ბს-457-436(3კ-09) 6 ოქტომბერი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

გ. ილინას მდივნობით

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წარმომადგენელი _ მ. ნ-შვილი

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, წარმომადგენელი _ მ. გ-შვილი

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრი, წარმომადგენელი _ დ. პ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ი/მ «გ. ი-შვილი», წარმომადგენელი _ თ. მ-ელი

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 9 დეკემბრის განჩინება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

ი/მ «გ. ი-შვილმა» სარჩელი აღძრა თელავის რაიონულ სასამართლოში, მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია), საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს მიმართ, რომლითაც მოითხოვა თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 7 ნოემბრის გასვლითი საგადასახადო შემოწმების აქტის, 2007 წლის 9 ნოემბრის ¹03/3296 ბრძანების, 2007 წლის 14 ნოემბრის ¹10584 საგადასახადო მოთხოვნის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 7 თებერვლის ¹247 ბრძანებისა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2008 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და უკანონოდ დარიცხული გადასახადების ჩამოწერა /იხ.ს.ფ. 2-10/.

საქმის გარემოებები:

მოსარჩელე თელავის საგადასახადო ინსპექციაში გადასახადის გადამხდელად აღრიცხული იყო 1996 წლიდან. 2005 წლის 22 მარტს გაიარა ხელახალი რეგისტრაცია. მისი, როგორც მეწარმის საქმიანობის საგანს წარმოადგენდა საწვავ-საცხები მასალების გაყიდვა და საბითუმო ვაჭრობა ნარჩენებით და ჯართით. თელავის რაიონული სასამართლოს ბრძანების საფუძველზე ი/მ «გ. ი-შვილთან» ჩატარდა საკონტროლო გასვლითი საგადასახადო შემოწმება, რომელიც შეეხო 2004 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 1 ნოემბრამდე განვლილ პერიოდს. 2007 წლის 7 ნოემბერს შედგა გასვლითი საგადასახადო შემოწმების აქტი, რომლის საფუძველზე თელავის საგადასახადო ინსპექციამ 2007 წლის 9 ნოემბერს გამოსცა ბრძანება და 2007 წლის 14 ნოემბერს საგადასახადო მოთხოვნა, რომელთა თანახმად, მოსარჩელეს დაერიცხა 54,635 ლარის გადახდა. მოსარჩელემ შესაგებლით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურს, რომლის 2008 წლის 7 თებერვლის ¹247 ბრძანებით შესაგებელი არ დაკმაყოფილდა. ზემოაღნიშნული ბრძანება მან გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში, რაც საბჭოს 2008 წლის 26 მარტის ¹05-04/2925 გადაწყვეტილებით ასევე არ დაკმაყოფილდა. შემოწმების აქტში მითითებული იყო, რომ 2004 წლის წლიური დეკლარაცია სოციალურ და საშემოსავლო გადასახადებზე მოსარჩელეს არ წარუდგენია, ამგრამ დადასტურებულად მიიჩნიეს, რომ იგი არ იყო დღგ-ს გადამხდელი, მაშინ, როცა მის მიერ წარდგენილი იანვრის თვის დღგ-ს დეკლარაციის თანახმად, 2004 წელს მოსარჩელეს შეძენილი ჰქონდა 3,541 ლარის საწვავი.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

შედარების აქტის მიხედვით, სადავო ადმინისტრაციული აქტების გამოცემისას მოსარჩელეს ერიცხებოდა ზედმეტობა 2,173 ლარი და უნდა მომხდარიყო გადაანგარიშება. შემოწმებისას ვერ წარადგინა შეძენილი ნედლეულისა და მასალების შესყიდვის დამადასტურებელი საბუთები 47,263 ლარზე, რის გამოც 2005 წლის წლიური დეკლარაციით ხარჯებში არ ჩაეთვალა 47,263 ლარი და დაერიცხა გადახდილად 15,587 ლარი. 2006 წლის წლიური დეკლარაციის მიხედვით, ხარჯებში არ ჩაეთვალა 53,120 ლარი და დაერიცხა 14,841 ლარი, ხოლო საშემოსავლო გადასახადებში 2005 წლისათვის დაერიცხა ძირითადი თანხა -4,573 ლარი, ჯარიმა - 1,1234, საურავი - 750 ლარი. შემოწმების პერიოდის დამთავრების შემდეგ, მოსარჩელემ წარადგინა დამატებითი შესაბამისი სასაქონლო ზედნადებები, შავი და ფერადი ლითონების ნარჩენების ჩაბარების სპეციალური აღრიცხვის ჟურნალი და მატერიალურ ფასეულობათა რაოდენობრივ-თანხობრივი აღრიცხვის 2005-2006 წლების დავთარი, რაც სრულიად უსაფუძვლოდ არ იქნა გათვალისწინებული არც თელავის საგადასახადო ინსპექციის, არც შემოსავლების სამსახურისა და არც დავების განხილვის საბჭოს მიერ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არცერთ მოპასუხეს სადავო საკითხი არ გამოუკვლევია, რის გამოც გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტები დაუსაბუთებელი იყო.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 131.1 მუხლის თანახმად, 2004 წლის საშემოსავლო და სოციალური გადასახადის წლიური საგადასახადო დეკლარაციის წარდგენის ვადის დარღვევისათვის შემოწმების პერიოდში 2005 წლის 1 აპრილიდან 2007 წლის 7 ნოემბრამდე დაერიცხა ჯარიმა - 6,600 ლარის ოდენობით. მოსარჩელის მითითებით, მის მიმართ უნდა გამოყენებულიყო არა მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 131-ე მუხლი, არამედ 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 253-ე მუხლი.

