხვევაში _ რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100 პროცენტი) დაჯარიმდა 58406 ლარით, რაც არასწორი იყო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა: ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის 2008 წლის 11 იანვრის ¹36 ბრძანებისა და მის საფუძველზე წარდგენილი იმავე ინსპექციის 2008 წლის 12 იანვრის ¹1/3 საგადასახადო შეტყობინების ნაწილობრივ, კერძოდ, დღგ-ის _ 58406 ლარის დარიცხვის ნაწილში ბათილად ცნობა; სასამართლოში საქმის განხილვისათვის მოსარჩელის მიერ წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 1752 ლარის მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრება.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილებით შპს ,,ფ.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა; ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის 2008 წლის 11 იანვრის ¹36 ბრძანება და მის საფუძველზე 2008 წლის 12 იანვარს შედგენილი ¹1/3 საგადასახადო შეტყობინება, კერძოდ, ამ საწარმოსათვის დღგ-ის დარიცხვის ნაწილში; მოპასუხე ბათუმის საგადასახადო ინსპექციას შპს ,,ფ.-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა სასამართლოში საქმის განხილვისათვის წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 1752 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს ,,ფ.-” დაფუძნდა სსიპ ,,საწარმოთა მართვის სააგენტოს» 2005 წლის 23 მარტის ¹1-3/270 ბრძანების საფუძველზე, შპს ,,ჩ.-დან” გამოყოფით და გამოყოფის შემდეგ, მან მიიღო 354031 ლარის აქტივები და 199728 ლარის ვალდებულებები, მათ შორის, საბიუჯეტო ვალდებულებები ჯარიმებისა და საურავების ჩათვლით _ 136279 ლარი, საიდანაც დღგ-ის ძირითადი თანხა იყო 58406 ლარი, ჯარიმა და საურავი _ 52479 ლარი. შპს ,,ფ.” რეგისტრაციაში გატარდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 5 აპრილის დადგენილებით და მისი რეგისტრაციის ნომერი იყო _ ¹03/4-330. შპს ,,ფ.-ის” საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 154300 ლარით. დღგ-ის დავალიანება წარმოეშვა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებულ შპს ,,ჩ.-ის” და იგი შპს ,,ფ-მ” მიიღო გაყოფის შედეგად, 100%-იანი სახელმწიფო წილით. შპს ,,ფ.-ის” 100%-იანი წილი კონკურსის წესით, ნასყიდობის ხელშეკრულებით, 121800 აშშ დოლარად შეიძინა დამფუძნებელმა პარტნიორმა ჰ. ქ.-მ აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროსაგან.

საქალაქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 14 ნოემბრიდან 12 დეკემბრამდე პერიოდში შემოწმებულ იქნა მოსარჩელის მიერ 2005 წლის 20 აპრილიდან 2007 წლის 1 ნოემბრამდე განხორციელებული სამეწარმეო საქმიანობა, რაზეც შედგენილ იქნა შესაბამისი შემოწმების აქტი. შემოწმებისას დადგინდა, რომ მოსარჩელე ვალდებული იყო, საგადასახადო ორგანოში წარედგინა განცხადება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციისათვის, დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელებამდე, მაგრამ არა უგვიანეს რეორგანიზაციის დასრულებიდან 10 დღისა, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია. შემოწმებით მიჩნეულ იქნა, რომ დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირებისათვის მოსარჩელეს უნდა დაკისრებოდა რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100%. ხსენებული აქტის საფუძველზე, 2007 წლის 11 იანვარს ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის მიერ გამოცემულ იქნა შპს ,,ფ.-ის” საკონტროლო-გასვლითი საგადასახადო შემოწმების მასალების განხილვის თაობაზე ბრძანება, რომლითაც მოსარჩელე დაჯარიმდა 63406 ლარით, საიდანაც 58406 ლარი წარმოადგენდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ჯარიმას დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირებისათვის.

საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენლის არგუმენტები იმასთან დაკავშირებით, რომ შპს ,,ფ.-ა” დაფუძნდა შპს ,,ჩ.-ის” რეორგანიზაციით და რეორგანიზაციის შემდეგ, შპს ,,ჩ..-დან” მან მიიღო დავალიანება _ დღგ-ის ძირითადი თანხა 58406 ლარის ოდენობით. ამ საწარმოს დღგ-ით დასაბეგრი ბრუნვა, პროდუქციის წარმოება და რეალიზაცია სარევიზიო პერიოდში არ განუხორციელებია. აღნიშნული გარემოება მტკიცდებოდა წარმოდგენილი მტკიცებულებებით და იგი მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 221-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, რეორგანიზაციისას, თუ პირი ან რეორგანიზაციის ერთი მხარე მაინც იყო დღგ-ის გადამხდელი, რეორგანიზაციის შედეგად დაფუძნებული საწარმო ვალდებული იყო, რეგისტრაციაში გატარებულიყო დღგ-ის გადამხდელად დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების განხორციელებამდე. ამ ნორმის მოთხოვნიდან გამომდინარე, შპს ,,ჩ.-ი” წარმოადგენდა დღგ-ის გადამხდელს და უნდა დარეგისტრირებულიყო დღგ-ის გადამხდელად. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო ვალდებულებად ითვლებოდა გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ვალდებულება, გადაეხადა ამ კოდექსით დაწესებული გადასახადები, ხოლო ამ მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს საგადასახადო ვალდებულება ეკისრებოდა საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ იმ გარემოებათა წარმოქმნის მომენტიდან, რომელიც ითვალისწინებდა გადასახადის ან სანქციის თანხის გადახდას. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 225-ე მუხლის თანახმად, დღგ-ით დაბეგვრის ობიექტი იყო დასაბეგრი ოპერაცია, ხოლო დასაბეგრი ოპერაცია იყო ამ კოდექსის 239-ე ან 240-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებული საქონლის/მომსახურების მიწოდება, მათ შორის, უსასყიდლოდ.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია და აღნიშნა, რომ დავას არ იწვევდა, რომ მოსარჩელეს დღგ-ით დასაბეგრი ბრუნვა (პროდუქციის წარმოება და რეალიზაცია) სარევიზიო პერიოდში არ განუხორციელებია. მის მიმართ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების მიღებისას, მიჩნეულ იქნა, რომ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტით დადგენილი სანქცია, კერძოდ, დღგ-სათვის ამ კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის შემთხვევაში, გადასახადის გადამხდელს დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების შემთხვევაში, გადახდებოდა ჯარიმა _ რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100 პროცენტი.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, როგორც მოპასუხემ დაადგინა, მოსარჩელეს საანგარიშო პერიოდისათვის არ განუხორციელებია დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია, მაგრამ ჩათვალა, რომ დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირებისათვის მას უნდა დარიცხოდა დღგ-ის დავალიანების _ 58604 ლარის 100% ჯარიმის სახით.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში, ბიუჯეტში დღგ-ის სახით გადახდილი არ ჰქონდა 58604 ლარი, ხოლო დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია არ განუხორციელებია, რის გამოც ხსენებული თანხა მას ჯარიმის სახით არ უნდა დარიცხოდა. აღნიშნული გარემოებიდან გამომდინარე, ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის მიერ 2008 წლის 11 იანვარს გამოცემული ¹36 ბრძანება და მის საფუძველზე, 2008 წლის 12 იანვარს შედგენილი ¹1/3 საგადასახადო შეტყობინება ამ საწარმოსათვის დღგ-ის დარიცხვის ნაწილში, ეწინააღმდეგებოდა კანონს და ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს ,,ფ.-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; შპს ,,ფ-ს” დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა სააპელაციო სასამართლოში საქმის წარმოებისათვის _ 2336 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ შპს «ფ.-ა” დაფუძნდა სსიპ «საწარმოთა მართვის სააგენტოს” 2005 წლის 23 მარტის ¹1-3/270 ბრძანების საფუძველზე, შპს «ჩ.-დან» გამოყოფით და გამოყოფის შედეგად, ამ საწარმომ მიიღო 354031 ლარის აქტივი და 199728 ლარის ვალდებულებები, მათ შორის, საბიუჯეტო დავალიანებები ჯარიმებისა და საურავების სახით _ 136179 ლარი, საიდანაც დღგ-ის ძირითადი თანხა იყო 58406 ლარი, ჯარიმა და საურავი _ 52479 ლარი. შპს «ფ.-ა” რეგისტრაციაში გატარდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 5 აპრილის დადგენილებით, რეგისტრაციის ნომერი იყო _ ¹03/4-330. მისი საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 154300 ლარით. 2005 წლის 1 ივნისს შპს «ფ.-ის” 100%-იანი წილი აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროსაგან 121800 აშშ დოლარად შეიძინა ჰ. ქ.