¹ბს-364-349(კ-09) 9 ივლისი, 2009 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)
მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე
ლევან მურუსიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ შპს «...»
მოწინააღმდეგე მხარე _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია), ა. გ-ძე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილება
მესამე პირი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექცია
სარჩელის საგანი _ უკანონოდ დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2007 წლის 31 ივლისს ა. გ-ძემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის და შპს «...» მიმართ.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ იგი იყო აფხაზეთის ომის მონაწილე და 1996 წლიდან მუშაობდა შპს «...». მისივე განმარტებით, 1996 წლიდან 2006 წლის დეკემბრის ჩათვლით მისი ხელფასიდან რეგულარულად ხდებოდა დამქირავებლის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში საშემოსავლო გადასახადის გადარიცხვა, მიუხედავად იმისა, რომ 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 43-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრებოდა მეორე მსოფლიო ომისა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილე საქართველოს მოქალაქეების მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი 3000 ლარამდე და ანალოგიური შინაარსისაა ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტი.
მოსარჩელე აგრეთვე მიუთითებდა, რომ ომის ვეტერანთა დეპარტამენტში წლების მანძილზე მიმდინარეობდა ომის მონაწილეთა საბუთების გადამოწმება, რის გამოც 2006 წლის დეკემბრამდე არ მოხერხდა ომის მონაწილის დამადასტურებელი საბუთის წარდგენა. ხოლო მის მიერ ომის მონაწილის საბუთის წარდგენის შემდეგ შპს «...» მთავარი ბუღალტერი ვალდებული იყო მოეხდინა მასზე დაქვითული საშემოსავლო გადასახადის დაკავების გადაანგარიშება-დეკლარირება და მისი შპს «...» საფინანსო სამსახურში წარდგენა, რათა შემდგომ შპს «...» უკან დაებრუნებინა აღნიშნული თანხა, რაც არ განხორციელდა.
მოსარჩელის განმარტებით, მისი ხელფასიდან სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილმა და საშემოსავლო გადასახადის უკანდასაბრუნებელმა თანხამ 3000 ლარიანი სახელფასო შეზღუდვის და 6 წლიანი ხანდაზმულობის გათვალისწინებით შეადგინა 2406,88 ლარი, რომელთა დაბრუნებაზე არაერთგზის მიმართა როგორც შპს «...», ისე ფინანსთა სამინისტროს შესაბამის სამსახურებს, თუმცა უშედეგოდ.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოპასუხეებისათვის მის სასარგებლოდ ზედმეტად გადახდილი საშემოსავლო გადასახადის _ 2406,88 ლარის დაბრუნების დაკისრება მოითხოვა.
მოპასუხე შპს «...» წარმოადგინა განმარტება, რომლითაც არ დაეთანხმა ა. გ-ძის სარჩელს და აღნიშნა, რომ შპს «...» არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად, იგი უნდა შეცვლილიყო სათანადო მოპასუხით. შპს «...» აგრეთვე აღნიშნა, რომ იგი როგორც დამქირავებელი საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის თანახმად, იყო საგადასახადო აგენტი, რომელიც ახდენდა საშემოსავლო გადასახადის გამოანგარიშებას გადამხდელთათვის, კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელისათვის მის დაკავებას და გადასახადის თანხის ბიუჯეტში გადარიცხვას. მოპასუხის მითითებით, საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო აგენტის მიერ დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი გადაიხდება ადგილობრივ ბიუჯეტში ანუ მოსარჩელისათვის ზედმეტად დაბეგრილი საშემოსავლო გადასახადის თანხა შპს «...» ანგარიშზე კი არ ჩარიცხულა და ... რაიმე სარგებელი კი არ მიუღია, არამედ საშემოსავლო გადასახადის მთლიანი სადავო თანხა ჩაირიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში. მოპასუხის განმარტებით, იგი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ მესამე პირს წარმოადგენდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ა. გ-ძის სარჩელი მოპასუხეების საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის, შპს «...», მესამე პირის _ ფინანსთა სამინისტროს სახაზინო სამსახურის მიმართ საშემოსავლო გადასახადის სახით სახელმწიფო ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხის _ 2406,88 ლარის დაბრუნების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.
