ბს-403-388(2კ-09) 15 ოქტომბერი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი – ნ. გოგატიშვილი

კასატორი _ კ. ც-ძე, წარმომადგენელი _ რ. ც-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ 1) საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო, წარმომადგენელი _ ვ. გ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ 2008 წლის 8 სექტემბერს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქობულეთის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე კ. ც-ძის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის ჯარიმის სახით _ 14 000 ლარის, პირგასამტეხლოს _ 14 000 ლარის 0,2 %-ის, სანივთე ქონების დავალიანების 1 502,43 აშშ დოლარისა და ზიანის _ 2 437,96 ლარის დაკისრება.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ მოპასუხე _ კ. ც-ძე საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2005 წლის 15 აპრილის ¹976 ბრძანებით გაწვეულ იქნა სამხედრო-საკონტრაქტო-პროფესიულ სამსახურში და 2005 წლის 30 მარტიდან გამწესდა სამხედრო სამსახურში კონტრაქტით გათვალისწინებული პირობების თანახმად. კ. ც-ძე შეიარაღებულ ძალებში ჩარიცხვის დღიდან იყო სამხედრო მოსამსახურე.

სამხედრო მოსამსახურე სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზეა, რაც სახელმწიფოს მხრიდან მის მატერიალურ, სოციალურ და სამედიცინო უზრუნველყოფას გულისხმობს. თავდაცვის სამინისტროს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან აქვს გამოყოფილი ასიგნებები და მათი მიზნობრივად გამოყენება სამინისტროს ვალდებულებაა. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო სამხედრო მოსამსახურეთათვის განსაზღვრავს ხელფასის ოდენობას, კვების, სანივთე უზრუნველყოფისა და წვრთნისა და აღჭურვისთვის განსახორციელებლად წინასწარ დაგეგმავს ფულად სახსრებს, იგი ვალდებულია სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული თითოეული ლარი განკარგოს დანიშნულებისამებრ ანუ უზრუნველყოს საქართველოს შეიარაღებული ძალები პროფესიული, დისციპლინირებული, მაღალკვალიფიცირებული სამხედრო პერსონალით.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2005 წლის 19 ოქტომბრის ¹2730 ბრძანებით კ. ც-ძე დათხოვნილ იქნა სამხედრო სამსახურიდან 2005 წლის 20 სექტემბრიდან კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო.

კონტრაქტის 7.3 პუნქტის თანახმად, კონტრაქტის შეწყვეტის შემთხვევაში სამხედრო მოსამსახურე ვალდებულია ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში ჯარიმის სახით აანაზღაუროს მასზე გათვალისწინებული კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები, რაც ამ შემთხვევაში შეადგენს 14000 ლარს.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მოპასუხეს თანხა უნდა გადაეხადა კონტრაქტის შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, ე.ი. 2005 წლის 1 ოქტომბრამდე, რაც არ გადაუხდია, რის გამოც მოსარჩელის აზრით, კონტრაქტის 7.4 პუნქტის მიხედვით, მოპასუხეს წარმოეშვა პირგასამტეხლოს სახით 2005 წლის 1 ოქტომბრიდან ჯარიმის თანხის გადახდამდე ყოველთვიურად 14000 ლარის 0,2%-ის გადახდის ვალდებულება.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში ასევე მიუთითებდა, რომ თავდაცვის სამინისტროს მიერ სამხედრო მოსამსახურის _ კ. ც-ძის მომზადებაზე დაიხარჯა 2437,96 ლარი, რომლის ხელახლა გაღება სამინისტროს მოუწია მის სანაცვლოდ ახალი სამხედრო მოსამსახურის გაწვრთნის გამო.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ კონტრაქტის შეწყვეტის შემდეგ მოპასუხეს სამინისტროსათვის არ დაუბრუნებია სანივთე უზრუნველყოფით მიღებული ქონება, რის გამოც სამინისტროსადმი მოპასუხის სანივთე დავალიანება შეადგენს 1502,43 აშშ დოლარს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ კ. ც-ძე ვალდებულია ზიანის სახით აანაზღაუროს სამინისტროს მიერ მასზე დახარჯული თანხა _ 2437,96 ლარი

