ბს-426-411(კ-09) 21 ივლისი, 2009 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე
სხდომის მდივანი – გ. ილინა
კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრი, წარმომადგენელი _ ლ. კ-ძე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ თ. ქ-ძე, წარმომადგენელი _ მ. გ-ძე
დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 8 ოქტომბრის განჩინება
საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად
გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :
თ. ქ-ძემ სარჩელი აღძრა თელავის რაიონულ სასამართლოში, მოპასუხე - თელავის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹01/4-185 საგადასახადო მოთხოვნის, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ 2006 წლის 11 დეკემბრის ¹083-24 შეტყობინებისა და ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ 2006 წლის 17 დეკემბრის ¹063-6 შეტყობინების ბათილად ცნობა /იხ.ს.ფ. 2-3/.
საქმის გარემოებები:
მოსარჩელე, საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს 1996 წლის 28 ოქტომბრის დადგენილებით, დარეგისტრირდა ინდივიდუალურ მეწარმედ და მიენიჭა საიდენთიტიკაციო კოდი .... მის საქმიანობას შეადგენდა ავტოსატრანსპორტო მომსახურება საერთო სარგებლობის ავტოტრანსპორტით (ავტობუსით) მგზავრთა გადაყვანა და ტვირთის გადაზიდვა. 2004 წლის სექტემბერში საგარეჯოს ზონალური საგადასახადო ინსპექციიდან მიიღო ¹06/1628 საგადასახადო შეტყობინება, რომლის თანახმად, მას ერიცხებოდა ბიუჯეტის დავალიანება 2713 ლარის ოდენობით. მოსარჩელემ აღნიშნული შეტყობინება გაასაჩივრა სასამართლოში და დოკუმენტების მოსაძიებლად საგადასახადო ინსპექციაში მისულს განუმარტეს, რომ ბიუჯეტის დავალიანება შეცდომით იყო დარიცხული და იგი მათ მიერ გასწორდებოდა. 2005 წლის ნოემბერში თ. ქ-ძემ კვლავ მიიღო საგადასახადო მოთხოვნა, მაგრამ იმის გამო, რომ საგადასახადო ინსპექციის პასუხისმგებელი თანამდებობის პირისაგან იცოდა, რომ დარიცხვა შეცდომით იყო განხორციელებული და ჩამოეწერებოდა არასწორად დარიცხული თანხები, ამ საკითხისათვის ყურადღება არ მიუქცევია. მოსარჩელემ 2006 წლის 21 დეკემბერს მიიღო თელავის საგადასახადო ინსპექციის ¹063-24 შეტყობინება საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის წარმოშობის შესახებ, რომლის თანახმად, მას ერიცხებოდა ბიუჯეტის დავალიანება 4796,95 ლარის ოდენობით. აღნიშნული შეტყობინების მიღებიდან ერთ კვირაში მიიღო ¹063-6 შეტყობინება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ 4809,25 ლარზე. თელავის საგადასახადო ინსპექციის გადამხდელთა მომსახურების საგარეჯოს სამმართველოში მისულს განუმარტეს, რომ ზემოაღნიშნული დავალიანება წარმოშობილი იყო იმის გამო, რომ მას საგარეჯოს რაიონის სოფ. ... ჰქონდა პურის საცხობი, რის თაობაზეც სათანადო მოხსენებითი ბარათები დაწერილი აქვთ საგადასახადო ინსპექციის ინსპექტორებს.
სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:
მოსარჩელის მითითებით, იგი იყო ქ. საგარეჯოს მცხოვრები და არავითარი კავშირი არ ჰქონდა სოფ. .... მის საკუთრებაში სოფ. ... არ არსებობდა პურის საცხობი, რასაც ადასტურებდა საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2007 წლის 11 იანვრის ¹75 ცნობა. საგარეჯოს რაიონის ტერიტორიაზე თ. ქ-ძის საკუთრებაში რეგისტრირებული იყო მხოლოდ 0,298ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რაც დასტურდებოდა საგარეჯოს სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ 2007 წლის 10 იანვარს გაცემული ცნობით და მას აღნიშნული დავალიანებაც მიწის გადასახადშიც არასწორად ჰქონდა დარიცხული.
სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:
მოსარჩელეს თელავის საგადასახადო ინსპექციის მიერ არასწორად ჰქონდა დარიცხული ბიუჯეტის დავალიანება, რასაც მოჰყვა მის ქონებაზე ყადაღის დადება. საგადასახადო ინსპექციის უკანონო და დაუდევარი მოქმედების შედეგად შეილახა მისი კონსტიტუციური უფლება - საკუთრების უფლება.
სასამართლოს განმწესრიგებელ სხდომაზე მოსარჩელე თ. ქ-ძემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობასთან ერთად მოითხოვა მოპასუხეს დავალებოდა ახალი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა არასწორად დარიცხული თანხის გადახდისაგან გათავისუფლების თაობაზე /იხ. სხდომის ოქმი/.
რაიონული სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის თელავის საგადასახადო ინსპექციის წარმომადგენელმა არ ცნო თ. ქ-ძის სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ მოტივით, რომ თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹01/4-189 საგადასახადო მოთხოვნა მოსარჩელეს ჩაჰბარდა იმავე წლის ნოემბერში და მას გაშვებული ჰქონდა მოთხოვნის გასაჩივრების ვადა, რის გამოც სარჩელი აღნიშნულ ნაწილში დაუშვებელი იყო. საგადასახადო დავალიანება აღიარებულ იქნა, ხოლო აღიარებულ დავალიანებაზე საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობისა და ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 11 და 17 დეკემბრის საგადასახადო შეტყობინებები მიღებული იყო საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესით და არ არსებობდა აღნიშნული ადმინისტრაციული აქტების გაუქმების საფუძველი /იხ. სხდომის ოქმი/.
თელავის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით თ. ქ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹01/4-185 საგადასახადო მოთხოვნა, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ 2006 წლის 11 დეკემბრის ¹083-24 და ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 17 დეკემბრის ¹063-6 შეტყობინებები; მოპასუხე - თელავის საგადასახადო ინსპექციას დაევალა, საქმის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, გამოეცა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:
რაიონული სასამართლოს მითითებით, თელავის საგადასახადო ინსპქციას სრულყოფილად არ ჰქონდა გამოკვლეული გარემოებები, რომლებიც საფუძვლად დაედო სადავო ადმინისტრაციული აქტების გამოცემას, კერძოდ, არ იყო გამოკვლეული, იყო თუ არა ი/მ თ. ქ-ძე პურის წარმოებისთვის გადასახადის გადამხდელი და თუ მას საგარეჯოს რაიონის სოფ. ... ჰქონდა საცხობი ღუმელი და თონე, არსებობდა თუ არა შემოწმების აქტი, მოხსენებითი ბარათების საფუძველზე საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მიერ სათანადო წესით გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, ვინაიდან მხოლოდ მოხსენებითი ბარათების არსებობა არ წარმოადგენდა ვალდებულებების დარიცხვის საფუძველს, არ იყო გამოკვლეული, ერიცხებოდა თუ არა მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთი და რის საფუძველზე დაერიცხა მას მიწის გადასახადი.
რაიონული სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 57-ე მუხლის მიხედვით, საგადასახადო ვალდებულებების წარმოშობის, შეცვლისა და შეწყვეტის საფუძველი და მისი შესრულების წესი და პირობები, საქართველოს კონსტიტუციის 94.1 მუხლისა და «ნორმატიული აქტების შესახებ» კანონის 10.1. «ვ» და ამავე კოდექსის 2.6 მუხლების თანახმად, შეიძლება განისაზღვროს მხოლოდ კანონით. აღნიშნული კოდექსის 68.2 მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლება ჰქონდა, განეხორციელებინა თითოეული გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის კუთვნილი საგადასახადო ვალდებულებების დარიცხვა ამ კოდექსისა და საგადასახადო კანონმდებლობის სხვა აქტების მიხედვით, შემდეგი ერთი ან ერთზე მეტი ინფორმაციის წყაროს საფუძველზე: 1) დეკლარაციები; 2) გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ორგანოსათვის წარდგენილი ინფორმაცია მის მიერ გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავების შესახებ; 3) გადასახადის გადამხდელის შემოწმების მასალები და სხვა ინფორმაცია.
