ბს-568-539(კ-09) 8 ოქტომბერი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, მარიამ ცისკაძე

სხდომის მდივანი – ნ. გოგატიშვილი

კასატორი _ ქ. თბილისის მერია, წარმომადგენელი _ გ. ჭ-ია;

სარჩელზე მოპასუხე _ ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობა

მოწინააღმდეგე მხარე - ა. წ-ძე;

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 იანვრის განჩინება

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ა. წ-ძემ 2007 წლის 13 სექტემბერს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობის მიმართ და მოითხოვა ქ. თბილისის სამგორის რაიონის გამეგობის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, კერძოდ, მისი ინდივიდუალური ბინათმშენებლობიდან გამოყვანისა და საბინაო პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვის რიგში აღდგენის ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 30 ოქტომბრის მოსამზადებელ სხდომაზე საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის შესაბამისად, მესამე პირად ჩაება ქ. თბილისის მერია.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ თბილისის სამგორის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1991 წლის 27 მარტის ¹06.163 გადაწყვეტილებით ა. წ-ძეს ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის გამოეყო მდინარე მტკვარსა და გარდაბნის გზატკეცილს შორის თბილისის ... საწარმოო გაერთიანების მუშა-მოსამსახურეებისათვის ამ მიზნით გამოყოფილ მიწის ფართობზე ¹12 ნაკვეთი.

ა. წ-ძემ 1991 წლის 14 ნოემბერს შეუკვეთა ექვსოთახიანი ინდივიდუალური საცხვორებელი ბინის პროექტი. მოსარჩელემ დაიწყო საცხოვრებელი ბინის აშენება, თუმცა მძიმე მატერიალური მდგომარეობის გამო ვერ შეძლო მისი ბოლომდე მიყვანა.

თბილისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის 2007 წლის 12 მარტის ¹01-18/20 წერილით (ამონაწერით) მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ თბილისის სამგორის რაიონის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ა. წ-ძე გამოყვანილ იქნა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობიდან და აღდგენილ იქნა საბინაო პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვაზე ძველი თარიღის გათვალისწინებით იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელე თბილისის საავიაციო საწარმოო გაერთიანების მიერ გათავისუფლდა სამუშაოზე გამოუცხადებლობის გამო.

სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელე მიუთითბდა, რომ მისი მოთხოვნის საფუძველზე, საწარმოს ადმინისტრაციამ მის შრომის წიგნაკში გააკეთა ჩანაწერი იმის შესახებ, რომ ა. წ-ძე სამსახურიდან გათავისუფლდა საკუთარი განცხადების საფუძველზე 1992 წლის 8 იანვრიდან.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ თბილისის სამგორის რაიონის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილება უკანონოა და იგი ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი შემდეგ მოსაზრებათა გამო: სადაო აქტის გამოცემის დროს მოქმედი კანონმდებლობა არ იცნობდა სამუშაოდან დათხოვნის გამო ინდივიდუალური ბინათმშენებლობიდან გამოყვანას, აგრეთვე საწარმოს ბინის მიღების აღრიცხვის რიგში აღდგენას, ვინაიდან თბილისის საავიაციო საწარმოო გაერთიანება თავად ეწეოდა საუწყებო ბინათმშენებლობას მხოლოდ თავისი მუშა_მოსამსახურეებისათვის.

ა. წ-ძე სასარჩელო განცხადებაში ასევე მიუთითებდა, რომ მან 2007 წლის 12 პრილს განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობას, რომელიც არის თბილისის სამგორის რაიონის გამეგეობის სამართალმემკვიდრე. სამგორის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილების შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი არ ყოფილა 2007 წლის 12 მარტამდე. აღნიშნული განცხადებით ა. წ-ძემ მოპასუხეს სთხოვა 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობიდან მისი გამოყვანის ნაწილში.

