საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ

საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ

ბს-222-216(კ-09) 23 ივნისი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – თბილისის რეგიონალური ცენტრი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) ი/მ «ზ. გ-ძე»

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 მაისის განჩინება

დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

ი/მ «ზ. გ-ძემ» სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხე თბილისის რეგიონალური ცენტრის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა /იხ.ს.ფ. 1/.

საქმის გარემოებები:

მოსარჩელის განმარტებით, საგადასახადო ინსპექციის მოთხოვნით, საგადასახადო ინსპექციაში წარადგინა 2004-2005 წლების სამეწარმეო და ეკონომიკური საქმიანობის ამსახველი საბუღალტრო საბუთები. მოსარჩელეს შპს «...» 2003 წლის 10 აპრილს დადებული ჰქონდა ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო დაემონტაჟებინა შპს «...» ქვის სამსხვრევ-დამხარისხებელი დანადგარი, მარკა სმდ-26/27 (კომპლექტი) და ბეტონის კვანძის ქარხანა, მარკით სბ-135 კომპლექტში. ხელშეკრულება უნდა შესრულებულიყო ავანსის სახით ზ. გ-ძეზე 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადაცემიდან 40 დღის განმავლობაში. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების თანახმად, მოსარჩელემ შპს «...» მიიღო: 2004 წლის 1 დეკემბერს 15 ათასი ლარი, 2004 წლის 15 დეკემბერს 15 ათასი ლარი, 2004 წლის 25 დეკემბერს – 8 ათასი ლარი, 2005 წლის 15 იანვარს 4550 ლარი, სულ 42500 ლარი. ამასთან, მოსარჩელემ ხელშეკრულება შეასრულა ვადაში, მხოლოდ კონტრაჰენტმა ვერ შეძლო ვადაში თანხების დაფარვა. მოსარჩელემ ხელშეკრულების პირობების შესასრულებლად შემდეგი ხარჯები გასწია: 2002 წლის 10 აპრილს სს «...» ქვის მსხვრევანა დამახარისხებლის შეძენაზე 22 365 ლარი; 2003 წლის 10 ნოემბერს შპს «...» ბეტონის კვანძის შესაძენად – 17 ათასი ლარი; 2004 წლის 5 ივნისს შპს «...» რკინის ნახმარი მილი – 462 ლარი. საერთო ღირებულება, სულ 39 827 ლარი (სალაროს შემოსავლის ორდერები და სასაქონლო ზედნადებები წარმოდგენილია საქმეში).

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი:

ზ. გ-ძე ინდივიდუალურ მეწარმედ რეგისტრირებულია 2004 წლის 17 აგვისტოს და ამ სტატუსით ის აწარმოებდა სხვა საქმიანობას, რომელიც ამ ეპიზოდს არ მოიცავს, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საბაჟო დეკლარაციითა (დათარიღებული 2004 წლის 31 აგვისტოთი) და ქ.თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 18 დეკემბრის ი/მ «ზ. გ-ძის» შემოწმების შესახებ შედგენილი აქტით. ამასთან, ფიზიკურ პირ ზ. გ-ძის მიერ შპს «...» 2003 წლის 10 აპრილს დადებული ხელშეკრულების შესრულება და დაგვიანებით ანაზღაურების მიღება არ შეიძლება ჩაითვალოს სამეწარმეო საქმიანობად, რამდენადაც ეს მოქმედება ატარებდა ერთჯერად ხასიათს და წარმოადგენდა ფიზიკური პირის მიერ შეძენილი მასალით ნარდობის ხელშეკრულების დადებასა და შესრულებას სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 მუხლების საფუძველზე. «მეწარმეთა შესახებ» კანონის 1.1 მუხლის თანახმად, სამეწარმეო საქმიანობად ითვლება მართლზომიერი და არაერთჯერადი საქმიანობა, რომელიც ხორციელდება მოგების მიზნით. შპს «...» დაგვიანებით, ნაწილ-ნაწილ გადაუხადა ფიზიკურ პირ ზ. გ-ძეს და არა ი/მ «ზ.გ-ძეს» ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა. ამასთან, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნაკეთობის დასამზადებლად ზ. გ-ძემ გამოიყენა თავის მიერ შეძენილი მასალა-სამსხვრევ-დამხარისხებელი დანადგარი და ბეტონის კვანძი, რომლის არსებობაც დასტურდება ამავე ხელშეკრულებით.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