რაიონული სასამართლოს განმარტებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96.1 მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო, ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოეკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიეღო ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. დაუშვებელია, ადმინისტრაციული აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ იყო გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ /იხ.ს.ფ. 67-68/.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის საგადასახადო ინსპექციამ, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:
აპელანტის მოსაზრებით, მოსარჩელემ 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹01/4-185 საგადასახადო მოთხოვნა მიიღო 2005 წლის ნოემბერში და კანონით დადგენილი წესით არ გაუსაჩივრებია არც საგადასახადო ინსპექციაში და არც სასამართლოში იმ მოტივით, რომ დავალიანება მას არასწორად ჰქონდა დარიცხული.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესი კოდექსის 22.3 მუხლის თანახმად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი სასამართლოში უნდა გასაჩივრებულიყო ერთი თვის ვადაში. მოსარჩელემ კი 2005 წლის 31 ოქტომბრის საგადასახადო მოთხოვნა სასამართლოში გაასაჩივრა 2007 წლის იანვარში. ამდენად, მოსარჩელის მხრიდან უხეშად იქნა დარღვეული ადმინისტრაციული აქტის გასაჩივრების ერთთვიანი ვადა და 2005 წლის 31 ოქტომბრის საგადასახადო მოთხოვნის ნაწილში, ასკ-ის 261.2 მუხლის თანახმად, საქმის წარმოება უნდა შემწყდარიყო.
აპელანტის მოსაზრებით, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ კანონით დადგენილ ვადაში გასაჩივრებული არ ყოფილა 2005 წლის საგადასახადო მოთხოვნა, საგადასახადო კოდექსის 147.7 მუხლის თანახმად, საგადასახადო მოთხოვნა იქნა აღიარებულად, ხოლო საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება წარმოიშობოდა საგადასახადო დავალიანებაზე საგადასახადო დავის დაწყებისთანავე ან/და აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულებასთან ერთად. ამდენად, 2006 წლის 11 დეკემბრის ¹083-24 შეტყობინების ბათილად ცნობის საფუძველი სასამართლოს არ გააჩნდა.
ასევე, თელავის საგადასახადო ინსპექციის მიერ მოსარჩელეზე დარიცხული გადასახადების კანონიერების საკითხი შესწავლილ იქნა სრულყოფილად და მისი ხელახალი შესწავლის საფუძველი არ არსებობდა. რაც შეეხება მოსარჩელეზე 27,5ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის გადასახადის დარიცხვის კანონიერებას, აღნიშნული საკითხი თელავის საგადასახადო ინსპექციის მიერ უკვე გასწორდა და მოსარჩელის პირად ბარათზე მოხდა შესაბამისი შესწორება /იხ.ს.ფ. 72-73/.
სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის _ თ. ქ-ძის წარმომადგენელმა მ. გ-ძემ არ ცნო თელავის რეგიონალური ცენტრის სააპელაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 93, სხდომის ოქმი/.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად იქნა დატოვებული რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით. ამასთან, აღნიშნა, რომ სააპელაციო საჩივარში არაფერი იყო ნათქვამი იმის შესახებ, სწორად დაერიცხა თუ არა თ. ქ-ძეს გადასახადი, იყო თუ არა ინდმეწარმე, ჰქონდა თუ არა მას საგარეჯოს რაიონის სოფ. ... საცხობი ღუმელი და თონე, არსებობდა თუ არა შემოწმების აქტი. ასევე ხომ არ არსებობდა სხვა ინდმეწარმე ქ-ძე და მის ნაცვლად შეცდომით მოსარჩელეს ხომ არ დაეკისრა საგადასახადო ვალდებულებები და სხვა, რის შესახებაც მიუთითა პირველი ინსტანციის სასამართლომ.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილი თელავის საგადასახადო ინსპქეციის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹01/4-185 საგადასახადო მოთხოვნა არ იყო კანონის მოთხოვნათა დაცვით შედგენილი, კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 80.4 მუხლის «ე» და «ვ» ქვეპუნქტების მიხედვით, საგადასახადო მოთხოვნაში უნდა მიეთითებინათ მისი წარდგენის საფუძველი, საგადასახადო კანონმდებლობის ის ნორმა, რომლის თანახმადაც მოხდა გადასახადის ან/და საგადასახადო სანქციის დარიცხვა და კონკრეტულად, თუ რა სახის გადასახადის გადახდა ეკისრებოდა გადასახადის გადამხდელს, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.
სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მიუხედავად იმისა, ვადაში გაასაჩივრა თუ არა გადასახადის გადამხდელმა საგადასახადო მოთხოვნა, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601.3 მუხლის მიხედვით, თავად ეცნო ბათილად მის მიერ გამოცემული კანონსაწინააღმდეგო აქტი. ამდენად, თუ დადასტურდებოდა, რომ ი/მ თ. ქ-ძეს არ ჰქონდა პურის საცხობი და მას არასწორად დაარიცხეს პურის წარმოებისათვის გადასახადი, საგადასახადო ორგანო ვალდებული იყო, პირველ რიგში, თავადD გამოესწორებინა აღნიშნული შეცდომა. რაც შეეხება თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 11 დეკემბრის ¹083-24 და ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ 2006 წლის 17 დეკემბრის ¹063-6 შეტყობინებებს, ისინი მოსარჩელემ გაასაჩივრა ერთთვიანი ვადის დაცვით /იხ.ს.ფ. 98-102/.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თელავის რეგიონალურმა ცენტრმა და მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:
კასატორის მითითებით, დავის საგანს არ წარმოადგენდა ის ფაქტი, რომ თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹01/4-189 საგადასახადო მოთხოვნა მოსარჩელე თ. ქ-ძეს ჩაჰბარდა 2005 წლის ნოემბერში. მოთხოვნის მიხედვით, თ. ქ-ძეზე დარიცხულმა დავალიანებამ 2005 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით შეადგინა 3400 ლარი. აღნიშნული გადასახადი წარმოადგენდა პურზე ფიქსირებულ გადასახადს, რომელიც ი/მ თ. ქ-ძეს დაერიცხა, რადგან მას საგარეჯოს რაიონის სოფ. ... გააჩნდა თონის ტიპის პურის საცხობი და ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლების მოხსენებითი ბარათებით.
2006 წლის 28 აგვისტოს მდგომარეობით, საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 14 მარტის §45 დადგენილებით დამტკიცებული ინსტრუქციით არ იყო გათვალისწინებული პურზე ფიქსირებული გადასახადების საბიუჯეტო შემოსავლების სახაზინო კოდები. გადამხდელების მიერ დავალიანების თანხების დაფარვა ვერ ხერხდებოდა, რის გამოც 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 273.59 მუხლის შესაბამისად, პურზე ფიქსირებულ გადასახადებში გამოანგარიშებული თანხები ნაწილდებოდა შემდეგი პროცენტული განაწილებით: დღგ - 74%, მოგების გადასახადი - 22%, საგზაო გადასახადი - 4%. აქედან გამომდინარე, ზემოაღნიშნულ გადასახადებში არსებული დავალიანების თანხები დაექვემდებარა შემცირებას და 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსისა და დანართი ¹1-ის შესაბამისად, დღგ-ს, მოგების, საშემოსავლო და საგზაო გადასახადებში დარიცხვას, რაც შესაბამისად აისახა თ. ქ-ძის პირადი აღრიცხვის ბარათებზე.
