¹ბს-1660-1614(2კ-08) 23 ივლისი, 2009 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)
მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე
მარიამ ცისკაძე
სხდომის მდივანი _ ნინო გოგატიშვილი
კასატორები: 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოპასუხე), წარმომადგენელი _ ლ. გ-ძე
2. გ. ც-ძე, მ. თ-ძე, ვ. დ-ძე (მოსარჩელეები)
მესამე პირი _ საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაცია, წარმომადგენელი _ ნ. წ-შვილი
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 სექტემბერის განჩინება
სარჩელის საგანი _ ქმედების განხორციელების დავალება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2007 წლის 27 აგვისტოს მ. თ-ძემ, ვ. დ-ძემ და გ. ც-ძემ სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს მიმართ, მესამე პირად კი საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციაზე მიუთითეს.
სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ მოსარჩელეებმა 2007 წლის 8 აგვისტოს ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართეს მოპასუხეებს სადავო საკითხის გადასაჭრელად, რაზეც პასუხი არ მიუღიათ.
მოსარჩელეთა განმარტებით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო წლების განმავლობაში მოსარჩელეთა მოთხოვნაზე პასუხობდა, რომ «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა განხილვის მოწესრიგებისა და რეკომენდაციების მიღების მიზნით საქართველოს მთავრობამ 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია, რომელიც უფლებამოსილი იყო შეემუშავებინა საქართველოში კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით წარმოქმნილი დავალიანების ანაზღაურების მექანიზმი და გადაწყვეტილების მისაღებად წარედგინა საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს პარლამენტისათვის. ამდენად, საქართველოს მთავრობისა და პარლამენტის მიერ კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით წარმოქმნილი დავალიანების ანაზღაურების მექანიზმის დატკიცებამდე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ვერ დაადგენდა თითოეული საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრის მიმართ არსებული ვალის მოცულობას.
მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ 1992 წლის 9 ოქტომბრის ¹983 დადგენილებით კოოპერატიული ბინათმშენებლობის წევრების წინაშე იკისრა ვალდებულებები მშენებლობის ღირებულების გაძვირებით გამოწვეული ფასთა სხვაობის თანხა გაეცა რესპუბლიკის ბიუჯეტის ხარჯზე, კოოპერატივის თითოეული წევრის მიერ ხარჯთაღრიცხვით გამოწვეული მთლიანი თანხის დაფარვის შემდეგ და დაუმთავრებელი კოოპერატიული სახლების მშენებლობა დასრულებულიყო 1992-1995 წლებში.
მოსარჩელეთა განმარტებით, საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის ზემოაღნიშნული დადგენილების საფუძველზე, კოოპერატიული ბინათმშენებლობის წევრებმა უმოკლეს ვადაში დაფარეს საკუთარი ბინების მთლიანი სახარჯთღრიცხვო ღირებულება. საქართველოს მთავრობამ კი 1995 წლამდე ვერ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება, ანუ არ დაასრულა კოოპერატიული სახლების მშენებლობა. სახელმწიფომ აღნიშნული ვალდებულება 1998 წლის 5 მარტის «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის თანახმად საშინაო ვალად აღიარა. 1998 წლის 5 მარტს საქართველოს პარლამენტის მიერ მიღებული «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონი აწესრიგებდა საქართველოს მიერ სახელმწიფო ვალის აღიარებასთან, საშინაო და საგარეო კრედიტზე სახელმწიფო გარანტიების მინიჭებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ადგენდა სახელმწიფო ვალის დაფარვის ძირითად პრინციპებს. «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტი ადგენდა, რომ ამ კანონის მიღებამდე სახელმწიფო საშინაო ვალად აღიარებული უნდა ყოფილიყო კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება. ამასთან აღსანიშნავი იყო, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1512-ე მუხლის საფუძველზე საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები, როგორც იურიდიული პირები, ჩაითვალნენ გაუქმებულად 1997 წლის 25 ნოემბრიდან, ხოლო სახელმწიფოს ვალდებულებები ადრე შექმნილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წინაშე დარჩა ძალაში.