საგადასახადო კოდექსის 177-ე მუხლის თანახმად, ერთობლივი შემოსავლიდან გამოიქვითება ყველა ის ხარჯი, რომელიც დაკავშირებულია ამ შემოსავლის მიღებასთან. ამასთან, პირის დაურეგისტრირებლობა ინდმეწარმის სტატუსით არ ნიშნავს, რომ ის არ არის გადასახადის გადამხდელი თუ ის ეწევა ეკონომიკურ საქმიანობას (საგადასახადო კოდექსი 34-37-ე მუხლები). ფიზიკური პირის ეკონომიკური საქმიანობა შესაძლებელია როგორც საგადასახადო ორგანოში რეგისტრაციით (გადასახადის გადამხდელი ფიზიკური პირი, ინდმეწარმე) ისე რეგისტრაციის გარეშე. ამდენად, სარეგისტრაციო სტატუსის არქონა ან მისი შეცვლა არ ართმევს ფიზიკურ პირს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი უფლებებით სარგებლობის შესაძლებლობას, კერძოდ, შემოსავლიდან ამ შემოსავალთან დაკავშირებული ხარჯის გამოქვითვის, ანუ კონკრეტულ შემთხვევაში გამოყენებული მასალის ღირებულების გამოქვითვის უფლებას. ამასთან, გაურკვეველია თუ რატომ მოხდა ი/მ «ზ. გ-ძეზე» 3000 ლარის ჯარიმის დარიცხვა საგადასახადო კოდექსის 133-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, რამდენადაც 133-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის მიზნებისათვის შემოსავლებისა და ხარჯების, აგრეთვე გადასახადებით დასაბეგრი სხვა ობიექტების აღრიცხვის წესის დარღვევად ითვლება პირველადი დოკუმენტების, სასაქონლო ზედნადებების (დღგ-ის საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების), საბუღალტრო აღრიცხვის რეგისტრირების უქონლობა, ან დადგენილი წესის დარღვევით მათი წარმოება სათამაშო ბიზნესის გადასახადის გადახდის ნიშნის ან/და დალუქვის გარეშე შესაბამისი დაბეგვრითი ობიექტის არსებობა, აგრეთვე ბუღალტრული აღრიცხვის ანგარიშებზე და ანგარიშგებაში გადასახადის გადამხდელის სამეურნეო ოპერაციების, ფულადი სახსრების, მატერიალური ფასეულობების, არამატერიალური აქტივებისა და ფინანსური დაბანდებების სისტემატურად (კალენდარული წლის განმავლობაში ორჯერ და მეტჯერ) არადროულად ან არასწორად ასახვა. აღრიცხვის რომელიმე წესის დარღვევა სადავო აქტებში მითითებული არ არის და არც საქმის მასალებით დასტურდება. ამდენად, სადავო აქტები დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა /იხ.ს.ფ. 45-47/.

საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის თბილისის რეგიონალური ცენტრის წარმომადგენელმა არ ცნო ი/მ «ზ. გ-ძის» სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. 90/.

საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილებით ი/მ «ზ. გ-ძის» სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 20 დეკემბრის ბრძანება და 2006 წლის 26 დეკემბრის საგადასახადო მოთხოვნა და მოპაუხეს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან 1 თვის ვადაში, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 22.08.2006 წლის ¹11/2923 წერილისა და ქ.თბილისის საგადასახადო ინსპექციის გადამხდელთა ადმინისტრირების სამმართველოს განყოფილების უფროსის მოადგილის 31.08.2006 წლის ¹02-4737 მოხსენებითი ბარათისა და ქ.თბილისის საგადასახადო ინპექციის უფროსის 06.09.2006 წლის ¹მ/211 ბრძანების საფუძველზე ფიზიკურ პირს ზ. გ-ძისაგან გამოთხოვილ იქნა შემოსავლებისა და გამოქვითვების ამსახველი საბუღალტრო დოკუმენტაცია, ხოლო 09.11.2006 წლის ¹03/კ/754 ბრძანებით დადგინდა ინდ/საწარმო ზ. გ-ძის მიერ 2004 წლის 1 იანვრიდან 2006 წლის 1 ნოემბრამდე პერიოდის ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების საკითხების კამერალური შემოწმების ჩატარება. აღნიშნული შემოწმების თაობაზე შედგენილი აქტის თანახმად, ინდ. მეწარმე ზ. გ-ძე ისანი-სამგორის საგადასახადო ინსპექციის მიერ რეგისტრირებულია 2004 წლის 17 აგვისტოს, მინიჭებული აქვს საიდენტიფიკაციო კოდი 106155776, რა დრომდეც იგი ფუნქციონირებდა აღრიცხვის გარეშე. ამავე შემოწმებისას დადგინდა, რომ ი/მ ზ. გ-ძის მიერ 2004 წელს განხორციელდა 2676,51 ლარის იმპორტი, 2006 წელს 6957,04 ლარის და 17200 ლარის საქონლის იმპორტი. 2005 წელს ზ. გ-ძის შემოსავალმა შეადგინა 43000 ლარი, რომელიც დასტურდებოდა შპს «...» მიერ 2006 წლის 20 სექტემბერს გაცემული ცნობით, ამავე პერიოდში გამოქვითვებს შეადგენდა 785.85 ლარი, 2004 წლის 31 აგვისტოს ¹ც 34352 საბაჟო დეკლარაციის შესაბამისად და გამოქვითვების გარეშე 42214.15 ლარი. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ.თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 20.12.2006 წლის ¹ზ/766 ბრძანების თანახმად, ი/მ ზ. გ-ძეს ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების საკითხების შემოწმების შედეგად დაერიცხა შემოსავლების გადასახადი 6585.42 ლარი, სოციალური გადასახადი – 13719.61 ლარი, ჯარიმა _3000 ლარი, 2006 წლის სოციალური გადასახადი _ 8443,83 ლარი, საშემოსავლო გადასახადი _ 4052,56 ლარი. ამავე ბრძანების საფუძველზე 26.12.2006 წელს გაიცა ¹2695 საგადასახადო მოთხოვნა 23305,03 ლარის დარიცხვის თაობაზე. საქმეში წარმოდგენილი 10.04.2003 წლის მომსახურების ხელშეკრულებით, რომელიც გაფორმდა შპს «...» და ზ. გ-ძეს შორის, დადგინდა, რომ სამუშაოების დასრულების ვადა განისაზღვრა ავანსის მიცემის დღიდან, ხოლო ანგარიშსწორების ფორმა ნაღდი ანგარიშსწორებით, ეტაპობრივად. დამკვეთის - შპს «...» 06.09.2006 წლის ¹130 ცნობით ზ. გ-ძის მიერ სამუშაოების ჩაბარების დროდ დადგინდა 2005 წლის იანვარი, აღნიშნული ცნობა გაიცა, ვინაიდან შპს «...» სამეწარმეო შემოწმებისას მიღებული შესრულებული სამუშაოების მიღება-ჩაბარების აქტს არ გააჩნდა თარიღი და შეუძლებელი იყო რეალურად სამუშაოს შესრულების ვადის დადგენა. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი შპს საქართველოს სამხედრო გზის სალაროს გასავლის ორდერებით ¹158, 168, 168, დგინდება, რომ მოსარჩელე ზ. გ-ძე, ხელშეკრულების თანახმად, პერიოდულად ღებულობდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ანაზღაურების თანხებს 2004 წლის ბოლოსა და 2005 წლის იანვრამდე.

საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა საგადასახადო კოდექსის 204-ე მუხლი და განმარტა, რომ გადასახდელის გადამხდელის მიერ შემოსავლების მიღების უფლება მოპოვებულად ითვლება, თუ შესაბამისი თანხა ექვემდებარება გადასახადის გადამხდელისათვის გადახდას, ან თუ მან შეასრულა გარიგებით (ხელშეკრულებით) გათვალისწინებული ყველა ვალდებულება. ამავე კოდექსის 112-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კამერალური საგადასახადო შემოწმება გადასახადის გადამხდელის მიერ წარდგენილი ფინანსური ანგარიშგების, საგადასახადო დეკლარაციების, ცნობების, დასკვნების, გაანგარიშებების, საგადასახადო ორგანოში არსებული სხვა დოკუმენტებისა და მონაცემების, აგრეთვე გადასახადის გადამხდელისაგან მიღებული ახსნა-განმარტებებისა და სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ანალიზის საფუძველზე გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულებათა შესრულების შესაბამისობას ამ კოდექსით გათვალისწინებულ მოთხოვნებთან. საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, მიუხედავად იმისა, რომ შემმოწმებელმა შპს «...» 06.092006 წლის ¹130 ცნობის თანახმად ზ. გ-ძის მიერ სამუშაოების ჩაბარების დროდ მიიჩნია 2005 წლის იანვარი, იგი ვალდებული იყო საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დროის ზუსტად განსაზღვრისათვის დამატებით გამოეთხოვა შესამოწმებელი პირისაგან დოკუმენტაცია, მიეღო მისგან ახსნა-განმარტება და დაედგინა დარიცხვის განხორციელებისათვის აუცილებელი გარემოებები, ხომ არ იყო წარმოშობილი გადახდის ვალდებულება 2004 წლამდე პერიოდში, საქმეში არსებული მასალებით დგინდებოდა, რომ ი/მ ზ. გ-ძე 2004 წლიდან ახორციელებდა იმპორტ-ექსპორტს, რის თაობაზე წარდგენილი ჰქონდა სხვადასხვა სახის დეკლარაციები. ამდენად, სადაო აქტის გამოცემისას არ იქნა შესწავლილი აღნიშნული გადასახადების გადახდის ვალდებულება ზ. გ-ძეს ეკისრება ინდივიდუალურ მეწარმედ საქმიანობის თუ ფიზიკურ პირად სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებისას წარმოშობილი საგადასახადო ურთიერთობისას.

საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, მოპასუხემ ადმინისტრაციული აქტის გამოცემისას არ უხელმძღვანელია კანონმდებლობის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, კერძოდ, ზ. გ-ძეს არ მიეცა საშუალება განეხორციელებინა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით და საგადასახადო კოდექსით მისთვის მინიჭებული უფლება და ახსნა-განმარტებებით თუ დამატებითი დოკუმენტაციის წარმოდგენით ემტკიცებინა მის მიერ, როგორც ფიზიკური პირის და როგორც ინდმეწარმის მიერ განხორციელებული ოპერაციებისა და მიღებული შემოსავლების გათვალისწინების აუცილებლობა, რასაც შესაძლებელია გავლენა მოეხდინა გადაწყვეტილების შინაარსზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სარჩელი ნაწილობრივ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას /იხ.ს.ფ. 99-104/.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 112-ე მუხლი. საგადასახადო ინსპექციამ მეწარმესთან შემოწმება ჩაატარა მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 112-ე მუხლის შესაბამისად და ამ მუხლის მოთხოვნათა სრული დაცვით. აღნიშნულს მოწმობს სასამართლოსათვის წარდგენილი ადმინისტრაციული წარმოების მასალები. საგადასახადო ინსპექციამ კამერალური საგადასახადო შემოწმების შედეგებზე 112-ე მუხლის მე-5 და მე-6 ნაწილების შესაბამისად შეადგინა აქტი და მისცა, კანონმდებლობით დადგენილი, შემდგომი მსვლელობა. საგადასახადო კოდექსის 99.1. მუხლის შესაბამისად, «საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, გადასახადის გადამხდელის /საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის საქმიანობაზე განახორციელოს საგადასახადო კონტროლი მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი წესით.

