ბს-243-237(კ-08) 23 ივნისი, 2009 წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე
გ. ილინას მდივნობით
კასატორები (მოსარჩელეები) _ გ. დ-ძე, დ. მ-ძე, ლ. ჩ-შვილი, მ. ხმალაძე, ნ. ი-იანი, რ. რ-შვილი, ლ. წ-ური, გ. მ-შვილი, გ. ი-იანი, ნ. დ-შვილი, მ. მ-აია, ქ. ე-ძის უფლებამონაცვლე ზ. ე-ძე, თ. რ-ძე, კ. რ-ძე, პ. თ-შვილი
კასატორების _ ლ. წ-ურის, გ. მ-შვილის, გ. დ-ძის, მ. ხ-ძის, გ. ი-იანის, ნ. დ-შვილისა და მ. მ-აიას წარმომადგენელი _ ა. გ-ია
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ თბილისის მერია, წარმომადგენელი _ მ. ზ-ძე; თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური, წარმომადგენელი _ თ. ღ-ძე
მესამე პირი _ ე. ა-ოვა, მ. გ-ოვა, წარმომადგენელი _ გ. თ-ძე
თარჯიმანი _ ლ. ლ-ძე, ი. ც-შვილი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება
სარჩელის საგანი _ ტექაღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერის ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის _ მიშენებების სამართლებრივი რეგისტრაციის დავალება
საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად
გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:
მ. დ-შვილმა, მ. მ-აიამ, მ. ხ-ძემ, დ. მ-ძემ, გ. დ-ძემ, ქ. ე-ძემ, ჯ. ჯ-ავამ, ლ. ჩ-შვილმა, თ. რ-ძემ, ა. ა-ოვამ, რ. რ-შვილმა, ნ. ს-იამ, მ. ი-იანმა, გ. ი-იანმა, გ. მ-შვილმა და პ. თ-შვილმა სარჩელი აღძრეს ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში, მოპასუხეების - ქ. თბილისის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურისა და თბილისის მერიის მიმართ, III პირების – მ. გ-ოვასა და ა. რ-ატის მონაწილეობით, რომლითაც მოითხოვეს ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერების შესწორება, ნაგებობების სამართლებრივი რეგისტრაცია და სახლთმფლობელობის მერიის საცხოვრებელ ფონდში ჩარიცხვა /იხ.ს.ფ. ტI. 2-7/.
საქმის გარემოებები:
ქ. თბილისში, ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლთმფლობელობაში მოსარჩელეები და მათი ოჯახის წევრები ჩაწერილი იყვნენ ათეული წლების მანძილზე. 2000 წელს მათთვის ცნობილი გახდა, რომ მ. გ-ოვასა და ა. რ-ატს, თბილისის ტექაღრიცხვის სამსახურის შეცდომაში შეყვანის გზით, ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლთმფლობელობა აღურიცხავთ თავიანთ სახელზე, შესაბამისად, დღევანდელი მდგომარეობით, მ. გ-ოვას სახელზე აღრიცხულია მთლიანი სახლის 2/3, ხოლო ა. რ-ატის სახელზე - 1/3 იდეალური წილები. მოსარჩელეებისთვის ასევე ცნობილი გახდა, რომ ზემოაღნიშნული სახლთმფლობელობა ტექაღრიცხვის სამსახურში მესამე პირების სახელზე აღირიცხა ყოველგვარი იურიდიული დოკუმენტისა და საკუთრების უფლების გარეშე.
სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:
მოსარჩელეებმა 2000 წელს სარჩელით მიმართეს მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვეს აღნიშნული ბინების მერიის კომუნალურ (საცხოვრებელ) ფონდში ჩარიცხვა, რაც არ დაკმაყოფილდა. მათ მიერ მოპოვებული საარქივო მასალების მიხედვით, ... ქ. ¹11-ის (დღევანდელი ... ქ. ¹15) ტერიტორიაზე არსებული მიწის ნაკვეთი ¹1190ა/ბ ირიცხებოდა ვინმე ბ. ბ. ა. ოღლის სახელზე. ეს საარქივო ცნობა ასახავდა 1897 წლის მდგომარეობას. აღნიშნული დროისთვის იმ ადგილზე «შიშველი» ნაკვეთი იყო და არა რაიმე საცხოვრებელი ნაგებობა. ასევე საარქივო ცნობებით დასტურდებოდა, რომ მამკვიდრებლის შვილზე – ა. არ იყო გაცემული 1900-1905 წლებში ... ქუჩაზე არსებული სახლთმფლობელობის გეგმა, რომელიც მის საკუთრებაში იმ ტერიტორიაზე რაიმე უძრავი ქონების არსებობას დაადასტურებდა. მოსარჩელეთა აზრით, ზემოაღნიშნული არ იძლეოდა იმის სამართლებრივ საფუძველს, რომ დღევანდელი ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლთმფლობელობა აღრიცხულიყო ა. კ. ა. ოღლის მემკვიდრეების სახელზე და მიიჩნიეს, რომ აღნიშნული პირის მემკვიდრეებზე უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო შეცდომით.
სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:
მოსარჩელეებმა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის 23 დეკემბრის ¹806, მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 16 მარტის ¹156, თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 25 სექტემბრის ¹19.18.1130 დადგენილებების საფუძველზე, მოითხოვეს ტექაღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერის გაუქმება, რომლის თანახმად სახლი საკუთრების უფლებით აღრიცხული იყო მ. გ-ოვასა და ა. რ-ატის სახელზე. მოსარჩელეებმა ასევე მოითხოვეს, მათ მიერ წლების განმავლობაში განხორციელებული მინაშენების სამართლებრივი რეგისტრაცია და აღნიშნული სახლთმფლობელობის ჩარიცხვა მერიის საცხოვრებელ ფონდში.
რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მესამე პირების _ მ. გ-ოვასა და ა. რ-ატის წარმომადგენელმა გ. თ-ძემ არ ცნო სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:
კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელეები წარმოადგენდნენ არასათანადო მოსარჩელეებს, რაც დასტურდებოდა კანონიერ ძალაში შესული კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რომელსაც სადავო სამართალურთიერთობაში პრეიუდიციული ძალა გააჩნია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106 «ბ» მუხლის თანახმად. ამასთან, მოსარჩელეების უფლების დარღვევა არ მომხდარა, ვინაიდან სარჩელის საფუძვლიანობის შემთხვევაშიც მოსარჩელეთა სტატუსი არ იცვლება. სადავო სახლზე საკუთრების უფლება მესამე პირებს მოპოვებული აქვთ თითქმის ერთი საუკუნის წინ, რის გამოც სარჩელის სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია /იხ.ს.ფ. 159, ტ. I/.
რაიონული სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხის _ ქ. თბილისის მერიის წარმომადგენელმა ცნო სარჩელი და მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება /იხ.ს.ფ. 222, ტ. I, სხდომის ოქმი/.
რაიონული სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხის _ ქ. თბილისის ტექაღრიცხვის ბიუროს წარმომადგენელმა არ ცნო სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. 221, ტ. I, სხდომის ოქმი/.
ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით მ. დ-შვილის, მ. მ-აიას, მ. ხ-ძის, დ. მ-ძის, გ. დ-ძის, ქ. ე-ძის, ჯ. ჯ-ავას, ლ. ჩ-შვილის, თ. რ-ძის, ა. ა-ოვას, რ. რ-შვილის, ნ. ს-იას, მ. ი-იანის, გ. ი-იანის, გ. მ-შვილისა და პ. თ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:
ქ. თბილისში, ... ქ. ¹15-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი 1948 წელს, თბილისის ტექბიუროს პირველივე აღრიცხვისთანავე, რეგისტრირებული იყო, როგორც კანონიერი ნაგებობა, რასაც ადასტურებდა საქმეში არსებული, თბილისის ტექაღრიცხვის სამსახურის მიერ 1948 წელს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმა. საქართველოს ცენტრალური სახელმწიფო საისტორიო არქივის მიერ 2002 წლის 7 ივნისს გაცემული ¹7-გ საარქივო ცნობის თანახმად, ა. გ. გ. ოღლი 1917 წლისათვის უკვე ცხოვრობდა დღევანდელი ... ქ. ¹15-ში, უფრო მეტიც, საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულების – 1912 წელს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის ასლის თანახმად, გაირკვა, რომ ა. გ. გ. ოღლი უკვე 1912 წელს ... ქ. @11-ში არსებული სახლის მესაკუთრე იყო და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ ... ქ. ¹11 იყო დღევანდელი ... ქ. ¹15.
რაიონული სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეთა სამართლებრივი მდგომარეობა განისაზღვრებოდა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მიერ დადგენილი ნორმებით და არა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის 23 დეკემბრის ¹806, მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 16 მარტის ¹156, თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 25 სექტემბრის ¹19.18.1130 დადგენილებებით დაწესებული ნორმების საფუძველზე. ამდენად, რაიონული სასამართლოს დასკვნით, სასარჩელო მოთხოვნა ტექაღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერების შესწორებისა და ნაგებობების სამართლებრივი რეგისტრაციის ნაწილში უსაფუძვლო იყო და არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, ხოლო მერიის საცხოვრებელ ფონდში ჩარიცხვის ნაწილში სსსკ-ის 272-ე მუხლის «გ» პუნქტის საფუძველზე, საქმის წარმოება შეწყდა მოსარჩელეთა მიერ სარჩელის აღნიშნულ ნაწილში უარის თქმის გამო /იხ.ს.ფ. ტ. I. 232-235/.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. დ-შვილმა, მ. მ-აიამ, მ. ხ-ძემ, დ. მ-ძემ, გ. დ-ძემ, ქ. ე-ძემ, ლ. წ-ურმა, ლ. ჩ-შვილმა, თ. რ-ძემ, ა. ა-ოვამ, რ. რ-შვილმა, ნ. ს-იამ, მ. ი-იანმა, გ. ი-იანმა, გ. მ-შვილმა და პ. თ-შვილმა, რომლებმაც მოითხოვეს რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, შემდეგი მოტივით:
ქ. თბილისში, ... ქ. ¹15-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი შედგებოდა 53 საცხოვრებელი ოთახისაგან, ფართით - 726,23კვ.მ. რაც ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურმა 1948 წელს უსაფუძვლოდ აღრიცხა გ-ოვა ბ. ნ. კიზისა და ა. გ. ოღლიზე. ტექბიუროს ჩანაწერის მიხედვით, ჩანაწერი გაუქმდა და 1905 წელს სახლის 1/3 ნაწილი აღირიცხა ა. ა. ე-ოვზე, 1/3 ნაწილი – ა. ა. ე-ოვზე და 1/3 ნაწილი – ა. ა. ე-ოვზე. ტექაღიცხვის სამსახურმა იურიდიულ დოკუმენტებად მიიჩნია 1905 წლის 4/VIII სასამართლო გადაწყვეტილება, რომელიც აღსასრულებლად დამტკიცებულ იქნა 1888 წლის 29 სექტემბერს აგურის სახლში ვინმე ფ. სახლში მცხოვრები ა. ე. კ. ა. ოღლის ანდერძის საფუძველზე. იმ დროისათვის აღნიშნულ ტერიტორიაზე განაშენიანება არ არსებობდა. მოსარჩელეებმა სადავოდ გახადეს ის გარემოება, რომ სახლი 1948 წელს ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე უკანონოდ აღირიცხა მესამე პირების წინაპრების სახელზე, ხოლო შემდეგ - მესამე პირებზე. რაიონულმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ 1905 წლის «კავკასიის კალენდარში» დაფიქსირებული თბილისის გეგმის მიხედვით, იმ ტერიტორიაზე, სადაც ... ქუჩა არსებობდა, რაიმე ნაგებობა არ იყო, ასევე არქივში არ არსებობდა რაიმე ცნობა, რომ სახლი მესამე პირების წინაპრებს ეკუთვნოდათ. 2005 წლის 25 იანვარს აპელანტებს შეატყობინეს, რომ ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლი 1905 წელს ა. გ. ოღლის მიერ იყო აშენებული, რაც, აპელანტების აზრით, სიცრუე იყო. 1917 წლის შემდეგ სახლის მუნიციპალიზაცია არ მომხდარა. სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა მოპასუხე თბილისის მერიის წარმომადგენლის განმარტება, რომელმაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება და რომელსაც ასკ-ის 16.5 მუხლის საფუძველზე, გააჩნდა სარჩელის ცნობის უფლებამოსილება. რაიონულმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოსარჩელეთა ახსნა-განმარტებები, ასევე არასწორი შეფასება მისცა საქმის მასალებს, მტკიცებულებებს, რომლებიც ადასტურებდა სადავო სახლის 1888-1905 წლებში არარსებობას. სასამართლომ მტკიცებულებად არ მიიჩნია 1917 წლის სადავო მიწის ნაკვეთის ყიდვის შესახებ დოკუმენტი, რითაც დაარღვია სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნა /იხ. ს.ფ. ტ. I. 239-244; ტ.II. 11/.
სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მოწინააღმდეგე მხარემ ქ. თბილისის მერიამ ცნო მ. ხ-ძისა და სხვათა სარჩელი, მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდგი საფუძვლით:
1988 წელს ა. კ. ჰ. ო. ოღლიმ დატოვა ანდერძი, რომლის თანახმად თავის უძრავ-მოძრავ ქონებას მეუღლეს-ა. კ. ა. ყ. კიზის, ხოლო ამ უკანასკნელის სიკვდილის შემდეგ, სამ ვაჟიშვილს – ა., ა. და ა. გ-ოვებს უტოვებდა. ანდერძში ნახსენებია შემდეგი ქონება: ვერცხლის დანა-ჩანგალი, ვექსილები და უძრავი ქონება. ამ უკანასკნელის შესახებ და არც სხვა რაიმე ძირითადი დოკუმენტია წარმოდგენილი, რომ იმ დროინდელ პირველ საპოლიციო უბანში მდებარე ... ქ. ¹11-ში (დღევანდელი ... ქ. ¹15) მოანდერძის სახელზე რაიმე უძრავი ქონება ირიცხებოდა. ე.ი. უძრავი ქონება ხსენებულ მისამართზე ჰ. ო. ოღლის სახელზე არ არსებობდა. 1905 წელს, მოანდერძის გარდაცვალების შემდეგ, სასამართლოს მეშვეობით მოხდა მემკვიდრეობის დადგენა და გაიცა სამკვიდრო მოწმობა. სასამართლომ ვერ განსაზღვრა სახელმწიფო ბაჟი, ვინაიდან ანდერძში არ არსებობდა უძრავი ქონების კონკრეტული ჩამონათვალი და ვერც მემკვიდრემ – ფ. ა. ყ. კიზიმ ვერ წარმოადგინა იგი, რადგან მოანდერძის სახელზე უძრავი ქონება არ ირიცხებოდა. ამდენად, მემკვიდრეებიც სამკვიდროს გახსნის პერიოდისათვის არარსებულ ქონებას ვერ მიიღებდნენ.
მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებით, ტექაღრიცხვის ბიურომ (რომელიც შეიქმნა 1940 წელს და მოახდინა მთლიანად ქალაქში არსებული შენობების აღწერა) 1948 წელს გ-ოვებს ქონება (ოთხი ორსართულიანი სახლი, შემდგერი 43 ოთახისაგან, საცხოვრებელი ფართი – 726 კვ.მ საერთო ფართი 1120 კვ.მ) დაზღვევის ქვითრის საფუძველზე, რომელიც ტექბიუროშიც არ იძებნება, მიაკუთვნა მოპასუხეს. 1982 წელს კი (34 წლის შემდეგ) მოიშველია 1905 წლის სასამართლოს გადაწყვეტილება, უწოდა რა მას იურიდიული საბუთი და სახლთმფლობელობა თანაბარ წილად გაატარა სამ მესაკუთრეზე – ა., ა. და ა. გ-ოვებზე, რომლებიც ამ დროისათვის გარდაცვლილები იყვნენ. ამ იურიდიულ საბუთზე დაყრდნობით, ტექბიურო აწარმოებდა ცნობა დახასიათებების გაცემას მემკვიდრეობის მოწმობების საფუძველზე უძრავი ქონების ერთი «მესაკუთრიდან» მეორეზე და მესამეზე გადაცემის შესახებ, მაშინ როცა თავად აღნიშნავს, რომ ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლთმფლობელობის აღრიცხვა მოხდა ყოველგვარი იურიდიული საბუთებისა და საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გარეშე. ამდენად, საქმეში არ არსებობს საფუძველი, რომ ... ქუჩაზე არსებული სადავო სახლი აღრიცხულიყო გ-ოვის სახელზე. საქმეში არსებული საისტორიო საარქივო მასალებზე დაყრდნობით ვერ დასტურდება, თუ რომელ წელს და ვის მიერ აშენდა ზემოთ აღნიშნული სადავო ოთხი ორსართულიანი სახლი. 1985 წელს ქ. თბილისის ამსახველი გეგმის თანახმად, მითითებულ ადგილზე არანაირი ნაგებობა არ არის დაფიქსირებული. მიწის ნაკვეთი, რომელზეც სადავო სახლი მდებარეობს, 1897 წელს ირიცხებოდა ვინმე ბ. ბ. ა. ოღლის სახელზე (სცსსა-23.10.2000 რომელსაც იგი არც 1898-1900 წლებში არ გაუყიდია და არც გაუსხვისებია (სცსა-18.07.02). 1900-1905 წლების საისტორიო საარქივო მასალებში (08.11.01) აღნიშნულ მისამართზე არც ბ. ბ. ა. ოღლისა და არც გ-ოვების სახელზე არ მოიძებნება არანაირი სამშენებლო გეგმა. ამასთან, არასწორია იმის მტკიცებაც, რომ აღნიშნული ნაგებობები 1905 წელს აშენებულია ერთ-ერთი მემკვიდრის – ა. გ-ოვის მიერ, რამდენადაც 1905 წელს აშენებულ სახლს მოანდერძე 1988 წელს ვერ დატოვებდა.
