ბს-169-163(კ-09) 4 ივნისი, 2009 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)
მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე
ლევან მურუსიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები (მოსარჩელეები): ა. ბ-ავა, დ. მ-ძე
მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები): საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა
მესამე პირი _ საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაცია
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება
სარჩელის საგანი _ თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2005 წლის 17 ოქტომბერს დ. მ-ძემ და ა. ბ-ავამ სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხე ოზურგეთის რაიონის გამგეობის მიმართ.
სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1986 წლის 20 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შეიქმნა ¹... საბინაო სამშენებლო კოოპერატივი, რომლის წევრები მოსარჩელეებიც იყვნენ. მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1983 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით ¹1, ¹2 და ¹... კოოპერატივების მშენებლობისათვის ქ. მახარაძეში, ... და ... (დღევანდელი ...) ქუჩებზე გამოეყოთ 4000 კვ.მ მიწის ფართობი. ¹... კოოპერატივისათვის სამშენებლო ნაკვეთი გამოეყო ... ქუჩაზე. 1987 წლის ივნისში, მშენებლობის დასაწყისში, მახარაძის ¹3474 ცენტრალურ შემნახველ სალაროში დ. მ-ძემ 1-ოთახიან ბინაზე შეიტანა 3700 მანეთი, ა. ბ-ავამ _2-ოთახიან ბინაზე _ 5100 მანეთი. კოოპერატიული ბინის მშენებლობა დაიწყო იმავე წელს, მაგრამ ერთ წელიწადში ორი სართულის კედლების აშენების შემდეგ მშენებლობა შეწყდა. კოოპერატივის წევრები სხვადასხვა ინსტანციებში ითხოვდნენ ბინით დაკმაყოფილებას ან გადახდილი თანხის დაბრუნებას, მაგრამ უშედეგოდ.
მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «გ» ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფომ საშინაო ვალად აღიარა კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით აღებული ვალდებულება. საქართველოს საბინაო სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციამ დავალიანების დაფარვის მოთხოვნით წერილობით მიმართა ოზურგეთის რაიონის გამგეობას, რომელმაც უარი თქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე და მიმართა ქ. ოზურგეთის გამგეობას წერილით, რომელშიც მიუთითა, რომ თანხა ქალაქის თვითმმართველობის გადასახდელი იყო. ქ. ოზურგეთის გამგეობას მოსარჩელეებმაც მოსთხოვეს კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით გამოწვეული დავალიანების დაფარვის ხარჯების ბიუჯეტიდან გამოყოფა და მიუთითეს, რომ «საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანების დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებათა განხორციელების პროგრამის შესახებ» 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულების მე-4 პუნქტში მითითებული იყო, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს უნდა გაეთვალისწინებინათ პროგრამის რეალიზაციისათვის საჭირო სახსრები ტერიტორიული ერთეულების შესაბამისი წლების ბიუჯეტების ფორმირებისას თავიანთ ტერიტორიაზე კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით გამოწვეული დავალიანების დასაფარავად.
მოსარჩელეთა მითითებით, ქ. ოზურგეთის გამგეობა თავდაპირველად 2005 წლის 2 თებერვლის წერილით, ფაქტობრივად, თანახმა იყო დავალიანება დაეფარა და წერილობით ითხოვა ვადა, რომელშიც დაადგენდა იმ საჭირო ინფორმაციას, რომლითაც განისაზღვრებოდა 1 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის ღირებულება და დავალიანების გადახდის პირობები, თუმცა აღნიშნულის შემდეგ, შეცვალა დამოკიდებულება ხსენებული საკითხისადმი და 2005 წლის 15 თებერვლის წერილით აცნობა მოსარჩელეებს, რომ სახელმწიფოს მიერ სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის ვალდებულების ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებისათვის დაკისრება ქალაქის გამგეობამ და საკრებულომ არაკონსტიტუციურად ჩათვალეს და მისი დაფარვა მიზანშეუწონლად მიიჩნიეს.