აპელანტის განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიყენა «ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ» კანონი; რევიზიის ჩატარებისას, საგადასახადო ინსპექციამ გამოითხოვა გადამხდელისაგან ინფორმაცია და რევიზიის აქტი შეადგინა იმ «ზ. გ-ძის» მიერ წარმოდგენილი საბუღალტრო საბუთებისა და იმ მონაცემებზე დაყრდნობით, რომელიც არსებობს მონაცემთა კომპიუტერულ ბაზაში და შეეხება 2004 წლის 1 იანვრის შემდგომ პერიოდს. ე.ი. ამნისტირებული პერიოდი საგადასახადო ინსპექციას არ განუხილავს «ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ» კანონის ძალაში შესვლის თარიღისათვის, ი/მ «ზ. გ-ძის» ვალდებულებები სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე რევიზიის აქტში დაფიქსირებული არ არის. გადამხდელს დაერიცხა თანხა 2004 წლის 1 იანვრის შემდგომ პერიოდზე: მისი ვალი საგადასახადო ინსპექციის მიერ კანონმდებლობით დადგენილი წესითაა დარიცხული. საგადასახადო ინსპექციამ მხედველობაში არ მიიღო გადამხდელის მიერ ამნისტირებულ პერიოდში, როგორც მიღებული შემოსავალი ისე გაწეული ხარჯი, რადგან ზემოაღნიშნული კანონის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, «ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ» კანონის ამოქმედებისთანავე შესრულებულად ჩაითვალა საქართველოს რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ 2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შეუსრულებელი საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებები და არ განხორციელდა მათ მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა, ადმინისტრაციული ან კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის სამართალწარმოება. იმავე კანონის მე-4 მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად კი მაკონტროლებელ ორგანოებს - ეკრძალებათ ამ მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტებით განსაზღვრულ გადასახადებთან დაკავშირებით ნებისმიერი ფორმით რევიზიის (კონტროლი, შესწავლა, გადამოწმება) განხორციელება.

ამდენად, აპელანტის მოსაზრებით, იმ «ზ. გ-ძის» მიმართ «ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ» კანონის ყველა მოთხოვნა დაცულია და შესაბამისად, საგადასახადო ინსპექციის მიერ დაცული საგადასახადო კანონმდებლობა, კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 199-ე მუხლი ზუსტად განსაზღვრავს შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვის პრინციპებს. საგადასახადო ინსპექციამ რევიზიის აქტში თანხა დაარიცხა კოდექსის 203, 204, 205-ე მუხლების შესაბამისად განსაზღვრული შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვის დარიცხვის მეთოდის შესაბამისად /იხ.ს.ფ. 111-117/.

სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის ი/მ «ზ. გ-ძის» წარმომადგენელმა არ ცნო თბილისის რეგიონალური ცენტრის სააპელაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 131, სხდომის ოქმი/.

სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 13 მაისის განჩინებით თბილისის რეგიონალური ცენტრის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილად მიჩნეულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ შეფასებას და განმარტა, რომ მათი გამაბათილებელი არგუმენტები აპელანტს არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, როგორც არსებითად სწორი, ექვემდებარებოდა უცვლელად დატოვებას /იხ.ს.ფ. 139-146/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. 158-169/.

კასაციის მოტივი:

კასატორის განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 112-ე მუხლი. საგადასახადო ინსპექციამ მეწარმესთან შემოწმება ჩაატარა მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 112-ე მუხლის შესაბამისად და ამ მუხლის მოთხოვნათა სრული დაცვით. აღნიშნულს მოწმობს სასამართლოსათვის წარდგენილი ადმინისტრაციული წარმოების მასალები. საგადასახადო ინსპექციამ კამერალური საგადასახადო შემოწმების შედეგებზე 112-ე მუხლის მე-5 და მე-6 ნაწილების შესაბამისად შეადგინა აქტი და მისცა, კანონმდებლობით დადგენილი, შემდგომი მსვლელობა. საგადასახადო კოდექსის 99.1. მუხლის შესაბამისად, «საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, გადასახადის გადამხდელის /საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის საქმიანობაზე განახორციელოს საგადასახადო კონტროლი მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი წესით.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიყენა «ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახაჟო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ» კანონი; რევიზიის ჩატარებისას, საგადასახადო ინსპექციამ გამოითხოვა გადამხდელისაგან ინფორმაცია და რევიზიის აქტი შეადგინა იმ «ზ. გ-ძის» მიერ წარმოდგენილი საბუღალტრო საბუთებისა და იმ მონაცემებზე დაყრდნობით, რომელიც არსებობს მონაცემთა კომპიუტერულ ბაზაში და შეეხება 2004 წლის 1 იანვრის შემდგომ პერიოდს. ე.ი. ამნისტირებული პერიოდი საგადასახადო ინსპექციას არ განუხილავს «ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ» კანონის ძალაში შესვლის თარიღისათვის, ი/მ «ზ. გ-ძის» ვალდებულებები სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე რევიზიის აქტში დაფიქსირებული არ არის. გადამხდელს დაერიცხა თანხა 2004 წლის 1 იანვრის შემდგომ პერიოდზე: მისი ვალი საგადასახადო ინსპექციის მიერ კანონმდებლობით დადგენილი წესითაა დარიცხული. საგადასახადო ინსპექციამ მხედველობაში არ მიიღო გადამხდელის მიერ ამნისტირებულ პერიოდში, როგორც მიღებული შემოსავალი, ისე გაწეული ხარჯი, რადგან ზემოაღნიშნული კანონის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, «ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ» კანონის ამოქმედებისთანავე შესრულებულად ჩაითვალა საქართველოს რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ 2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შეუსრულებელი საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებები და არ განხორციელდა მათ მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა, ადმინისტრაციული ან კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის სამართალწარმოება. იმავე კანონის მე-4 მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად კი მაკონტროებელ ორგანოებს - ეკრძალებათ ამ მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტებით განსაზღვრულ გადასახადებთან დაკავშირებით ნებისმიერი ფორმით რევიზიის (კონტროლი, შესწავლა, გადამოწმება) განხორციელება.

ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, იმ «ზ. გ-ძის» მიმართ «ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ» კანონის ყველა მოთხოვნა დაცულია და შესაბამისად, საგადასახადო ინსპექციის მიერ დაცულია საგადასახადო კანონმდებლობა, კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 199-ე მუხლი ზუსტად განსაზღვრავს შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვის პრინციპებს. საგადასახადო ინსპექციამ რევიზიის აქტში თანხა დაარიცხა კოდექსის 203, 204, 205-ე მუხლების შესაბამისად განსაზღვრული შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვის დარიცხვის მეთოდის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ მოსაზრებაში მოწინააღმდეგე მხარის ი/მ «ზ. გ-ძის» წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარებოდა დასაშვებად ცნობას, შესაბამისად მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 181-182/.

საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 11 მაისის განჩინებით თბილისის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. «გ» პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ თბილისის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შესაბამისად გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 13 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაირღვა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2, 394 «ე» მუხლების მოთხოვნები. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს, განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულ და გადაწყვეტილ იქნა საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით, სასამართლო აქტი საერთოდ არ შეიცავს მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტის მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.

სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტის მიხედვით: სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც უცვლელად რჩება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მასზე მითითებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება, განჩინებაში გადმოსცეს მოკლე დასაბუთება, არც ერთ შემთხვევაში არ უნდა იქნეს გაგებული იმგვარად, რომ სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ ფორმალური თვალსაზრისით ახორციელებს მართლმსაჯულებას. მითითებული ნორმით დადგენილი პროცესუალური უფლებამოსილების გამოყენება არ უნდა მოვიდეს წინააღმდეგობაში ამავე კოდექსის 377.1 მუხლით განსაზღვრულ სააპელაციო სასამართლოს იურისდიქციასა და კომპეტენციასთან, ვინაიდან სააპელაციო ინსტანციაში მართლმსაჯულების განხორციელების არსი მდგომარეობს სწორედ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების ვალდებულების დადგენით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების და დასაბუთებულობის შემოწმების ვალდებულება პროცესუალურ-სამართლებრივი დოქტრინის მიხედვით უცილობლად გულისხმობს და მოიაზრებს სააპელაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შეფასებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება, რომელიც აგებულია მხარეთა დისპოზიციურობის და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივარს აკუთვნებს მხარის უფლების დაცვის სამართლებრივ საშუალებებს, ამასთან, სწორედ მხარის ამ საპროცესო უფლების რეალიზაცია თანაზომიერია მხარისავე საპროცესო ვალდებულებასთან _ დაასაბუთოს საჩივარი, კერძოდ, სსსკ-ის 368-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ე» და «ვ» ქვეპუნქტებში მითითებულია თუ რა უნდა იყოს ასახული სააპელაციო საჩივრის შინაარსში. მხარის ამგვარი პროცესუალური ვალდებულება შეიცავს მხარის საპროცესო უფლებრივ გარანტიას, ზემდგომმა სასამართლომ შეაფასოს მისი საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობა, გაიზიაროს ან უარყოს, გააქარწყლოს ისინი იურიდიულად არგუმენტირებული სახით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტით განსაზღვრული უფლებამოსილების გამოყენება ზემომითითებული საპროცესო ნორმების ობიექტური შინაარსის კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე, სააპელაციო სამართალწარმოებას გახდის ზედაპირულს და განაპირობებს მის უკიდურესად ფორმალისტურ ხასიათს, რაც წინააღმდეგობაში მოდის სააპელაციო სამართალწარმოების არსსა და მართლმსაჯულების პრინციპებთან.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საპროცესო ნორმა შეუძლებელია გამოყენებულ იქნეს მხარის პროცესუალური უფლების შეზღუდვის თვალსაზრისით, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება უნდა შეიზღუდოს, რათა არ მოხდეს მხარის საპროცესო უფლების იგნორირება, უკიდურეს შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ კანონით გათვალისწინებული საპროცესო ზედამხედველობა განუხორციელებელი დარჩება.