საქმის მასალების თანახმად, ქ. თბილისში, ... ქუჩის ¹11-სა და ... ქ. ¹15-ში 1921 წლიდან 1948 წლის ჩათვლით ა., ა. და ა. გ-ოვების (გ. ოღლი, გ. ზადე) სახელზე სახლის პროექტი არ აღმოჩნდა. მითითებული დადასტურებულია ქ. თბილისის მერიის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის 2004 წლის 6 ივნისის ¹01-19/10 წერილით. ამდენად, სავარაუდოა, რომ სადავო ქონება უკანონოდ გადაეცა როგორც მოსარჩელეებს, ასევე მესამე პირებს, მის დაკანონებას კი მთლიანად და არა მხოლოდ იმ ნაწილის, რომელშიც მხოლოდ გ-ოვები ცხოვრობენ, ცდილობს გ-ოვების ოჯახი, იგნორირებას უკეთებს რა დანარჩენ მოსახლეობას, ანუ მოსარჩელეებს.
აგრეთვე, სადავო ქონება ეკუთვნოდა სახელმწიფოს, მაგრამ მიმალული იყო დარღვევების საფუძველზე, რის გამოც ტექაღრიცხვის ბიუროს 1948 წელს იურიდიული საბუთის გარეშე გეიდაროვებზე კი არ უნდა აღერიცხა სადავო საცხოვრებელი სახლი, არამედ აღნიშნულ სამსახურს უნდა ეცნობებინა სახელმწიფოსათვის (ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებისათვის), რომელიც მიიღებდა სათანადო ზომებს. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ თუკი იმ დროისათვის ხსენებულ სახელზე საკუთრება მაინც არსებობდა, მასზე უნდა გავრცელებულიყო იმ დროს მოქმედი კანონები, მაგალითად გადასახლების დროს ხდებოდა ქონების კონფისკაცია. გ-ოვები ორჯერ იყვნენ გადასახლებულები, მაგრამ მათი ქონების კონფისკაცია არ მომხდარა. უფრო ადრე ხდებოდა პირადი ქონების კონფისკაცია – “გასაბჭოება”. არსებობდა აგრეთვე საცხოვრებელი და დამხმარე ფართების ზღვრული ოდენობა. კანონი ასევე ითვალისწინებდა უსაფუძვლოდ შეძენილი ან დაზოგილი ქონების დაბრუნების მოვალეობას. უკანონო, უნებართვო შენობა გადადიოდა სახელმწიფო საბინაო ფონდში და შემდგომ ნაწილდებოდა (1965 წ. მუხლი 486-ე).
ასევე, იდენტური დავა არსებობდა ... ქ. ¹10-ში არსებულ სახლთმფლობელობაზე (ორსართულიანი სახლი-366, 68 კვ.მ ფართის 28 საცხოვრებელი ოთახი; ერთოთახიანი სახლი-საცხოვრებელი ფართი 14,9 კვ.მ, საერთო ფართით 487, 59 კვ.მ. აქვეა აღნიშნული, რომ 1950 წ. 22 იანვარს აღრიცხულია სამოსახლო მიწის მიმატება. იგი გაზრდილია 1220 კვ.მ-მდე!), რომელიც ასევე ყოველგვარი იურიდიული საბუთის გარეშე 1942 წელს აღრიცხულია ა. გ-ოვის მეუღლის – მ. თ. კიზიზე. საქმეს იხილავდა კრწანისი-მთაწმინდის სასამართლო, რომელმაც გამოიტანა გადაწყვეტილება და საცხოვრებელი ბინა ჩაირიცხა საბინაო ფონდში (საქმის მასალებში არსებობს 1998 წლის 2 ივნისის გადაწყვეტილება ფონდში ჩარიცხვის თაობაზე). მოსახლეობისათვისაც ცნობილი გახდა აღნიშნული დარღვევების შესახებ და მოითხოვეს მათ მიერ 1994 წლამდე განხორციელებული მშენებლობების დაკანონებაც. დავა მიმდინარეობდა ჯერ მთაწმინდის გამგეობაში, შემდეგ მერიაში, ხოლო მერიის ინდივიდუალური სამსახურის დასკვნის საფუძველზე, საქმეს იხილავდა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლო, რომლის გადაწყვეტილებითაც (21.04.2000) მოსარჩელეებს ეთქვათ უარი, როგორც არასათანადო მოსარჩელეებს, თუმცა სასამართლოს არ გამოუყენებია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლი და არ უმსჯელია სათანადო მოსარჩელეზე, არ დაუდგენია თუ ვინ უნდა იყოს იგი, რაც დღემდე გაურკვეველია /იხ.ს.ფ. 38-41, ტ. II/.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 ივნისის საოქმო განჩინებით საქმეზე თანამოპასუხეებად ჩაბმულ იქნენ მ. გ-ოვა და ა. რ-ატი /იხ.ს.ფ. 311, ტ. II/.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 1 ნოემბრის საოქმო განჩინებით აპელანტ ა. ა-ოვას უფლებამონაცვლედ დადგენილ იქნა კ. რ-ძე /იხ.ს.ფ. 343, ტ. II/.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. დ-შვილის, მ. მ-აიას, მ. ხ-ძის, დ. მ-ძის, გ. დ-ძის, ქ. ე-ძის, ლ. წ-ურის, ლ. ჩ-შვილის, თ. რ-ძის, ა. ა-ოვას, რ. რ-შვილის, ნ. ს-იას, მ. ი-იანის, გ. ი-იანის, გ. მ-შვილისა და პ. თ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა დუდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მ. დ-შვილის, მ. მ-აიას, მ. ხ-ძის, დ. მ-ძის, გ. დ-ძის, ქ. ე-ძის, ლ. ჩ-შვილის, თ. რ-ძის, ა. ა-ოვას, რ. რ-შვილის, ნ. ს-იას, მ. ი-იანის, გ. ი-იანის, გ. მ-შვილისა და პ. თ-შვილის სარჩელი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერების შესწორებისა და ნაგებობების სამართლებრივი რეგისტრაციის შესახებ, უსაფუძვლობის გამო და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად; მოსარჩელეების - მ. დ-შვილის, მ. მ-აიას, მ. ხ-ძის, დ. მ-ძის, გ. დ-ძის, ქ. ე-ძის, ლ. ჩ-შვილის, თ. რ-ძის, კ. რ-ძის (ა. ა-ოვას უფლებამონაცვლე), რ. რ-შვილის, მ. ი-იანის, გ. ი-იანის, გ. მ-შვილისა და პ. თ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:
ქ. თბილისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის 23/1/200წ. ¹219-1462 და 23/6/200წ. ¹24-1462 წერილების მიხედვით, ქ. თბილისში, ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლთმფლობელობა 1948 წლის 4 დეკემბერს, საკუთრების დამადასტურებელი საბუთის გარეშე, აღირიცხა ბ. და ა. გ-ოვებზე. 1905 წლის 4 მარტის იურიდიული საბუთის - ანდერძის საფუძველზე გაუქმდა მფლობელობა ბ. და ა. გ-ოვებზე და სახლთმფლობელობა გატარდა 1/3 – ა. ა. გ-ოვზე, 1/3 – ა. ა. გ-ოვზე და 1/3 – ა. ა. გ-ოვზე. 1980 წლის 16 დეკემბრის ¹1-მ-589 კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობით ა. ა. გ-ოვის 1/3 წილი გაფორმდა ფ. ყ. ა-ლეზე, ხოლო 1982 წლის 8 ივნისის ¹1-303 კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობით, ა. ა. გ-ოვისა და ა. ა. გ-ოვის გარდაცვალების შემდეგ, 2/3 წილი გაფორმდა გ. ზ. მ. რ. ასულზე. მათზე სახლთმფლობელობა არ დაკანონებულა, ასევე სახლზე აღრიცხული მიშენებების კანონიერების საბუთი არ გააჩნდათ.
საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2007 წლის 2 თებერვლის ¹16/01-3327 წერილის თანახმად, თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემებით, ... ქ. ¹15-ში მდებარე უძრავი ნივთის ფართი იყო 600კვ.მ, სასარგებლო ფართი – 787,41კვ.მ, მთელი საცხოვრებელი სახლის 2/3 წილზე აღრიცხული იყო გ. ზ. მ. რ. ასულის საკუთრების უფლება, ხოლო 1/3 წილზე – რ. ა. საკუთრების უფლება. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩეელებს სადავოდ არ გაუხდიათ ქ. თბილისში, ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლთმფლობელობის საკუთრების უფლებით 2/3 წილის მ. გ-ოვასა და 1/3 წილის ა. რ-ატის სახელზე აღრიცხვის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები, კერძოდ, 31.05.1996წ. რ-¹2ნ-1393 ნოტარიული ხელშეკრულება და 31.05.2001წ. მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს ¹2/72333 გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატის დასკვნით, განსახილველი დავის შემთხვევაში, ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერი, რომლის თანახმადაც სახლი საკუთრების უფლებით აღირიცხა მ. გ-ოვასა და ა. რ-ატის სახელზე, არ იყო კანონსაწინააღმდეგო, შესაბამისად, არ არსებობდა ამ ჩანაწერის ზაკ-ის 60. «დ» მუხლით (2005 წლის 15 ივლისამდე მოქმედი რედაქცია) ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.
სააპელაციო პალატამ გამოიყენა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» საქართველოს კანონის 6.1. მუხლი და განმარტა, რომ მოსარგებლეს ჰქონდა საკუთრების უფლება მესაკუთრის თანხმობით, საკუთარი ხარჯებით განხორციელებული სადგომის მიშენება-დაშენებაზე. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტით, ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის მიშენება-დაშენებაზე ამ მუხლის 1-ლი პუნქტით გათვალისწინებული უფლების დათმობისას, მესაკუთრე ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა მოსარგებლის მიერ გაწეული ხარჯები. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეების თანხმობა სადგომის მიშენება-დაშენებაზე არ არსებობდა, რაც აგრეთვე დადასტურდა მხარეთა მიერ სააპელაციო პალატის სხდომაზე. ამასთან, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეები არ იყვნენ თანახმა სადგომის მიშენება-დაშენებაზე. ამდენად, მოსარჩელეთა მოთხოვნა მათ მიერ განხორციელებული მიშენებების სამართლებრივი რეგისტრაციის ქ. თბილისის მერიისათვის დავალების შესახებ, არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, უსაფუძვლობის გამო /იხ.ს.ფ. ტ. II. 352-360/.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ხ-ძემ, ლ. წ-ურმა, დ. მ-ძემ, გ. დ-ძემ, თ. რ-ძემ, მ. ი-იანმა, გ. ი-იანმა, მ. მ-შვილმა, რ. რ-შვილმა, პ. თ-შვილმა, ლ. ჩ-შვილმა, კ. რ-ძემ, მ. მ-აიამ, ნ. დ-შვილმა და ქ. ე-ძემ, რომლებმაც მოითხოვეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:
კასატორების განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, რაც აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს. ამასთან, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოკლებულია დასაბუთებას, რადგან მოსარჩელეები სადავოდ ხდიან არა ზემოაღნიშნულ სამკვიდრო მოწმობას და სასამართლო გადაწყვეტილებას, არამედ 1948 წლისა და შემდგომ წლებში სადავო სახლის უკანონო რეგისტრაციას მ. გ-ოვასა და ა. რ-ატის წინაპრების სახელზე და შემდგომ თანამოპასუხეებზე. სასამართლომ ასევე არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეებს არ მოუთხოვიათ სამკვიდრო მოწმობისა და სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. პროცესუალურად მას არ ჰქონდა უფლებამოსილება, შეემოწმებინა ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით მოპასუხეებზე სახლთმფლობელობის საკუთრების უფლებით აღრიცხვის კანონიერება.
სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების განმარტება, რომ ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურს უფლება არ ჰქონდა, ყოველგვარი საბუთის გარეშე, ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლი 1948 წელს აღერიცხა გ-ოვა გ. კიზისა და ა. გ-ოვზე, შემდეგ კი - 1980 წელს, 1905 წლის სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე, ა. ა. გ-ოვსა და ა. ა. გ-ოვზე, რადგან ანდერძსა და სასამართლო გადაწყვეტილებაში მითითებული არ იყო სადავო სახლი. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა ის ფაქტი, რომ 1888 წელს ა. ოღლიმ ანდერძი დატოვა იმ ტერიტორიაზე, სადაც არავითარი განაშენიანება არ არსებობდა, რასაც ადასტურებს 1905 წლის კავკასიის კალენდარი.
სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გააუქმა ფორმალურად, ტექაღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერის შესწორების ნაწილში, ვინაიდან სასამართლო დავის საგანს წარმოადგენდა არა ჩანაწერის შესწორება, არამედ მისი ბათილად ცნობა. ფაქტობრივად, სასამართლომ არ იმსჯელა იმაზე, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლით ექვემდებარება აღნიშნული სახლთმფლობელობა სამართლებრივ რეგისტრაციას. სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ აღნიშნულ ფართში ათეული წლების მანძილზე ცხოვრობდნენ მოსარჩელეები და ფაქტობრივად შეძენილი აქვთ აღნიშნული საცხოვრებელი ბინები. სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა მათ მიერ წარდგენილი საარქივო მასალები, ასევე არ გაიზიარა ის გარემოება, რომ წლების განმავლობაში განხორციელებული მინაშენები სამართლებრივ რეგისტრაციას ექვემდებარებოდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის 23 დეკემბრის ¹806, მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 16 მარტის ¹156, თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 25 სექტემბრის ¹19.18.1130 დადგენილებების საფუძველზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონი /იხ.ს.ფ. ტ. II. 400-411/.
საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 3 ივნისის განჩინებით მ. ხ-ძის, ლ. წ-ურის, დ. მ-ძის, გ. დ-ძის, თ. რ-ძის, მ. ი-იანის, გ. ი-იანის, მ. მ-შვილის, რ. რ-შვილის, პ. თ-შვილის, ლ. ჩ-შვილის, კ. რ-ძის, მ. მ-აიას, ნ. დ-შვილისა და ქ. ე-ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. «გ» პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/ /იხ.ს.ფ. 459-463/.
საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 23 სექტემბრის საოქმო განჩინებით მესამე პირის _ ა. რ-ატის გარდაცვალების გამო, საქმის წარმოება შეჩერდა საპროცესო უფლებამონაცვლის დადგენამდე /იხ.ს.ფ. 43-50, ტ. III/.
საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 19 მარტის განჩინებით ე. ა-ოვას განცხადება დაკმაყოფილდა, მ. ხ-ძის, ლ. წ-ურისა და სხვათა საკასაციო საჩივარზე საქმის წარმოება განახლდა და ა. რ-ატის საპროცესო უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაერთო მისი შვილი _ ე. ა-ოვა /იხ.ს.ფ. 60-62, ტ. III/.
საკასაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მესამე პირების _ მ. გ-ოვასა და ე. ა-ოვას წარმომადგენელმა გ. თ-ძემ არ ცნო საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 166-183, ტ. III/, ასევე, იშუამდგომლა საქმის წარმოების შეწყვეტა სარჩელის დაუშვებლობის მოტივით /იხ.ს.ფ. 149-152, ტ. III/.
საკასაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის ქ. თბილისის მერიის წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს, მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება /იხ.ს.ფ. 166-183, ტ. III/.
საკასაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის ქ. თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის წარმომადგენელმა არ ცნო საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 166-183, ტ. III/.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაანალიზების, მხარეთა წარმომადგენლების განმარტებების მოსმენისა და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მ. ხ-ძის, ლ. წ-ურის, დ. მ-ძისა და სხვათა საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას დაირღვა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2, 394 «ე» მუხლების მოთხოვნები. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს, გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილული და გადაწყვეტილია საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით, სასამართლო აქტი არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტების მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.
სსსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მ. ხ-ძის, ლ. წ-ურის, დ. მ-ძისა და სხვათა მიერ წარმოდგენილია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია სსსკ-ის 105.2. მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა შეფასება უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც სასამართლომ უნდა გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არ ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტური გამოკვლევის საფუძველზე მოხდენილ შეფასებებს.
საკასაციო სასამართლოს სრულიად დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რამდენადაც მოსარჩელეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ქ. თბილისში, ... ქ. ¹15-ში მდებარე სახლთმფლობელობის საკუთრების უფლებით 2/3 წილის მ. გ-ოვასა და 1/3 წილის ა. რ-ატის სახელზე აღრიცხვის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები, კერძოდ, 31.05.1996წ. რ-¹2ნ-1393 ნოტარიული ხელშეკრულება და 31.05.2001წ. მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს ¹2/72333 გადაწყვეტილება, ამდენად სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, შეემოწმებინა ტექბიუროს ჩანაწერის კანონიერება, შემდეგ გარემოებათა გამო:
იმ პირობებში, როცა სასამართლომ შეფასება არ მისცა, თუ რამდენად წარმოადგენდა 31.05.1996წ. რ-¹2ნ-1393 სანოტარო აქტი (მემკვიდრეობის მოწმობა) და 31.05.2001წ. მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს ¹2/72333 გადაწყვეტილება საკმარის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს სადავო ფართების მესამე პირების საკუთრებაში აღრიცხვისათვის. ასევე არ შეაფასა ს.ფ. 9-ზე მდებარე ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის მიმართვა ქ. თბილისის მერიისადმი, რომლის თანახმად სადავო ფართი ბ. გ-ოვასა და ა. გ-ოვაზე აღირიცხა საკუთრების დამადასტურებელი საბუთის გარეშე /იხ.ს.ფ. 9, ტ. I./. სააპელაციო სასამართლომ შეფასება არ მისცა იმ ფაქტს, რომ ანდერძსა და სასამართლო გადაწყვეტილებაში არ არის დაკონკრეტებული უძრავი ქონების ადგილმდებარეობა (იმ პირობებში, როცა დეტალურად არის ჩამოთვლილი მოძრავი ნივთების აღწერილობა) და ფართის შესახებ. სასამართლომ ისე გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომ არ გამოიკვლია საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, კერძოდ, რის საფუძველზე მოხდა მოსარჩელეების სადავო სახლში შესახლება, არსებობდა თუ არა მმართველობითი აქტი მათი საცხოვრებელი სახლით დაკმაყოფილების შესახებ ან ხელშეკრულებები, იურიდიული დოკუმენტაცია.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ დარღვეულია სსსკ-ის 105.2. მუხლის მოთხოვნები, რომლის მიხედვით სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემული საქმის განხილვისას სასამართლოს სრულყოფილად არ გამოუკვლევია საქმის მასალები, დადგენილად მიჩნეული გარემოებები არ ჰპოვებს დადასტურებას შესაბამისი მტკიცებულებებით, საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს კი არ მიეცა ობიექტური შეფასება, შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნები სრულიად დაუსაბუთებელია როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე აღინიშნა, რომ მოსარჩელეებთან დადებული იყო შინაურული ხელშეკრულებები, თუმცა ისინი საქმის მასალებში არ მოიპოვება. ამდენად, საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა ისარგებლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილებით, მოიპოვოს მტკიცებულებები და მათი შეფასების საფუძველზე გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესახებ.
სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე მთელი რიგი გარემოებები, კერძოდ, სასამართლომ უნდა მოიპოვოს მტკიცებულებები და დაადგინოს თუ ვის მიერ და რომელ წელს აშენდა სადავო სახლები, ქ. თბილისის ამსახველი გეგმის თანახმად დასახელებულ ადგილზე ფიქსირდება თუ არა რაიმე ნაგებობა და არსებობს თუ არა სადავო სახლის პროექტები. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ საქმის მასალების თანახმად გეიდაროვები ორჯერ იყვნენ გადასახლებულები, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია, მოხდა თუ არა მათი ქონების კონფისკაცია. ამასთან, სასამართლომ არ შეაფასა ის ფაქტი, რომ სადავო ქონების ანდერძით გადაცემის პერიოდში არსებობდა პირადი საკუთრების უფლება საცხოვრებელ სახლზე, კერძოდ, განსაზღვრული იყო ზღვრული ოდენობა, რომლის ფლობისა და საკუთრების უფლებაც გააჩნდა ერთ პირს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 104-ე და 106-ე მუხლების შესაბამისად.
საკასაციო სასამართლო «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» 1998 წლის 25 ივნისის კანონის 1-ლი მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ აღნიშნული კანონით მოწესრიგებულია მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილი ურთიერთობები. ამავე კანონის 2.2. მუხლის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, რაც დასტურდება ისეთი გარემოებებით, როგორიცაა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა და სხვა, მაშინ ამგვარი გარიგება წესრიგდება ამ კანონით, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-4 მუხლი, 2005 წლის 30 ივნისს განხორციელებული ცვლილებების შესაბამისად, ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დადასტურდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). ამავე კანონის მე-5 მუხლის თანახმად თუ მოსარგებლეს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოპოვებული აქვს ქირავნობის საფუძველზე, ის არ ჩაითვლება ამ კანონის 11 მუხლის «ა» ქვეპუნქტით განსაზღვრულ მოსარგებლედ და მასზე არ ვრცელდება ამ კანონით დადგენილი უფლებები.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა მოიპოვოს მტკიცებულებები და მათი შეფასების საფუძველზე გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის შესახებ, კერძოდ, მოსარჩელეები არიან თუ არა ზემომითითებული კანონის მოქმედების სუბიექტები.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მესამე პირების _მ. გ-ოვას და ე. ა-ოვას წარმომადგენლის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ იქნა შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ იმ საფუძვლით, რომ სადავო აქტი _ ტექბიუროს ჩანაწერი არ აყენებდა მოსარჩელეებს პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო არამართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას სადავო ტექაღრიცხვის ბიუროს ჩანაწერის ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად კვალიფიკაციის თაობაზე, რამდენადაც დავის საგანს _ სარჩელის ობიექტს წარმოადგენს არა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, არამედ ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების კანონიერების საკითხი.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიწის ტექაღრიცხვის ბიუროს ჩანაწერი არ შეიძლება განხილულ იქნეს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის «დ» ქვეპუნქტის შესაბამისად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის, ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო ჩანაწერის გამომცემი ტექაღრიცხვის ბიურო წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს, მაგრამ მითითებული ელემენტი არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს მისი ადმინისტრაციულ აქტად მიჩნევისათვის, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეალაქტი (დე ფაქტო მოქმედება, რეალური მოქმედება) არის ადმინისტრაციული ორგანოს ისეთი საჯაროსამართლებრივი ღონისძიება, რომელიც მიმართულია არა სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, არამედ ფაქტობრივი შედეგების დადგომისაკენ. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი ადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული რეალური მოქმედებისაგან პირის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვის სამართლებრივ საშუალებას, კერძოდ, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას ქმედების განხორციელების ან მოქმედების განხორციელებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნით, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეალაქტის ცნების ქვეშ იგულისხმება ყველა ის მმართველობითი ღონისძიება, რომელიც მიმართულია არა სამართლებრივი, არამედ ფაქტობრივი შედეგის დადგომისაკენ (წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ). სწორედ ეს ნიშანი განასხვავებს ამ ინსტიტუტს ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სხვა სამართლებრივი ფორმებისაგან, ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის სწორი კვალიფიკაცია პროცესუალური თვალსაზრისით წარმოადგენს აუცილებელ წინაპირობას სარჩელის სწორი ფორმის განსაზღვრისთვის, ხოლო ადმინისტრაციული სასამართლოს მეშვეობით უფლების დაცვა არ შემოიფარგლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით და ადმინისტრაციული ხელშეკრულებით, არამედ ის, ასევე მოიცავს ადმინისტრაციულ რეალაქტსაც.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელი /დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების მატერიალურ-სამართლებრივი დაცვის საშუალება/ შედგება ორი ელემენტისაგან _ სარჩელის საგნისა და საფუძვლისაგან. სარჩელის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, ანუ სარჩელის საგანია სადავო სამართალურთიერთობა, მოსარჩელის უფლება, რომლის შესახებაც ის მოითხოვს გადაწყვეტილების გამოტანას სასამართლოს მიერ. შესაბამისად, სარჩელის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი და არა ამ მოთხოვნის მატერიალური ობიექტი. სარჩელის საფუძველი, თავის მხრივ, ორი ელემენტისაგან შედგება, სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლისაგან, ამასთან, სარჩელის საფუძველი არის ის ფაქტები, რომელთა არსებობა განაპირობებს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და რომლებსაც მატერიალური სამართლის ნორმა უკავშირებს სადავო სამართალურთიერთობის სუბიექტების უფლება-მოვალებების წარმოშობას, შეცვლას და შეწყვეტას.