მოსარჩელეთა განმარტებით, ქ. ოზურგეთის გამგეობამ კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით აღიარა დავალიანება მოსარჩელეების მიმართ, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილეობდა ისევე, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირი, მოვალემ (სახელმწიფო) კრედიტორთან (მოსარჩელეებთან) შეთანხმების გარეშე თავად განსაზღვრა დავალიანების დაფარვის წესი და თავად დაადგინა რამდენი უნდა გადაეხადა მათთვის 1 კვ.მ საცხოვრებელ ფართში. ამის შემდეგ, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულების საფუძველზე, ვალის გადახდის ვალდებულება დაეკისრა თვითმმართველობას. თვითმმართველობის საქმიანობის წესი და უფლებამოსილება საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით განისაზღვრებოდა «თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის მიხედვით, რომლის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თვითმმართველობა წარმოადგენდა _ საქართველოს მოქალაქეთა კონსტიტუციით აღიარებულ და კანონმდებლობით გარანტირებულ უფლებას, შესაძლებლობას და პასუხისმგებლობას, თვითმმართველობის ერთეულებში მათ მიერ შექმნილი ადგილობრივი ორგანოების მეშვეობით, კანონმდებლობის საფუძველზე საკუთარი პასუხისმგებლობით და დამოუკიდებლად გადაეწყვიტა ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხები, ანუ ვალის გადახდა სახელმწიფომ დააკისრა იმ ორგანოს, რომელიც დამოუკიდებლად, კანონის საფუძველზე ახორციელებდა თავის უფლებამოსილებას და რომელსაც კანონიერად შეეძლო უარი განეცხადებინა ამ სახის დავალებაზე. «თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის მე-61 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს მინიჭებული ჰქონდათ სავალდებულო (ექსკლუზიური და სახელმწიფო ორგანოების მიერ დელეგირებული) და ნებაყოფლობითი უფლებამოსილებანი. სახელმწიფო ორგანოდან დელეგირებული უფლებამოსილების საფუძველზე თვითმმართველობას უნდა გაეთვალისწინებინა მოსარჩელეების დავალიანების დასაფარავად თავის ბიუჯეტში ხარჯები, რაზეც ქ. ოზურგეთის თვითმმართველობა უარს აცხადებდა. იმავე კანონის მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით _ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა მიერ მათთვის დელეგირებულ უფლებამოსილებათა განუხორციელებლობის შემთხვევაში ამ უფლებამოსილებებს ახორციელებდა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები, ანუ ადგილობრივი მმართველობა ვალდებული იყო გაეთვალისწინებინა მოსარჩელეთა დავალიანების გადახდისათვის საჭირო ხარჯები რაიონულ ბიუჯეტში. «თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის «დ» ქვეპუნქტის მიხედვით ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად უზრუნველყოფდნენ მათდამი დაქვემდებარებული სახელმწიფო ქონების ფლობას, განკარგვასა და ამ ქონებით სარგებლობას. დაუმთავრებელი სახლი, რომელშიც მოსარჩელეების საცხოვრებელი ბინები უნდა ყოფილიყო, სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა და მათ კანონის შესაბამისად გამგეობა განკარგავდა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს მათ მიერ გადახდილი თანხის, დ. მ-ძისათვის _ 5790 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავასათვის _ 7982 აშშ დოლარის, სულ _ 13772 აშშ დოლარის, მოპასუხისათვის დაკისრება.
ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 14 თებერვლის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა და მათ სარჩელთან დაკავშირებით არასათანადო მოპასუხე _ ოზურგეთის რაიონის გამგეობა შეიცვალა სათანადო მოპასუხით _ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოთი.
ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 8 ივნისის განჩინებით მოცემულ საქმეში თანამოსარჩელედ საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაცია ჩაება, ხოლო თანამოპასუხედ _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.
ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ქმედების განხორციელება დაევალათ და თანაბარწილად დაეკისრათ კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი დავალიანების გადახდა ბინის სანაცვლოდ კომპენსაციის სახით დ. მ-ძის სასარგებლოდ _ 5790 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავას სასარგებლოდ _ 7982 აშშ დოლარის, სულ _ 13772 აშშ დოლარის ოდენობით შესაბამის ეროვნულ ვალუტაში, გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის არსებული კურსით.
აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება.
აღნიშნული განჩინება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 16 ივლისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.
საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ იყო იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული, რაც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე” ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს ქმნიდა. საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება გამოტანილი იყო მატერიალური და საპროცესო ნორმების მოთხოვნათა დაუცველად, გადაწყვეტილება მოკლებული იყო სათანადო სამართლებრივ წანამძღვრებს, დაზუსტებას საჭიროებდა პროცესის მონაწილეთა სტატუსი. საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის ხელახლა განმხილველ სასამართლოს სრულყოფილად უნდა გამოეკვლია საქმის გარემოებები, სათანადო შეფასება მიეცა მათთვის და გამოეტანა კანონის შესაბამისი გადაწყვეტილება.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 12 ნოემბრის საოქმო განჩინებით საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ მესამე პირად საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაცია ჩაება.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დ. მ-ძისა და ა. ბ-ავას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1986 წლის 20 აგვისტოს ¹209 გადაწყვეტილებით შექმნილი ¹... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი თავის საქმიანობას წარმართავდა სანიმუშო წესდების მიხედვით. საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1985 წლის 30 აგვისტოს ¹573 დადგენილებით დამტკიცებული «საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის სანიმუშო წესდების» მე-14 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის (სახლების) მშენებლობის განხორციელების უფლებათა კოოპერატივს ჰქონდა კოოპერატივის მიერ სახლის ღირებულების არანაკლებ 30%-ის ოდენობით საკუთარი სახსრების ბანკში შეტანის, სახლის მშენებლობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების 70%-მდე ოდენობით სახელმწიფო კრედიტის მიღების შემდეგ. ანალოგიურ დებულებას შეიცავდა აგრეთვე ქ. მახარაძის ¹... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წესდება. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილებით სახელმწიფო სესხის დავალიანება (ნაშთი) მთლიანად ჩამოეწერა და სახელმწიფო სესხის დავალიანების დაფარვისაგან გათავისუფლდნენ 1993 წლის 1 იანვარს საექსპლოატაციოდ მიღებული კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლები. მშენებლობადაუმთავრებელი ბინის ღირებულების სრული ანაზღაურება შესაძლებელი იყო მხოლოდ სახლის მშენებლობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების სრულად გადახდის შემთხვევაში. დამთავრებას დაუქვემდებარებელი კატეგორიის სახლების კოოპერატივების წევრებს კი აუნაზღაურდებოდათ აუშენებელი ბინის ღირებულება ბინის ღირებულების სრულად გადახდის შემთხვევაში.
სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეების მიერ გადახდილი იყო მხოლოდ პირველადი შენატანი, მათ არ ჰქონდათ დაფარული სახლის ხარჯთაღრიცხვით გათვალისწინებული მთლიანი თანხა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბინის მთლიანი ფართიდან კომპენსაციის თანხის ათვლა არ იყო კანონიერი.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულებით დამტკიცებული «საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანება და მისი დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებათა ეტაპობრივად გატარების შედეგად მიღებული მოსალოდნელი ეკონომიკური ეფექტიანობის მაჩვენებლების» მე-4 პუნქტის თანახმად, ყოფილი მახარაძის ¹... კოოპერატიული სახლი აღირიცხა დამთავრებას დაქვემდებარებული სახლების ნუსხაში. კოოპერატიული საცხოვრებელი სახლის კატეგორიისადმი კუთვნილება დამტკიცებული იყო ნორმატიული აქტით – საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით. საცხოვრებელი სახლის ერთი კატეგორიიდან მეორეში გადაყვანა შესაძლებელი იყო კანონმდებლობით განსაზღვრული პროცედურის დაცვის, აღნიშნულის თაობაზე ცალკე მოთხოვნის დასმის, ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარების, ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 30 ივნისის ¹413 ბრძანებულებით შექმნილი კომისიის მიერ გადაწყვეტილების მიხედვით. სახლის კატეგორიის შეცვლის, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულებით დამტკიცებული მაჩვენებლების მე-4 პუნქტში ცვლილების შეტანის ან საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 30 ივნისის ¹413 ბრძანებულებით შექმნილი კომისიის მიერ სახლის კატეგორიის შეცვლის შესახებ აქტის გამოცემის დავალების მოთხოვნა სასამართლოს წინაშე მოსარჩელეების მიერ არ დასმულა, სახლის კატეგორიის შესაცვლელად ადმინისტრაციული წარმოება არ ჩატარებულა და არც შესაბამისი აქტი გამოცემულა. ამდენად, იმის მიუხედავად, რომ სახლი კვლავინდებურად ირიცხებოდა