მოსარჩელე თ. ქ-ძეს აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა და მასში მითითებული თანხების დარიცხვის კანონიერება სადავოდ არ გაუხდია ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მანამ, სანამ სარჩელი არ შეიტანა სასამართლოში. ამდენად, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, როდესაც 2007 წლის 29 იანვარსი/მ თ. ქ-ძის სარჩელი მიიღო წარმოებაში და არსებითად განიხილა იგი, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22.3 მუხლის შესაბამისად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, სარჩელი სასამართლოს უნდა წარედგინოს შესაბამისად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ან ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებული გადაწყვეტილების გამოტანისათვის დადგენილი ვადის გასვლიდან ერთი თვის ვადაში. სასამართლო განჩინებით შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ იგი არ აკმაყოფილებს ამ კოდექსის 22-ე - 25-ე მუხლებითYდადგენილ დასაშვებობის მოთხოვნებს.
კასატორის მითითებით, 2007 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედებული ამავე კოდექსის 22.5 მუხლის შესაბამისად, სარჩელი საქართველოს საგადასახადო და საბაჟო კოდექსებით გათვალისწინებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტზე, სასამართლოს უნდა წარედგინოს საგადასახადო და საბაჟო კოდექსებით დადგენილ ვადაში და დადგენილი წესით. ასევე უხეშად არის დარღვეული საგადასახადო კოდექსით დადგენილი გასაჩივრების ვადები, რომლებიც უფრო მცირეა, ვიდრე ადმინისტრაციული საპროცესი კოდექსით დადგენილი ვადები. გაურკვეველია, რატომ არ გაითვალისწინა სასამართლომ მოსარჩელის მხრიდან საპროცესო ვადების აშკარა დარღვევები. სახეზეა ერთ წელზე მეტი ხნით ვადის დარღვევა, მაშინ, როცა ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან გასაჩივრების ვადის ერთი დღით გადაცილების შემთხვევაშიც კი სასამართლო განუხილველად ტოვებს საჩივარს. კანონის წინაშე ყველა თანასწორია და მისი მოთხოვნები თანაბრად ვრცელდება, როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოზე, ისე ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე. აღნიშნული ნორმების, რომლებიც წარმოადგენს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსისა და საგადასახადო კანონმდებლობის იმპერატიულ მოთხოვნებს, დარღვევის და შესაბამისად მათი გამოუყენებლობის შედეგად, საქმეზე მიღებულ იქნა არასწორი გადაწყვეტილება.
რაც შეეხება იმ გარემოებებს, იყო თუ არა თ. ქ-ძე პურის წარმოებისათვის გადასახადის გადამხდელი და ჰქონდა თუ არა მას საგარეჯოს რაიონის სოფ. ... საცხობი ღუმელი და თონე, აღნიშნული დასტურდება ზემომითითებული ინსპექტორების მიერ შედგენილი მოხსენებითი ბარათებით, რომლებიც თავისთავად წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტებს და საფუძველს გადასახადების დარიცხვისა და აღნიშნულში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობს, რადგან საიდენტიფიკაციო ნომერი ... მინიჭებული აქვს მხოლოდ ი/მ თ. ქ-ძეს, მცხოვრებს საგარეჯოს რაიონში, ... ¹35-ში /იხ.ს.ფ. 108-116/.
საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ წერილობით შეპასუხებაში მოწინააღმდეგე მხარის თ. ქ-ძის წარმომადგენელმა არ ცნო თელავის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:
მოწინააღმდეგე მხარის მითითებით, საგადასახადო მოთხოვნაში გადასახადის დასახელების გრაფაში გადასახადის სახეობად მითითებულია «სხვადასხვა»; თუ კასატორი მიუთითებს საგადასახადო კოდექსის ნორმას, რომლითაც საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობა ითვალისწინებს გადასახადს სახელწოდებით «სხვადასხვა», მაშინ მოასრჩელეც იქნებოდა ვალდებული საგადასახადო მოთხოვნა გაესაჩივრებინა კანონით დადგენილ ვადაში. საგადასახადო კოდექსის მე-9 მუხლის მეოთხე ნაწილში ჩამოთვლილია «საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადები, რომელშიც «სხვადასხვა» გადასახადის სახეები მითითებული არ არის.