თბილისის საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ა. გ-ძის მიერ ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის 2007 წლის 26 იანვრის ¹გ-143 ცნობა და შესაბამისის მოწმობა შპს «...» ელექტრომომარაგების სამმართველოში წარდგენილ იქნა 2007 წელს.
საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2005 წლამდე მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო აგენტის მიერ დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი გადაიხდებოდა დაქირავებულის ფაქტობრივი საქმიანობის შესაბამის ადგილობრივ ბიუჯეტში, ხოლო საქართველოს ფარგლებს გარეთ მუშაობის შემთხვევაში _ საგადასახადო აგენტის საგადასახადო აღრიცხვის მიხედვით. დაკავებული თანხა ჩარიცხულ იქნა სახელმწიფო ბიუჯეტში. სასამართლომ ჩათვალა, რომ შპს «...» არ მიუყენებია მოსარჩელისათვის ზიანი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ უკანონოდ საშემოსავლო გადასახადის დაკავებას მოსარჩელის მიმართ ადგილი არ ჰქონია.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. გ-ძემ და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. გ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 20 ივნისის საოქმო განჩინებით მოპასუხე შპს «...» შეიცვალა სათანადო მოპასუხით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის Aთბილისის რეგიონალური ცენტრით (საგადასახადო ინსპექცია), ხოლო შპს «...» საქმეში დარჩა მესამე პირად; მოპასუხეთა სიიდან ამოირიცხა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექცია; საქმიდან ამოირიცხა მესამე პირი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სახაზინო სამსახური; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური ამოირიცხა მოპასუხეთა სიიდან და საქმეში დარჩა მესამე პირად.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ა. გ-ძის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა; მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექცია) ა. გ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა უკანონოდ დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის ანაზღაურება 2406,88 ლარის ოდენობით.
თბილისის საქალაქო სასამართლომ მიუთითა შემოსავლების სამსახურის სათათბირო საბჭოს 2007 წლის 30 მაისის დადგენილებაზე, რომლის მიხედვითაც საგადასახადო აგენტი (დამქირავებელი), რომელმაც ფიზიკურ პირს ხელფასის სახით განაცემზე ზედმეტად (შეცდომით, არასწორად) დაუკავა საშემოსავლო გადასახადი, უფლებამოსილია მოახდინოს კუთვნილი საშემოსავლო გადასახადის გადაანგარიშება, აუნაზღაუროს ფიზიკურ პირს ზედმეტად გადახდილი თანხა და საგადასახადო ორგანოში შესაბამისი საანგარიშო პერიოდის (პერიოდების) მიხედვით წარადგინოს ფიზიკურ პირზე გადახდილი თანხების და დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის ყოველთვიური გაანგარიშების ფორმა, სათანადოდ კორექტირებული. ზემოაღნიშნულ შემთხვევაში დაცულ უნდა იქნეს ზედმეტად გადახდილი თანხის გამოვლენის ხანდაზმულობის 6-წლიანი ვადა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის საქალაქო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელე ა. გ-ძის ხელფასიდან სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილმა და უკანდასაბრუნებელმა თანხამ 3000 ლარიანი სახელფასო შეზღუდვის და 6-წლიანი ხანდაზმულობის გათვალისწინებით შეადგინა 2406,88 ლარი, რომელიც უნდა აენაზღაურებინა მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექცია).
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ცალ-ცალკე გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია) და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.
აპელანტმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია) სააპელაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ იგი წარმოადგენდა არასათანადო მოპასუხეს ამ დავაში, რადგან მოსარჩელე ა. გ-ძე მუშაობდა შპს «...», რომელიც აღრიცხვაზე იმყოფება მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციაში. აპელანტის მითითებით, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სასამართლოს უნდა შეეცვალა ქ. თბილისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია) მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციით. მან აგრეთვე მიუთითა, რომ მოსარჩელის საგადასახადო ვალდებულებაზე პასუხს აგებდა საგადასახადო აგენტი და ყველა სანქცია საგადასახადო აგენტის მიერ მოსარჩელეზე დაკავებული თანხების არასწორად დაკავების კუთხით ეკისრებოდა საგადასახადო აგენტს, შესაბამისად ის იყო ვალდებული, თუ არასწორად დაუკავებდა თავის თანამშრომელს საშემოსავლო გადასახადს, საგადასახადო ინსპექციაში შესაბამისი საანგარიშო პერიოდის მიხედვით წარედგინა ფიზიკურ პირზე გადახდილი თანხების და დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის ყოველთვიური გაანგარიშების ფორმა, სათანადოდ კორექტირებული.
აპელანტმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა თავის სააპელაციო საჩივარში განმარტა, რომ მოსარჩელე ა. გ-ძეს არაფერი საერთო არ ჰქონდა თბილისის საგადასახადო ინსპექციასთან, იგი არ იყო რეგისტრირებული როგორც გადამხდელი ან საგადასახადო აგენტი. ასევე აღნიშნა, რომ საშემოსავლო გადასახადის გადაანგარიშება, ანაზღაურება და სათანადოდ კორექტირებული გაანგარიშების ფორმის წარდგენა ევალებოდა საგადასახადო აგენტს, კონკრეტულ შემთხვევაში შპს «...», თანაც იმ შემთხვევაში თუ გაანგარიშება წარდგენილი იქნებოდა შეცდომით ან არასწორად და არა თბილისის რეგიონალურ ცენტრს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 13 ნოემბრის საოქმო განჩინებით არასათანადო მოპასუხე _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრი შეიცვალა სათანადო მოპასუხით _ შპს «...»; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექცია საქმეში ჩართულ იქნა მესამე პირად.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ა. გ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხე შპს «...» დაეკისრა ზედმეტად გადახდილი თანხის _ 2406,88 ლარის დაბრუნება მოსარჩელე ა. გ-ძის სასარგებლოდ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს და მიიჩნია, რომ ა. გ-ძეს უკანონოდ დაუკავდა 2001-2006 წლებში საშემოსავლო გადასახადი, კერძოდ, 3000 ლარიანი სახელფასო შეზღუდვის და 6 წლიანი ხანდაზმულობის გათვალისწინებით 2406,88 ლარი.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც სადავო თანხის გადახდა დაეკისრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურ ცენტრს (სგადასახადო ინსპექცია) და აღნიშნა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის თანახმად გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავება ევალებოდა საგადასახადო აგენტს, რომელიც იყო იურიდიული პირი, საწარმო/ორგანიზაცია ან მეწარმე ფიზიკური პირი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 38-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად შპს «...» წარმოადგენდა საგადასახადო აგენტს, რომელიც საგადასახადო კოდექსით დადგენილ შემთხვევაში და დადგენილი წესით ასრულებდა გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულებებს და ამ კოდექსის შესაბამისად გათანაბრებული იყო გადასახადის გადამხდელთან.
აღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თანხის დაბრუნების ვალდებულება ეკისრებოდა არა საგადასახადო სამსახურს, არამედ შპს «...».
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს «...», რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად თბილისის სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნება მოითხოვა.
კასატორის მტკიცებით, ვინაიდან განსახილველი დავის საგანია ხელფასის საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრის არაკანონიერება და ზედმეტად დაბეგრილი საშემოსავლო გადასახადის თანხების ანაზღაურება, შპს «..." არასათანადო მოპასუხეა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად, იგი უნდა შეიცვალოს სათანადო მოპასუხით _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის შესაბამისი საგადასახადო ინსპექციით. შპს «...", საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა საგადასახადო აგენტს, რომელიც ახდენს საშემოსავლო გადასახადის გამოანგარიშებას, გადამხდელთათვის, კონკრეტულ შემთხვევაში ა. გ-ძისათვის, დაკავებასა და გადასახადის თანხის ბიუჯეტში გადარიცხვას. საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-5 ნაწილი ნათლად განსაზღვრავს, რომ საგადასახადო აგენტის მიერ დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი გადაიხდება ადგილობრივ ბიუჯეტში, ანუ მოსარჩელისათვის ზედმეტად დაბეგრილი საშემოსავლო გადასახადის თანხა შპს «..." ანგარიშზე არ ჩარიცხულა და შპს «..." რაიმე ფინანსური სარგებელი არ მიუღია, არამედ საშემოსავლო გადასახადის მთლიანი სადავო თანხა, კანონმდებლობის თანახმად, ჩაირიცხა ადგილობრივ ბიუჯეტში. ამდენად, მოსარჩელისათვის ზედმეტად დაბეგრილი საშემოსავლო გადასახადის თანხა უნდა დაბრუნდეს ადგილობრივი ბიუჯეტიდან. შპს «..." არასათანადო მოპასუხეობას ადასტურებს მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 13 ნოემბრის ¹11/4917 წერილიც, რომელშიც განმარტებულია, რომ ფიზიკური პირისთვის ზედმეტად დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნება უნდა განხორციელდეს საგადასახადო კოდექსის 217-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, საგადასახადო ინსპექციაში დეკლარაციის წარდგენის გზით.
კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ შპს «..." არასათანადო მოპასუხეობის შესახებ მოსაზრება არ გაიზიარა საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის I-II ნაწილების საფუძველზე და განმარტა, რომ გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავება ევალება საგადასახადო აგენტს _ შპს «...", რომელსაც ასევე ეკისრება პასუხისმგებლობა გადასახადის დაკავებასა და ბიუჯეტში მათ გადარიცხვაზე. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა აღნიშნული ნორმები. კასატორის განმარტებით, ამავე მუხლის თანახმად, საშემოსავლო გადასახადის თანხის დაუკავებლობის შემთხვევაში, საგადასახადო აგენტი ვალდებულია, ბიუჯეტში შეიტანოს დაუკავებელი გადასახადის თანხა ფაქტობრივად გადახდილი ანაზღაურების შესაბამისად და მასთან დაკავშირებული სანქციები.
კასატორი მიიჩნევს, რომ საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის I-II ნაწილის მიხედვით, შპს .,...", როგორც საგადასახადო აგენტის, პასუხისმგებლობა დადგება იმ შემთხვევაში, თუ იგი მოსარჩელე ა. გ-ძეს სრულად მისცემს ხელფასს, საშემოსავლო გადასახადის დაკავების გარეშე. ასეთ შემთხვევაში შპს «...", ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრება მოსარჩელისათვის დაუბეგრავი საშემოსავლო გადასახადის თანხა, შესაბამისი საურავით.
კასატორის მტკიცებით, განსახილველ დავაში შპს «...", როგორც საგადასახადო აგენტი, არის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული მესამე პირი, რომელიც უშუალოდ მონაწილეობდა სადავო საგადასახადო ურთიერთობაში, ხოლო სათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს შესაბამისი საგადასახადო ინსპექცია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული შპს «...» საკასაციო საჩივარი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 14 მაისის განჩინებით შპს «...» საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე; მოწინააღმდეგე მხარეს საკასაციო საჩივარზე წერილობითი პასუხის გასაცემად მიეცა 10 დღის ვადა 2009 წლის 14 მაისის განჩინების ჩაბარებიდან.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა, შპს «...» საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს და ყურადღებას მიაპყრობს ა. გ-ძის სარჩელის იურიდიულ ბუნებაზე, კერძოდ, აღნიშნული სარჩელის კომბინირებულ ხასიათზე. მოსარჩელეს აქვს ორი სასარჩელო მოთხოვნა: პირველი, დადგენილად იქნეს მიჩნეული, რომ ის არ ექვემდებარება საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრას და მომავალშიც შპს «...» მიერ არ უნდა დაიბეგროს ამ გადასახადით და მეორე, მას ხელფასზე უკანონოდ დარიცხული საშემოსავლო გადასახადის თანხა უნდა აუნაზღაურდეს.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა, რამდენად წარმოადგენდა მოსარჩელის მეორე სასარჩელო მოთხოვნაზე (თანხის დაკისრება) შპს «...» სათანადო მოპასუხეს. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლი, რომლის მიხედვითაც იგი უნდა შეეცვალა ამ მოთხოვნაზე სათანადო მოპასუხით _ შესაბამისი საგადასახადო ინსპექციით. აპელანტმა შპს «...» ამის თაობაზე მიუთითა სააპელაციო საჩივარში. რაც შეეხება პირველ სასარჩელო მოთხოვნას, ამ მოთხოვნაზე სათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს შესაბამისი საგადასახადო აგენტი _ შპს «...", ხოლო სავალდებულო მესამე პირს _ შესაბამისი საგადასახადო ინსპექცია.