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი მოპასუხე კ. ც-ძის მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე კ. ც-ძეს დაეკისრა სანივთე დავალიანების სახით 1502 (ათას ხუთას ორი) აშშ დოლარისა და 43 (ორმოცდასამი) ცენტის გადახდა, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ; მოპასუხე კ. ც-ძეს დაეკისრა ხელშეკრულების დარღვევისათვის ზიანის სახით 2437 (ორი ათას ოთხას ოცდაჩვიდმეტი) ლარისა და 96 (ოტხმოცდათექვსმეტი) თეთრის გადახდა, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ; მოპასუხე კ. ც-ძისათვის ხელშეკრულების დარღვევის გამო ჯარიმის სახით 14 000 (თოთხმეტი ათასი) ლარისა და პირგასამტეხლოს სახით, 2005 წლის 1 ოქტომბრიდან ჯარიმის თანხის გადახდამდე, ყოველდღიურად 14 000 ლარის 0,2%-ის დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, უსაფუძვლობის გამო.

ქობულეთის რაიონული სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული კონტრაქტის 7.3 მუხლი ითვალისწინებს სამხედრო მოსამსახურის პასუხისმგებლობას იმ შემთხვევისათვის, თუ ის მომზადების პერიოდში ან მისი დასრულების შემდეგ, ან ხელშეკრულების განმავლობაში თავისი სურვილით და სამინისტროსთან შეთანხმებით დატოვებს სამხედრო ძალებს ან შექმნის პირობებს იმისათვის, რომ სამინისტრო იძულებული გახდეს შეწყვიტოს 4 წლიანი კონტრაქტი. ასეთ შემთხვევაში სამხედრო მოსამსახურე უპირობოდ ხდება ვალდებული ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, ჯარიმის სახით აუნაზღაუროს სამინისტროს მასზე გათვალისწინებული კონტრაქტით დარჩენილი ფულადი თანხები. Aამავე მუხლის ,,ა” პუნქტის მიხედვით კი, კონტრაქტის შეწყვეტისათვის ჯარიმის ანაზღაურების ვალდებულება სამხედრო მოსამსახურეს წარმოეშობა 1 წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო 3 წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 14 000 ლარის ოდენობით, რომელიც დაანგარიშებული იქნება ბოლო თვის ხელფასის შესაბამისად.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე მოპასუხისათვის ჯარიმის სახით 14 000 ლარის დაკისრებას მოითხოვს ხელშეკრულების 7.3 მუხლის საფუძველზე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშOბისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით 1 წელზე ნაკლები სამსახურის გავლის პერიოდში კონტრაქტის შეწყვეტისათვის სამხედრო მოსამსახურის მიერ ჯარიმის სახით თანხის ანაზღაურების ვალდებულება გათვალისწინებული არ არის. Aაქედან გამომდინარე, მოპასუხე კ. ც-ძეს არ ეკისრება ხელშეკრულების 7.3 მუხლით კონტრაქტის შეწყვეტისათვის გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა _ჯარიმის სახით 14 000 ლარის ანაზღაურების ვალდებულება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებით, უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში. კერძოდ, ხელშეკრულების 7.4 მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურის მიერ 7.3 და 7.4 მუხლებში აღნიშნული თანხების ამავე მუხლებით დადგენილ ვადებში დაფარვის ვალდებულების გადაცილების შემთხვევაში აღნიშნულ თანხებს დაერიცხება პირგასამტეხლო 0,2%-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხე კ. ც-ძეზე არ ვრცელდება ხელშეკრულების 7.3 მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა, შესაბამისად, არ წარმოიშობა აღნიშნული მუხლით დადგენილი თანხების დაუფარაობის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ქობულეთის რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი ხელშეკრულების დარღვევის გამო ჯარიმის დაკისრებისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურების ნაწილში დაუსაბუთებელია და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი ცნობით დასტურდება, რომ მოპასუხე კ. ც-ძეს სამხედრო სამსახურის პერიოდში გადაეცა 1502,43 აშშ დოლარის ღირებულების ფორმის ტანსაცმელი, აღჭურვილობა და სხვა სანივთე ქონება. Aმავე ცნობის თანახმად, კ. ც-ძეს სანივთე სამსახურში გააჩნია 1502,43 დოლარის ოდენობის სანივთე დავალიანება.

მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 7.1 მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურე სრულად, მთელი თავისი ქონებით აგებს პასუხს მისთვის მინდობილი ქონების (მათ შორის ფორმის ტანსაცმლის, აღჭურვილობის, იარაღის, ტექნიკის და ა.შ.) უსაფრთხოებასა და მოვლაზე, სამხედრო მოსამსახურე მხოლოდ დროებით სარგებლობს მისთვის მინდობილი ქონებით, ხოლო ამ ქონების მესაკუთრეა სამინისტრო. 7.2 მუხლით კი, იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე განზრახ ან გაუფრთხილებლობით დააზიანებს ან დაკარგავს მისთვის მინდობილ ქონებას, იგი ვალდებულია სრულად აუნაზღაუროს სამინისტროს მიყენებული ზიანი.

ქობულეთის რაიონულმა სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მითთებული ნორმისა და ხელშეკრულების 7.1 და 7.2 მუხლების შესაბამისად, მოპასუხე კ. ც-ძე ვალდებულია აანაზღაუროს მასზე მინდობილი სანივთე ქონების ღირებულება 1502,43 აშშ დოლარის ოდენობით.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილზე და განმარტა, რომ მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულებიდან გასვლისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით, ხოლო 414-ე მუხლის მიხედვით, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ.

ზემოაღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, მოპასუხე კ. ც-ძე ხელშეკრულების დარღვევის გამო ვალდებულია ზიანის სახით აანაზღაუროს 2437,96 ლარი, რაც საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ დაიხარჯა მის მომზადებაზე.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს კ. ც-ძემ სანივთე დავალიანების 1502,43 აშშ დოლარის და ხელშეკრულების დარღვევისათვის ზიანის სახით 2437,96 ლარის დაკისრების ნაწილში და საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ სარჩელის ნაწილობრივ დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში. Aაპელანტი _ კ. ც-ძე სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო მოითხოვდა სანივთე დავალიანების სახით 1502,43 აშშ დოლარის გადახდევინებას იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ კ. ც-ძეზე განპირობებული იყო სამხედრო მოსამსახურეზე განკუთვნილი სანივთე ქონება, თუმცა აღნიშნული ქონების ნაწილი (ტყვიაგაუმტარი ჟილეტი, ინდ. კარავი და ა.შ) ინახებოდა სამხედრო ნაწილის სანივთე სამსახურში და მხოლოდ სპეციალური ღონისძიებების დროს გამოიყენებოდა (საველე გასვლები). Aარის ასევე ისეთი ქონების ჩამონათვალი, რომლებიც ფაქტობრივად ერთჯერადი მოხმარების საგნებს წარმოადგენს და მისი შემდგომი დაბრუნება ფაქტობრივად შეუძლებელია. Aაპელანტი აღნიშნავდა, რომ ფაქტობრივად სასამართლომ დაადგინა სანივთე დავალიანების არსებობა მხოლოდ და მხოლოდ თავდაცვის სამინისტროს მიერ გაცემული ცნობით, რომელიც სამინისტროს მიერ შედგენილი დოკუმენტია. ამასთან, არ არსებობს კ. ც-ძის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტი, რომლითაც დადასტურდებოდა, თუ როდის მიიღო სანივთე ქონება მან ან როდის გავიდა ერთჯერადი მოხმარების საგნების ცვეთის ვადა. Aაპელანტი აღნიშნავდა, რომ ყველა სამსახურში უნდა არსებობდეს შესაბამისი ქონების გადაცემის მიღება_ჩაბარების აქტი, რომლითაც დადასტურდებოდა ვალდებულების არსებობა.

კ. ც-ძე სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ დააკმაყოფილა თავდაცვის სამინისტროს მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, ვიანიდან ზიანის მოთხოვნა მოსარჩელეს არ ჰქონდა დასაბუთებული. Aაპელანტი თვლიდა, რომ მის მიმართ დარღვეულია შრომის უფლება და შრომითი საქმიანობის შედეგად მისი სამართლიანი ანაზღაურების კონსტიტუციური უფლება.

მეორე აპელანტი _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო სააპელაციო საჩივარში აღნიშნავდა, რომ რაიონულმა სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც დაუსაბუთებელი და არასრული გადაწყვეტილების გამოტანის საფუძველი გახდა.

თავდაცვის სამინისტრო სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა მხარეთა შორის დადებული კონტრაქტის 7.3 მუხლზე, რომელიც პასუხისმგებლობის ზოგად პრინციპებს განსაზღვრავს და ერთ წლამდე სამსახურისას კონტრაქტის დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურების პასუხისმგებლობას აფუძნებს.