კასატორის განმარტებით მოსარჩელეს საგარეჯოს რაიონის სოფ. ... ჰქონდა პურის საცხობი თონე და ეს დასტურდება საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლების მოხსენებითი ბარათებით. საგადასახადო ინსპექციის შესაგებელში და საჩივრებში არ არის წარდგენილი მტკიცებულება, რომლის თანახმად მოსარჩელე იყო პურის წარმოებისათვის გადასახადის გადამხდელი. ამასთან, მხოლოდ მოხსენებითი ბარათები არ არის საკმარისი სადაო თანხის დასარიცხად.
საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 19 მაისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. «გ» პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/ /იხ.ს.ფ. /.
საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის _ თ. ქ-ძის წარმომადგენელმა მ. გ-ძემ არ ცნო თელავის რეგიონალური ცენტრის სააპელაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ., სხდომის ოქმი/.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაანალიზების, მხარეთა წარმომადგენლების განმარტებების მოსმენისა და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ თელავის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 8 ოქტომბრის განჩინება, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეული არ არის სსსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები. სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ სწორად განმარტა კანონი, საპროცესო ნორმები არ დარღვეულა, სწორი შეფასება მიეცა საქმის მასალებს და დავა გადაწყვეტილია მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებსა და სამართლებრივ შეფასებებს, კერძოდ, სსსკ-ის 105.2. მუხლის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემული საქმის განხილვისას სასამართლოს მიერ სრულყოფილად იქნა გამოკვლეული საქმის მასალები, დადგენილად მიჩნეული გარემოებები დასტურდება შესაბამისი მტკიცებულებებით, საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს მიეცა ობიექტური შეფასება, შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნები სრულიად დასაბუთებულია.
საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 407.2. მუხლის საფუძველზე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიაჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში თელავის რეგიონალური ცენტრის მიერ წარმოდგენილი არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, კერძოდ საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასაციის მოტივს, რომ მოსარჩელე თ. ქ-ძეს გაშვებული ჰქონდა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრებისათვის დადგენილი ერთთვიანი ვადა, რამდენადაც მოსარჩელე თ. ქ-ძეს აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა და მასში მითითებული თანხების დარიცხვის კანონიერება სადავოდ არ გაუხდია ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში.
საკასაციო სასამართლო საგადასახადო კოდექსის 80.1. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ საგადასახადო მოთხოვნა არის საგადასახადო ორგანოს მიერ მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი წესით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც წარედგინება გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს. საგადასახადო მოთხოვნის შესრულება სავალდებულოა ამ კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ორგანო გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს «საგადასახადო მოთხოვნას» უგზავნის გამოვლენილ საგადასახადო სამართალდარღვევაზე ან საგადასახადო შემოწმების მასალებზე თანხების დარიცხვის შესახებ საგადასახადო ორგანოს უფროსის/მოადგილის მიერ გადაწყვეტილების მიღების დღიდან 5 სამუშაო დღის განმავლობაში.
საგადასახადო კოდექსის 80.5. «ა» პუნქტის თანახმად, საგადასახადო მოთხოვნაში უნდა აღინიშნოს მისი წარდგენის საფუძველი, საგადასახადო კანონმდებლობის აქტის ის ნორმა, რომლის თანახმადაც მოხდა გადასახადის ან/და საგადასახადო სანქციის დარიცხვა, ან, რომელიც დაარღვია გადასახადის გადამხდელმა და კონკრეტულად თუ რა სახის გადასახადის გადახდა ეკისრება გადასახადის გადამხდელს.
ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1. მუხლში რეგლამენტირებულია ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილების განხორციელების სავალდებულო პრინციპი _ უფლებამოსილების განხორციელება კანონის საფუძველზე, რაც გულისხმობს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკრძალება კანონმდებლობის მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე მოქმედება. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის, თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.