საკასაციო სასამართლო საგადასახადო კოდექსის 204-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ გადასახდელის გადამხდელის მიერ შემოსავლების მიღების უფლება მოპოვებულად ითვლება, თუ შესაბამისი თანხა ექვემდებარება გადასახადის გადამხდელისათვის გადახდას, ან თუ მან შეასრულა გარიგებით (ხელშეკრულებით) გათვალისწინებული ყველა ვალდებულება. ამავე კოდექსის 112.1 მუხლის თანახმად, კამერალური საგადასახადო შემოწმება გადასახადის გადამხდელის მიერ წარდგენილი ფინანსური ანგარიშგების, საგადასახადო დეკლარაციების, ცნობების, დასკვნების, გაანგარიშებების, საგადასახადო ორგანოში არსებული სხვა დოკუმენტებისა და მონაცემების, აგრეთვე გადასახადის გადამხდელისგან მიღებული ახსნა-განმარტებებისა და სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ანალიზის საფუძველზე გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულებათა შესრულების შესაბამისობას ამ კოდექსით გათვალისწინებულ მოთხოვნებთან.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე სარწმუნოდ უნდა დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მისცეს მათ სამართლებრივი შეფასება და გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, მოცემულ შემთხვევაში კი სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას საქმის ფაქტობრივი გარემოება დადგენილ იქნა არასრულყოფილად, შესაბამისად, სახეზეა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას მითითებული ნორმით დადგენილი პირობების დარღვეულად მიჩნევის პროცესუალური საფუძვლები.

საქმის მასალების თანახმად, შემმოწმებელმა საგადასახადო ორგანომ, შპს «...» 06.092006 წლის ¹130 ცნობის თანახმად, ზ. გ-ძის მიერ სამუშაოების ჩაბარების დროდ მიიჩნია 2005 წლის იანვარი. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა მოიპოვოს მტკიცებულებები და სარწმუნოდ დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის საფუძველზეც უნდა გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, კერძოდ, ვალდებული იყო თუ არა საგადასახადო ორგანო საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დროის ზუსტად განსაზღვრისათვის დამატებით გამოეთხოვა შესამოწმებელი პირისაგან დოკუმენტაცია, მიეღო მისგან ახსნა-განმარტება და დაედგინა დარიცხვის განხორციელებისათვის აუცილებელი გარემოებები, იყო თუ არა წარმოშობილი გადახდის ვალდებულება 2004 წლამდე პერიოდში, რამდენადაც საქმის მასალების თანახმად, ი/მ ზ. გ-ძე 2004 წლიდან ახორციელებდა იმპორტ-ექსპორტს, რის თაობაზე წარდგენილი ჰქონდა დეკლარაციები, ანუ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა იმსჯელოს სააპელაციო საჩივარში ჩამოყალიბებულ სააპელაციო საჩივრის ძირითად მოტივებზე და შესაბამისად სამართლებრივი შეფასება მოახდინოს მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. შესაბამისად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით, კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53.4. მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 399-ე, 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თბილისის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.