Aაპელანტი მიუთითებდა ,,სამხედრო ვალდებულებისა და სამხედრო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 32-ე მუხლზე, რომლის მიხედვითაც საკონტრაქტო სამსახურის გამვლელთათვის დადგენილია არანაკლებ 3 წლიანი ვადა, ხოლო კ. ც-ძეს, ხელშეკრულების 3.1 პუნქტის მიხედვით, ნაკისრი ჰქონდა ვალდებულება 4 წელი ემსახურა შეიარაღებულ ძალებში. კონტრაქტის 7.3 პუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გამო, ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, მოპასუხე ვალდებული გახდა ჯარიმის სახით აენაზღაურებინა სამინისტროსათვის მასზე გათვალისწინებული კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში 14 000 ათას ლარს შეადგენს. ვინაიდან ხელშეკრულების 7.3 პუნქტის მიხედვით, სამხედრო მოსამსახურის მიერ კონტრაქტის დარღვევის გამო ჯარიმის ამოქმედების საფუძველია ჩანაწერი: ,,მომზადების პერიოდში ან მისი დასრულების შემთხვევაში”, ხოლო ხელშეკრულების 3.2 პუნქტი სამხედრო მოსამსახურის მომზადების პერიოდად განსაზღვრავს სამხედრო სამსახურის პირველ სამ თვეს, კ. ც-ძემ კი 2005 წლის 30 მარტს გააფორმა ხელშეკრულება, ხოლო 2005 წლის 19 ოქტომბრიდან შეწყვიტა ზემოაღნიშნული კონტრაქტი, ამდენად მასზე უნდა გავრცელდეს კონტრაქტის 7.3 პუნქტის მოქმედება.

საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მითითებით, რაიონულმა სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი და არასრულია.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით საქმის გამოყოფისა და განსჯადი სასამართლოსათვის გადაცემის შესახებ ადმინისტრაციული საქმიდან ¹3/ბ-841-08წ. ცალკე წარმოებად გამოიყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარჩელო მოთხოვნა კ. ც-ძის წინააღმდეგ, ზიანის _ 2 437,96 ლარის დაკისრების შესახებ; ადმინისტრაციული საქმიდან ¹3/ბ-841-08წ გამოყოფილი სასარჩელო მოთხოვნა განსჯადობის წესების დაცვით განსახილველად გადაეცა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და კ. ც-ძის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელის, კ. ც-ძის მიმართ ჯარიმის სახით 14 000 ლარისა და პირგასამტეხლოს სახით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადახდამდე 14 000 ლარის 0,2%-ის დაკისრების შესახებ, უარყოფისა და თავდაცვის სამინისტროს სარჩელის, კ. ც-ძის მიმართ სანივთე დავალიანების სახით 1502,43 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ, დაკმაყოფილების ნაწილში დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო სასამართლო განჩინებაში მიუთითებდა, რომ რაიონული სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა-გადაწყვეტისას დარღვეული არ არის მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, შესაბამისად, ადგილი არ აქვს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ წანამძღვრებს.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ზ” პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას. იმავე კოდექსის 65¹ მუხლის პირველი ნაწილით, კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი და ასეთ პირობებში მის მიმართ არ ვრცელდება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი მოთხოვნები.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, კონკრეტულ შემთხვევაში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ აღძრულია სარჩელი ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შესრულების თაობაზე, რომლის საფუძველზეც სამინისტრო ითხოვს თანხის გადახდას, კერძოდ, სარჩელი ეფუძნება მხარეთა შორის სახედრო სამსახურის თაობაზე დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებას კონტრაჰენტის მიერ. სარჩელი შეტანილია ადმინისტრაციული ორგანოს, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ, რომელიც სახელმწიფოს თავდაცვით ფუნქციას ახორციელებს ,,საქართველოს თავდაცვის შესახებ” კანონის საფუძველზე.