დამთავრებას დაქვემდებარებული კატეგორიის სახლად, მოსარჩელეებისათვის კომპენსაციის მიღების წესი, კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაუცველად, განისაზღვრა დამთავრებას დაუქვემდებარებელი კატეგორიის ბინათმშენებლობისათვის დადგენილი წესით, თუმცა კომპენსაციის ოდენობა განისაზღვრა არა შექმნილი თანხის პროპორციულად, არამედ ასაშენებელი ბინის ფართის მიხედვით. ბინისათვის კატეგორიის შეცვლის საფუძველს კი არ ქმნიდა სასამართლოების მითითება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანებით დამტკიცებული «საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესის» 2.10, 2.2, 2.6 მუხლებზე, დაგეგმილი ღონისძიებების გაუტარებლობა თავისთავად არ იწვევდა ბინის კატეგორიის შეცვლას, ხსენებული ვალის დაფარვის წესის 2.11 მუხლის შესაბამისად დამთავრებას დაქვემდებარებული კატეგორიის სახლების ბინათმშენებლებს წერილობითი განცხადებით უნდა მიემართათ საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციაში და მოეთხოვათ დამთავრებას დაუქვემდებარებელი კატეგორიის სახლების ბინათმშენებლობის მსგავსი წესით დაკმაყოფილება. მითითებული ნორმის თანახმად, აღნიშნული შესაძლებელი იყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ასოციაცია მათ სანაცვლოდ შეარჩევდა იმავე რაოდენობის ბინის მსურველ კონტიგენტს დასამთავრებელი სახლის რაიონში, დამთავრებას დაუქვემდებარებელი კატეგორიის ბინათმშენებლობისგან. მითითებული ბრძანების გამოცემის პერიოდში მოქმედი «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის 41-ე მუხლი ადგენდა, რომ ნორმატიული აქტი, რომლის ძალაში შესვლა დაკავშირებული იყო გამოქვეყნებასთან, ძალაში შედიოდა მხოლოდ იმ პერიოდულ ბეჭდვით ორგანოში ოფიციალურად გამოქვეყნების შემდეგ, რომელიც დადგენილი იყო ოფიციალურ ორგანოდ. ოფიციალური გამოქვეყნება ახდენდა ნორმატიული აქტის მოქმედების ოფიციალურ დადასტურებას, ოფიციალური გამოქვეყნებიდან განისაზღვრებოდა აქტის ძალაში შესვლის მომენტი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანებით დამტკიცებული წესის ამოქმედებისათვის კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურა არ იყო დაცული.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულებით დამტკიცებული პროგრამით გათვალისწინებული ვადის (1999-2005წწ.) გასვლამდე საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემების განხილვის, გადაჭრისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით, შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია, რომლის უფლებამოსილება განისაზღვრა 2009 წლის 1 იანვრამდე. დადგენილებით დამტკიცებული დებულების თანახმად, კომისია შეიმუშავებდა «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებული რეკომენდაციებისა და გადაწყვეტილების მისაღებად წარუდგენდა მათ საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს, კომისია განიხილავდა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის მართვასთან დაკავშირებულ საკითხებს. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულების მე-2 პუნქტით პროგრამის რეალიზაციისათვის საჭირო კაპიტალურ დაბანდებათა მოცულობები 2001-2005 წლების ინდიკატურ გეგმაში უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული. წლიური «სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ» საქართველოს კანონით დამტკიცებული მიზნობრივი პროგრამების რეალიზაცია იყო სავალდებულო, პროგრამის რეალიზაცია განეკუთვნებოდა პასუხისმგებელი შემსრულებელი სამთავრობო დაწესებულების კომპეტენციას, რომელიც განკარგავდა ამ მიზნით გამოყოფილ თანხებს. ამდენად, წლიური «სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ» საქართველოს კანონით დაუმტკიცებელი პროგრამით განსაზღვრული ვადები სარეკომენდაციო ხასიათის იყო.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქ. ოზურგეთის გამგეობის 2005 წლის 2 თებერვლის წერილი არ წარმოადგენდა დავალიანების აღიარებას. ნიშანდობლივი იყო, რომ წერილის ადრესატი იყო არა კრედიტორი, არამედ ასოციაცია. წერილში მითითებული იყო, რომ თვითმმართველობა მსჯელობდა დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებებზე, რაც თავისთავად ვერ იქნებოდა მიჩნეული დავალიანების აღიარებად. გამგეობის წერილი ადასტურებდა არა მოპასუხის მიერ დავალიანების აღიარებას, არამედ იმის გარკვევის მცდელობას, თუ რა თანხას მოითხოვდნენ მისგან მოსარჩელეები. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალის აღიარება ხელშეკრულებას წარმოადგენდა, ამავე კოდექსის 327-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლებოდა თუ მხარეები ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებოდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლებოდა ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზეც მიღწეული უნდა ყოფილიყო შეთანხმება ან, რომლებიც ასეთად იქნა მიჩნეული კანონის მიერ. საქმის მასალებში არსებულ გამგეობის ცნობაში არ იყო საუბარი არსებით პირობებზე, დავალიანების არსებობაზე, წერილი არ შეიცავდა მითითებას მხარეთა შეთანხმებაზე ძირითად უფლებამოვალეობებსა და შესრულების ვადებზე, დოკუმენტში არ იყო მითითება, რომ გამგეობა აანაზღაურებდა სადავო თანხას.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი დავალიანების ბუნებიდან გამომდინარე, «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონი ითვალისწინებდა მხოლოდ სახელმწიფო და არა თვითმმართველობის ორგანოთა ვალდებულებას სახელმწიფო ვალის დაფარვაში. ხსენებული კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, საშინაო ვალის მართვას, მისი დაფარვის ორგანიზაციას და აღრიცხვას, პროცენტის განსაზღვრას და გადახდას უზრუნველყოფდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო. კანონის მიღების პერიოდში საქართველოში ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები კი საერთოდ არ იყვნენ ფორმირებულნი.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ «სახელმწიფო ბიუჯეტის და სახელმწიფო ბიუჯეტის სისტემის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-8, 22-ე, 29.2-ე, 32.1-ე მუხლების, აგრეთვე «ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის 6.5-ე, 34.2-ე, 351.3-ე, 37.2-ე მუხლების, «ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის 4.4-ე მუხლის «ზ» ქვეპუნქტის მე-5 მუხლის «ლ» ქვეპუნქტის, 16.2-ე «გ» ქვეპუნქტის, 49.2-ე, 50.8-ე მუხლების თანახმად ადგილობრივი თვითმმართველობის ბიუჯეტი დამოუკიდებელი იყო, თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტის დამტკიცება მის ექსკლუზიურ უფლებამოსილებათა რიგს განეკუთვნებოდა. «ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის მე-17 მუხლის, «ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დელეგირებული უფლებამოსილება შესაძლებელი იყო კანონის ან ხელშეკრულების საფუძველზე. ცხადი იყო, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ იყო კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო დელეგირება.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ა. ბ-ავამ და დ. მ-ძემ. კასატორებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.
კასატორები აღნიშნავენ, რომ ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მოსარჩელეების სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ თანხის გადახდა. ამასთან, ცალსახაა, რომ თანაბარწილად დაკისრებული ვალდებულება სანახევროდ, ცალ-ცალკე უნდა შეასრულონ მხარეებმა, ანუ მთლიანობაში დაკისრებული 13772 აშშ დოლარიდან ნახევარი, კერძოდ, 6886 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, ხოლო 6886 აშშ დოლარის გადახდა _ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს. სადავო არ არის, რომ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს არ გაუსაჩივრებია რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. შესაბამისად, მის ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში არანაირი სამართლებრივი მნიშვნელობა აღარ აქვს იმ საკითხზე მსჯელობას, სწორად მოიქცა თუ არა რაიონული სასამართლო, როდესაც თანაბარწილად დააკისრა მოპასუხეებს ვალდებულების შესრულება.
კასატორები უსაფუძვლოდ მიიჩნევენ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ «საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესის დამტკიცების შესახებ» საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანება არ არის იურიდიული ძალის მქონე ნორმატიული აქტი, ვინაიდან იგი არ გამოქვეყნებულა. აღნიშნულთან დაკავშირებით, კასატორები მიუთითებენ, რომ «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის 44-ე მუხლით 1997 წლის 27 ივნისის ¹806 ცვლილებიდან 2004 წლის 24 ივნისის ცვლილებამდე დადგენილი იყო, რომ საქართველოს მინისტრის ბრძანება ძალაში შედის ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში შეტანიდან მე-10 დღეს. სადავო არ არის, რომ «საქართველოს კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავარებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესის დამტკიცების შესახებ» საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანება შეტანილია ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში და მინიჭებული აქვს შესაბამისი ნომერი – 090.012.003.893. შესაბამისად, «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს ორგანული კანონის იმ დროს (1999 წ.) მოქმედი რედაქციით დადგენილი წესის თანახმად საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანება არის იურიდიული ძალის მქონე ნორმატიული აქტი და სავალდებულოა შესასრულებლად.