-მ. 2007 წლის 12 დეკემბერს ხსენებული საწარმო, 2005 წლის 20 აპრილიდან 2007 წლის 1 ნოემბრამდე პერიოდში განხორციელებულ საქმიანობასთან დაკავშირებით, შემოწმებულ იქნა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მიერ და შედგა შესაბამისი აქტი. შემოწმებით დადგინდა, რომ აღნიშნული საწარმო ფუნქციონირებდა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე, რის გამოც მას დაერიცხა ამ პერიოდის განმავლობაში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100%. ხსენებული აქტის საფუძველზე, ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის 2007 წლის 11 იანვრის ბრძანებით, მოსარჩელე დაჯარიმდა 63406 ლარით, საიდანაც 58406 ლარი წარმოადგენდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ჯარიმას დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირებისათვის.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო აქტის ნაწილი ბათილად ცნო იმ საფუძვლით, რომ ამ საწარმოს სარევიზიო პერიოდში დღგ-ით დასაბეგრი ბრუნვა არ ჰქონია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხოლოდ აღნიშნული გარემოება არ იყო საკმარისი პირობა მაკონტროლებელი ორგანოს მიერ გამოცემული აქტის ნაწილის ბათილად ცნობისათვის.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 221-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, პირი ვალდებული იყო, გატარებულიყო დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციაში, თუ რეორგანიზაციისას პირი ან რეორგანიზაციის ერთ-ერთი მხარე მაინც იყო დღგ-ის გადამხდელი, ხოლო რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი პირი ვალდებული იყო, წარედგინა განცხადება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის თაობაზე დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების განხორციელებამდე, მაგრამ რეორგანიზაციის დასრულებიდან არა უგვიანეს 10 კალენდარული დღისა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ შემთხვევაში, ვინაიდან რეორგანიზებული პირი იყო დღგ-ის გადამხდელი, რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი შპს «ფ.-ა” ვალდებული იყო, რეორგანიზაციის დასრულებიდან 10 დღის ვადაში წარედგინა განცხადება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის შესახებ, რაც მას არ განუხორციელებია და შემოწმებამდე იგი ფუნქციონირებდა ასეთი რეგისტრაციის გარეშე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა შპს «ფ.-ის” წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ შპს «ფ.-ში» შემოწმების დროისათვის რეორგანიზაციის პროცესი დამთავრებული არ იყო და განმარტა, რომ რეორგანიზაცია დამთავრდა ახალი საწარმოს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 5 აპრილის დადგენილებით ოფიციალურად რეგისტრაციაში გატარების მომენტიდან. სწორედ ამ დღიდან 10 დღის ვადაში ახალ საწარმოს წარმოეშვა ვალდებულება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის შესახებ. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ა” ქვეპუნქტის თანახმად, დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების შემთხვევაში, გადასახადის გადამხდელს გადახდებოდა ჯარიმა _ რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი თანხის 100%. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, საწარმოსათვის ჯარიმის დაკისრება ითვალისწინებდა რიგ პირობათა ერთობლიობას, კერძოდ: საწარმოს უნდა ჰქონოდა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციაში გატარების ვალდებულება და სახეზე უნდა ყოფილიყო ვალდებულების შეუსრულებლობა; სახეზე უნდა ყოფილიყო საწარმოს ფუნქციონირება და მას უნდა ჰქონოდა ბიუჯეტის წინაშე დღგ-ის გადახდის შეუსრულებელი ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის დავას არ იწვევდა, რომ ახლად შექმნილი საწარმო ვალდებული იყო და არ გატარებულა რეგისტრაციაში დღგ-ის გადამხდელად. საქმის მასალებით დადგენილი იყო, რომ შპს «ფ.-ის” რეგისტრაციის მომენტიდან შემოწმებამდე, საწარმოში შემოტანილ იქნა 822771 ლარის ღირებულების მანქანა-დანადგარები და მიმდინარეობდა შესაბამისი სამუშაოები, ანუ საწარმოს არ შეუწყვეტია ფუნქციონირება. დადგენილი იყო, რომ საწარმოს, მისი რეგისტრაციის მომენტიდან სარევიზიო პერიოდის ჩათვლით _ 2005 წლის აგვისტოს თვემდე ბიუჯეტის წინაშე გააჩნდა დავალიანება დღგ-ის ნაწილში 58406 ლარის ოდენობით. ამდენად, სახეზე იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ჯარიმის დაკისრების წინაპირობები და მაკონტროლებელი ორგანოს სადავო აქტის ნაწილის გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ მხოლოდ დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელება იყო ხსენებული კოდექსის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ჯარიმის დაკისრების საფუძველი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რასაც მოჰყვა არასწორი გადაწყვეტილების მიღება, რაც მისი გაუქმების საფუძველი იყო. შესაბამისად, უსაფუძვლო იყო შპს «ფ.-ის” სარჩელი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელეს, კერძოდ, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოებისათვის დავის საგნის ღირებულების 3% _ 1752 ლარი, რაც მოსარჩელეს გადახდილი ჰქონდა წინასწარ და სააპელაციო სასამართლოში საქმის წარმოებისათვის დავის საგნის ღირებულების 4%, რაც შეადგენდა 2336 ლარს, ანუ შპს «ფ.