მოპასუხემ _ ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობამ 2007 წლის 10 აგვისტოს ¹წ-3297 წერილით არ დააკმაყოფილა ა. წ-ძის საჩივარი; წერილი დასაბუთებულია იმით, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელიც თავის დროზე გამოეყო ა. წ-ძეს, დღეისათვის არ ირიცხება ... ბალანსზე, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს თბილისის მიწის ფონდის შემადგენელ ნაწილს და რომ მისი განკარგვა შესაძლებელია დღეს მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ა. წ-ძე ითხოვდა, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე და 32-ე მუხლების შესაბამისად ბათილად ყოფილიყო ცნობილი თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილება ა. წ-ძის ინდივიდუალური ბინათმშენებლობიდან გამოყვანისა და საბინაო პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვის რიგში აღდგენის ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით ა. წ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის სამგორის რაიონის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილება ნაწილობრივ ა. წ-ძის ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის წევრობიდან გამოყვანისა და საბინაო პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვის რიგში აღდგენის ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგია გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ სადაო ადმინისტრაციული აქტის კანონიერება უნდა შემოწმებულიყო მატერიალური სამართლის იმ ნორმების მიხედვით, რომლებიც მოქმედებდა აქტის გამოცემის დროს და რომლებიც ადგენდა კონკრეტული შინაარსის უფლებებსა და მოვალეობებს, ამ უკანასკნელთა წარმოშობის, არსებობისა და შეწყვეტის წინაპირობებს.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან სადაო აქტით _ 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილებით გადაწყდა მოსარჩელე ა. წ-ძის ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის წევრობის (მისი წევრობიდან გამოყვანის) საკითხი, აქტის კანონიერების შესამოწმებლად მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული საქართველოს ს.ს.რ. მინისტრათა საბჭოს ,,ქ. თბილისში კოოპერაციული და ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობის ორგანიზაციის სერიოზულ ნაკლოვანებათა შესახებ” 1960 წლის 12 ივლისის ¹504 დადგენილებით დამტკიცებული ,,საქართველოს ს.ს.რ. ქალაქებსა და ქალაქის ტიპის დაბებში ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობის შესახებ” დებულების ნორმები.

ზემოაღნიშნული დებულების მე-4 პუნქტის თანახმად, ნაკვეთები ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების მშენებლობისათვის ქალაქებსა და ქალაქის ტიპის დაბებში გამოეყოფათ მენაშენეებს იმ საწარმოების და დაწესებულებების მეშვეობით, რომლებშიც ისინი მუშაობენ.

საქალაქო სასამართლო თავის გადაწყვეტილებში მიუთითებდა, რომ ,,საქართველოს ს.ს.რ. ქალაქებსა და ქალაქის ტიპის დაბებში ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობის შესახებ” დებულების ნორმათა ერთობლივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ აღნიშნული დებულება საერთოდ არ ადგენს წესს იმის თაობაზე, რომ საწარმოდან გარიცხული მუშაკი ასევე გაირიცხოს ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის წევრობიდან, რომ ასეთ მუშაკს ჩამოერთვას ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის უკვე გამოყოფილი კონკრეტული მიწის ნაკვეთი მხოლოდ იმ მოტოვით, რომ იგი აღარ არის საწარმოს მუშაკი.

,,საქართველოს ს.ს.რ. ქალაქებსა და ქალაქის ტიპის დაბებში ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობის შესახებ” დებულების მე-4 პუნქტის, ასევე საქართველოს ს.ს.რ. საბინაო კოდექსის (1983 წლის რედაქციის) 38-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირებს (ანუ იმ პირებს, რომლებსაც გააჩნდათ ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების აშენების სურვილი) და სახელმწიფოს, ანუ მესაკუთრეს შორის ურთიერთობა მყარდებოდა იმ საწარმოების და ორგანიზაციების მეშვეობით, რომლებშიც დასაქმებულები იყვნენ აღნიშნული პირები; შუალედური რგოლი _ საწარმოები და დაწესებულებები წარმოადგენდნენ ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის პროცესის სწორად, ორგანიზებულად წარმართვის ერთგვარ გარანტიას; სწორედ ასეთი საწარმოებისა და დაწესებულებების მეშვეობით ვლინდებოდა ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების აშენების მსურველთა ვინაობა, დგინდებოდა მათი რაოდენობა, თითოეული მათგანის პიროვნებასთან დაკავშირებული ისეთი ფაქტობრივი გარემოებანი, რაც აუცილებლად გამოსარკვევი იყო ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის პროცესში მათ ჩასართველად.

