ბს-1677-1631(კ-08) 25 მაისი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ლევან მურუსიძე

განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ი/მ “რ. ხ-ვა”

მესამე პირი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ოქტომბრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 25 ივნისს ი/მ “რ. ხ-ვამ” სარჩელი აღძრა ბათუმის საქალაქო სასამართლოში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ და მოითხოვა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 22 მარტის ¹163 საგადასახადო მოთხოვნის, ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 2007 წლის 7 მარტის ¹991 და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 8 ივნისის ¹4816 ბრძანებების ბათილად ცნობა, მოსარჩელისათვის ჯარიმის 500 ლარის დაკისრების თაობაზე, შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მითითებით, 2007 წლის 13 აპრილს ჩაჰბარდა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 22 მარტის ¹163 საგადასახადო მოთხოვნა და ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 2007 წლის 7 მარტის ¹991 ბრძანება, რითაც 23.02.2007წ. ¹ს-01353 ოქმის საფუძველზე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ი/მ “რ. ხ-ვას” დაეკისრა ჯარიმა 500 ლარის ოდენობით სალარო აპარატის გარეშე მუშაობის გამო.

მოსარჩელემ აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნის შესრულებაზე უარი განაცხადა და ბათუმის საგადასახადო ინსპექციას მიმართა შესაგებლით იმ საფუძვლით, რომ საგადასახადო ინსპექტორმა შეადგინა ოქმი ისე, რომ მოსარჩელემ არ იცოდა აღნიშნულის თაობაზე და არ ესწრებოდა ოქმის შედგენას, მას არ განემარტა მისი უფლებების შესახებ, რ. ხახვასთვის ოქმი არ წარუდგენიათ და არ მიეცა საშუალება მასში შეეტანა შენიშვნები და განმარტებები. ამასთან, მოსარჩელის მითითებით, მისი ჯიხური არ ფუნქციონირებდა და ამჟამადაც არ მუშაობს, რამდენადაც იგი არ არის სათანადოდ მომზადებული მუშაობისათვის, რის გამოც ი/მ “რ. ხ-ვა” ეწეოდა ვაჭრობას ეზოში დადგმულ გადასატან მაგიდაზე წვრილმანი ნივთებით (მზესუმზირა, საღეჭი რეზინა, საწერი კალამი და სხვა), რისთვისაც ყოველთვიურად იხდიდა შესაბამის გადასახადებს.

მოსარჩელის მითითებით, მას არასწორად ეთქვა უარი შესაგებელის დაკმაყოფილებაზე, რადგან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის გამოყენების თაობაზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ინსტრუქციის მიხედვით, რომელიც დამტკიცებულია საგადასახადო დეპარტამენტის 30.08.2006წ. ¹2012-ს ბრძანებით, საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებისგან თავისუფლდებიან მეწარმე ფიზიკური პირები, რომლებიც ახორციელებენ ქუჩაში წვრილ საცალო ვაჭრობას მაგიდებიდან.

ამდენად, მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები ეწინააღმდეგება კანონს და არსებულ წესებს, არღვევს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას, რის გამოც ისინი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი (იხ. ს.ფ. 1).

ი/მ “რ. ხ-ვას” სარჩელი არ ცნო მოპასუხე ბათუმის რეგიონალური ცენტრის წარმომადგენელმა და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობის გამო (იხ. ს.ფ. 98-103).