მოპასუხე - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრისა (საგადასახადო ინსპექცია) და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენლებმა სარჩელი არ სცნეს და განმარტეს, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტები გამოცემული იყო კანონის შესაბამისად და არ არსებობდა მათი ბათილად ცნობის და დარიცხული გადასახადის ჩამოწერის საფუძველი. ის ფაქტი, რომ აღნიშნული საბუღალტრო დოკუმენტები მოსარჩელემ რევიზიის დასრულების შემდეგ წარუდგინა საგადასახადო ორგანოს, არ ათავისუფლებდა მას პასუხისმგებლობისაგან /იხ. სხდომის ოქმი/.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 9 ივნისის გადაწყვეტილებით ი/მ «გ. ი-შვილს» სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის 2007 წლის 7 ნოემბრის გასვლითი საგადასახადო შემოწმების აქტი, 2007 წლის 9 ნოემბრის ¹03/3296 ბრძანება და 2007 წლის 14 ნოემბრის ¹10584 საგადასახადო მოთხოვნა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 7 თებერვლის ¹247 ბრძანება, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2008 წლის 26 მარტის ¹05-04/2925 გადაწყვეტილება; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრს დაევალა, საქმის გარემოებათა ყოველმხრივი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, გამოსცეს ახალი ადმინისტრაციული აქტი, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

თელავის რეგიონალური ცენტრის გადამხდელთა საგადასახადო აუდიტის სამმართველოს ინსპექტორის მიერ 2007 წლის 7 ნოემბერს მოხდა ი/მ «გ. ი-შვილს» საკონტროლო გასვლითი საგადასახადო შემოწმება. შემოწმება შეეხო 2004 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 1 ნოემბრამდე განვლილ პერიოდს. მოსარჩელემ შემოწმებელს ვერ წარუდგინა შეძენილი ნედლეულისა და მასალების შესყიდვის დამადასტურებელი საბუთები, სასაქონლო ზედნადებები, შავი და ფერადი ლითონის ნარჩენების ჩაბარების სპეციალური აღრიცხვის ჟურნალი და მატერიალურ ფასეულობათა აღრიცხვის დავთარი. 2007 წლის 7 ნოემბერს შედგა გასვლითი საგადასახადო შემოწმების აქტი. მოსარჩელემ შესაგებლით მიმართა თელავის საგადასახდო ინსპექციას და წარუდგინა ყველა ზემოაღნიშნული დოკუმენტი, მაგრამ იმის გამო, რომ აღნიშნული მტკიცებულებები მოსარჩელემ შემმოწმებელს ვერ წარუდგინა, თელავის საგადასახადო ინსპექციამ ხარჯებში არ ჩაუთვალა 2005-2006 წლებში გაწეული ხარჯი – 100,383 ლარი და შემოწმების აქტის საფუძველზე თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 9 ნოემბერს გამოცემული ¹03/3296 ბრძანებით და იმავე წლის 14 ნოემბრის ¹10584 საგადასახადო მოთხოვნით მოსარჩელეს ბიუჯეტში დამატებით გადასახდელად დაერიცხა 55,174 ლარი. მოსარჩელემ შესაგებლით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურს, რომლის 2008 წლის 7 თებერვლის ¹247 ბრძანებით შესაგებელი არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ თელავის საგადასახადო ინსპექციის მიერ მათთან მოთხოვნილი დასკვნის ნაცვლად წარდგენილი წერილით გაირკვა, რომ აღრიცხვის ჟურნალით ვერ დგინდებოდა შავი და ფერადი ლითონების ნარჩენების ჩამბარებელთა იდენტიფიცირება, რის გამოც გაწეული ხარჯების დადგენა შეუძლებელი იყო. ზემოაღნიშნული ბრძანება მან გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში, რაც საბჭოს 2008 წლის 26 მარტის ¹05-04/2925 გადაწყვეტილებით ასევე არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელეს საჩივარი საბჭოში წარდგენილი ჰქონდა ხარვეზით, რაც დადგენილ ვადაში არ გამოასწორა.

რაიონულმა სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მითითებული ხარვეზი სრულყოფილად გამოასწორა და დავების განხილვის საბჭოს აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებული ჰქონდა უსაფუძვლოდ. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეთა მხრიდან არ მომხდარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების სრულყოფილად გამოკვლევა, ხოლო დავების განხილვის საბჭოს საერთოდ არ შეუსწავლია და არ გამოუკვლევია აღნიშნული მტკიცებულებები. ასევე, არ იყო შესწავლილი და გამოკვლეული ფინანსური პოლიციის მიერ მოსარჩელისაგან მის შემოწმებამდე ამოღებული საფინანსო-სამეურნეო საქმიანობის ამსახველი დოკუმენტაცია.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქონლის შეძენის დამადასტურებელი სასაქონლო ზედნადებით, შავი და ფერადი ლითონების ჩაბარების სპეციალური აღრიცხვის ჟურნალით, რომლითაც ჯართის ჩამბარებელთა იდენტიფიკაცია არ დგინდებოდა, ასევე მატერიალურ ფასეულობათა რაიოდენობრივ-თანხობრივი აღრიცხვის 2005-2006 წლების დავთრით, ფატობრივად შეძენილი იყო საქონელი, რომელიც ი/მ «გ. ი-შვილთან» სრულყოფილად იყო აღრიცხული, ვინაიდან შეძენილ საქონელზე გაწეული ხარჯების გარეშე რეალიზაციის შედეგად შემოწმების აქტით გაზიარებულ ამონაგებ ერთობლივ შემოსავალს მოსარჩელე ვერ მიიღებდა.