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» და «გ» ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლები _ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ასევე არასწორად განმარტა კანონი. მართალია, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის მიხედვით, პასუხისმგებლობა გადახდის წყაროსთან გადასახადების დაკავებასა და ბიუჯეტში მათ გადარიცხვაზე ეკისრება შემოსავლის გადამხდელ პირს _ საგადასახადო აგენტს, მაგრამ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა იმავე კოდექსის 59-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, რომლის თანახმად, საგადასახადო ვალდებულებას ასრულებს უშუალოდ გადასახადის გადამხდელი, თუ საგადასახადო კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ხოლო საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრულ შემთხვევაში საგადასახადო ვალდებულების შესრულება შეიძლება დაეკისროს საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს, აგრეთვე არ გამოიყენა აღნიშნული კოდექსის 71-ე მუხლის (ზედმეტად გადახდილი გადასახადის თანხის დაბრუნება) მე-2 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც, თუ გადასახადებისა და სანქციების გადახდილი თანხების ჯამი აღემატება დარიცხული გადასახადებისა და სანქციების თანხების ჯამს, საგადასახადო ორგანო მოთხოვნიდან არა უგვიანეს 3 თვისა გადასახადის გადამხდელს უბრუნებს დარჩენილ თანხას სახელმწიფო ხაზინის ბიუჯეტის შემოსულობების ერთიანი ანგარიშის საგადასახადო შემოსავლის ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების ქვეანგარიშიდან მასზე რიცხული ნაშთის ფარგლებში.
საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნული საგადასახადო ნორმების შინაარსის ანალიზითა და მათი შეჯერებით განმარტავს, რომ ჯერ ერთი, საგადასახადო აგენტის პასუხისმგებლობა გადახდის წყაროსთან გადასახადების დაკავებასა და ბიუჯეტში მათ გადარიცხვაზე არ გულისხმობს ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნებაზე პასუხისმგებლობის მისთვის დაკისრებასაც, რადგან აღნიშნული ეწინააღმდეგება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, რომელიც თანხის დაბრუნებაზე პასუხისმგებელ სუბიექტად ასახელებს შესაბამის საგადასახადო ორგანოს. ამდენად, საგადასახადო აგენტი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრულ შემთხვევაში საგადასახადო-სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში შეიძლება იყოს მხოლოდ შუამავალი გადასახადის გადამხდელსა და საგადასახადო ინსპექციას შორის. მეორეც, გადასახადის უკანონოდ დარიცხვის, ანუ კანონიერი საფუძვლის გარეშე პირის დაბეგვრის შემთხვევაშიც გამოიყენება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და გადასახადის უკანონოდ დაბეგრილი თანხის დაბრუნება ეკისრება შესაბამის საგადასახადო ორგანოს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონოა და საპროცესო ნორმების დარღვევითაა გამოტანილი _ უკანონოდ დაბეგრილი საშემოსავლო გადასახადის თანხების ანაზღაურება დაეკისრა არასათანადო მოპასუხეს _ შპს «...", რადგან შპს «..." საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენს საგადასახადო აგენტს, რომელიც ახდენს საშემოსავლო გადასახადის გამოანგარიშებას გადამხდელთათვის, კონკრეტულ შემთხვევაში ა. გ-ძისათვის, მის დაკავებასა და გადასახადის თანხის ბიუჯეტში გადარიცხვას, მოსარჩელისათვის ზედმეტად დაბეგრილი საშემოსავლო გადასახადის თანხა შპს «..." ანგარიშზე არ ჩარიცხულა და შპს «..." რაიმე ფინანსური სარგებელი არ მიუღია, არამედ საშემოსავლო გადასახადის მთლიანი სადავო თანხა, კანონმდებლობის თანახმად, ჩაირიცხა ადგილობრივ ბიუჯეტში.
საკასაციო სასამართლო აგრეთვე აღნიშნავს, რომ შპს «...» გადამხდელად ირიცხება მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციაში, ხოლო ა. გ-ძისათვის დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი შეტანილია ადგილობრივ ბიუჯეტში, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს თუ რომელი საგადასახადო ინსპექციაა ვალდებული ანაზღაურებაზე, ასევე რამდენად შეძლებს ადგილობრივი ბიუჯეტი ამ თანხების უკან დაბრუნებას.
აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე1» ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი, რის გამოც შპს «...» საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს «...» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