-ს” უნდა დაკისრებოდა სახელმწიფო ბაჟის _ 2336 ლარის გადახდა მეორე ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისათვის.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ფ.-მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მტკიცებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არის უკანონო. სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის გარემოებები, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, დადგენილია და კასატორიც არ ხდის სადავოდ, რომ შპს «ფ.-ა” შეიქმნა რა შპს «ჩ.-ის” გაყოფის შედეგად, მას გადმოჰყვა სხვადასხვა საგადასახადო ვალდებულებები, მათ შორის, დღგ-ის გადახდის ვალდებულება. სასამართლომ საერთოდ არ გაითვალისწინა, რომ შპს «ფ.-ის” მიერ წარდგენილ იქნა საბანკო ქვითრები, საიდანაც გარკვევით ჩანს, რომ საგადასახადო დავალიანება დაფარულია, რასაც ასევე ადასტურებს ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის შესაბამისი წერილი, სადაც გარკვევითაა მითითებული, რომ ამ საწარმოს არანაირი საგადასახადო დავალიანება არა აქვს. სასამართლომ გადაწყვეტილება დაასაბუთა იმით, რომ ის ფაქტი, რომ ამ საწარმოს არ ჰქონდა დღგ-ით დასაბეგრი ბრუნვა, არ წარმოადგენს გასაჩივრებული აქტის ბათილად ცნობის საფუძველს, რაც არის კანონის არასწორი განმარტება-გამოყენება.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 225-ე, მე-20 მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ შესაბამის შემოწმების აქტში თავად რევიზორები ადასტურებენ, რომ ამ საწარმოს ფუნქციონირება და შესაბამისად, პროდუქციის მიწოდება (რეალიზაცია) არ დაუწყია და მიმდინარეობს მისი რეაბილიტაციის პროცესი, ანუ მას არ ჰქონია კანონით გათვალისწინებული დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია (არ განუხორციელებია პროდუქციის მიწოდება). შესაბამის შემოწმების აქტში არ არის ნაჩვენები ოპერაცია (საქონელბრუნვა), საიდანაც უნდა მომხდარიყო დღგ-ის გაანგარიშება, ხოლო, რაც შეეხება გადაწყვეტილებაში მოხსენიებულ იმპორტირებულ მოწყობილობა-დანადგარებს, მათი შემოტანა ხორციელდებოდა ოფიციალურად, საბაჟოს გავლით და მათზე ყველა გადასახადი (მათ შორის, დღგ) გადახდილია, რაც საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 247-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, არ ჩათვლილა.

კასატორი ასევე მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 57-ე, მე-80 მუხლებზე და განმარტავს, რომ საქმის მასალების მიხედვით, ამ საწარმოს 2005-2006 წლებში არ წარმოშობია დღგ-ის გადახდის კანონით დადგენილი ვალდებულება. საგადასახადო ორგანოს დღგ-ის ნაწილში არ ჰქონდა საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის არანაირი საფუძველი და არ არსებობდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 57-ე და მე-80 მუხლებით გათვალისწინებული გარემოებები.

კასატორი აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, დღგ-სათვის ამ კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის შემთხვევაში, გადასახადის გადამხდელს გადახდება ჯარიმა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების შემთხვევაში _ რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100 პროცენტი.

კასატორის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, ამ საწარმოს არ ჰქონია დღგ-ით დასაბეგრი ბრუნვა და შესაბამისად, არც ბიუჯეტში დღგ-ის გადასახდელი თანხა და სრულიად უსაფუძვლო და უკანონოა ზემოხსენებულ მუხლზე მითითება. უფრო მეტიც, აღნიშნული ვალდებულება გააჩნდა შპს „ჩ.-ის“, რომელიც მის მიერ თავის დროზე აღიარებულიც იყო, ხოლო შპს „ფ.-მ“ იგი მიიღო მემკვიდრეობით, შპს „ჩ.-დან» გამოყოფის შემდეგ (იმ დროისათვის საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელი იყო აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო). სასამართლომ არასწორად განმარტა აღნიშნული მუხლი, რადგან ამ მუხლში გარკვევითაა მითითებული დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების შემთხვევაში, რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში, ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100%-ით დაჯარიმებაზე, ანუ ამ საწარმოს არ ჰქონია ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ და გაუგებარია, იგი რისთვის დაჯარიმდა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს სწორი გადაწყვეტილების გაუქმების არავითარი ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობდა. მოპასუხის (აპელანტის) მოსაზრების გაზიარების შემთხვევაშიც, რაც სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში მიუთითა, კერძოდ, რომ აღნიშნული იყო ძველი დავალიანება, ბათუმის საგადასახადო ინსპექციამ 2005 წლის 29 ივნისს ამ საწარმოს წარუდგინა საგადასახადო მოთხოვნა, რომელშიც მითითებულია დღგ-ის ზუსტად ის თანხა _ 58406 ლარი, რაც მხარეს არ გაუსაჩივრებია, ანუ მან აღიარა და აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულებაზე ჯარიმის დარიცხვას საქართველოს მოქმედი საგადასახადო კოდექსი არ ითვალისწინებს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული შპს «ფ.