ამდენად, სამხედრო მოსამსახურესთან დადებული ხელშეკრულებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო ახორციელებს საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებას ადმინისტრაციული კანონმდებლობის _ ,,სამხედრო ვალდებულებისა და სამხედრო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოსაზრება მოპასუხის მიერ სამინისტროსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების თაობაზე ხელშეკრულების 7.3 მუხლის საფუძველზე და განმარტა, რომ ხელშეკრულების აღნიშნული მუხლი განსაზღვრავს თავდაცვის სამინისტროს მიერ ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლებს და სამხედრო მოსამსახურის პასუხისმგებლობას იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში თავისი სურვილითა და სამინისტროსთან შეთანხმებით დატოვებს სამხედრო ძალებს ან შექმნის პირობას იმისათვის, რომ სამინისტრო იძულებული გახდეს შეწყვიტოს 4 წლიანი კონტრაქტი. სამხდერო მოსამსახურე უპირობოდ ხდება ვალდებული შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, ჯარიმის სახით აუნაზღაუროს სამინისტროს მასზე კონტრაქტით გათვალისწინებული დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები შემდეგი წესით: ა) 1 წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო სამი წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 14 000 ლარის ოდენობით; ბ) ორი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო ორი წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 10 000 ლარის ოდენობით; გ) სამი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო ერთი წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 5000 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავდა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება ამ კოდექსის ნორმები და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული დამატებითი მოთხოვნები ხელშეკრულებათა შესახებ. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 416-ე მუხლის თანახმად, მხარეებს ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად შეუძლიათ ხელშეკრულებით გაითვალისწინონ დამატებითი საშუალებებიც, მათ შორის პირგასამტეხლო _ მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მხარემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში.

საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს ხელშეკრულების 7.3 მუხლი _ მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულება, რომლის შემთხვევაშიც სამხედრო მოსამსახურე ვალდებული ხდება გადაიხადოს კონტრაქტით დარჩენილ ვადაში მოსამსახურისათვის გასაცემი ფულადი თანხა. ამასთან, იმავე მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურეს თანხის გადახდა ეკისრება მხოლოდ სამსახურის ერთწლიანი ვადის გასვლის შემდეგ. საქმის მასალებით კი დადგენილია, რომ სამხედრო მოსამსახურესა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შორის ხელშეკრულება შეწყდა ერთი წლის გასვლამდე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველს არ ქმნის ხელშეკრულების 7.3 მუხლი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს ამ ნაწილში წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ხელშეკრულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების წესი, რამდენადაც აპელანტი (მოსარჩელე) ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მხოლოდ სამხედრო მოსამსახურესთან დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების 7.3 მუხლზე მიუთითებს და ასანაზღაურებელ თანხადაც სწორედ მითითებული მუხლით განსაზღვრულ თანხას ასახელებს.

რაც შეეხება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას კ. ც-ძისათვის სანივთე დავალიანების სახით 1502,43 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, რაიონული სასამართლოს მიერ სრულიად საფუძვლიანად იქნა დაკმაყოფილებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოთხოვნა.

მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს კ. ც-ძემ და საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ. კასატორი _ კ. ც-ძე საკასაციო საჩივრით ითხოვდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 26 დეკემბრის განჩინების გაუქმებას კ. ც-ძეზე სანივთე დავალიანების _ 1502,43 აშშ დოლარის დაკისრების (უცვლელად დატოვების) ნაწილში და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. ხოლო კასატორი _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო ითხოვდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 26 დეკემბრის განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

კასატორი _ კ. ც-ძე საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ ხელშეკრულების 7.1 მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურე სრულად აგებს პასუხს მისთვის მინდობილი ქონების (აღჭურვილობის, იარაღის, ტექნიკის და ა.შ.) უსაფრთხოებასა და მოვლაზე, სამხედრო მოსამსახურე მხოლოდ დროებით სარგებლობს მისთვის მინდობილი ქონებით, ხოლო ამ ქონების მესაკუთრეა სამინისტრო. ხელშეკრულების 7.2 მუხლით კი, იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე განზრახ ან გაუფრთხილებლობით დააზიანებს ან დაკარგავს მისთვის მინდობილ ქონებას, იგი ვალდებულია სრულად აუნაზღაუროს სამინისტროს მიყენებული ზიანი. ხელშეკრულების 7.2 მუხლი ასევე განმარტავს, რომ ცვეთა მხედველობაში არ მიიღება.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა ხელშეკრულების შესაბამის მუხლებს, ვიანიდან ხელშეკრულების ამ მუხლებით რეგულირდება შემთხვევა, 1) როცა სამხედრო მოსამსახურე განზრახ ან გაუფრთხილებლობით დააზიანებს მისთვის მინდობილ ქონებას და 2) დაკარგავს ქონებას. კასატორის მითითებით, მას არც დაუზიანებია და არც დაუკარგავს ქონება (ასეთი დოკუმენტი თავდაცვის სამინისტროს არ გააჩნია).