კონკრეტული პირებისათვის ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების ასაშენებლად მიწის ნაკვეთების გამოყოფით (გადაცემით) სახელმწიფო აღწევდა დასახულ მიზანს _ ქმნიდა თავისი მოქალაქეების საბინაო პირობების გაუმჯობესების გარანტიებს, ახორციელებდა მოქალაქეების საცხოვრებელი ბინებით უზრუნველყოფას.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში თბილისის სამგორის რაიონის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1991 წლის 27 მარტის ¹06.163 გადაწყვეტილებით სწორედ ასეთი მიზანი იყო მიღწეული _ ა. წ-ძეს დაუმაგრდა მიწის ნაკვეთი, რათა მას თავად უზრუნველეყო თავისთვის საცხოვრებელი სახლის აშენება. მიწის დამაგრების შემდგომ ა. წ-ძე იქნებოდა თუ არა საწარმოს მუშაკი, ამ გარემოებას (ანუ საწარმოს მუშაკად ყოფნა-არყოფნას) გავლენა არ უნდა მოეხდინა ა. წ-ძის უფლებაზე, დაეწყო და გაეგრძელებინა ასეთ ნაკვეთზე ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ განმარტა, რომ სადაო ადმინისტრაციული აქტი ეწინააღმდეგება არამარტო ,,საქართველოს ს.ს.რ. ქალაქებსა და ქალაქის ტიპის დაბებში ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობის შესახებ” დებულებას, არამედ საქართველოს ს.ს.რ. მინისტრთა საბჭოს და საქართველოს პროფკავშირთა რესპუბლიკური საბჭოს 1985 წლის 2 სექტემბრის ¹577 დადგენილებით დამტკიცებულ ,,საქართველოს ს.ს. რესპუბლიკაში საბინაო პირობებგასაუმჯობესებელ მოქალაქეთა აღრიცხვისა და საცხოვრებელი სადგომის მიცემის წესებს”.

Aმ წესების მე-2 თავის 26-ე პუნქტის ,,დ” ქვეპუნქტის თანახმად, საბინაო პირობებგასაუმჯობესებელთA აღრიცხვიდან მოქალაქეები მოიხსნებიან იმ შემთხვევაში, როცა შეწყვეტილია სამუშაო ადგილას აღრიცხვაზე მყოფი პირის შრომითი ურთიერთობა საწარმოსთან, დაწესებულებასთან, ორგანიზაციასთან.

თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობამ თავისი 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილებით ისე აღადგინა ა. წ-ძე საბინაო პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვაზე ძველი თარიღის გათვალისწინებით, რომ არ გაითვალისწინა ,,საქართველოს ს.ს. რესპუბლიკაში საბინაო პირობებგასაუმჯობესებელ მოქალაქეთა აღრიცხვისა და საცხოვრებელი სადგომის მიცემის წესების” მე-2 თავის 26-ე პუნქტის ,,დ” ქვეპუნქტის შინაარსი, რომლის თანახმადაც, ა. წ-ძე აღარ ექვემდებარებოდა საბინაო პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვაზე აყვანას (აღდგენას) იმ მიზეზით, რომ ა. წ-ძე აღარ იყო საავიაციო გაერთიანების (საწარმოს) მუშაკი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ განმარტა, რომ დავის გადაწყვეტაზე გავლენას ვერ მოახდენდა ის გარემოება, თუ კონკრეტულად რომელი საფუძვლით იქნა ა. წ-ძე სამუშაოდან (... გაერთიანებიდან) გათავისუფლებული _ სამუშაოს გაცდენის, ანუ შრომის დისციპლინის დარღვევის მოტივით, თუ პირადი განცხადების საფუძველზე, რადგან სასამართლომ მიიჩნია, რომ საწარმოსა და მუშაკს შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა (მიუხედავად შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძვლისა) არ იწვევდა ყოფილი მუშაკისათვის ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად გადაცემული მიწის ნაკვეთის ჩამორთმევის საფუძველს.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით დადგენილია, რომ თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან მისი ნაწილი კანონს ეწინააღმდეგება და ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტრესს ან უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებას, სასამართლო ამ კოდექსის 22-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით გამოიტანს გადაწყვეტილებას ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ განმარტა, რომ სადაო აქტი _ თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს ს.ს.რ. მინისტრთა საბჭოს ,,ქ. თბილისში კოოპერაციული და ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობის რეორგანიზაციის სერიოზულ ნაკლოვანებათა შესახებ” 1960 წლის 12 ივლისის ¹504 დადგენილებით დამტკიცებული ,,საქართველოს ს.ს.რ. ქალაქებსა და ქალაქის ტიპის დაბებში ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობის შესახებ” დებულებისა და საქართველოს ს.ს.რ. მინისტრთა საბჭოს და საქართველოს პროფკავშირთა რესპუბლიკური საბჭოს 1985 წლის 2 სექტემბრის ¹577 დადგენილებით დამტკიცებულ ,,საქართველოს ს.ს. რესპუბლიკაში საბინაო პირობებგასაუმჯობესებელ მოქალაქეთა აღრიცხვისა და საცხოვრებელი სადგომის მიცემის წესების” მოთხოვნებს, რაც აღნიშნული აქტის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის საფუძველია.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიამ, რომლითაც მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. Aპელანტი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სასამართლომ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს არ მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება. კერძოდ, თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის ¹168-11 გადაწყვეტილება გამოცემულ იქნა 1995 წლის 27 სექტემბერს, ე.ი. _ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ამოქმედებამდე (ეს უკანასკნელი ამოქმედდა 2000 წლის 1 იანვრიდან). აღნიშნული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არ შეიძლება ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული ან დადასტურებული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადება, თუ პირმა განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე რაიმე ქმედება ამ აქტის საფუძველზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 იანვრის განჩIნებით ქ. თბილისის მერიის სააპელაციო საჩIვარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ქ. თბილისის მერიის სააპელაციო საჩIვარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემადგენლობას და შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

სააპელაციო სასამართლომ განჩინების მიღებისას სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.

მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიამ.

კასატორი _ ქ. თბილისის მერია საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ თბილისის სამგორის რაიონის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასკომის 1991 წლის 27 მარტის ¹06.163 გადაწყვეტილებით, დამტკიცდა საბინაო საკითხთა კომისიის წინადადება, ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის თბილისის ... საწარმოო გაერთიანების მუშა-მოსამსახურეთათვის გამოყოფილი მიწის ნაკვეთებიდან ინდივიდუალური სახლის ასაშენებლად ა. წ-ძეს დაუმაგრდა მიწის ნაკვეთი ¹12.

თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილდა ... გაერთიანების ადმინისტრაციის თხოვნა, ასევე საბინაო საკითხთა კომისიის წინადადება და მოქალაქე ა. წ-ძე გამოყვანილ იქნა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის წევრობიდან და აღდგენილ იქნა საბინაო პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვაზე ძველი თარიღის გათვალისწინებით.

კასატორის მოსაზრებით, იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, თბილისის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1988 წლის 8 სექტემბრის ¹18.48.582 გადაწყვეტილების ,,ქ. თბილისში ინდივიდუალური მენაშენეებისა და ინდივიდუალური მენაშენეების ამხანაგობების საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის დროებითი დებულებების დამტკიცების შესახებ” წესის მე-10 პუნქტის თანახმად, ინდივიდუალური მენაშენე ვალდებულია სახლის მშენებლობა დაიწყოს 2 წლის ვადაში აღმასკომის გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ და მიიყვანოს იგი ექსპლოატაციაში მისაღებ მდგომარეობამდე ხუთი წლის ვადაში. Aმავე გადაწყვეტილების მე-11 პუნქტის თანახმად, სამშენებლო სამუშაოების დაწყებისა და დამთავრების ვადების არასაპატიო მიზეზით დარღვევის შემთხვევაში მისი ნაკვეთი და დაწყებული მშენებლობა შესაძლებელია გადაეცეს სხვა მენაშენეს სათანადო ანგარიშსწორებით.