რაიონულმა სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 177-ე მუხლი და განმარტა, რომ მითითებული ნორმის თანახმად, ერთობლივი შემოსავლიდან გამოიქვითებოდა ყველა ხარჯი, რომლებიც დაკავშირებული იყო მის მიღებასთან. ამავე კოდექსის 104.2 მუხლის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი არ ახორციელებდა ბუღალტრულ აღრიცხვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული ფორმითა და წესით, ან საერთოდ არ ახორციელებდა მას, ან სააღრიცხვო დოკუმენტაცია დაკარგული ან/და განადგურებული იყო, რის გამოც შეუძლებელი იყო დაბეგვრის ობიექტის, დაბეგვრასთან დაკავშირებული ობიექტისა და საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრა, მაშინ საგადასახადო ორგანოს გადასახადის ოდენობის დადგენის მიზნით უფლება ჰქონდა, გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადი დაერიცხა არსებული მასალების საფუძველზე შესაბამისი ფაქტების და გარემოებების გამოყენებით. რაიონული სასამართლოს დასკვნით, შემოწმებამ და შემდეგ მოპასუხეებმა, დაბეგვრის ობიექტის განსაზღვრისას არ მიიღეს მხედველობაში რეალიზებული საქონლის თვითღირებულება და სხვა ყველა ის ხარჯი, რომელიც დაკავშირებული იყო ერთობლივი შემოსავლის მიღებასთან.

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ თელავის საგადასახადო ინსპექციას სრულყოფილად უნდა შეესწავლა მოსარჩელის მიერ მათთან წარდგენილი მტკიცებულებები, გამოეკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და საგადასახადო კოდექსის 104-ე მუხლის საფუძველზე მოსარჩელისათვის გადასახადი დაერიცხა არსებული მასალების საფუძველზე შესაბამისი ფაქტებისა და გარემოებების გათვალისწინებით, პირდაპირი ან არაპირდაპირი მეთოდების გამოყენებით (აქტივების სიდიდის, საოპერაციო შემოსავლებისა და ხარჯების გათვალისწინებით, აგრეთვე, სხვა მსგავსი ინფორმაციის ანალიზის საფუძველზე) /იხ.ს.ფ. 223-225/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია), რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მითითებით, გ. ი-შვილის მოთხოვნა, რომ მას უნდა დარიცხვოდა სანქცია 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 253-ე მუხლის შესაბამისად, არასწორი იყო, რამდენადაც 2005 წლის აპრილისათვის, დეკლარაციის წარდგენის ვადის დადგომის პერიოდში, მოქმედებაში იყო ახალი საგადასახადო კოდექსი, რომლის 131.1 მუხლით პირდაპირ იყო მითითებული, რომ საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში საგადასახადო ორგანოში საგადასახადო დეკლარაციის წარდგენის ვადის დარღვევა იწვევდა დაჯარიმებას ამ დეკლარაციის საფუძველზე დამატებით გადასახდელი თანხის 5%-ის ოდენობით ყოველ დაგვიანებულ სრულ (არასრულ) საგადასახადო თვეზე, მაგრამ არანაკლებ 200 ლარისა აღნიშნული დეკლარაციის წარუდგენლობისთვის ყოველი სრული (არასრული) თვისათვის. რაც შეეხება ხარჯების საკითხს, სოციალური გადასახადის მხრივ, აქტში აღნიშნული იყო, რომ გადასახადის გადამხდელმა ვერ წარადგინა შეძენილი ნედლეულისა და მასალების შესყიდვის დამადასტურებელი საბუთები თანხით - 47,263 ლარის ოდენობით, რომლის თანახმად, 2005 წლის წლიურ დეკლარაციაში ხარჯებში ნაჩვენები 47,263 ლარი არ იქნა ჩათვლილი. აღნიშნული თანხა დაიბეგრა 9,452 ლარით, რომელსაც დაერიცხა სანქცია, საურავები და გადასახადმა შეადგინა 15,587 ლარი. 2006 წლის წლიური დეკლარაციის მიხედვით, ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული ერთობლივი შემოსავალი შეადგენდა 54,128 ლარს, ხარჯები 53,120 ლარს. ხარჯი ამავე მიზეზით არ იქნა ჩათვლილი და დაიბეგრა სოციალური გადასახადით - 10,624 ლარით. საშემოსავლო გადასახადის მხრივ, ასევე ხარჯების ჩაუთვლელობის გამო, 2005 წელს გადამხდელს დაერიცხა ძირითადი - 4,573 ლარი, ჯარიმა - 1,134 ლარი, საურავი - 1,820 ლარი. 2006 წელს დაერიცხა ძირითადი - 5,100 ლარი, ჯარიმა - 1,274 ლარი, საურავი - 750 ლარი.