-ის” საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2008 წლის 29 დეკემბრის განჩინების ჩაბარებიდან 10 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 თებერვლის განჩინებით შპს «ფ.-ის” საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტით და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრებით, 2009 წლის 10 მარტს, 14.00 საათზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ შპს «ფ.-ის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს, საქმის მასალების მიხედვით, დადგენილად მიაჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: შპს ,,ფ.-ა” დაფუძნდა სსიპ ,,საწარმოთა მართვის სააგენტოს» 2005 წლის 23 მარტის ¹1-3/270 ბრძანების (ს.ფ. 33) საფუძველზე, შპს ,,ჩ.-დან” გამოყოფით (ს.ფ. 32) და გამოყოფის შემდეგ, მან მიიღო 354031 ლარის აქტივები და 199728 ლარის ვალდებულებები (ს.ფ. 25-26), მათ შორის, საბიუჯეტო ვალდებულებები ჯარიმებისა და საურავების ჩათვლით _ 136179 ლარი, საიდანაც დღგ-ის კუთვნილი თანხა იყო 58406 ლარი (ს.ფ. 29). შპს ,,ფ.-ა” რეგისტრაციაში გატარდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 5 აპრილის დადგენილებით და მისი რეგისტრაციის ნომერი იყო _ ¹03/4-330 (ს.ფ. 35). შპს ,,ფ.-ის” საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 154300 ლარით (ს.ფ. 25-26). დღგ-ის დავალიანება წარმოეშვა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებულ შპს ,,ჩ.-ის” და იგი შპს ,,ფ.-მ” მიიღო გაყოფის შედეგად, 100%-იანი სახელმწიფო წილით. შპს ,,ფ.-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 100%-იანი წილი კონკურსის წესით, 2005 წლის 1 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით (ს.ფ. 36-40), 121800 აშშ დოლარის ეკვივალენტად ეროვნულ ვალუტაში შეიძინა დამფუძნებელმა პარტნიორმა ჰ. ქ.-მ აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროსაგან და ამავე ხელშეკრულებით ხსენებულმა მყიდველმა აიღო იმავე ხელშეკრულების გაფორმებიდან 12 თვის ვადაში ამ ობიექტში 504000 აშშ დოლარის ეროვნულ ვალუტაში ეკვივალენტის ინვესტიციის განხორციელება, ხოლო ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 26 ოქტომბრის ბრძანებით (ს.ფ. 34) შპს ,,ფ.-ის” სამეწარმეო რეესტრის მონაცემებში განხორციელდა შესაბამისი ცვლილება. 2007 წლის 14 ნოემბრიდან 12 დეკემბრამდე პერიოდში შემოწმებულ იქნა შპს ,,ფ.-ის” მიერ 2005 წლის 20 აპრილიდან (ამ საწარმოს საგადასახადო რეგისტრაციის თარიღი) 2007 წლის 1 ნოემბრამდე ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება, რაზეც შედგენილ იქნა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 12 დეკემბრის გასვლითი საკონტროლო საგადასახადო შემოწმების აქტი (ს.ფ. 27-31), რომლის მიხედვით, მოსარჩელე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 221-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ვალდებული იყო, საგადასახადო ორგანოში წარედგინა განცხადება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციისათვის, დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელებამდე, მაგრამ არა უგვიანეს რეორგანიზაციის დასრულებიდან 10 დღისა, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია, რის გამოც დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირებისათვის, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის «ა» ქვეპუნქტის მიხედვით, მოსარჩელეს უნდა დაკისრებოდა ჯარიმა რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100%-ის ოდენობით _ 58406 ლარი. ხსენებული აქტის საფუძველზე, 2007 წლის 11 იანვარს ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილემ გამოსცა შპს ,,ფ.-ის” საკონტროლო-გასვლითი საგადასახადო შემოწმების მასალების განხილვის თაობაზე ¹36 ბრძანება (ს.ფ. 23-24), რომლითაც მოსარჩელე დაჯარიმდა 63406 ლარით, საიდანაც 58406 ლარი წარმოადგენდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 140-ე მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ჯარიმას დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირებისათვის. აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე, შპს ,,ფ.-ს”, მისთვის დარიცხული თანხების გადასახდელად, წარედგინა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2008 წლის 12 იანვრის ¹1/3 საგადასახადო მოთხოვნა (ს.ფ. 22), რომელიც ამ საწარმოს ჩაჰბარდა იმავე წლის 17 იანვარს, ხოლო აღნიშნულ საგადასახადო მოთხოვნაში მითითებული იყო შპს ,,ფ.-ის” მიერ 63406 ლარის, მათ შორის, დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირებისათვის ჯარიმის _ 58406 ლარის გადახდაზე.