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით ი/მ “რ. ხ-ვას” სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 07 მარტის ¹991 ბრძანება, 2007 წლის 22 მარტის ¹163 “საგადასახადო მოთხოვნა” და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 8 ივნისის ¹4816 ბრძანება, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საკონტროლო სალარო აპარატი არის ფისკალური მეხსიერებისა და შესრულებული პროგრამის უზრუნველყოფის მქონე, როგორც დამოუკიდებლად მომუშავე, ისე პროგრამულ-ტექნიკურ კომპლექსში ჩართული ელექტრონული მოწყობილობა მომხმარებლის მიერ ნაღდი ფულით განხორციელებული გადახდების შესახებ მონაცემების რეგისტრაციისათვის, შენახვისა და შესაბამისი ანგარიშგებითი დოკუმენტის ფორმირებისათვის. საგადასახადო კანონმდებლობით გათვალისწინებულია, რომ მოსახლეობასთან ანგარიშსწორებისას მეწარმეს უნდა გააჩნდეს საკონტროლო-სალარო აპარატი (საგადასახადო კოდექსის 97¹-ე მუხლი) და მის გარეშე მეწარმეობისათვის საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლით გათვალისწინებულ იქნა შესაბამისი სანქციები. საგადასახადო კოდექსის 97^2-ე მუხლით დადგინდა რიგი შეღავათები და ამ ნორმაში დასახელებული პირები თავისუფლდებიან საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებისაგან, კერძოდ, დასახელებული მუხლის “ზ” პუნქტის მიხედვით, მეწარმე ფიზიკური პირები, რომლებიც ახორციელებენ ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილ საცალო ვაჭრობას, გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას ქუჩაში დადგმული სტენდებიდან/მაგიდებიდან – საქმიანობის ამ ნაწილში.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ვაჭრობას ეწევა გადასაადგილებელი მაგიდით, რაც წარმოადგენს დასატარებელი ფორმის წვრილ საცალო ვაჭრობას. ასეთი მეწარმეობა გათავისუფლებულია საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებისაგან, რის გამოც მის მიმართ უსაფუძვლოდ შედგა სამართალდარღვევის ოქმი. თუ ადმინისტრაციული აქტების მიმღები ორგანო ჩათვლიდა, რომ რ. ხახვას ქმედებაში არ იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის I ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევა, მის მიმართ არ იქნებოდა მიღებული ადმინისტრაციული აქტები სახდელის დადების თაობაზე (იხ. ს.ფ. 105-111).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალურმა ცენტრმა და მოითხოვა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო, ასევე იშუამდგომლა ი/მ “რ. ხ-ვას” სარჩელზე დაუშვებლობის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტა შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მითითებით, დადგენილია და სადავო არ არის ის ფაქტი, რომ 2007 წლის 23 თებერვალს ი/მ “რ. ხ-ვა” მუშაობას ეწეოდა საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე, რის გამოც საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლის შესაბამისად, შედგენილ იქნა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი. შესაბამისად, გადამხდელი სადავო ადმინისტრაციული აქტებით დაჯარიმდა 500 ლარით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ განმარტა საგადასახადო კოდექსის 97.1 პრიმა მუხლით დადგენილი წესი. მითითებული ნორმის თანახმად, საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების ვალდებულებისაგან თავისუფლდებიან მეწარმე ფიზიკური პირები, რომლებიც ახორციელებენ ქუჩაში დატარების ფორმის წვრილ საცალო ვაჭრობას. გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას ქუჩაში დადგმული სტენდებიდან/მაგიდებიდან-საქმიანობის ამ ნაწილში. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე ვაჭრობას ეწეოდა გადასაადგილებელი მაგიდით და განმარტა, რომ იგი წარმოადგენს დასატარებელი ფორმის წვრილ საცალო ვაჭრობას და ასეთი მეწარმეობა გათავისუფლებულია საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებისაგან, რის გამოც მიიჩნია, რომ საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი მოსარჩელის მიმართ უსაფუძვლოდ იყო შედგენილი და მისი დაჯარიმება მოხდა კანონის დარღვევით.

აპელანტის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი – საგადასახადო კოდექსის 97.1 მუხლის მე-4 ნაწილის “ზ” პუნქტით დადგენილი წესი, რადგან საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების ვალდებულებისაგან თავისუფლდება ვაჭრობა ქუჩაში დადგმული სტენდებიდან და მაგიდებიდან იმ შემთხვევაში, როდესაც ადგილი აქვს მხოლოდ გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას, ასევე, ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილი საცალო ვაჭრობის მიმართ არის დადგენილი ასეთივე შეღავათები. მოცემულ შემთხვევაში კი, მოსარჩელე ქუჩაში დადგმული მაგიდიდან გაზეთების ან ჟურნალების გაყიდვას არ ახდენდა და აღნიშნული სადავო არ არის. მოსარჩელემ არასწორად მიიჩნია ქუჩაში დადგმული მაგიდიდან სხვა საქონლის რეალიზაციის მიჩნევა ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილ საცალო ვაჭრობად და მის მიმართ მითითებული ნორმით დადგენილი შეღავათების გავრცელება.