მოსარჩელეებმა ასევე მიუთითეს, რომ ვალდებულების შესრულების მიზნით საქართველოს საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ სხვადასხვა დროს გამოცემული იქნა ნორმატიული აქტები: საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992 წლის 9 ოქტომბრის ¹983 დადგენილება «კოოპერატიული ბინათმშენებლობის ღირებულების გაძვირებით გამოწვეული ფასთა სხვაობის კომპენსაციის შესახებ»; საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 30 ივნისის ¹413 ბრძანებულება «ზოგიერთი სახის სახელმწიფო ვალის დაფარვის ღონისძიებათა შესახებ»; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანება «საქართველოში კოოპერაციული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესის შესახებ»; საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულება «საქართველოში კოოპერაციული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანების დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებათა განხორციელების პროგრამების შესახებ». აღნიშნული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების მოქმედება ამოიწურა 2005 წლის 31 დეკემბერს ისე, რომ მოსარჩელეთა მიმართ ვალდებულება არც ნაწილობრივ და არც მთლიანად არ შესრულებულა, ანუ უშედეგოდ გავიდა ვადა, რა ვადაშიც აუცილებელი იყო ვალდებულების ნაწილობრივი შესრულება მაინც.
მოსარჩელეებმა ასევე აღნიშნეს, რომ სახელმწიფო ვალის პრობლემების მოწესრიგების მიზნით საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნილი იყო საქართველოს სახელმწიფო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია, რომელიც შეიმუშავებდა კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი დავალიანების ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებულ რეკომენდაციებს და გადაწყვეტილების მისაღებად წარუდგენდა მათ საქართველოს მთავრობასა და პარლამენტს. ასეთი კომისია შექმნილი იყო ჯერ კიდევ 1999 წლის 30 ივნისის შესაბამისი ბრძანებულებით, რომლის შექმნას არავითარი შედეგი არ მოჰყოლია. კომისიას ევალებოდა ზოგადად სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემების განხილვა, მოწესრიგება და რეკომენდაციების შემუშავება და არა კონკრეტულად საბინაო-სამშენებლო კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი ვალდებულებების გასტუმრების თაობაზე გადაწყვეტილების მიღება. აქედან გამომდინარე კომისია, რომელიც შექმნილი იყო მხოლოდ რეკომენდაციების შემუშავებისათვის და არა გადაწყვეტილების მისაღებად ვერ გაათავისუფლებდა სახელმწიფოს ვალდებულების შესრულებისაგან.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს მოპასუხეებისათვის კანონით დადგენილი ვალდებულების შესრულებისა და მოსარჩელეთათვის ძირითადი და ფასთა სხვაობით წარმოქმნილი თანხის დაკისრება, კერძოდ: მ. თ-ძის სასარგებლოდ ძირითადი თანხის _ 21538 აშშ დოლარის, ფასთა სხვაობით გამოწვეული ზიანის _ 32307 აშშ დოლარის, სულ _ 53845 აშშ დოლარის, ვ. დ-ძის სასარგებლოდ ძირითადი თანხის _ 23958 აშშ დოლარის, ფასთა სხვაობით გამოწვეული ზიანის _ 35937 აშშ დოლარის, სულ 59895 აშშ დოლარის, ხოლო გ. ც-ძის სასარგებლოდ ძირითადი თანხის _ 8615 აშშ დოლარის, ფასთა სხვაობით გამოწვეული ზიანის _ 12923 აშშ დოლარის, სულ _ 21538 აშშ დოლარის დაკისრება.