საკასაციო სასამართლო, პირველ ყოვლისა, ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ უდავოა, რომ შპს ,,ფ.-ა” დაფუძნდა შპს ,,ჩ.-ის” რეორგანიზაციისა და მისგან გამოყოფის შედეგად, შპს ,,ჩ.-დან” მან მიიღო, ანუ მასზე გადმოვიდა კონკრეტული დავალიანება _ დღგ-ის ძირითადი თანხა 58406 ლარის ოდენობით.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ შპს ,,ფ.-ის” სარჩელი არის უსაფუძვლო, ასევე _ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების დასაბუთებას ამ საწარმოში შემოტანილ მანქანა-დანადგარებზე მითითებით. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არის უკანონო და სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 140-ე მუხლის (2008 წლის 26 დეკემბრამდე არსებული რედაქცია) ,,ა” ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, დღგ-სათვის ამ კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის შემთხვევაში, კერძოდ, დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების შემთხვევაში, გადასახადის გადამხდელს გადახდებოდა ჯარიმა _ რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100 პროცენტი. ხსენებული კოდექსის 221-ე მუხლის მე-5 ნაწილის (2007 წლის 11 ივლისამდე არსებული რედაქცია) მიხედვით, რეორგანიზაციისას, თუ პირი ან რეორგანიზაციის ერთი მხარე მაინც წარმოადგენდა დღგ-ის გადამხდელს, რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი პირი ვალდებული იყო, წარედგინა განცხადება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციისათვის დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების განხორციელებამდე, მაგრამ რეორგანიზაციის დასრულებიდან არა უგვიანეს 10 დღისა.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 57-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომელშიც მოცემულია საგადასახადო ვალდებულების ლეგალური დეფინიცია, კერძოდ, საგადასახადო ვალდებულებად ითვლება გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის ვალდებულება, გადაიხადოს ამ კოდექსით დაწესებული და შემოღებული გადასახადი, ასევე დაკისრებული საგადასახადო სანქცია. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს და სხვა ვალდებულ პირს საგადასახადო ვალდებულება ეკისრებათ საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ იმ გარემოებათა წარმოქმნის მომენტიდან, რომლებიც ითვალისწინებს გადასახადის ან/და სანქციის თანხის გადახდას. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 225-ე მუხლით დადგენილია, თუ რა შეიძლება იყოს დღგ-ით დაბეგვრის ობიექტი, კერძოდ, ამ მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის მიხედვით, დღგ-ით დაბეგვრის ობიექტია დასაბეგრი ოპერაცია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით რეგლამენტირებულია დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციები, კერძოდ, ამ ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის თანახმად, დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციაა ამ კოდექსის 239-ე ან 240-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებული საქონლის/მომსახურების მიწოდება, მათ შორის, უსასყიდლოდ (გარდა ამ კოდექსით გათავისუფლებული მიწოდებისა). საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) მე-20 მუხლის მიხედვით კი, საქონლის მიწოდებად ითვლება პირის მიერ სხვა პირისათვის საქონელზე საკუთრების უფლების გადაცემა სასყიდლით (მათ შორის, საქონლის რეალიზაცია, გაცვლა, ხელფასის ან ნატურალური ფორმით ანაზღაურება) ან უსასყიდლოდ, თუ ამ მუხლით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 140-ე მუხლის (2008 წლის 26 დეკემბრამდე არსებული რედაქცია) ,,ა” ქვეპუნქტის, 57-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 225-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების «ა» ქვეპუნქტების ნორმების კომპლექსური შეჯერებით მიიჩნევს, რომ, ჯერ ერთი, დღგ-ით დაბეგვრის საკანონმდებლო მექანიზმის პრაქტიკულად ასამოქმედებლად აუცილებელია რეალურად შესრულებული იმ ოპერაციის არსებობა, რომელიც შეიძლება დაექვემდებაროს დღგ-ით დაბეგვრას, ანუ ხსენებული მექანიზმი ამგვარი ოპერაციების გვერდის ავლით, მათი რეალიზების გარეშე ვერ ამოქმედდება და შესაბამისად, ამ კუთხით ვერ წარმოშობს საგადასახადო ვალდებულებას, მათ შორის, საგადასახადო სანქციის თანხის გადახდის ვალდებულებას. მეორეც, დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100 პროცენტით დაჯარიმებისათვის სახეზე უნდა იყოს საწარმოს ფუნქციონირება, ხოლო ამ შემთხვევაში, «ფუნქციონირება» (შესაბამისი ნორმის იმჟამად არსებული რედაქციის ფარგლებში) უნდა განსაზღვრულიყო, როგორც საწარმოს მიერ ეკონომიკური საქმიანობის, დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელება. მესამეც, იმ გარემოებას, რომ «ფუნქციონირებაში» იგულისხმებოდა სწორედ საწარმოს საქმიანობა, პირდაპირ ადასტურებს და განამტკიცებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 140-ე მუხლის პოზიტიური რედაქციული ტრანსფორმირება, რამაც გამოიწვია მისი შინაარსობრივი დახვეწა, კერძოდ, საქართველოს 2008 წლის 26 დეკემბრის ¹871 კანონით ხსენებული მუხლი ახლებურად ჩამოყალიბდა _ დაიყო ნაწილებად და ტექსტობრივად დაზუსტდა _ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის ამჟამად არსებულ რედაქციაში პირდაპირ არის მითითებული «საქმიანობაზე», კერძოდ, ამ ქვეპუნქტის თანახმად, დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე საქმიანობა იწვევს პირის დაჯარიმებას რეგისტრაციის გარეშე საქმიანობის პერიოდში ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხის 100 პროცენტის ოდენობით.

საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ შპს ,,ფ.-ის” ფუნქციონირების _ მისი მუშაობის, ანუ თავისი ძირითადი საქმიანობის განხორციელების ფაქტი, რაც შეიძლებოდა მიჩნეულიყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 140-ე მუხლის ,,ა” ქვეპუნქტით იმ პერიოდში რეგლამენტირებულ ფუნქციონირებად (2008 წლის 26 დეკემბრამდე არსებული რედაქცია), ანუ ამჟამად მართლზომიერად კონკრეტიზებულ საქმიანობად (ამავე მუხლის 2008 წლის 26 დეკემბრიდან არსებული რედაქცია), საერთოდ არ დასტურდება მოცემული საქმის მასალებით, ანუ ამ საწარმოს დღგ-ით დასაბეგრი ბრუნვა, პროდუქციის წარმოება და რეალიზაცია სარევიზიო პერიოდში საერთოდ არ განუხორციელებია, რაც დავას არ ექვემდებარება. უფრო მეტიც, სწორედ საქმის მასალებით _ მოპასუხის მიერ გამოცემული კონკრეტული აქტით არის ხსენებული ფაქტის არსებობა უარყოფილი, კერძოდ, თვითონ ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის ზემოთ მითითებულ, 2007 წლის 12 დეკემბრის გასვლით საკონტროლო საგადასახადო შემოწმების აქტში პირდაპირ არის მითითებული, რომ იმჟამინდელი მდგომარეობით, ვინაიდან ამ საწარმოში არ იყო დამთავრებული სარეაბილიტაციო სამუშაოები, მას იმ ეტაპზე არ ჰქონდა დაწყებული მუშაობა, თავისი ძირითადი საქმიანობა, შესაბამისად, იმ დროისათვის არ ხორციელდებოდა საქონლის წარმოება და მისი შემდგომი რეალიზაცია.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, როგორც ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 5 მაისის სხდომაზე (ს.ფ. 68-71) შპს ,,ფ.-ის” წარმომადგენელმა განმარტა, 2005 წლის 29 მაისს შპს ,,ფ.-ს” წარედგინა საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც მას დაერიცხა დღგ-ის ძველი დავალიანება _ 58406 ლარი, რაც შპს ,,ფ.-მ” სრულად დაფარა, რაზეც საქმეში წარმოდგენილი იყო წერილობითი მოსაზრება, რომლითაც ბათუმის საგადასახადო ინსპექცია ადასტურებდა, რომ შპს ,,ფ.-ს” დავალიანება არ გააჩნდა, რაც გახდა საჯარო რეესტრში მისი რეგისტრაციის საფუძველი. იმავე სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმაც დაადასტურა, რომ მოსარჩელეს შესაბამის პერიოდში დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია არ განუხორციელებია და აქ საუბარი იყო გადმოყოლილ დავალიანებაზე. შპს ,,ფ.-ის” წარმომადგენელმა ბათუმის საქალაქო სასამართლოში წარდგენილ ახსნა-განმარტებაში (ს.ფ. 72-73) აღნიშნა, რომ შპს ,,ფ.-ს” რევიზიის აქტით ჯარიმა დაერიცხა დეკლარირებულ და აღიარებულ 58406 ლარის დავალიანებაზე, რაც შპს ,,ფ.-ის” მიერ გადახდილ იქნა, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი შედარების აქტითაც დასტურდებოდა, რომ ამ საწარმოს არ ერიცხებოდა რაიმე დავალიანება და პირიქით, დღგ-ის ნაწილში მას ჰქონდა ზედმეტობა. მოსარჩელის მიერ მითითებული აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვისას სადავოდ არ გაუხდია მოპასუხეს. საქმეში წარმოდგენილია ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 29 ივნისის ¹327 საგადასახადო მოთხოვნა (ს.ფ. 110), რომელშიც მითითებულია, რომ 2005 წლის 22 ივნისის მდგომარეობით, შპს ,,ფ.-ის” დავალიანება დღგ-ის ძირითადი თანხის ნაწილში შეადგენდა 58406 ლარს. შპს ,,ფ.-მ” სააპელაციო პასუხშიც (შესაგებელშიც) განმარტა, რომ 2005 წლის 29 მაისს ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მიერ შპს ,,ფ.-თვის” წარდგენილი ¹327 საგადასახადო მოთხოვნით მისთვის დარიცხული დღგ-ის თანხა _ 58406 ლარი, ამ საწარმომ გადაიხადა და აქედან გამომდინარე, შპს ,,ფ.-გან” იმავე თანხის გადახდას ითხოვდნენ მეორეჯერ, რასაც კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა (ს.ფ. 106-109). ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 12 სექტემბრის სხდომაზე (ს.ფ. 131-133) შპს ,,ფ.-ის” წარმომადგენელმა განმარტა, რომ შპს ,,ფ.-ამ” დღგ-ის ნაწილში დავალიანება ბანკში გადაიხადა 2005 წლის 4 აგვისტოს, რასაც ადასტურებდა ერთიანი საბანკო ამონაწერი. ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 4 ოქტომბრის ¹8591 ცნობის (ს.ფ. 135) მიხედვით, შპს ,,ფ.-ს” პირადი აღრიცხვის გასალდოებულ ბარათზე დავალიანება არ ერიცხებოდა. 2005 წლის 4 აგვისტოს საგადასახადო დავალებისა (ს.ფ. 136) და საბანკო ამონაწერის (ს.ფ. 149) თანახმად, შპს ,,ფ.-მ” გადაიხადა დღგ-ის თანხა, ხოლო ამავე დავალებასა და ამონაწერში დღგ-ის თანხად მითითებულია 117181,17 ლარი. ამასთან, საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 10 მარტის სხდომაზე კასატორის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ შპს ,,ფ.-ის” დაჯარიმება მოხდა ძველი დავალიანების მის მიერ გადახდის შემდეგ.