აგრეთვე, აპელანტმა მიიჩნია, რომ ი/მ “რ. ხ-ვას” სარჩელი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე არ აკმაყოფილებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-25-ე მუხლებით დადგენილ დასაშვებობის მოთხოვნას. აპელანტის მითითებით, დადგენილია, რომ ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 22 მარტის ¹163 საგადასახადო მოთხოვნა და საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 2007 წლის 7 მარტის ¹991 ბრძანება ი/მ “რ. ხ-ვას” ჩაჰბარდა 2007 წლის 13 აპრილს. მან მითითებული აქტების გაუქმების მოთხოვნით 2007 წლის 1 მაისს მიმართა შესაგებლით ბათუმის საგადასახადო ინსპექციას. 2007 წლის 8 ივნისს ი/მ “რ. ხ-ვას” უარი ეთქვა შესაგებლის დაკმაყოფილებაზე. აღნიშნული უარი მას ჩაჰბარდა 2007 წლის 18 ივნისს, სარჩელი სასამართლოში აღძრულ იქნა 2007 წლის 25 ივნისს.

აპელანტის მოსაზრებით, საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის შესაბამისად, ი/მ “რ. ხ-ვას” ადმინისტრაციული ორგანოს უარი შეეძლო გაესაჩივრებინა 2007 წლის 25 მაისს, რადგან 1 მაისს მიღებულ საჩივარზე შემოსავლების სამსახურს გადაწყვეტილება უნდა მიეღო 2007 წლის 20 მაისს, საგადასახადო კოდექსის 156.1 მუხლის შესაბამისად. შემოსავლების სამსახურის მიერ 20 კალენდარული დღის ვადაში გადაწყვეტილების მიუღებლობა ნიშნავს უარს, ხოლო ამ ვადის ამოწურვიდან 5 კალენდარული დღის ვადაში შეეძლო გადამხდელს გაესაჩივრებინა იგი ან ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მეშვეობით დავების განხილვის საბჭოში, ან სასამართლოში, რაც მის მიერ განხორციელდა ვადის დარღვევით, ნაცვლად 25 მაისისა, მის მიერ აქტები გასაჩივრდა 25 ივნისს, ერთი თვის დაგვიანებით (იხ. ს.ფ. 116-126).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა და მოითხოვა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მითითებით, საქმეში არსებული მასალებით ირკვევა, რომ ი/მ “რ. ხ-ვას” გაეგზავნა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 2 მარტის სადავოდ მიჩნეული ¹163 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის უქონლობის გამო დაჯარიმდა 500 ლარით. საქმეში არსებული მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის საქმიანობის საგანს წარმოადგენდა სოფელ ადლიაში, საცხოვრებელი სახლის ეზოში განლაგებულ მაგიდაზე, საწერი კალმით, მზესუმზირით, საღეჭი რეზინითა და სხვა მსგავსი ნივთებით ვაჭრობა.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 97¹-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტის შესაბამისად – მეწერამე ფიზიკური პირები, რომლებიც ახორციელებენ ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილ საცალო ვაჭრობას, გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას ქუჩაში დადგმული სტენდებიდან/მაგიდებიდან – საქმიანობის ამ ნაწილიში საკონტროლო – სალარო აპარატების გამოყენების ვალდებულებისაგან თავისუფლდებიან.

ამდენად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 97¹-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საკონტროლო სალარო აპარატის გამოყენების ვალდებულებისაგან თავისუფლდებიან (ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილ საცალო მოვაჭრეებთან ერთად) მხოლოდ ის მეწარმე ფიზიკური პირები, რომლებიც ქუჩაში დადგმული მაგიდებიდან ახორციელებენ გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას და არა სხვა ტიპის საქონლით ვაჭრობას.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად – მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო - სალარო აპარატების გარეშე მუშაობა, თუ ასეთი ვალდებულება დადგენილია ამ კოდექსით, იწვევს დაჯარიმებას 500 ლარის ოდენობით.

შესაბამისად შემოსავლების სამსახურს მიაჩნია, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ ბათილად ცნობილი ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 7 მარტის ¹991 ბრძანება, 2007 წლის 22 მარტის ¹163 “საგადასახადო მოთხოვნა” და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 8 ივნისის ¹4816 ბრძანება გამოცემულია საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის სრული დაცვით და მათი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს (იხ. ს.ფ. 137-142).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად 2007 წლის 23 თებერვალს შედგენილი საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმით დადგენილია, რომ ი/მ “რ. ხ-ვა” მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებას ეწეოდა საკონტროლო სალარო აპარატის გარეშე. ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მიერ 2007 წლის 7 მარტს მიღებულ იქნა ¹991 ბრძანება ი/მ “რ. ხ-ვას” მიმართ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევისათვის ჯარიმის სახით 500 ლარის დაკისრების შესახებ. დარიცხული თანხა აისახა საგადასახადო მოთხოვნაში.

საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ ი/მ “რ. ხ-ვამ” საჩივრით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურს, რომლის 2007 წლის 8 ივნისს ¹4816 ბრძანებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მოტივაცია სარჩელის საფუძვლიანობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსი მეწარმე სუბიექტებს აკისრებს საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების ვალდებულებას განსაზღვრულ შემთხვევაში. მითითებული კანონის 97¹-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი პირების მიერ საქონლის/მომსახურების მიწოდების დროს მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას შესაბამისი მონაცემები აღირიცხება მხოლოდ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენებით, ხოლო აღნიშნული ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის საგადასახადო კოდექსი აწესებს გარკვეულ სანქციებს, კერძოდ, 139-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების მუშაობა, თუ ასეთი ვალდებულება დადგენილია ამ კოდექსით, იწვევს დაჯარიმებას 500 ლარის ოდენობით.

ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მიერ 2007 წლის 7 მარტის ¹991 ბრძანებით ი/მ “რ. ხ-ვა” საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევისათვის დაჯარიმდა 500 ლარით. საგადასახადო სამართალდარღვევათა ოქმში მითითებულია მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებაზე საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე, ხოლო ოქმის საფუძველზე გამოცემული საგადასახადო ინსპექციის უფროსის ¹991 ბრძანებაში მითითებულია, რომ ი/მ არ გააჩნია საკონტროლო-სალარო აპარატი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილი გადასახადის გადამხდელის პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშწორებისას. ასეთი ფაქტი საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 7 მარტის ¹991 ბრძანებით, რომლის საფუძველზეც გამოიცა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი - საგადასახადო მოთხოვნა, დადგენილი არ არის.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 97¹-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი აწესებს გარკვეულ შეღავათებს და ადგენს იმ მეწარმე სუბიექტთა წრეს, რომლებიც გათავისუფლებულნი არიან საკონტროლო-საკასო აპარატების გამოყენების ვალდებულებისაგან. ამავე კოდექსის 97¹-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტის თანახმად, ასეთ პირთა წრეს მიეკუთვნებიან მეწარმე ფიზიკური პირები, რომლებიც ახორციელებენ ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილ საცალო ვაჭრობას, გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას ქუჩაში დადგმული სტენდებიდან/მაგიდებიდან-საქმიანობის ამ ნაწილში.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ი/მ “რ. ხ-ვა” თავის ეზოში გადასატან მაგიდასთან ვაჭრობდა სხვადასხვა წვრილმანით, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ იგი მიეკუთვნება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 97¹-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტით განსაზღვრულ ფიზიკურ პირთა კატეგორიას, რომლებიც გათავისუფლებულნი არიან საკონტროლო-საკასო აპარატის გამოყენების ვალდებულებისაგან.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალურმა ცენტრმა და მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება და ი/მ “რ. ხ-ვას” სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივით:

კასატორის მითითებით, დადგენილია და სადავო არ არის ის ფაქტი, რომ 2007 წლის 23 თებერვალს ი/მ “რ. ხ-ვა” საქმიანობას ეწეოდა საკონტროლო-საკასო აპარატის გარეშე (ოქმის შედგენის დროისათვის – 2007 წლის 23 თებერვლისათვის ი/მ “რ. ხ-ვას” სახელზე ბათუმის საგადასახადო ინსპექციაში საკონტროლო-სალარო აპარატი რეგისტრირებული არ არის), რის გამოც საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის I ნაწილის შესაბამისად, შედგენილ იქნა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი ¹ს-01353. გადამხდელი სადავო ადმინისტრაციული აქტებით დაჯარიმდა 500 ლარით.