კასატორები ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევენ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ მახარაძის ¹... კოოპერატიული სახლი ისევ ირიცხება დამთავრებას დაქვემდებარებული კატეგორიის სახლად, მოსარჩელეებისათვის კომპენსაციის მიღების წესი, კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაუცველად კი, განისაზღვრა დამთავრებას დაუქვემდებარებელი კატეგორიის ბინათმშენებლობისათვის დადგენილი წესით. აღნიშნულთან დაკავშირებით, კასატორები მიუთითებენ, რომ «საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესის დამტკიცების შესახებ» საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანების მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს თითოეულ დამთავრებას დაქვემდებარებულ კატეგორიის სახლის მშენებლობის შემდეგომი გაგრძელების მიზანშეწონილობის თაობაზე დამკვეთთან უნდა ჩაეტარებინა ტექნიკური ექსპერტიზა შესაბამისი დასკვნის გაფორმებით. პროგრამით გათვალისწინებულ ვადებში რაც არ შესრულებულა ყოფილი მახარაძის ¹... კოოპერატიული სახლის მიმართ. ექსპერტიზა რომ ჩატარებულიყო, მას აუცილებლად შეეცვლებოდა კატეგორია. ამ მიზნით არ შესრულებულა აგრეთვე საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანების მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის მოთხოვნები, რომლის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ სახლის დასამთავრებელი სამშენებლო სამუშაოების სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება აღემატებოდა სახლის მშენებლობაზე ამ წესის პირველი მუხლის მე-7 პუნქტის მიხედვით გათვლილ საკომპენსაციო ერთჯერადი გასაცემის მთლიან რაოდენობას, მაშინ ამგვარი სახლის მშენებლობის გაგრძელების მიზანშეწონილობაზე გადაწყვეტილება უნდა მიეღო საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 30 ივნისის ¹413 ბრძანებულებით შექმნილ კომისიას. მაშასადამე, სახელმწიფოსა და მისი ორგანოების მხრიდან არ შესრულებულა ვალის დაფარვისათვის საჭირო არც ერთი მოქმედება მოსარჩელეების მიმართ და მათი ხსენებული ქმედების გამო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უკანონო იყო, მაშინ როდესაც დადგენილი იყო და არც მხარეები ხდიდნენ სადავოდ, რომ არსებული ნაგებობაც დაინგრა და ყოფილი მახარიძის ¹3-ში კოოპერატიული სახლის აშენება არ მოხდებოდა.
კასატორები ასევე მიუთითებენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაიანგარიშა მოპასუხეებზე დაკისრებული თანხაც და მიუთითეს, რომ თანხის ოდენობის განსაზღვრას საფუძვლად დაედო საქართველოს ეროვნული ბანკის ცნობა, რომლის თანახმად, 1987 წლის 24 ივნისის მდგომარეობით, ოფიციალური კურსით 100 აშშ დოლარი უდრიდა 63.89 საბჭოთა მანეთს. ამ მონაცემზე დაყრდნობით მოსარჩელეთა მიერ 1987 წელს საბჭოთა მანეთში შეტანილი თანხა გამოისახა დოლარებში და გამოვიდა ის თანხა, რაც ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში იყო მითითებული. ხსენებული დაანგარიშების სამართლებრივ საფუძვლად კი კასატორებმა მიუთითეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლზე, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, 408-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და 409-ე მუხლზე.
კასატორთა განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საფუძველს წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნილი იყო სახელმწიფო საშინაო ვალის შემსწავლელი კომისია, რომელიც შეიმუშავებდა ვალის ანაზღაურების მექანიზმს და გადაწყვეტილების მისაღებად წარუდგენდა საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს. აღნიშნულთან დაკავშირებით, კასატორები მიუთითებენ, რომ საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით მართლაც შეიქმნა სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია. თუმცა, 2007 წლის 28 ნოემბერს განხორციელებული ცვლილებით კომისიის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 2009 წლის 1 იანვრამდე, ხოლო 2008 წლის 23 დეკემბერს აღნიშნული ვადა კვლავ გაგრძელდა 1 წლით და კომისიის მოღვაწეობის ვადა 2010 წლის 1 იანვრამდე განისაზღვრა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 თებერვლისა და 5 მარტის განჩინებებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ა. ბ-ავასა და დ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, შესაბამისი განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2009 წლის 16 აპრილამდე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 აპრილის განჩინებით ა. ბ-ავასა და დ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტით და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ ა. ბ-ავასა და დ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1986 წლის 20 აგვისტოს ¹209 გადაწყვეტილებით შეიქმნა ¹... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი, რომელშიც გაწევრიანდნენ მოსარჩელეები _ დ. მ-ძე და ა. ბ-ავა (Iტ., ს.ფ. 5). მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1983 წლის 11 აპრილის ¹86 გადაწყვეტილებით ¹..., ¹... და ¹... კოოპერატივებს მშენებლობისათვის ქ. მახარაძეში, ... და ... ქუჩებზე გამოეყოთ 4000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (Iტ., ს.ფ 6). 1987 წლის ივნისში, მშენებლობის დასაწყისში, მახარაძის ¹3474 ცენტრალურ შემნახველ სალაროში დ. მ-ძემ შეიტანა საპაიო შესატანი ერთოთახიანი ბინის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების 30 პროცენტი _ 3700 მანეთის ოდენობით, ხოლო ა. ბ-ავამ კი შეიტანა ოროთახიანის ბინის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების 30 პროცენტი _ 5100 მანეთის ოდენობით, როგორც ეს კოოპერატივის წესდებით იყო გათვალისწინებული, დარჩენილი 70 პროცენტი კი უნდა გადაეხადათ ბინის აშენების შემდეგ (Iტ., ს.ფ. 7-9; ს.ფ. 19-45). ამავე პერიოდში დაიწყო საცხოვრებელი მრავალბინიანი კოოპერატიული სახლის მშენებლობა, რომელიც გარკვეული სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების შესრულების შემდეგ შეწყდა.
საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს და არც მხარეები ხდიან სადავოდ იმ გარემოებას, რომ ხსენებული საცხოვრებელი სახლი დღემდე არ აშენებულა. ამასთან, მოსარჩელეებს არც საცხოვრებელი ბინები და არც აღნიშნულის სანაცვლო საკომპენსაციო თანხა გადასცემიათ.
საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქმის მასალებში მოყვანილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ქ. ოზურგეთის გამგეობის 2005 წლის 2 თებერვლის ¹12 წერილით საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის თავმჯდომარეს განემარტა, რომ ქ. ოზურგეთის თვითმმართველობა მსჯელობდა საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანების დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებათა შესახებ. აღნიშნული ღონისძიებების განხორციელებისათვის აუცილებელ იყო _ დამთავრებას დაუქვემდებარებელი სახლების ასაშენებელ რაიონებში 1 კვ.მ საერთო ფართის საბაზრო ღირებულების დადგენა, რაც «საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესის» შესაბამისად, სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტთან ერთად უნდა განესაზღვრა საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციას. აქედან გამომდინარე, ხსენებული ასოციაციის თავმჯდომარეს ეთხოვა მოეწოდებინა შესაბამისი ინფორმაცია, რითაც ქალაქის საკრებულოს უნდა ეხელმძღვანელა საკომპენსაციო ერთჯერადი განაცემის ბიუჯეტში გათვალისწინების შემთხვევაში (Iტ., ს.ფ. 14).
საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით მოპასუხეებს – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თანაბარწილად დაეკისრათ კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი დავალიანების გადახდა ბინის სანაცვლოდ კომპენსაციის სახით დ. მ-ძის სასარგებლოდ _ 5790 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავას სასარგებლოდ _ 7982 აშშ დოლარის, სულ _ 13772 აშშ დოლარის ოდენობით შესაბამის ეროვნულ ვალუტაში, გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის არსებული კურსით. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მხოლოდ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორთა მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიმართ რაიონული სასამართლოს გადაწყევტილება კანონიერ ძალაშია შესული. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს, ოზურგეთის მუნიციპალტეტის საკრებულოსათვის ზემოხსენებული თანხის დაკისრების ნაწილში, აღარ უნდა ემსჯელა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია იმსჯელოს მხოლოდ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის დ. მ-ძის სასარგებლოდ _ 5790 აშშ დოლარის ნახევრის _ 2895 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავას სასარგებლოდ _ 7982 აშშ დოლარის ნახევრის _ 3991 აშშ დოლარის, სულ _ 6886 აშშ დოლარის ოდენობით შესაბამის ეროვნულ ვალუტაში თანხის დაკისრების კანონიერებაზე, ვინაიდან ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოსათვის დ. მ-ძის სასარგებლოდ _ 5790 აშშ დოლარის ნახევრის _ 2895 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავას სასარგებლოდ _ 7982 აშშ დოლარის ნახევრის _ 3991 აშშ დოლარის, სულ _ 6886 აშშ დოლარის ოდენობით შესაბამის ეროვნულ ვალუტაში თანხის დაკისრების ნაწილში ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული, რადგან ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილებით სახელმწიფო სესხის დავალიანება (ნაშთი) მთლიანად ჩამოეწერა და სახელმწიფო სესხის დავალიანების დაფარვისაგან გათავისფლდნენ 1993 წლის 1 იანვარს საექსპლუატაციოდ მიღებული კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლები. «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტით, სახელმწიფო საშინაო ვალად აღიარებულ იქნა კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება. იმავე მუხლის მუხლის მე-4 პუნქტით კი განისაზღვრა, რომ ამ კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტში მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესს შეიმუშავებდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო 1998 წლის 1 სექტემბრამდე და შეუთანხმებდა საქართველოს პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ამ პერიოდამდე არ აქვს შესრულებული «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის მე-4 პუნქტით განსაზღვრული ვალდებულება _ არ აქვს შემუშავებული იმავე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტში მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ» საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებაზე, რომლითაც «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემების განხილვის, გადაჭრისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია და ამავე ბრძანებით დამტკიცდა კომისიის დებულება. «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ» საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებაში ცვლილებების შეტანის თაობაზე» საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 23 დეკემბრის ¹248 დადგენილებით საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 1 იანვრამდე.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ» საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნილი საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია ამჟამად კვლავ ფუნქციონირებს, ხოლო მისი უფლებამოსილების ვადა განსაზღვრულია 2010 წლის 1 იანვრამდე.
შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულების შესრულების შესახებ მოსარჩელეთა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი ამ ეტაპზე არ არსებობს, ვინაიდან ამისათვის აუცილებელია, რომ «საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ» საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შექმნილმა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელმა სახელმწიფო კომისიამ უფლებამოსილების ვადაში (2010 წლის 1 იანვრამდე) შეიმუშავოს „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებული რეკომენდაციები და წარუდგინოს ისინი საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო იმ გარემოებაზეც მიუთითებს, რომ საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის მიერ რეკომენდაციების შემუშავება ჯერ კიდევ არ ნიშნავს კანონით დაკისრებული ვალდებულებების შესრულებას _ სახელმწიფო სავალო ვალდებულების დაფარვის წესის დადგენას. რეკომენდაციები რა შინაარსისაც არ უნდა იყოს ისინი სახელმწიფოსათვის არ შეიძენს სავალდებულოდ შესასრულებელ ძალას, თუ ისინი ასახვას არ ჰპოვებს კანონით დაგენილი წესით, შესაბამისი სუბიექტის მიერ გამოცემულ კანონქვემდებარე აქტში _ სავალო ვალდებულების შესრულების (ვალის დაფარვის) წესში, რომელიც დღეის მდგომარეობით სახელმწიფოს არ გააჩნია.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა _ ა. ბ-ავასა და დ. მ-ძის სარჩელიდან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს იმ გარემოებას, რომ დღეის მდგომარეობით სახელმწიფოს არ გააჩნია «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის ადეკვატური სამართლებრივი აქტი _ «სახელმწიფო ვალის შესახებ» საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტში მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულების დაფარვის წესის თაობაზე. ამდენად, სანამ არ იქნება დადგენილი კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებულ ვალდებულებათა გასტუმრების წესი სასამართლო მოკლებული იქნება შესაძლებლობას დავალიანებასთან დაკავშირებით სხვა არსებითი გარემოების გამორკვევის პარალელურად დააკმაყოფილოს მოსარჩელეთა მოთხოვნა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოსათვის დ. მ-ძის სასარგებლოდ _ 5790 აშშ დოლარის ნახევრის _ 2895 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავას სასარგებლოდ _ 7982 აშშ დოლარის ნახევრის _ 3991 აშშ დოლარის, სულ _ 6886 აშშ დოლარის ოდენობით შესაბამის ეროვნულ ვალუტაში თანხის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება, რის გამოც ა. ბ-ავასა და დ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ ნაწილში ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება, ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილების ამ ნაწილში კანონიერ ძალაში შესვლის გამო, ხოლო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის დ. მ-ძის სასარგებლოდ _ 5790 აშშ დოლარის ნახევრის _ 2895 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავას სასარგებლოდ _ 7982 აშშ დოლარის ნახევრის _ 3991 აშშ დოლარის, სულ _ 6886 აშშ დოლარის ოდენობით შესაბამის ეროვნულ ვალუტაში თანხის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში მიიღო კანონიერი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება, რის გამოც ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ა. ბ-ავასა და დ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოსათვის დ. მ-ძის სასარგებლოდ _ 5790 აშშ დოლარის ნახევრის _ 2895 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავას სასარგებლოდ _ 7982 აშშ დოლარის ნახევრის _ 3991 აშშ დოლარის, სულ _ 6886 აშშ დოლარის ოდენობით შესაბამის ეროვნულ ვალუტაში თანხის დაკისრების ნაწილში, ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილების ამ ნაწილში კანონიერ ძალაში შესვლის გამო;
3. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის დ. მ-ძის სასარგებლოდ _ 5790 აშშ დოლარის ნახევრის _ 2895 აშშ დოლარის, ხოლო ა. ბ-ავას სასარგებლოდ _ 7982 აშშ დოლარის ნახევრის _ 3991 აშშ დოლარის, სულ _ 6886 აშშ დოლარის ოდენობით შესაბამის ეროვნულ ვალუტაში თანხის დაკისრების ნაწილში და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ა. ბ-ავასა და დ. მ-ძის სარჩელი ამ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