კასატორის აზრით, თავდაცვის სამინისტროს მიერ გაცემული ცნობის საფუძველზე, კ. ც-ძეზე დავალიანების არსებობის შესახებ, სამხედრო მოსამსახურისათვის მინდობილი ქონება წარმოდგენილია მისი საბაზრო ღირებულებით და შესაბამისი ცვეთა მოთხოვნის დროისათვის გათვალისწინებული არ არის.

კასატორი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავდა, რომ როგორც ქობულეთის რაიონულმა სასამართლომ, ასევე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ დაასაბუთა სანივთე დავალიანების არსებობა. ფაქტობრივად, ორივე ეთანხმება, რომ აღნიშნული მოთხოვნა სახელშეკრულებო მოთხოვნაა და მის დასადასტურებლად მითითებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361.2 მუხლზე, რომელიც ზოგადი ნორმაა და არ შეიძლება ამ მუხლით ვალდებულების არსებობის ან არ არსებობის შეფასება და მით უმეტეს მის საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღება.

კასატორის მოსაზრებით, სარჩელი სანივთე დავალიანების მოთხოვნის ნაწილში არასაკმარისი მტკიცებულებებისა და სათანადო შეფასების გარეშე იქნა დაკმაყოფილებული, არასწორი განმარტებები მიეცა როგორც ხელშეკრულების 7.1 და 7.2 მუხლებს, ასევე თავდაცვის სამინისტროს მიერ საქმეში წარმოდგენილ ცნობას.

კასატორის _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 11 ივნისის განჩIნებით უარი ეთქვა დაშვებაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კ. ც-ძის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება ხელშეკრულების შეფასების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მოტივაციას და თავის მხრივ განმარტავს შემდეგს: კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილება-დამატებების შედეგად, შემოღებულ იქნა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ცნება განსხვავებით მანამდე არსებული ადმინისტრაციული გარიგებისაგან. კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის საფუძველზე განისაზღვრა, რომ ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია კონკრეტული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გზით მოწესრიგების უფლებამოსილება მას კანონით აქვს მინიჭებული, მოაწესრიგოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით. ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსითა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულ დამატებით მოთხოვნებს.

როგორც ნორმის შინაარსი ცხადყოფს, ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას არ სარგებლობს კერძო პირისათვის დამახასიათებელი ნების ავტონომიის პრინციპით, რადან ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებას განაპირობებს მის მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელება.

განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანია თავდაცვის მინისტრის სამხედრო ქვედანაყოფში სამსახურის გავლის შესახებ კონტრაქტით გათვალისწინებული პირობების დარღვევა. მითითებული კონტრაქტის მონაწილე ერთ-ერთ მხარეს წარმოადგენს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო, რომლის საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებას განეკუთვნება ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის უზრუნველყოფა, ხელშეკრულება თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან დადებულია სწორედ ზემოაღნიშნული ფუნქციის შესრულების უზრუნველსაყოფად. ამდენად, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება ადმინისტრაციული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობას.

საკასაციო სასამართლო ეთნახმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების არსებობის თაობაზე და ადასტურებს სასამართლოს მხრიდან ხელშეკრულების 7.3 მუხლის თაობაზე განმარტების შესახებ წარმოდგენილი მოტივაციის მართებულობას.

ხელშეკრულების 7.3 მუხლი განსაზღვრავს თავდაცვის სამინისტროს მიერ ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლებს და სამხედრო მოსამსახურის პასუხისმგებლობას იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში თავისი სურვილით და ,,სამინსტროსთან” შეთანხმებით დატოვებს სამხედრო ძალებს, ან შექმნის პირობებს იმისათვის, რომ ,,სამინისტრო” იძულებული გახდეს შეწყვიტოს 4 წლიანი კონტრაქტი. “სამხედრო მოსამსახურე” უპირობოდ ხდება ვალდებული ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, ჯარიმის სახით აუნაზღაუროს სამინისტროს მასზე კონტრაქტით გათვალისწინებული დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები: ა) 1 (ერთი) წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო სამი წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 14000 ლარის ოდენობით; ბ) 2 (ორი) წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო ორი წლის ხელფასის სახით 10000 ლარის ოდენობით; გ) 3 (წლის) წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო ერთი წლის ხელფასის სახით საშუალოდ 5000 ლარის ოდენობით.