ამდენად, მოცემული საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილია, რომ შპს ,,ფ.-ს” დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე ფუნქციონირების მთელ პერიოდში საერთოდ არ განუხორციელებია შესაბამისი საქმიანობა _ დღგ-ით დასაბეგრი შესაბამისი ოპერაცია, რის გამოც მოსარჩელეს უკანონოდ დაერიცხა ჯარიმა 58406 ლარის ოდენობით. აქედან გამომდინარე, ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის 2008 წლის 11 იანვრის ¹36 ბრძანება და ამავე ინსპექციის 2008 წლის 12 იანვრის ¹1/3 საგადასახადო მოთხოვნა შპს ,,ფ.-თვის” ჯარიმის _ 58406 ლარის დარიცხვის ნაწილში, ეწინააღმდეგება კანონს _ საქართველოს საგადასახადო კოდექსს (2004 წ.), რის გამოც აღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი გასაჩივრებულ ნაწილებში.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, მე-2 ნაწილის «ა» და «გ» ქვეპუნქტებსა და მე-3 ნაწილზე, რომელთა თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 225-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები, ასევე არასწორად განმარტა ამავე კოდექსის 140-ე მუხლის «ა» ქვეპუნქტი (2008 წლის 26 დეკემბრამდე არსებული რედაქცია).

ამდენად, კონკრეტულ შემთხვევაში, სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» და «გ» ქვეპუნქტებით რეგლამენტირებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლები _ კანონის, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევის შედეგად მოცემულ საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია. საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, რადგან არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს «ფ.-ის» საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს «ფ.-ის» სარჩელი დაკმაყოფილდება და ბათილად იქნება ცნობილი ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის 2008 წლის 11 იანვრის ¹36 ბრძანება და ამავე ინსპექციის 2008 წლის 12 იანვრის ¹1/3 საგადასახადო მოთხოვნა გასაჩივრებულ ნაწილებში, ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექცია) შპს ,,ფ.-ის” სასარგებლოდ დაეკისრება მოსარჩელის (კასატორის) მიერ ამ საქმის სამართალწარმოების ფარგლებში, კერძოდ, პირველი და საკასაციო ინსტანციების სასამართლოებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის თანხების, შესაბამისად, 1752 ლარისა და 2920,30 ლარის ჯამური თანხის _ 4672,30 ლარის გადახდა (მართალია, სააპელაციო სასამართლომ შპს ,,ფ.-ს” დააკისრა სახელმწიფო ბაჟის _ 2336 ლარის გადახდა სააპელაციო სასამართლოში საქმის წარმოებისათვის, მაგრამ ამ გადაწყვეტილებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მთლიანად გააუქმა საკასაციო სასამართლომ).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. შპს «ფ.-ის» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს «ფ.-ის» სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ბათილად იქნეს ცნობილი ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მოადგილის 2008 წლის 11 იანვრის ¹36 ბრძანება და ამავე ინსპექციის 2008 წლის 12 იანვრის ¹1/3 საგადასახადო მოთხოვნა გასაჩივრებულ ნაწილებში;

5. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექცია) შპს ,,ფ.-ის” სასარგებლოდ დაეკისროს შპს «ფ.-ის» მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 4672,30 ლარის გადახდა;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.