აპელანტის მითითებით, საგადასახადო ინსპექციაში შესულ საჩივართან ერთად გადამხდელმა, მართალია, წარადგინა შავი და ფერადი ლითონების ჯართის, შავი და ფერადი ლითონების ნარჩენების ჩაბარების სპეციალური აღრიცხვის ჟურნალი, რომელიც ზონარგაყრილი და დალუქული იყო საგადასახადო ინსპექციის ბეჭდით, მაგრამ მასში გადასწორებული იყო წლები: მე-2 გვერდზე 2003 წელი შეცვლილი იყო 2005 წლით, მე-6 გვერდზე კი 2004 წელი გადასწორებული იყო 2005 წლად. აღნიშნულით მოსაჩელემ უხეშად დაარღვია საგადასახადო კოდექსის 199.1.2. მუხლის მოთხოვნები, ასევე, უგულებელყოფილ იქნა ამავე კოდექსის 93-ე მუხლის მოთხოვნა. რაც შეეხება ზედმეტად გადახდილ თანხას, იგი საგადასახადო კოდექსის 12.22 მუხლის თანახმად, აღიარებული არ იყო და შესაბამისად, რაიმე დაანგარიშებას არ ექვემდებარებოდა /იხ.ს.ფ. 252-258/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მითითებით, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოყენებულ ნორმებს მისცა არასწორი ინტერპრეტაცია, გარდა ამისა, არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც დადგენილი იყო უტყუარი მტკიცებულებებით. მოსარჩელეს სადავო აქტით 2005-2006 წლებში შეძენილ ნედლეულსა და მასალებზე საგადასახადო დოკუმენტების უქონლობის გამო, ერთობლივი შემოსავლიდან უკანონოდ გამოქვითული თანხების გამო, დაერიცხა საშემოსავლო გადასახადში - 14,606 ლარი, ხოლო სოციალურ გადასახადში - 30,429 ლარი. აპელანტის მითითებით, მოსარჩელემ არ შეასრულა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 41.1. მუხლის მოთხოვნები. ამავე კოდექსის 68.3 მუხლის თანახმად კი, თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი, სხვა ვალდებული პირი, არ წარმოადგენდა გადასახადის დასარიცხად საჭირო ინფორმაციას, საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილი იყო, დაერიცხა მისთვის გადასახადი ხელთ არსებული ინფორმაციის საფუძველზე და წარედგინა საგადასახადო მოთხოვნა, ხოლო 104.2 მუხლის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი ა/რ ახორციელებდა ბუღალტრულ აღრიცხვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული ფორმითა და წესით, ან საერთოდ არ ახორციელებდა მას ან სააღრიცხვო დოკუმენტაცია დაკარგული ან/და განადგურებული იყო, რის გამოც შეუძლებელი იყო დაბეგვრის ობიექტის, დაბეგვრასთან დაკავშირებული ობიექტისა და საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრა, მაშინ საგადასახადო ორგანოს გადასახადოს ოდენობის დადგენის მიზნით, უფლება ჰქონდა, გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადი დაერიცხა არსებული მასალების საფუძველზე შესაბამისი ფაქტებისა და გარემოებების გათვალისწინებით, პირადაპირი და არაპირდაპირი მეთოდების გამოყენებით. აპელანტის მითითებით, საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის, შეცვლისა და შეწყვეტის საფუძველი, აგრეთვე მისი შესრულების წესი და პირობები რეგულირდებოდა მხოლოდ ამ კოდექსით ან/და საგადასახადო კანონმდებლობის სხვა აქტებით /იხ.ს.ფ. 259-265/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მითითებით, შემოწმების აქტით დადგენილია, რომ ი/მ «გ. ი-შვილს» 2004 წლის წლიური დეკლარაცია სოციალურ და საშემოსავლო გადასახადებზე არ წარუდგენია. თელავის რეგიონალური ცენტრის მიერ ჩატარებულმა შემოწმებამ მოიცვა 2004 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 1 ნოემბრამდე საანგარიშო პერიოდი. თელავის რეგიონალური ცენტრის 2007 წლის 14 ნოემბრის ¹10584 საგადასახადო მოთხოვნით ი/მ «გ. ი-შვილს» გადასახდელად დაეკისრა საშემოსავლო, სოციალური და საგზაო და გადასახადები და ჯარიმები; 2007 წლის 14 ნოემბრის ¹10584 საგადასახადო მოთხოვნა გამოცემული იყო საგადასახადო კოდექსის საფუძველზე და თელავის რეგიონალური ცენტრის შემოწმების აქტის მიხედვით.

აპელანტის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 2.2. მუხლის თანახმად, გადასახადებით დაბეგვრისათვის გამოიყენებოდა საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის ოფიციალურად გამოქვეყნებული და ძალაში შესული ის ნორმატიული აქტები, რომლებიც მოქმედებდა საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის. საგადასახადო კოდექსის 282-ე მუხლის თანახმად, ამ კოდექსის პროცედურული დებულებები ვრცელდებოდა 2005 წლის 1 იანვრიდან იმ საგადასახადო პერიოდებზეც, რომლებიც მთავრდებოდა 2005 წლის 1 იანვრამდე. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს 2004 წლის წლიური დეკლარაციები არ ჰქონდა წარდგენილი საგადასახადო ინსპექციაში კანონით დადგენილ ვადაში (2005 წლის 1 აპრილამდე), საგადასახადო სამართალდარღვევა ჩადენილი იყო 2005 წელს და სათანადო სანქციის გავრცელებისათვის თელავის რეგიონალური ცენტრის მიერ საგადასახადო კოდექსის ახალი რედაქციის გამოყენება შეესაბამებოდა საგადასახადო კანონმდებლობას, ვინაიდან ამავე კოდექსის 12.2.3. მუხლის მიხედვით, სანქცია საგადასახადო ვალდებულების ერთ-ერთი კომპონენტი იყო. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, ამ ნაწილში რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება უსაფუძვლო იყო, ხოლო საგადასახადო კოდექსის 131-ე მუხლის საფუძველზე, დაკისრებული ჯარიმა - 6600 ლარის ოდენობით, შესაბამისობაში იყო საგადასახადო კანონმდებლობასთან.