ამდენად, როგორც ზემოაღნიშნული მუხლის შინაარსი ცხადყოფს, სამხედრო მოსამსახურეს ფულადი თანხების – ჯარიმის, გადახდის ვალდებულება ეკისრება მხოლოდ კონტრაქტის 1 წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ. რაც შეეხება ერთ წლამდე პერიოდს, აღნიშნულზე მხარეთა შორის ჯარიმა-საურავების თაობაზე შეთანხმება არ არსებობს, რაც გამორიცხავს სამხედრო მოსამსახურის პასუხისმგებლობის დაკისრებას კონტრაქტის ერთ წლამდე შეწყვეტის შემთხვევაში.

საქმეზე უდავოდაა დადგენილი, რომ საქრთველოს თავდაცვის სამინისტროსა და კ. ც-ძეს შორის ხელშეკრულება დაიდო 2005 წლის 30 მარტს და შეწყდა 2005 წლის 20 სექტემბერს. ამდენად, ხელშეკრულები მოქმედების ვადამ შეადგინა 5 თვე და 20 დღე.

მითითებულმა ფაქტობრივმა გარემოებებმა და სააპელაციო სასამართლოს სწორმა სამართლებრივმა შეფასებამ საკასაციო სასამართლოს მისცა საფუძველი უარი ეთქვა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსათვის საკასაციო საჩივრის დაშვებაზე, თუმცა, იმავდროულად საკასაციო სასამართლომ კასატორის კ. ც-ძის საკასაციო მოთხოვნის კანონიერების შემოწმების მიზნით საჭიროდ მიიჩნია კონტრაქტის პირობებში შესვლა.

ამავე ხელშეკრულების 7.1 მუხლის შესაბამისად, “სამხედრო მოსამსახურე” სულად მთელი თავისი ქონებით აგებს პასუხს მისთვის მინდობილი ქონების (მათ შორის ფორმის ტანსაცმლის, აღჭურვილობის, იარაღის, ტექნიკის და ა.შ) უსაფრთხოებასა და მოვლაზე. “სამხედრო მოსამსახურე” მხოლოდ დროებით სარგებლობს მისთვის მინდობილი ქონებით, ხოლო ამ ქონების მესაკუთრეა “სამინისტრო”.

საქმეში საქართველოს თავდაცვის სამინსიტროს მხრიდან წარმოდგენილი ცნობის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგენილად მიიჩნია, რომ კ. ც-ძეს გააჩნდა სანივთე ქონების დავალიანება 1502,43 აშშ დოლარის ოდენობით.

კასატორი კ. ც-ძე მართალია სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ მას გააჩნდა სანივთე ქონების დავალიანება და მიუთითებს, რომ ეს ქონება მან დატოვა ნაწილში, მაგრამ აღნიშნულის დასადასტურებლად ვერ წარმოადგენს შესაბამის მტკიცებულებას, რაც საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე ართმევს პროცესუალურ შესაძლებლობას, უარყოს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, ადმინისტრაციული სამართალწარმოებისათვის მახასიათებელი ინკვიზიციურობის ელემენტი არ ათავისუფლებს მხარეებს მტკიცებულებათა წარმოდგენის ვალდებულებისაგან და სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპების მსგავსად, თითოეული მხარე ვალდებულია, დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს.

მიუხედავად იმისა, რომ კასატორს მიეცა საშუალება საქმის ზეპირი განხილვის პროცესში მიეთითებინა შესაბამის მტკიცებულებებსა და გარემოებებზე, რაც გააქარწყლებდა ან ეჭვქვეშ დააყენებდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან წარმოდგენილ მტკიცებულებას, კასატორმა ვერ უზრუნველყო საკუთარი საპროცესო უფლებების რეალიზება, რაც საკასაციო სასამართლოს ართმევს შესაძლებლობას გაიზიაროს საკასაციო საჩივარში წარმოდგენილი მოსაზრებები და დადგენილად მიიჩნევს ფორმის ტანსაცმლის, აღჭურვილობისა და სხვა სანივთე ქონების დავალიანების არსებობის ფაქტს.

ყოველივე ზემოაღნიშნული კი საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან კონტრაქტის 7.1 მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე მართებულად იქნა გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დებულებები და არ არსებობს გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმების კანონიერი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კ. ც-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2.უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 დეკემბრის განჩინება გასაჩივრებულ ნაწილში;

3.საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.