2007 წლის 22 ოქტომბერს მ. თ-ძემ, ვ. დ-ძემ და გ. ც-ძემ დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება წარადგინეს ბათუმის საქალაქო სასამართლოში, რომელშიც მიუთითეს, რომ 2007 წლის 24 სექტემბერს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროდან მიიღეს სადავო საკითხზე შეტანილ ადმინისტრაციულ საჩივარზე მიღებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი _ 2007 წლის 21 სექტემბრის ¹1071 ბრძანება, რომლითაც მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, რაც მოსარჩელეებმა უკანონოდ მიიჩნიეს და მოითხოვეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2007 წლის 21 სექტემბრის ¹1071 ბრძანების ბათილად ცნობა, მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად კანონით დადგენილი ვალდებულების შესრულებისა და მოსარჩელეთათვის ძირითადი და ფასთა სხვაობით წარმოქმნილი საკომპენსაციო თანხის გადახდის დაკისრება, კერძოდ: მ. თ-ძის სასარგებლოდ _ 97,9 კვ.მ ფართისათვის 1989-1992 წლებში გადახდილი 100% ღირებულების სანაცვლოდ, ამ გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის, განაშენიანების იმავე ზოლში, 97,9 კვ.მ ფართის ფაქტიური საბაზრო ღირებულების გადახდის, ვ. დ-ძის სასარგებლოდ _ 108,6 კვ.მ ფართისათვის 1989-1992 წლებში გადახდილი 100% ღირებულების სანაცვლოდ, ამ გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის, განაშენიანების იმავე ზოლში, 108,6 კვ.მ ფართის ფაქტიური საბაზრო ღირებულების გადახდის, გ. ც-ძის სასარგებლოდ კი 97,9 კვ.მ ფართისათვის 1989-1992 წლებში გადახდილი 40% ღირებულების სანაცვლოდ, ამ გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის, განაშენიანების იმავე ზოლში, 39,16 კვ.მ ფართის ფაქტიური საბაზრო ღირებულების გადახდის დაკისრება.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით მ. თ-ძის, ვ. დ-ძისა და გ. ც-ძის სარჩელი მოპასუხე აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს მიმართ მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და ამ ნაწილში საქმის წარმოება შეწყდა; საქმე განსჯადობით გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. თ-ძის, ვ. დ-ძისა და გ. ც-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2007 წლის 21 სექტემბრის ¹1071 ბრძანება და მოპასუხეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან ერთი თვის ვადაში ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა.
აღნიშნული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. თ-ძემ, ვ. დ-ძემ და გ. ც-ძემ, რომლებმაც ხსენებული გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომაც, რომელმაც გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმა მოითხოვა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით მ. თ-ძის, ვ. დ-ძის, გ. ც-ძისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და აღნიშნა, რომ «სახელმწიფო ვალის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო საშინაო ვალად აღიარებულ იქნა კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით არსებული ვალდებულება. ამავე კანონის პირველი მუხლის «ბ» ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალი იყო ეროვნული ვალუტით გამოსახული საქართველოს სახელმწიფო ვალის შემადგენელი ნაწილი. მითითებული კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ’’ ქვეპუნქტით დადგინდა, რომ (კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით წარმოქმნილი დავალიანება) მოცემული სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი 1998 წლის 1 სექტემბრამდე უნდა შემუშავებულიყო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ და შეთანხმებულიყო საქართველოს პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტთან.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბერს ¹226 ბრძანებით დამტკიცდა «საქართველოს კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესი’’, რომელიც მართალია რეგისტრირებული იყო საქართველოს იუსტიციის სამინისტროში, მაგრამ ის საკანონმდებლო მაცნეში არ გამოქვეყნებულა, ამდენად აღნიშნულ ნორმატიულ აქტს «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის თანახმად, იურიდიული ძალა არ ჰქონდა.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს არ შეუმუშავებია «სახელმწიფო ვალის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ’’ ქვეპუნქტით განსაზღვრული სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულებების დაფარვის წესი. ამასთან, «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნილი იყო საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია, რომელსაც დებულების მე-2 მუხლის თანახმად დაევალა «სახელმწიფო ვალის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებული რეკომენდაციების შემუშავება და გადაწყვეტილების მისაღებად საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს პარლამენტისათვის წარდგენა, თუმცა აღნიშნული ვალდებულება არ იყო შესრულებული.