აპელანტის მითითებით, მოსარჩელეს სადავო აქტით 2005-2006 წლებში შეძენილ ნედლეულსა და მასალებზე საგადასახადო დოკუმენტების უქონლობის გამო, ერთობლივი შემოსავლიდან უკანონოდ გამოქვითული თანხების გამო, დაერიცხა საშემოსავლო გადასახადში - 14,606 ლარი, ხოლო სოციალურ გადასახადში - 30,429 ლარი. საგადასახადო კოდექსის 68.3 მუხლის თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი, სხვა ვალდებული პირი, არ წარმოადგენდა გადასახადის დასარიცხად საჭირო ინფორმაციას, საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილი იყო, დაერიცხა მისთვის გადასახადი ხელთ არსებული ინფორმაციის საფუძველზე და წარედგინა საგადასახადო მოთხოვნა. ამავე კოდექსის 104.2 მუხლის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი არ ახორციელებდა ბუღალტრულ აღრიცხვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული ფორმითა და წესით, ან საერთოდ არ ახორციელებდა მას, ან სააღრიცხვო დოკუმენტაცია დაკარგული ან/და განადგურებული იყო, რის გამოც შეუძლებელი იყო დაბეგვრის ობიექტის, დაბეგვრასთან დაკავშირებული ობიექტისა და საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრა, მაშინ საგადასახადო ორგანოს გადასახადოს ოდენობის დადგენის მიზნით, უფლება ჰქონდა, გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადი დაერიცხა არსებული მასალების საფუძველზე შესაბამისი ფაქტებისა და გარემოებების გათვალისწინებით, პირადაპირი და არაპირდაპირი მეთოდების გამოყენებით /იხ.ს.ფ. 268-277/.

სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის ი/მ «გ. ი-შვილს» წარმომადგენელმა არ ცნო სააპელაციო საჩივრები, მოითხოვა მათ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 387/.

სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 9 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე რაიონულმა სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მათ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება და მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი ადმინისტრაციული აქტები გამოცემული იყო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე.

სააპერლაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.2 მუხლის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემული იყო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილი იყო, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ეცნო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაევალებინა ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, გამოეცა ახალი აქტი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილება იღებდა, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობდა მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი, რასაც ადგილი ჰქონდა მოცემულ შემთხვევაში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა რაიონული სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ აპელანტებს მათი გამაბათილებელი არგუმენტები სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ. სსსკ-ის 393-394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ იმ გარემოებათა არსებობა, რაც შეიძლება გამხდარიყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საფუძველი, საქმის მასალებით არ დადასტურდა, რის გამოც სააპელაციო საჩივრები, როგორც უსაფუძვლო, არ დაკმაყოფილდა /იხ.ს.ფ. 396-406/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მოტივი:

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც დადგენილი იყო უტყუარი მტკიცებულებებით, რის გამოც მიღებულ იქნა უკანონო გადაწყვეტილება. მოსარჩელეს სადავო აქტით 2005-2006 წლებში შეძენილ ნედლეულსა და მასალებზე საგადასახადო დოკუმენტების უქონლობის გამო, ერთობლივი შემოსავლიდან უკანონოდ გამოქვითული თანხების გამო, დაერიცხა საშემოსავლო გადასახადში - 14,606 ლარი, ხოლო სოციალურ გადასახადში - 30,429 ლარი. კასატორის მითითებით, მოსარჩელემ არ შეასრულა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 41.1. მუხლის მოთხოვნები. ამავე კოდექსის 68.3 მუხლის თანახმად თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი, სხვა ვალდებული პირი, არ წარმოადგენს გადასახადის დასარიცხად საჭირო ინფორმაციას, საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, დაარიცხოს მას გადასახადი ხელთ არსებული ინფორმაციის საფუძველზე და წარადგინოს საგადასახადო მოთხოვნა, ხოლო 104.2 მუხლის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი არ ახორციელებს ბუღალტრულ აღრიცხვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული ფორმითა და წესით, ან საერთოდ არ ახორციელებს მას, ან სააღრიცხვო დოკუმენტაცია დაკარგული ან/და განადგურებულია, რის გამოც შეუძლებელია დაბეგვრის ობიექტის, დაბეგვრასთან დაკავშირებული ობიექტისა და საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრა, მაშინ საგადასახადო ორგანოს გადასახადოს ოდენობის დადგენის მიზნით, უფლება აქვს, გადასახადის გადამხდელს გადასახადი დაარიცხოს არსებული მასალების საფუძველზე შესაბამისი ფაქტებისა და გარემოებების გათვალისწინებით, პირადაპირი და არაპირდაპირი მეთოდების გამოყენებით /იხ.ს.ფ. 413-422/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მოტივი:

კასატორის მითითებით, შემოწმების აქტით დადგენილია, რომ ი/მ «გ. ი-შვილს» 2004 წლის წლიური დეკლარაცია სოციალურ და საშემოსავლო გადასახადებზე არ წარუდგენია. თელავის რეგიონალური ცენტრის მიერ ჩატარებულმა შემოწმებამ მოიცვა 2004 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის 1 ნოემბრამდე სანგარიშო პერიოდი. თელავის რეგიონალური ცენტრის 2007 წლის 14 ნოემბრის ¹10584 საგადასახადო მოთხოვნით ი/მ «გ. ი-შვილს» გადასახდელად დაეკისრა საშემოსავლო, სოციალური და საგზაო და გადასახადები და ჯარიმები; 2007 წლის 14 ნოემბრის ¹10584 საგადასახადო მოთხოვნა გამოცემული იყო საგადასახადო კოდექსის საფუძველზე და თელავის რეგიონალური ცენტრის შემოწმების აქტის მიხედვით.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 2.2. მუხლის თანახმად, გადასახადებით დაბეგვრისათვის გამოიყენება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის ოფიციალურად გამოქვეყნებული და ძალაში შესული ის ნორმატიული აქტები, რომლებიც მოქმედებს საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის. საგადასახადო კოდექსის 282-ე მუხლის თანახმად, ამ კოდექსის პროცედურული დებულებები ვრცელდება 2005 წლის 1 იანვრიდან იმ საგადასახადო პერიოდებზეც, რომლებიც მთავრდება 2005 წლის 1 იანვრამდე. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს 2004 წლის წლიური დეკლარაციები არ ჰქონდა წარდგენილი საგადასახადო ინსპექციაში კანონით დადგენილ ვადაში (2005 წლის 1 აპრილამდე), საგადასახადო სამართალდარღვევა ჩადენილი იყო 2005 წელს და სათანადო სანქციის გავრცელებისათვის თელავის რეგიონალური ცენტრის მიერ საგადასახადო კოდექსის ახალი რედაქციის გამოყენება შეესაბამება საგადასახადო კანონმდებლობას, ვინაიდან ამავე კოდექსის 12.2.3. მუხლის მიხედვით, სანქცია საგადასახადო ვალდებულების ერთ-ერთი კომპონენტია. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უსაფუძვლოა, ხოლო საგადასახდო კოდექსის 131-ე მუხლის საფუძველზე, დაკისრებული ჯარიმა - 6600 ლარის ოდენობით, შესაბამისობაშია საგადასახადო კანონმდებლობასთან.