საგადასახადო კოდექსის 97¹-ე მუხლით დადგენილი წესის თანახმად, საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების ვალდებულებისაგან თავისუფლდებიან მეწარმე ფიზიკური პირები, რომლებიც ახორციალებენ ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილ საცალო ვაჭრობას. გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას ქუჩაში დადგმული სტენდებიდან/მაგიდებიდან საქმიანობის ამ ნაწილში. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელე ვაჭრობას ეწეოდა გადასაადგილებელი მაგიდით და განმარტა, რომ იგი წარმოადგენს დასატარებელი ფორმის წვრილ საცალო ვაჭრობას და ასეთი მეწარმეობა გათვალისწინებულია საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებისაგან, ამიტომ ჩათვალა, რომ საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი მოსარჩელის მიმართ უსაფუძვლოდ იყო შედგენილი და მისი დაჯარიმება მოხდა კანონის დარღვევით, რაც საფუძვლად დაედო გასაჩივრებულ განჩინებას.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი - საგადასახადო კოდექსის 97.1¹ მუხლის მე-4 ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტით დადგენილი წესი, კერძოდ, საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენებისაგან თავისუფლდება ვაჭრობა ქუჩაში დადგმული სტენდებიდან და მაგიდებიდან იმ შემთხვევაში, როდესაც ადგილი აქვს მხოლოდ გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას, ასევე ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილი საცალო ვაჭრობის მიმართ არის დადგენილი ასეთივე შეღავათები. მოცემულ შემთხვევაში კი, მოსარჩელე ქუჩაში დადგმული მაგიდიდან გაზეთების ან ჟურნალების გაყიდვას არ ახდენდა და აღნიშნული სადავო არ არის. რაც შეეხება დატარების ფორმით წვრილ საცალო ვაჭრობას და მის მიმართ ხსენებული ნორმით დადგენილი შეღავათების გავრცელებას, არ არის სწორი და ასეთ წესს საგადასახადო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. სასამართლომ მოცემულ შემთხვევაში საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესისაგან განსხვავებული წესი დაადგინა - სსსკ-ის 393.2 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტი, რაც საკასაციო საჩივრის ერთ-ერთი საფუძველია (იხ. ს.ფ. 174-182).

საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 24 მარტის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის “ა” და “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად (იხ. ს.ფ. 199-203).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობისა და საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაარღვია საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი, არ გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და სათანადო საამრთლებრივი შეფასება არ მისცა მათ, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლის შესაბამისად, განჩინების გაუქმების საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას სადავო აქტების კანონსაწინააღმდეგობის თაობაზე იმ მოტივით, რომ ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის ხელვაჩაურის განყოფილების ინსპექტორის მიერ 2007 წლის 23 თებერვალს შედგენილი საგადასახადო სამართალდარღვევის ¹01353 ოქმის თანახმად, ი/მ “რ. ხ-ვას” მიმართ დადგინდა საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლით განსაზღვრული წესის დარღვევის ფაქტი, კერძოდ, მომხარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორება საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე, ხოლო მითითებული ოქმის საფუძველზე ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მიერ 2007 წლის 7 მარტს გამოცემულ ¹991 ბრძანებაში მიეთითა, რომ ი/მ “რ. ხ-ვას” არ გააჩნდა სალარო აპარატი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლი ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისათვის, ამგვარი ფაქტი კი, სადავო საგადასახადო ბრძანებით არ დადგენილა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნულთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლი ადგენს პასუხისმგებლობას მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დარღვევისათვის. მითითებული მუხლი პასუხისმგებლობის განსხვავებულ ზომებს ადგენს საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების სხვადასხვა წესების დარღვევისათვის, ანუ ფქტობრივად ახდენს ამგვარი წესების სახეებად კლასიფიკაციას და მათ განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგებს უკავშირებს. საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლი ადგენს პასუხისმგებლობას მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გარეშე მუშაობისათვის, ხოლო 139.2 მუხლი პასუხისმგებლობას განსაზღვრავს მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოუყენლობისათვის და განსხვავებულ სანქციას ადგენს ამ ქმედების განმეორებით ჩადენისათვის.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების სხვადასხვა წესის დარღვევაზე მიეთითა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმსა და მის საფუძველზე გამოცემულ სანქციის დაკისრების შესახებ ბრძანებაში, რადგან საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლის შინაარსის გათვალისწინებით, საკონტროლო-სალარო აპარატების გარეშე მუშაობა და აპარატის არქონა, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განხილულ უნდა იქნეს საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლის დარღვევად, რადგან საკონტროლო-სალარო აპარატების გარეშე მომხმარებელთან ანგარიშსწორება გულისხმობს, როდესაც პირს საერთოდ არ გააჩნია სალარო აპარატი, ანუ არ შეუძენია და დაურეგისტრირებია საგადასახადო ორგანოში კანონით დადგენილი წესით. საგადასახადო კოდექსის 139.4 მუხლი კი სამართალდარღვევად მიიჩნევს სალარო აპარატის გამოუყენლობის ფაქტს, ანუ ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელ პირს აქვს სალარო აპარატი კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად, მაგრამ არ იყენებს მას ანგარიშსწორების განხორციელებისას, არ ახდენს ანგარიშსწორების ფაქტის აღრიცხვას. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმსა და სანქციის დაკისრების თაობაზე ¹991 ბრძანებაში დაფიქსირებულია ერთი და იგივე საგადასახადო სამართალდარღვევა, გათვალისწინებული საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლით.

სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია და სამართლებრივი შეფასება არ მოუხდენია იმ ფაქტის, რომ სწორედ საგადასახადო კოდექსის 139.2 მუხლით და არა 139.1 მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ფაქტი აისახა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2007 წლის 8 ივნისის ¹4816 ბრძანებაში ი/მ “რ. ხ-ვას” შესაგებლის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, კერძოდ, ბრძანებაში მიეთითა, რომ ი/მ “რ. ხ-ვა” ოქმის შედგენის დღეს ეკონომიკურ საქმიანობას ეწეოდა საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორის საკასაციო პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საგადასახადო კოდექსის 97¹.4 მუხლის “ზ” ქვეპუნქტი და არასწორად გაავრცელა ი/მ “რ. ხ-ვაზე” მითითებული ნორმით დადგენილი შეღავათი, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, “საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების ვალდებულებისაგან თავისუფლდებიან მეწარმე ფიზიკური პირები, რომლებიც ახორციელებენ ქუჩაში დატარების ფორმით წვრილ საცალო ვაჭრობას, გაზეთებისა და ჟურნალების გაყიდვას ქუჩაში დადგმული სტენდებიდან/მაგიდებიდან _საქმიანობის ამ ნაწილში”.

საქმის მასალებით დადგენილია და მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ ფაქტს, რომ ი/მ “რ. ხ-ვა” ეწეოდა წვრილმან ვაჭრობას ეზოში დადგმული მაგიდიდან, რისი მიჩნევაც ქუჩაში დატარებითი ფორმის ვაჭრობად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ გამომდინარეობს მითითებული ნორმიდან და ამგვარი დასკვნის გაკეთების საფუძველს არ იძლევა ნორმის შინაარსი, რადგან შეღავათი დაწესებულია წვრილმანი საცალო ვაჭრობისათვის, რომელიც ხორციელდება დატარების ფორმით, რაც არ გულისხმობს გადასატან მაგიდაზე ვაჭრობას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაავრცელა საგადასახადო კოდექსის 97¹.4 მუხლის “ზ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შეღავათი ი/მ “რუსუდან ხახვაზე”.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოება, კერძოდ, სადავო საგადასახადო აქტებით სამართალდარღვევად მიჩნეულ იქნა ი/მ “რ. ხ-ვას” მიერ მის სავაჭრო ობიექტში, სასურსათო მაღაზიაში მოსახლეობასთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორება საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე და არა მაგიდაზე ვაჭრობა. უფრო მეტიც, საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენლის განმარტებით, აღნიშნული ფაქტი რომ არ ყოფილიყო ჯიხურის წინ, არ მოხდებოდა სამართალდარღვევის ოქმის შედგენა (იხ. ს.ფ. 101). საქმეში წარმოდგენილია ჯიხურის ფოტოსურათები, საიდანაც არ დგინდება, რომ ჯიხურში უკვე ფუნქციონირებს მაღაზია, სადაც ხდება მომხმარებელთან ვაჭრობა (იხ. ს.ფ. 13).

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს მითითებული გარემოება, რა განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგს იწვევს ის გარემოება, მაგიდა იქნებოდა მოთავსებული ჯიხურის წინ თუ არა, ასევე საგადასახადო ინსპექტორის მიერ რა ფაქტი შეფასდა სამართალდარღვევად, ის გარემოება, რომ ი/მ “რ. ხ-ვა” ვაჭრობდა ჯიხურში სალარო აპარატის გარეშე, როგორც ეს გამომდინარეობს სადავო საგადასახადო აქტებიდან და ასეთ პირობებში, სახეზეა თუ არა სამართალდარღვევა როდესაც საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ჯიხურის ფუნქციონირების ფაქტი არ დგინდება, ხოლო იმ პირობებში, თუ სამართალდარღვევად მიჩნეულ იქნა ქუჩაში დადგმულ მაგიდაზე ვაჭრობა, აისახა თუ არა აღნიშნული სადავო აქტებში და ასეთი პირობებში სახეზეა თუ არა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹ მუხლის შესაბამისად, სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონშეუსაბამობა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, კასატორის მიერ წამოყენებული საკასაციო პრეტენზიები შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე და სსსკ-ის 412-ე მუხლის შესაბამისად, მოცემული საქმე ექვემდებარება ხელახლა განხილვას, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე და მათი გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად დაადგინოს ობიექტური გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2 მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, 390-ე 399-ე, 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.