საკასაციო სასამართლოს სრულიად დაუსაბუთებლად მიაჩნია კასაციის მოტივი მოსარჩელის მიერ სადავო აქტის _ საგადასახადო მოთხოვნის გასაჩივრებისათვის დადგენილი ვადის გაშვებასთან დაკავშირებით, იმ პირობებში, როცა ადმინისტრაციულმა ორგანომ ისე გამოსცა სადავო საგადასახადო მოთხოვნა, რომ უგულებელყოფილია საგადასახადო კოდექსის 80-ე მუხლითა და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი აქტის გამოცემისათვის დადგენილი მოთხოვნები, კერძოდ, სადავო აქტში არ არის მითითებული, თუ რა გახდა მოსარჩელისათვის გადასახადის დარიცხვის საფუძველი, ამასთან, საგადასახადო მოთხოვნაში არ არის დაკონკრეტებული თუ რა სახის გადასახადები დაერიცხა მოსარჩელეს, გრაფაში «გადასახადის დასახელება» ზოგადად არის მითითებული გადასახადის სახეობა _ «სხვადასხვა», რაც სრულ წინააღმდეგობაშია საგადასახადო კოდექსისა და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის აუცილებელი რეკვიზიტების მითითების და დასაბუთების ვალდებულებასთან.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საგადასახადო კოდექსის 150.1. და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22.3. მუხლებით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრებისთვის განსაზღვრული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები ვრცელდება სწორედ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი /მატერიალური/ კანონმდებლობის ძირითადი მოთხოვნების დაცვით გამოცემული აქტის მიმართ. სწორედ ამგვარი _ კანონის საფუძველზე და მის შესაბამისად გამოცემული /რეკვიზიტების თვალსაზრისით/ აქტების მიმართ წარმოეშობა ადრესატს ვალდებულება კანონით მკაცრად დადგენილ ვადებში გასაჩივრების უფლების გამოყენებისა. იმ პირობებში, როცა სადავო აქტით არ დგინდება თუ რა სახის გადასახადები და რომელი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე დაეკისრა ადრესატს თანხის გადახდა, და რაც ვერცერთი ინსტანციის სასამართლოზე მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ ვერ უზრუნველყო თუ რა სახის გადასახადები დააკისრა მოსარჩელეს და რის საფუძველზე, შესაბამისად, პირის ვალდებულება _ გასაჩივრების უფლების საპროცესო ვადებში რეალიზაციის, არ შეიძლება წარმოიშვას, სწორედ ადმინისტრაციული სამართლის უმნიშვნელოვანესი _ კანონიერების პრინციპიდან გამომდინარე; წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს გამოიწვევდა ბუნდოვანი, დაუსაბუთებელი, რეკვიზიტების არმქონე ადმინისტრაციული აქტების გამოცემის შესაძლებლობის დაშვებას, რაც სამართლებრივი თვალსაზრისით სრულიად დაუცველ გარემოში მოაქცევდა პირებს, რაც სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპს ეწინააღმდეგება.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში პირის კანონიერი ნდობის უფლება მოიცავს ადმინისტრაციული ორგანოსაგან კვალიფიციურად და ფაქტობრივ გარემოებების სრულფასოვან გამოკვლევაზე დაფუძნებული აქტის გამოცემის, მიღების კანონიერ მოლოდინს, რათა ადრესატისათვის ცხადი და გასაგები იყოს თუ რა სამართლებრივ შედეგს იწვევს მისთვის ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება.
სადავო აქტის სამართლებრივი შეფასებისას საკასაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ იგი ვერ აკმაყოფილებს კანონის ელემენტარულ მოთხოვნებს, შესაბამისად, მას არ შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგი.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმ ვითარებაში, როცა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სადავო აქტის გამოცემისას დარღვეულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლით რეგლამენტირებული უფლებამოსილების განხორციელების კანონიერების პრინციპი, სრულიად ალოგიკური დ დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება, რომ სწორედ მოსარჩელეს უნდა დაეცვა აქტის გასაჩივრებისათვის დადგენილი ვადა, მით უფრო, იმ პირობებში, როცა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60I.3 მუხლის თანახმად ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია თავად ცნოს ბათილად მის მიერ გამოცემული კანონსაწინააღმდეგო ადმინისტრაციული აქტი.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციას, რომ საგადასახადო ორგანოში მას განუმარტეს, რომ არასწორად მოხდა მასზე გადასახადის დარიცხვა და შესაბამისად მოხდებოდა ამ თანხების ჩამოწერა, რამდენადაც ამგვარის გამაბათილებელი მტკიცებულებები ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.2 მუხლის თანახმად კი, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი ეკისრება ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელმაც გამოსცა ეს აქტი.