კასატორის მითითებით, მოსარჩელეს სადავო აქტით 2005-2006 წლებში შეძენილ ნედლეულსა და მასალებზე საგადასახადო დოკუმენტების უქონლობის გამო, ერთობლივი შემოსავლიდან უკანონოდ გამოქვითული თანხების გამო, დაერიცხა საშემოსავლო გადასახადში - 14,606 ლარი, ხოლო სოციალურ გადასახადში - 30,429 ლარი. საგადასახადო კოდექსის 68.3 მუხლის თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი, სხვა ვალდებული პირი, არ წარმოადგენს გადასახადის დასარიცხად საჭირო ინფორმაციას, საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, დაარიცხოს მას გადასახადი ხელთ არსებული ინფორმაციის საფუძველზე და წარადგინოს საგადასახადო მოთხოვნა. ამავე კოდექსის 104.2 მუხლის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი არ ახორციელებს ბუღალტრულ აღრიცხვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული ფორმითა და წესით, ან საერთოდ არ ახორციელებს მას, ან სააღრიცხვო დოკუმენტაცია დაკარგული ან/და განადგურებულია, რის გამოც შეუძლებელია დაბეგვრის ობიექტის, დაბეგვრასთან დაკავშირებული ობიექტისა და საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრა, მაშინ საგადასახადო ორგანოს გადასახადოს ოდენობის დადგენის მიზნით, უფლება აქვს, გადასახადის გადამხდელს გადასახადი დაარიცხოს არსებული მასალების საფუძველზე შესაბამისი ფაქტებისა და გარემოებების გათვალისწინებით, პირადაპირი და არაპირდაპირი მეთოდების გამოყენებით /იხ.ს.ფ. 423-432/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო შემოსავლების სამსახურის თელავის რეგიონალურმა ცენტრმა, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მოტივი:

კასატორის მითითებით, გ. ი-შვილის მოთხოვნა, რომ მას უნდა დარიცხვოდა სანქცია 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 253-ე მუხლის შესაბამისად, არასწორია, რამდენადაც 2005 წლის აპრილისათვის, დეკლარაციის წარდგენის ვადის დადგომის პერიოდში, მოქმედებაში იყო ახალი საგადასახადო კოდექსი, რომლის 131.1 მუხლით პირდაპირაა მითითებული, რომ საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში საგადასახადო ორგანოში საგადასახადო დეკლარაციის წარდგენის ვადის დარღვევა იწვევს დაჯარიმებას ამ დეკლარაციის საფუძველზე დამატებით გადასახდელი თანხის 5%-ის ოდენობით ყოველ დაგვიანებულ სრულ (არასრულ) საგადასახადო თვეზე, მაგრამ არანაკლებ 200 ლარისა აღნიშნული დეკლარაციის წარუდგენლობისთვის ყოველი სრული (არასრული) თვისათვის. რაც შეეხება ხარჯების საკითხს, სოციალური გადასახადის მხრივ, აქტში აღნიშნულია, რომ გადასახადის გადამხდელმა ვერ წარადგინა შეძენილი ნედლეულისა და მასალების შესყიდვის დამადასტურებელი საბუთები თანხით - 47,263 ლარის ოდენობით, რომლის თანახმად, 2005 წლის წლიურ დეკლარაციაში ხარჯებში ნაჩვენები - 47,263 ლარი ჩათვლილი არ იქნა. აღნიშნული თანხა დაიბეგრა 9,452 ლარით, რომელსაც დაერიცხა სანქცია, საურავები და გადასახადმა შეადგინა 15,587 ლარი. 2006 წლის წლიური დეკლარაციის მიხედვით, ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული ერთობლივი შემოსავალი შეადგენდა 54,128 ლარს, ხარჯები 53,120 ლარს. ხარჯი ამავე მიზეზით არ იქნა ჩათვლილი და დაიბეგრა სოციალური გადასახადით - 10,624 ლარით. საშემოსავლო გადასახადის მხრივ, ასევე ხარჯების ჩაუთვლელობის გამო, 2005 წელს გადამხდელს დაერიცხა ძირითადი - 4,573 ლარი, ჯარიმა - 1,134 ლარი, საურავი - 1,820 ლარი. 2006 წელს დაერიცხა ძირითადი - 5,100 ლარი, ჯარიმა - 1,274 ლარი, საურავი - 750 ლარი.

