ბს-1456-1414 (კ-08) 1 ივლისი, 2009წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მარიამ ცისკაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნუგზარ სხირტლაძე, პაატა სილაგაძე (მოსამართლეები)
სხდომის მდივანი _ გულნარა ილინა
კასატორი – საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «...» (მოპასუხე)
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
გასაჩივრებული სასამართლოს განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ივლისის განჩინება
კასატორთა მოთხოვნა _ სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
შპს «...» 2001 წლის აგვისტოში სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს მოპასუხეების საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროსა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის გაწეული მომსახურების საფასურის, სულ 26358,57 ლარის გადახდის დაკისრება.
ქ. თბილისის კრწანისი_მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილებით შპს «...» სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დაევალა მოსარჩელე შპს «...» სასარგებლოდ 26.359 ლარის (ოცდაექვსი ათას სამასორმოცდაცხრამეტი ლარი) გადახდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003 წლის 13 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს სხვა მოსამართლეს.
ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 29 აპრილის განჩინებით საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო ამოღებული იქნა მოპასუხეთა სიიდან და საქმეში ჩაბმული იქნა მესამე პირად.
ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე შპს «...» სარჩელი დაკმაყოფილდა მთლიანად; მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოსარჩელე შპს «...» სასარგებლოდ დაეკისრა 26.359 ლარის გადახდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 22 ნოემბრის ¹1234 განკარგულების თანახმად აზერბაიჯანის პრეზიდენტის განკარგულებით საქართველოსათვის ჰუმანიტარული სახით დახმარება 1000 ტონა დიზელის საწავი მიიღო საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ, რომლის ტრანსპორტირების უზრუნველყოფა დაევალა შპს «...», ხოლო ხარჯების გადახდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს. შპს «...» 1000 ტონა დიზელის საწვავის ტრანსპორტირება მთლიანად უზრუნველყო.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 22 ნოემბრის ¹1234 განკარგულების მე-6 პუნქტით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად ვალდებულია მოსარჩელეს ტრანსპორტირების ხარჯი აუნაზღაუროს 26.359 ლარის ოდენობით.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 24 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 382.2 მუხლის შესაბამისად მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევის შედეგები და დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის განკარგულებით საქართველოს გამოეყო ჰუმანიტარული დახმარება 1000 (ათასი) ტონა დიზელის საწვავი, რომელიც ტრანსპორტირებული იქნა შპს «...» მიერ და მიღებულ იქნა საქართველოს ტერიტორიაზე საქართველოს სოფლის მეურნეობის და სურსათის სამინისტროს მიერ.
სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტს სადავოდ არ გაუხდია ჰუმანიტარული დამხარების 1000 (ათასი) ტონა დიზელის საწვავის საქართველოში შპს «...» მიერ ტრანსპორტირების, საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ მიღებისა და განაწილების ფაქტი.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ «აზერბაიჯანიდან შემოსული ჰუმანიტარული დახმარების (დიზელის საწვავი) განაწილების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 22 ნოემბრის ¹1234 განკარგულების მეორე პუნქტით საქართველოს სოფლის მეურნების და სურსათის სამინისტროს დაევალა მითითებული ჰუმანიტარული დახმარების სახით შემოსული 1000 ტონა დიზელის საწვავის მიღების უზრუნველყოფა; ხოლო ამავე განკარგულების მეექვსე პუნქტით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საქართველოს 2000 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტით განსაზღვრული საქართველოს პრეზიდენტის ფონდიდან უნდა უზრუნველეყო შესაბამისი თანხების გამოყოფა ამ ჰუმანიტარული დახმარების ხარჯების ასანაზღაურებლად.
სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლობის გამო არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა ვაჭრობისა და საგარეო-ეკონომიკური ურთიერთობის სამინისტროს 1998 წლის 22 ოქტომბრის ¹59 ბრძანება, რომლითაც განსაზღვრული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე ჰუმანიტარული დახმარების გზით შემოტანილი საქონლის ჰუმანიტარული ხასიათის დადგენის წესი. სააპელაციო პალატის განმარტებით «აზერბაიჯანიდან შემოსული ჰუმანიტარული დახმარების (დიზელის საწვავი) განაწილების შესახებ» საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 22 ნომერბის ¹1234 განკარგულებით განსაზღვრულია სპეციალური წესი და სუბიექტი აღნიშნული ჰუმანიტარული დახმარების ხარჯების ანაზღაურების უზრუნველყოფის მიზნით. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტს მითითებული განკარგულების მეექვსე პუნქტი, რომლითაც მას დაევალა ამ ხარჯების ანაზღაურების უზრუნველყოფა სადავოდ არ გაუხდია.
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით კასატორი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 24 მარტის განჩინება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის შპს «...» სასარგებლოდ ვაგონების მოცდენისათვის 8914.2 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს; დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 24 მარტის განჩინება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ივლისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 22 ნოემბრის ¹1234 განკარგულების მე-6 პუნქტით დადგენილ იყო მოცემული ჰუმანიტარული საწვავის განაწილების სპეციალური წესი და კონკრეტული სუბიექტი ტვირთის შემოტანისა და განაწილებასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურების თვალსაზრისით, რაც ფინანსთა სამინისტროს ევალებოდა. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემული განკარგულების მე-6 პუნქტი ზოგადად მიუთითებს ხარჯების ანაზღაურებაზე და არა მხოლოდ ტვირთის გადაზიდვის საფასურზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის გადაზიდვა-გადაყვანის მეთორმეტე თავის გადაზიდვა–გადაყვანასთან დაკავშირებული ხარჯი გულიხსმობს, როგორც უშუალოდ ტვირთის გადაზიდვაზე გაწეულ ხარჯს, ისე ვაგონების მოცდენისათვის გამოწვეულ ხარჯებს; სასამართლოს მოსაზრებით, ზიანის დადგომა და მისი ოდენობა, აქამდე დავის საგანს არ წარმოადგენდა, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საერთო ფორმის ქმანით.