საგადასახადო კოდექსის 68.2 მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს განახორციელოს თითოეული გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის კუთვნილი საგადასახადო ვალდებულებების დარიცხვა ამ კოდექსისა და საგადასახადო კანონმდებლობის სხვა აქტების მიხედვით, შემდეგი ერთი ან ერთზე მეტი ინფორმაციის წყაროს საფუძველზე: 1) დეკლარაციები; 2) გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ორგანოსათვის წარდგენილი ინფორმაცია მის მიერ გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავების შესახებ; 3) გადასახადის გადამხდელის შემოწმების მასალები და სხვა ინფორმაცია, რომელიც ცნობილია საგადასახდო ორგანოსათვის.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საგასახადო ორგანოს სრულყოფილად არ ჰქონდა გამოკვლეული გარემოებები, რომლებიც საფუძვლად დაედო სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემას, კერძოდ, არ არის გამოკვლეული, იყო თუ არა ი/მ თ. ქ-ძე» პურის წარმოებისთვის გადასახადის გადამხდელი და თუ მას საგარეჯოს რაიონის სოფ. ... ჰქონდა თუ არა საცხობი ღუმელი და თონე, არსებობდა თუ არა შემოწმების აქტი, რომელიც შესაძლებელია საფუძვლად დასდებოდა საგადასახადო მოთხოვნის გამოცემას, რამდენადაც მხოლოდ საგადასახდო ორგანოს თანამშრომლის მიერ ედეგნილი მოხსენებითი ბარათების არ წარმოადგენს ვალდებულებების დარიცხვის საფუძველს, მით უფრო იმ ვითარებაში, როცა არ არის გამოკვლეული, ერიცხებოდა თუ არა მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთი და რის საფუძველზე დაერიცხა მას მიწის გადასახადი და აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება ვერც საკასაციო სასამართლოში იქნა წარმოდგენილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო ადმინისტრაციული აქტის გამოცემისას მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დარღვეულ იქნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით ადმინისტრაციული აქტის გამოსაცემად ადმინისტრაციული წარმოებისათვის დადგენილი მოთხოვნები, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96.1. მუხლის თანახმად, ცალსახად არის განსაზღვრული ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება, ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელია ადმინისტრაციული აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული. კონკრეტულ შემთხვევაში კანონმდებლობის აღნიშნული მოთხოვნები უგულებელყოფილ იქნა სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო შეეფასებინა და ემსჯელა, არსებობდა თუ არა რეალურად მოსარჩელისათვის ჯარიმისა და პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი.
საკასაციო სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60I.1. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების, ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები, ხოლო, ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესის არსებით დარღვევად ჩაითვლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ადმინისტრაციული წარმოების სახის დარღვევით, ანდა კანონის ისეთი დარღვევით, რომლის არარსებობის შემთხვევაში, მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები ბათილად, რამდენადაც მისი გამოცემის დროს დარღვეულია საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული ზემომითითებული მოთხოვნები.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე, შესაბამისად, სსსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, არ არსებობს თბილისის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს _ თელავის რეგიონალურ ცენტრს საკასაციო სამართალწარმოებაზე სასამართლო ხარჯების სახით უნდა დაეკისროს 100 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, სსსკ-ის 53.2. მუხლის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა:
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს; უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 8 ოქტომბრის განჩინება; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალურ ცენტრს დაეკისროს სასამართლო ხარჯის სახით 100 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.