კასატორის მითითებით, საგადასახადო ინსპექციაში შესულ საჩივართან ერთად გადამხდელმა, მართალია, წარადგინა შავი და ფერადი ლითონების ჯართის, შავი და ფერადი ლითონების ნარჩენების ჩაბარების სპეციალური აღრიცხვის ჟურნალი, რომელიც ზონარგაყრილი და დალუქული იყო საგადასახადო ინსპექციის ბეჭდით, მაგრამ მასში გადასწორებული იყო წლები: მე-2 გვერდზე 2003 წელი შეცვლილი იყო 2005 წლით, მე-6 გვერდზე კი 2004 წელი გადასწორებული იყო 2005 წლად. აღნიშნულით მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია საგადასახადო კოდექსის 199.1.2. მუხლის მოთხოვნები, ასევე, უგულებელყოფილ იქნა ამავე კოდექსის 93-ე მუხლის მოთხოვნა. რაც შეეხება ზედმეტად გადახდილ თანხას, იგი საგადასახადო კოდექსის 12.22 მუხლის თანახმად, აღიარებული არ არის და შესაბამისად, რაიმე დაანგარიშებას არ ექვემდებარება /იხ.ს.ფ. 433-441/.

საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 16 ივნისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, შემოსავლების სამსახურისა და ამავე სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. «გ» პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/.

საკასაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე კასატორების საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის და ამავე სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის წარმომადგენლებმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივრებს, მოითხოვეს მათი დაკმაყოფილება, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ი/მ «გ. ქ-შვილის» სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /ხის.ფ./

საკასაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის ი/მ «გ. ქ-შვილის» წარმომადგენელმა თ. მ-ელმა ნაწილობრივ ცნო საკასაციო საჩივარი, კერძოდ მოსარჩელეზე ჯარიმა-საურავის დარიცხვის ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში მოითხოვა საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაანალიზების, მხარეთა წარმომადგენლების განმარტებების მოსმენისა და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის და ამავე სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 9 დეკემბრის განჩინება მოსარჩელის მიერ დარიცხული გადასახადის ჯარიმა-საურავის აღირებულ ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დატოვებულ იქნეს უცვლელად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ განჩინება მოსარჩელის მიერ დარიცხული ჯარიმა-საურავების აღიარებულ ნაწილში გამოიტანა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევით, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2, 394 «ე» მუხლების მოთხოვნების უგულებელყოფით. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს და ამ ნაწილში განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე მოსარჩელის მიერ დარიცხული ჯარიმა-საურავების აღიარებულ ნაწილში განხილული და გადაწყვეტილია საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების დარღვევით, სასამართლო აქტი არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტის მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელი /დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების მატერიალურ-სამართლებრივი დაცვის საშუალება/ შედგება ორი ელემენტისაგან _ სარჩელის საგნისა და საფუძვლისაგან. სარჩელის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, ანუ სარჩელის საგანია სადავო სამართალურთიერთობა, მოსარჩელის უფლება, რომლის შესახებაც ის მოითხოვს გადაწყვეტილების გამოტანას სასამართლოს მიერ. შესაბამისად, სარჩელის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი და არა ამ მოთხოვნის მატერიალური ობიექტი. სარჩელის საფუძველი თავის მხრივ ორი ელემენტისაგან შედგება, სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლისაგან, ამასთან, სარჩელის საფუძველი არის ის ფაქტები, რომელთა არსებობა განაპირობებს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და რომლებსაც მატერიალური სამართლის ნორმა უკავშირებს სადავო სამართალურთიერთობის სუბიექტების უფლება-მოვალებების წარმოშობას, შეცვლას და შეწყვეტას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, რომლის შესაბამისად, სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია დისპოზიციურობის პრინციპზე, რაც მოცემულ საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა ნების თავისუფლებას, შეხედულებისამებრ განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს, მოპასუხე მხარეს და თვითონ იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. დისპოზიციურობის პრინციპი ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპია საპროცესო სამართალში, რაც ნების ავტონომიიდან გამომდინარეობს და თავის მხრივ, გულისხმობს, რომ მხარეები თავისუფალნი არიან განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო შეზღუდულია დისპოზიციურობის პრინციპით, რის გამოც, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

საკასაციო სასამართლო დასკვნის სახით განმარტავს, რომ დისპოზიციურობის პრინციპი სამართალწარმოებაში ესაა საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული და მხარეთა გარანტირებული შესაძლებლობა, თავისუფლად ისარგებლონ ან განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. ამასთან, დისპოზიციურობის პრინციპის ერთ-ერთი გამოვლინებაა მხარეთა თავისუფალი ნება, დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნით სარჩელი აღძრან სასამართლოში, მიუთითონ მოპასუხე, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სასარჩელო მოთხოვნაზე.

სსსკ-ის 248-ე მუხლი განსაზღვრავს სასამართლო გადაწყვეტილების ფარგლებს, აღნიშნული ნორმა სამოქალაქო სამართალწარმოების უმნიშვნელოვანესი პრინციპის _ დისპოზიციურობის პრინციპის რეალიზაციას ემსახურება, რაც მოცემულ შემთხვევაში ავითარებს მხარეთა ნების გამოვლენით სასამართლოს ბოჭვის თემას, კერძოდ, ეს პრინციპი არა მხოლოდ მხარეს ანიჭებს საპროცესო უფლებებს, მათ შორის, დავის საგნის, ოდენობის და საფუძვლის თავისუფლად განსაზღვრისა, არამედ, იმავდროულად მხარის ნებას ავტონომია პროცესუალურ სამართალში ბოჭავს სასამართლოს სწორედ მის მიერ განსაზღვრული მოთხოვნებით, რაც სასამართლოს პროცესუალური თვალსაზრისით მიუკერძოებელი და ობიექტური არბიტრის ფუნქციას ანიჭებს და სამოქალაქო სამართალწარმოების ძირითადი მახასიათებელია.