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულებით დამტკიცდა საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანების დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებათა განხორციელების პროგრამა. აღნიშნული პროგრამის თანახმად, განსახორციელებელ ღონისძიებებად დაისახა საქართველოში არსებული 92 საბინაო-სამშენებლო კოოპერატიული საცხოვრებელი სახლის დაყოფა ორ კატეგორიად ა) დამთავრებას დაქვემდებარებული კატეგორიის სახლები, რომელსაც მიეკუთვნებოდა ის სახლები, რომლებზეც შესრულებული სამუშაოების ღირებულება აღემატებოდა საცხოვრებელი სახლის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების 20%-ს, ბ) დამთავრებას დაუქვემდებარებელი კატეგორიის სახლები, რომელსაც მიეკუთვნებოდა ის სახლები, რომლებზეც შესრულებული სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების ღირებულება ნაკლები იყო საცხოვრებელი სახლის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების 20%-ზე.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული ბრძანებულების გაანალიზების საფუძველზე განმარტა, რომ მოსარჩელეების მოთხოვნის დაკმაყოფილება იმჟამად შეუძლებალი იყო, ვინაიდან ზემოხსენებულმა ბრძანებულებამ თითოეულ განსახორციელებელ ღონისძიებასთან დაკავშირებით განსაზღვრა პასუხისმგებელი ორგანო, რომელთა ფუნქციას სასამართლო ვერ განახორციელებდა. აღნიშნულმა ბრძანებულებამ დაადგინა კოოპერატიულ ბინათმშენებლობის წევრთათვის სახელმწიფო ვალად აღიარებული თანხების გასტუმრების რთული და მრავალკომპონენტიანი მექანიზმი. აღნიშნული ვალდებულების შესრულება უნდა განხორციელებულიყო მთელი რიგი ღონისძიებების შემდეგ, რაც თავის თავში მოიცავდა მშენებარე სახლების შეფასებას, ბინათმშენებლობის წევრთა კლასიფიკაციას სახლების მდგომარეობის მიხედვით, აღნიშნული კლასიფიკაციის შესაბამისად კი ნაწილის (კრედიტორების) ბინებით, ხოლო ნაწილის საკომპენსაციო თანხით უზრუნველყოფას. ვინაიდან ზემოაღნიშნული აქტები სადავოდ არ გამხდარა კანონით დადგენილი წესით, ხოლო მისი დებულებები განსაზღვრავდნენ, რომ სახელმწიფოს კონკრეტულ სტრუქტურებს უნდა განეხორციელებინათ მათ დისკრეციულ უფლებამოსილებას მიკუთვნებული და ბრძანებულებითა და კანონით დაკისრებული საქმიანობები, რომელთა შედეგი უნდა ყოფილიყო მოსარჩელეთა და მათი კატეგორიის მენაშენეთა უზრუნველყოფა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ სახით დაყენებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი იმჟამად არ არსებობდა.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მიუხედავად ვალის სახელმწიფოს მიერ აღიარების უდავოობისა, სპეციალური ნორმატიული აქტები ადგენდნენ საგამონაკლისო ნორმებს, რომელთა თანახმად, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას დაეკმაყოფილებინა მოსარჩელეთა მოთხოვნა.
ANAსააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ’’ საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებაში საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 28 ნოემბრის ¹259 დადგენილებით შეტანილი იქნა ცვლილებები, რომლის მე-3 პუნქტის თანახმად, კომისიის უფლებამისილების ვადა გაგრძელდა და განისაზღვრა 2009 წლის 1 იანვრამდე. Aამდენად ცალსახა იყო, რომ საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელ სახელმწიფო კომისიას მისი უფლებამოსილების ვადაში ევალებოდა კანონითა და მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე აქტით განსაზღვრული სახელმწიფო საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებული რეკომენდაციების შემუშავება და შესაბამისი ორგანოებისათვის მისი წარდგენა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საკითხის მნიშვნელობიდან და სირთულიდან გამომდინარე ცალსახა იყო, რომ საქართველოს მთავრობა მუშაობდა აღნიშნულ საკითხზე, ხოლო ხელისუფლების დანაწილების კონსტიტუციური პრინციპიდან გამომდინარე სასამართლო ვერ ჩაერეოდა ზემოთ დასახელებული სახელმწიფო კომისიის საქმიანობაში, რაც არ ნიშნავდა მოსარჩელეებისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე საბოლოოდ უარის თქმას.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სააპელაციო საჩივარი. აპელანტმა აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმა მოითხოვა.
კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას გასაჩივრებულ ნაწილში და აღნიშნა, რომ ხსენებულ ნაწილში განჩინება კანონის დარღვევით იყო გამოტანილი, იურიდიულად დაუსაბუთებელი იყო და უნდა გაუქმებულიყო შემდეგ გარემოებათა გამო:
კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს და აღნიშნა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 331-ე მუხლით დადგენილი იყო, რომ თუ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელება ან უარი რაიმე მოქმედების განხორციელებაზე უკანონოა და ის პირდაპირ ან უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს, სასამართლო ამ კოდექსის 24-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით გამოიტანს გადაწყვეტილებას, რომლითაც ადმინისტრაციულ ორგანოს ავალებს, განახორციელოს ეს ქმედება ან თავი შეიკავოს ამ მოქმედების განხორციელებისაგან. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს უარი კანონიერი იყო, სრულად შეესაბამებოდა «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლისა და «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის 38-ე და 48-ე მუხლების მოთხოვნებს, თუმცა სასამართლომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტოს სადავო ბრძანება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად ბათილად ცნო.
კასატორი მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის კონკრეტულ საფუძვლებს განსაზღვრავდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები. აღნიშნული ნორმის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილია თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო არ დაეთანხმა სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიღების დროს შესწავლილი არ იყო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვის დროს არ გამოცხადდა ადმინისტრაციული საჩივრის ავტორები და არც მათი წარმომადგენელი, მაშინ როდესაც ისინი გაფრთხილებულნი იყვნენ ფინანსთა სამინისტროს 2007 წლის 7 სექტემბრის ¹08.02/9187 წერილით, მათ ასევე განემარტათ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 110-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული უფლება, რომლის თანახმად სამინისტრო უფლებამოსილი იყო, საჩივრის ავტორთა გამოუცხადებლობის შემთხვევაში საქმე განეხილა და გადაეწყვიტა მათი მონაწილეობის გარეშე. ამასთან, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მხრიდან საჩივრის განხილვის დროს გამოკვლეული იყო საქმისათვის ყველა მნიშვნელოვანი გარემოება და სამინისტრომ გადაწყვეტილება მიიღო ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, რასაც სასამართლო ადასტურებს თავის გადაწყვეტილებაში და მიუთითებს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს უარი თანხის ანაზღაურებაზე კანონიერია.
ამდენად, კასატორი მიუთითებს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2007 წლის 21 სექტემბრის ¹1071 ბრძანება შეესაბამება «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის მე-4 პუნქტისა და საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილების მოთხოვნებს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ასევე გ. ც-ძემ, მ. თ-ძემ და ვ. დ-ძემ იმ ნაწილში, რომლითაც მათი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. კასატორებმა აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.
კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მათი სასარჩელო მოთხოვნა თანხების დაკისრების თაობაზე უკანონო იყო და უნდა გაუქმებულიყო, ვინაიდან გადაწყვეტილების მიღების დროს, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.
კასატორები აღნიშნავენ, რომ სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ განჩინებაში მიუთითებს, რომ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანება არ არის იურიდიული ძალის მქონე, «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის 51-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, ვინაიდან დარღვეულია ნორმატიული აქტის მიღებისა და ამოქმედებისათვის დადგენილი პროცედურა, ამავე კანონის 38-ე მუხლის მე-41 ნაწილის მოთხოვნა, აღნიშნული ბრძანება არ გამოქვეყნებულა ოფიციალურ ბეჭდვით ორგანოში, კერძოდ კი საკანონმდებლო მაცნეში. სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ შემთხვევაში არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ¹226 ბრძანება მიღებულია 1999 წლის 11 ოქტომბერს, ხოლო «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის 38-ე მუხლში მე-41 პუნქტი დაემატა 2005 წლის 9 ნოემბერის ¹2019 ცვლილების შემდეგ. აღნიშნული ცვლილებით კონკრეტულად განისაზღვრა, რომ საქართველოს კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს არ გააჩნიათ იურიდიული ძალა საქართველოს ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში რეგისტრაციისა და ოფიციალურ ბეჭდვით ორგანოში გამოქვეყნებამდე. «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად კი, ნორმატიულ აქტს უკუძალა აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირდაპირ არის დადგენილი ამ ნორმატიული აქტით. აღნიშნულმა კანონმა 38-ე მუხლის მე-41 პუნქტს უკუძალა მიანიჭა მხოლოდ ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში სავალდებულო რეგისტრაციის მოთხოვნის ნაწილში. საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანება რეგისტრირებულია ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში, რაც ნიშნავს იმას, რომ ¹226 ბრძანება იურიდიული ძალის მქონეა, «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის 44-ე მუხლის შესაბამისად 2004 წლის 14 ივლისამდე მდგომარეობით (2004 წლის ¹213 ცვლილებამდე) საქართველოს მინისტრის ბრძანება ძალაში შედიოდა ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში შეტანიდან მე-10 დღეს და მისი გამოქვეყნების მოთხოვნას არ ითვალისწინებდა.