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელეების მიერ გასაჩივრებულია ადმინისტრაციული ორგანოს _ ტექაღრიცხვის ბიუროს ქმედების _ განხორციელებული ჩანაწერის კანონიერება, კერძოდ, სარჩელი ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ უკანონოდ მოხდა მესამე პირების საკუთრებაში სადავო ფართების აღრიცხვა, რაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2. «გ» პუნქტის შესაბამისად, წარმოადგენს მოთხოვნას ადმინისტრაციული ორგანოს განხორციელებული ქმედების უკანონოდ აღიარების თაობაზე, სარჩელი კი აღძრულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის შესაბამისად.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მიუხედავად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 262.6 მუხლის დანაწესისა, რომლის თანახმად საქმის საკასაციო წესით განხილვისას დაუშვებლობის მოტივით საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძვლის გამოვლენისას საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია მიიღოს საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ განჩინება, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას თავად იმსჯელოს განსახილველი სარჩელის დასაშვებობის საფუძვლებზე, შემდეგ გარემოებათა გამო:
«საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შესახებ» ორგანული კანონის 1.1 მუხლის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლო (შემდგომში _ უზენაესი სასამართლო) საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე მართლმსაჯულების განხორციელების უმაღლესი და საბოლოო ინსტანციის სასამართლოა. ამავე კანონის 1.3 მუხლის თანახმად, კი უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში, ახორციელებს საქართველოს კონსტიტუციის 63-ე, 64-ე და 88-ე მუხლებით და ამ კანონით გათვალისწინებულ სხვა უფლებამოსილებებს.
საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების უზენაესი სასამართლოების თავმჯდომარეებისა და მოსამართლეების შეხვედრების, კერძოდ, 1998 წლის 21-23 ოქტომბრის დასკვნებს, თემაზე «უზენაესი სასამართლო და საკონსტიტუციო სასამართლო: როლის, უფლებამოსილებებისა და ფუნქციების ურთიერთდამოკიდებულება» რომლითაც განიმარტა, რომ «უზენაესი სასამართლო, რომლის კონკრეტული მიზანია სამართლის დინამიკური, პროგრესირებადი და მაუნიფიცირებელი განმარტების უზრუნველყოფა, მნიშვნელოვან როლს თამაშობს სამართლებრივი უსაფრთხოების განმტკიცებაში. ზოგადად, უზენაესი სასამართლოები უზრუნველყოფენ იმას, რომ გარანტირებული იყოს მოქალაქეთა სამართლებრივი მდგომარეობა სხვა მოქალაქეებთან ან ხელისუფლების ორგანოებთან ურიერთობაში. აღსანიშნავია, რომ ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის სამართლებრივი თანამშრომლობის პროგრამების ფარგლებში ევროპის ქვეყნების უზენაესი სასამართლოების თავმჯდომარეებისა და მოსამართლეების 1998 წლის 12-14 ოქტომბრის შეხვედრების დასკვნების თანახმად, «უზენაესი სასამართლო და მართლმსაჯულების განხორციელება» დასკვნების თანახმად, «საქართველოს უზენაეს სასამართლოს აკისრია უდიდესი მნიშვნელობის სამართლებრივი მისია. არსებითი მნიშვნელობა კი ისაა, რომ მას ხელეწიფება, ადამიანის უფლებათა ევროპის კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული მისიის გონივრულ ვადაში სრულად შესრულება.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი ფუნქციიდან გამომდინარე სსსკ-ის 404.3. მუხლის მიხედვით გააჩნია უფლებამოსილება სარჩელის დასაშვებობის თაობაზე უწყებრივი კომპეტენციის განსაზღვრის თვალსაზრისით, რაც სავსებით ლოგიკურია, ვინაიდან უწყებრივი ქვემდებარეობის საკითხის შემოწმებისას სასამართლო სამართლებრივი შემოწმების ფარგლებს არ გასცდება. ადმინისტრაციული სარჩელის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-25-ე მუხლებით დადგენილი დასაშვებობის კრიტერიუმების შემოწმებისას საკასაციო სასამართლო ვერ გასცდება ამ ინსტიტუტის სამართლებრივ დანიშნულებას და ინსტიტუციონალური კომპეტენციის ფარგლებს ანუ მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით სარჩელის დაუშვებლობის წინაპირობების გამოვლენის შემთხვევაშია შესაძლებელი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 262.6 მუხლის გამოყენება.
მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელის დასაშვებობის კრიტერიუმებთან შესაბამისობა საჭიროებს საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებების დადგენას, რაც მხოლოდ ქვემდგომი სასამართლოების პროცესუალურ უფლებამოსილებას განეკუთვნება.
ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ასევე უნდა იმსჯელოს მესამე პირების _ მ. გ-ოვასა და ე. ა-ოვას წარმომადგენლის შუამდგომლობაზე სარჩელის დასაშვებობის თაობაზე სწორედ ზემომითითებული ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლით გათვალისწინებული სარჩელის დასაშვებობის პირობების გათვალისწინებით.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოს მიერ ერთობლიობაში არ მიეცა შეფასება საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, გამოტანილ იქნა ურთიერთსაწინააღმდეგო დასკვნები, რითაც დარღვეულია სსსკ-ის 249.4. მუხლის იმპერატიული მოთხოვნა _ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების, მტკიცებულებების, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებების, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას, მითითების სავალდებულობა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც, სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. ამდენად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.4. მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
მ. ხ-ძის, ლ. წ-ურის, დ. მ-ძისა და სხვათა საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.