სააპელაციო პალატამ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.1 მუხლი.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
კასატორის მოსაზრებით, საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 22 ნოემბრის ¹1234 განკარგულების მე-5 პუნქტით საქართველოს შემოსავლების სამინისტროს, საბაჟო დეპარტამენტსა და შპს “...» დაევალა 1000 ტონა დიზელის საწვავის ტრანპორტირებისა და განბაჟების ხარჯების გაანგარიშებისა და საქართველოს ფინანასთა სამინისტროში წარდგენის უზრუნველყოფა, ხოლო ამავე განკარგულების მე-6 პუნქტის თანახმად, ფინანასთა სამინისტრო უზრუნველყოფდა აღნიშნულ ხარჯებთან დაკავშირებით პრეზიდენტის ფონდიდან სესხების გამოყოფას; კასატორის მოსაზრებით, მოცემული განკარგულების მე-6 პუნქტში მითითებულ ხარჯებში იგულისხმება ტრასპორტირების ხარჯები, რაც თავის მხრივ, გულისხმობს ტვირთის დანიშნულების ადგილამდე გადაზიდვის, მისი ჩატვირთვის, გადმოტვირთვისა და სხვა ხარჯებს; რაც შეეხება რკინიგზის ვაგონების მოცდენით გამოწვეულ ზიანს, კასატორი თვლის, რომ იგი გამოწვეულია წინასწარ გაუთვალისწინებელი გარემოებების შედეგად და შესაბამისად ვაგონების დაყოვნებით წარმოქმნილი ხარჯები ვერ იქნება ტვირთის ტრანსპრტირების საფასურის შემადგენელი ნაწილი. ამასთან, კასატორი მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-12 თავი ადგენს გადაზიდვის ხელშეკრულების მონაწილეთა_ტვირთის გამგზავნი, გადამზიდველი, მიმღები პასუხისმგებლობის საფუძვლებს, მათ შორის ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირთა წრეს. მოცემულ შემთხვევაში საქართველოს ფინანასთა სამინისტრო არ წარმოადგენდა გადაზიდვის ხელშეკრულების უშუალო მონაწილეს (ტვირთგამგზავნი, ტვირთმიმღები) და შესაბამისად იგი ვერ იქნება პასუხისმგებელი რკინიგზის ვაგონების მოცდენის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაზე.
კასატორმა ასევე არ გაიზიარა სასამართლოს განმარტება, რომ თითქოს რკინიგზის ვაგონების მოცდენით გამოწვეული ზიანი და მისი ოდენობა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სადავოდ არ გაუხდია; აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორი განმარტავს, რომ საქართველოს ფინანასთა სამინისტრო სადავოდ ხდიდა მოსარჩელის როგორც მოთხოვნას ზიანის ანაზღაურებაზე, ასევე აღნიშნული ზიანის არსებობის ფაქტს. შესაბამისად მისი აზრით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა, თუ რამდენად დასტურდებოდა საქმეში არსებული მტკიცებულებებით რკინიგზისადმი მიყენებული ზიანის ფაქტი და მისი მოცულობა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:
როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 22 ნოემბრის ¹1234 განკარგულებით აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით ჰუმანიტარული დახმარების სახით საქართველოს გამოეყო 1000 (ათასი) ტონა დიზელის საწვავი. ჰუმენიტარული დახმარების სახით შემოსული 1000 ტონა დიზელის საწვავის მიღების უზრუნველყოფა დაევალა საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს; ხოლო ამავე განკარგულების მე-6 პუნქტის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საქართველოს 2000 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტით განსაზღვრული საქართველოს პრეზიდენტის ფონდიდან უნდა უზრუნველეყო შესაბამისი თანხების გამოყოფა აღნიშნული ჰუმანიტარული დახმარების ხარჯების ასანაზღაურებლად. ჰუმანიტარული ტვირთი_1000 ტონა დიზელის საწვავი საქართველოში შემოიტანა შპს «...», ხოლო მიიღო და გაანაწილა სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრომ.
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით კასატორის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 24 მარტის განჩინება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის შპს «...» სასარგებლოდ ვაგონების მოცდენისათვის 8914,2 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს; ხოლო დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 24 მარტის განჩინება.
საკასაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ვაგონის მოცდენის გამო ზიანის დადგომა და მისი ოდენობა აქამდე დავის საგანს არ წარმოადგენდა და აღნიშნული დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საერთო ფორმის ქმანით. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა 2005 წლის 23 მაისის საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რომ სასამართლომ არ გამოიკვლია რა იგულისხმება ვაგონის მოცდენის ხარჯში (სფ. 180-182); თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ივლისის სხდომაზე აპელანტის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა განმარტა, რომ სადავოა ვაგონების მოცდენის საფასურიც, საქმეში წარმოდგენილი დაანგარიშება კი სრულად გაუგებარია.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის ზემოაღნიშნული განმარტების მიუხედავად ისე დააკმაყოფილა სასარჩელო მოთხოვნა, რომ არ გამოიკვლია ის კონკრეტული დოკუმენტები, რომლებიც ადასტურებენ ერთის მხრივ, ვაგონების მოცდენას და მეორეს მხრივ, ვაგონების მოცდენილი საათების რაოდენობის მიხედვით 8914,2 ლარის ზიანის მიყენების ფაქტს.
ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო პალატის განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რის გამოც იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე1" ქვეპუნქტის თანახმად, კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