კასატორთა განმარტებით, იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანება იურიდიული ძალის მქონეა და ამჟამად მოქმედი «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის მე-41 პუნქტის მოთხოვნა ოფიციალურ ბეჭდვით ორგანოში გამოქვეყნების თაობაზე მასზე არ ვრცელდება.
კასატორები მიუთითებენ, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულების თანახმად, სახელმწიფოს მიერ საშინაო ვალად აღიარებული ვალდებულების შესრულების ვადად განისაზღვრა 1999 წლის 31 დეკემბრიდან 2005 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდი, ამავე ბრძანებულებით განისაზღვრა გასაცემი საკომპენსაციო თანხების ოდენობის განსაზღვრის წესი. აღნიშნული ბრძანებულებითვე დაევალა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ადგილობრივ თვითმმარველობის ორგანოებს თავიანთ ტერიტორიაზე კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით დავალიანების დასაფარავად გაითვალისწინონ საჭირო სახსრები შესაბამისი წლების ბიუჯეტის ფორმირებისას.
კასატორები მიუთითებენ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულებაზე, რომლითაც დამტკიცდა სახელმწიფო დავალიანებათა დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებათა განხორციელების პროგრამა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაკმაყოფილება შეუძლებელი იყო, ვინაიდან აღნიშნული ბრძანებულებით თითოეულ ღონისძიებათა განსახორციელებლად განსაზღვრული იყო პასუხისმგებელი ორგანო, რომელსაც უნდა განეხორციელებინა ბინათმშენებლობების კლასიფიკაცია, სახლების შეფასება და ამის შემდგომ ზოგის ბინებით უზრუნველყოფა უნდა განხორციელებულიყო, ზოგის კი _ საკომპენსაციო თანხებით, რაც ჯერ არ იყო განხორციელებული, შესაბამისად, სასამართლო ვერ ჩაერეოდა სახელმწიფო ორგანოების დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებაში. კასატორთა განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ აღიარა მათი სასარჩელო მოთხოვნის კანონიერება, მაგრამ არასწორად განმარტა აღნიშნული ბრძანებულება, ვინაიდან ხსენებული ბრძანებულებით შემსრულებელი ორგანო მითითებული იყო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაცია და ის პროცედურები და კლასიფიკაცია რასაც აღნიშნული ბრძანებულება ითვალისწინებდა უკვე განხორციელებული და შესრულებული იყო.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 19 დეკემბრის განჩინებებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული გ. ც-ძის, მ. თ-ძის, ვ. დ-ძისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2009 წლის 19 დეკემბრის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრებები, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივრები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2009 წლის 26 თებერვლამდე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 თებერვლის განჩინებით გ. ც-ძის, მ. თ-ძის, ვ. დ-ძისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტით და მათი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრებით, 2009 წლის 23 აპრილს, 12.00 საათზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობის შესწავლის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში მოყვანილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2007 წლის 21 სექტემბრის ¹1071 ბრძანების თანახმად (ს.ფ. 86-88), საქართველოს ფინანსთა სამინისტროში შესული იყო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი ¹...-ის წევრების მ. თ-ძის, ვ. დ-ძისა და გ. ც-ძის 2007 წლის 13 აგვისტოს ¹2786-6 ადმინისტრაციული საჩივარი, ქმედების განხორციელების შესახებ. საჩივრის ავტორთა განმარტებით, ქმედების განხორციელებაზე პასუხისმგებელ სუბიექტს წარმოადგენდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო _ «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტით სახელმწიფოს საშინაო ვალად აღებული თანხების _ მათ მიერ კოოპერატიული ბინათმშენებლობისათვის გაღებული თანხების და ამ თანხების დათქმულ ვადაში გადაუხდელობით გამოწვეული ზარალის გამო. მათი აზრით, აღნიშნული თანხა შედგებოდა კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის რეესტრში მითითებული საკომპენსაციო თანხისა და იგივე ფართის პირვანდელი ღირებულების ერთობლიობით. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ ხსენებული ბრძანებით არ დააკმაყოფილა ყოფილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი ¹...-ის წევრების მ. თ-ძის, ვ. დ-ძისა და გ. ც-ძის 2007 წლის 13 აგვისტოს ¹2786-6 ადმინისტრაციული საჩივარი ქმედების განხორციელების შესახებ. ხსენებული ბრძანებით საჩივრის ავტორებს განემარტათ, რომ მართალია, «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის მიხედვით სახელმწიფო ვალად იქნა აღიარებული კოოპერატიულ ბინათმშენებლობებთან დაკავშირებით არსებული ვალდებულებები, მათი გასტუმრება უნდა განხორციელებულიყო საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით დადგენილი წესით. ამდენად, როგორც მითითებული ვალდებულებების ღირებულებების შეფასება, ისე მათი გასტუმრების ვადა და წესი უნდა დადგენილიყო საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით. ვალდებულების შესრულების დრო დადგებოდა მას შემდეგ, რაც შემუშავდებოდა მითითებული ბრძანება და ეს ბრძანება დაადგენდა ვალდებულების კონკრეტულ ვადასა და წინაპირობებს. ხსენებული ბრძანებით განისაზღვრა, რომ, ვინაიდან არ დამდგარა ვალდებულების შესრულების ვადა, შესაბამისად ზიანის ანაზღაურებაზე საუბარი არ იყო მართებული. ამასთან, აღსანიშნავი იყო, რომ «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა განხილვის, მოწესრიგებისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნილი საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 2007 წლის 31 დეკემბრამდე საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 20 დეკემბრის ¹232 დადგენილების შესაბამისად. აღნიშნული კომისია უფლებამოსილი იყო შეემუშავებინა საქართველოში კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულებების შეუსრულებლობით წარმოქმნილი დავალიანების ანაზღაურების მექანიზმი და გადაწყვეტილების მისაღებად წარედგინა საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს პარლამენტისათვის. ამდენად, საქართველოს მთავრობის მიერ ანაზღაურების მექანიზმის დამტკიცებამდე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ვერ გამოსცემდა ბრძანებას საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრის მიმართ არსებული ვალის საკითხის დარეგულირების მიზნით.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილებით სახელმწიფო სესხის დავალიანება (ნაშთი) მთლიანად ჩამოეწერა და სახელმწიფო სესხის დავალიანების დაფარვისაგან გათავისუფლდნენ 1993 წლის 1 იანვარს საექსპლუატაციოდ მიღებული კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლები. «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტით, სახელმწიფო საშინაო ვალად აღიარებულ იქნა კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება. იმავე მუხლის მუხლის მე-4 პუნქტით კი განისაზღვრა, რომ ამ კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტში მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესს შეიმუშავებდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო 1998 წლის 1 სექტემბრამდე და შეუთანხმებდა საქართველოს პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ამ პერიოდამდე არ აქვს შესრულებული «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის მე-4 პუნქტით განსაზღვრული ვალდებულება _ არ აქვს შემუშავებული იმავე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტში მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ» საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებაზე, რომლითაც «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემების განხილვის, გადაჭრისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია და ამავე ბრძანებით დამტკიცდა კომისიის დებულება. «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ» საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებაში ცვლილებების შეტანის თაობაზე» საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 23 დეკემბრის ¹248 დადგენილებით საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 1 იანვრამდე.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ» საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნილი საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია ამჟამად კვლავ ფუნქციონირებს, ხოლო მისი უფლებამოსილების ვადა განსაზღვრულია 2010 წლის 1 იანვრამდე.
შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულების შესრულების შესახებ მოსარჩელეთა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი ამ ეტაპზე არ არსებობს, ვინაიდან ამისათვის აუცილებელია, რომ «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ» საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნილმა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელმა სახელმწიფო კომისიამ უფლებამოსილების ვადაში (2010 წლის 1 იანვრამდე) შეიმუშავოს „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებული რეკომენდაციები და წარუდგინოს ისინი საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო იმ გარემოებაზეც მიუთითებს, რომ საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის მიერ რეკომენდაციების შემუშავება ჯერ კიდევ არ ნიშნავს კანონით დაკისრებული ვალდებულებების შესრულებას _ სახელმწიფო სავალო ვალდებულების დაფარვის წესის დადგენას. რეკომენდაციები რა შინაარსისაც არ უნდა იყოს ისინი სახელმწიფოსათვის არ შეიძენს სავალდებულოდ შესასრულებელ ძალას, თუ ისინი ასახვას არ ჰპოვებს კანონით დაგენილი წესით, შესაბამისი სუბიექტის მიერ გამოცემულ კანონქვემდებარე აქტში _ სავალო ვალდებულების შესრულების (ვალის დაფარვის) წესში, რომელიც დღეის მდგომარეობით სახელმწიფოს არ გააჩნია.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა _ მ. თ-ძის, ვ. დ-ძისა და გ. ც-ძის სარჩელიდან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს იმ გარემოებას, რომ დღეის მდგომარეობით სახელმწიფოს არ გააჩნია «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის ადეკვატური სამართლებრივი აქტი _ «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტში მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულების დაფარვის წესის თაობაზე. ამდენად, სანამ არ იქნება დადგენილი კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებულ ვალდებულებათა გასტუმრების წესი სასამართლო მოკლებული იქნება შესაძლებლობას დავალიანებასთან დაკავშირებით სხვა არსებითი გარემოების გამორკვევის პარალელურად დააკმაყოფილოს მოსარჩელეთა მოთხოვნა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ საკითხის მნიშვნელობიდან და სირთულიდან გამომდინარე ცალსახაა, რომ საქართველოს მთავრობა მუშაობს აღნიშნულ საკითხზე, ხოლო ხელისუფლების დანაწილების კონსტიტუციური პრინციპიდან გამომდინარე სასამართლო ვერ ჩაერევა ზემოთ დასახელებული სახელმწიფო კომისიის საქმიანობაში, რაც არ ნიშნავს მოსარჩელეებისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე საბოლოოდ უარის თქმას.
რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2007 წლის 21 სექტემბრის ¹1071 ბრძანებასთან მიმართებაში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების თაობაზე აღნიშნულს საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს და განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული აქტის გაუქმებას საფუძვლად დაუდო მხოლოდ ადმინისტრაციულ წარმოებასთან დაკავშირებული პროცედურული საკითხები.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე, რომელთა მიხედვით, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების, ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესის არსებით დარღვევად ჩაითვლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ამ კოდექსის 32-ე ან 34-ე მუხლით გათვალისწინებული წესის დარღვევით ჩატარებულ სხდომაზე ან კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების სახის დარღვევით, ანდა კანონის ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში, მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლში მოცემულია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის სავალდებულო წინაპირობები, ამასთან, არსებით დარღვევად ჩაითვლება ისეთი დარღვევა, რომელსაც შეეძლო არსებითი გავლენა მოეხდინა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაზე.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს, ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობს მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში, მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება, ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე რომელი გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე მიიღო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და კონკრეტულად ვერც იმ პროცედურულ დარღვევაზე მიუთითა, რომელსაც შეეძლო მოცემულ შემთხვევაში ემოქმედა გადაწყვეტილების მიღებაზე, რის გამოც არ არსებობს სადავო აქტის ბათილად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული საფუძველი.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებით საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. ც-ძის, მ. თ-ძისა და ვ. დ-ძის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და გ. ც-ძის, მ. თ-ძისა და ვ. დ-ძის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 სექტემბერის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. გ. ც-ძის, მ. თ-ძისა და ვ. დ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