აღნიშნული ნორმით სასამართლოს ეკრძალება მხარეს მიაკუთვნოს იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა, ანუ გაზარდოს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალების თანახმად მოსარჩელე სარჩელით მოითხოვდა თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 7 ნოემბრის გასვლითი საგადასახადო შემოწმების აქტის, თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 9 ნოემბრის ბრძანების, თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 14 ნოემბრის საგადასახადო მოთხოვნის, შემოსავლების სამახურის 2008 წლის 7 თებერვლის ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2008 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას /იხ.ს.ფ. 1-8/. ამასთან, მოსარჩელე სარჩელით აღიარებდა სალარო აპარატის უქონლობის გამო დაკავშირებულ სანქციას 500 ლარის, სხვა გადასახადს 18 ლარის და ჯარიმა-საურავს 39 ლარის ოდენობით /იხ.ს.ფ. 6, სარჩელი/, თუმცა საქალაქო სასამართლომ სადავო აქტები გააუქმა სრულად (მათ შორის მოსარჩელის მიერ დარიცხული გადასახადის აღიარებულ ნაწილში), ხოლო სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დატოვა უცვლელად /იხ.ს.ფ. 396-406/.

სააპელაციო სასამართლო საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის გადამოწმებისა და სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებისას ვალდებული იყო დაედგინა მოთხოვნის ოდენობა, შეეფასებინა მოსარჩელის მიერ დარიცხული გადასახადის _ ჯარიმა-საურავის აღიარების ფაქტი და ამ ნაწილში მოსარჩელის საპროცესო უფლების რეალიზაციის კანონიერება, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ განუხორციელებია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, შეფასება უნდა მისცეს ამ საკითხს და დავა გადაწყვიტოს სარჩელის ფარგლებში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გამოტანილია საპროცესო კანონმდებლობის ნორმების არასწორი გაგება-ინტერპრეტაციის საფუძველზე, შესაბამისად საქმე მოსარჩელის მიერ აღიარებული გადასახადის ჯარიმა-საურავის დარიცხვის ნაწილში ექვემდებარება ხელახლა განხილვას მოქმედი საპროცესო და მატერიალური ნორმების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას, საქმე განხილულია საპროცესო და მატერიალური ნორმების დაცვით, შესაბამისად არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც გამოცემულია წერილობითი სახით, აუცილებელია შეიცავდეს დასაბუთებას, კერძოდ, მასში მითითებული უნდა იყოს ის სამართლებრივი და ფაქტობრივი წანამძღვრები, რომელთა საფუძველზეც გამოიცა იგი. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, იგი ვალდებულია, აქტის დასაბუთებაში მიუთითოს იმ გარემოებებზე, რომლებიც საფუძვლად დაედო მის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, თუ ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას მოქმედებდა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, წერილობით დასაბუთებაში მიეთითება ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელსაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას, ხოლო ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემისას არ მომხდარა მოსარჩელის მიერ ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასება, არ იქნა დადგენილი ფაქტები და გამოკვლეული საქმის მასალები სრულყოფილად.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 177-ე მუხლის თანახმად, ერთობლივი შემოსავლიდან გამოიქვითებოდა ყველა ხარჯი, რომლებიც დაკავშირებულია მის მიღებასთან. ამავე კოდექსის 104.2 მუხლის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი არ ახორციელებდა ბუღალტრულ აღრიცხვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული ფორმითა და წესით, ან საერთოდ არ ახორციელებდა მას, ან სააღრიცხვო დოკუმენტაცია დაკარგული ან/და განადგურებული იყო, რის გამოც შეუძლებელი იყო დაბეგვრის ობიექტის, დაბეგვრასთან დაკავშირებული ობიექტისა და საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრა, მაშინ საგადასახადო ორგანოს გადასახადის ოდენობის დადგენის მიზნით უფლება ჰქონდა, გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადი დაერიცხა არსებული მასალების საფუძველზე შესაბამისი ფაქტების და გარემოებების გამოყენებით.

საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ შემოწმებისას და შემდგომ მოპასუხე _ ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა, დაბეგვრის ობიექტის განსაზღვრისას არ მიიღეს მხედველობაში რეალიზებული საქონლის თვითღირებულება და სხვა ყველა ის ხარჯი, რომელიც დაკავშირებული იყო ერთობლივი შემოსავლის მიღებასთან.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო ადმინისტრაციული აქტის გამოცემისას მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დარღვეულ იქნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით ადმინისტრაციული აქტის გამოსაცემად ადმინისტრაციული წარმოებისათვის დადგენილი მოთხოვნები, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96.1. მუხლის თანახმად, ცალსახად არის განსაზღვრული ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება, ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელია ადმინისტრაციული აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული. კონკრეტულ შემთხვევაში, კანონმდებლობის აღნიშნული მოთხოვნები უგულებელყოფილ იქნა სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემისას, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო შეეფასებინა და ემსჯელა, მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებზე, საფინანსო-სამეურნეო საქმიანობის ამსახველ დოკუმენტაციაზე, რაც არ განხორციელებულა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ, კერძოდ მოსარჩელის მიერ დარიცხული გადასახადის ჯარიმა-საურავის აღიარებულ ნაწილში გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც, სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. ამდენად, სასამართლომ ამ ნაწილში საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად. ამასთან, დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მიღებულია საპროცესო და მატერიალური ნორმების სრული დაცვით, შესაბამისად არ არსებობს მისი გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.4. მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის და ამავე სამსახურის თელავის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 9 დეკემბრის განჩინება მოსარჩელის მიერ დარიცხული გადასახადის ჯარიმა-საურავების აღიარებულ ნაწილში; საქმე მოსარჩელის მიერ დარიცხული გადასახადის ჯარიმა-საურავების აღიარებულ ნაწილში ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 9 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელი. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.