კასატორის მითითებით, ა. წ-ძეს ამ გადაწყვეტილების მე-10 პუნქტით დადგენილი წესის თანახმად, 2 წლის ვადაში უნდა დაეწყო მშენებლობა და მიეყვანა სახლი ექსპლოატაციაში მისაღებ მდგომარეობამდე.

კასატორი_ ქ. თბილისის მერია საკასაციო საჩივარში ასევე მიუთითებდა, რომ ა. წ-ძის სარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია. კასატორის მოსაზრება ემყარება შემდეგს: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს 10 წელს. იმავე კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. კასატორის მოსაზრებით, ა. წ-ძეს სადავო მიწის ნაკვეთის უფლებრივი მდგომარეობის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა 1992 წლის 8 იანვრიდან, რა დროიდანაც იგი გათავისუფლებულ იქნა თბილისის საავიაციო საწარმოს გაერთიანებიდან. მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, რომ მისთვის მიწის ნაკვეთის გამოყოფა დაკავშირებული იყო სწორედ მის საქმიანობასთან აღნიშნული საწარმოს სისტემაში. ა. წ-ძეს უნდა სცოდნოდა, რომ იმ დღიდან, როცა იგი აღარ ჩაითვლებოდა საწარმოს თანამშრომლად, შეიძლებოდა დამდგარიყო მისთვის გამოყოფილ მიწის ნაკვეთზე სარგებლობის უფლების ჩამორთმევის საკითხი.

ა. წ-ძემ ადმინისტრაციული საჩივარი სადავო აქტის ბათილობის მოთხოვნით ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობას წარუდგინა 2007 წლის 12 აპრილს, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 2007 წლის 13 სექტემბერს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი _ ქ. თბილისის მერია მიიჩნევდა, რომ ა. წ-ძემ საკუთარი დარღვეული უფლებისათვის სამართლებრივი პროცედურა წამოიწყო სადავო აქტის გამოცემიდან 12 წლის გასვლის შემდეგ, რაც მიუთითებს მისი მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.

კასატორი საკასაციო საჩივარში თავისი მოსაზრების გასამყარებლად უთითებდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 2 აგვისტოს განჩინებაზე (საქმე ¹ბს 455-44 (კ-05), რაც მისი აზრით, ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით ანალოგიურ მოსაზრებას ადასტურებს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 იანვრის განჩინების გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოილებაზე უარის თქმას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა- განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1989 წლის 28 მარტის ¹342 განკარგულებით დამტკიცდა თბილისის ... საწარმოო გაერთიანების თხოვნა და ამ უკანასკნელს ნება დაერთო მის სარგებლობაში არსებულ ტერიტორიაზე დაეპროექტებინა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის საცხოვრებელი კვარტალი. თბილისის სამგორის სახალხო დეპუტატთა აღმასრულებელი კომიტეტის 1991 წლის 27 მარტის ¹06.163 გადაწყვეტილებით პროცესუალურ მოწინააღმდეგეს -ა. წ-ძეს ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის, თბილისის ... საწარმოო გაერთიანების მუშა-მოსამსახურეთათვის გამოყოფილი მიწის ნაკვეთიდან, მდებარე მდ. მტკვარსა და გარდაბნის გზატკეცილს შორის, მთავარი არქიტექტურული დაგეგმარებით სამმართველოს მიერ დამტკიცებული გეგმის შესაბამისად, გამოეყო და დაუმაგრდა ¹12 მიწის ნაკვეთი.

თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ... გაერთიანების ადმინისტრაციის თხოვნა, საბინაო საკითხთა კომისიის წინადადება და ა. წ-ძე იმ მოტივით, რომ გათავისუფლებულია საწარმოდან, გამოყვანილ იქნა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის წევრობიდან და აღდგენილ იქნა საბინაო პირობების გაუმჯობესების აღრიცხვაზე, ძველი თარიღის გათვალისწინებით.

კასატორი ქ. თბილისის მერია მართალია სადავოდ ხდის ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ ა. წ-ძისათვის თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹ 168-11 გადაწყვეტილების არსებობის შესახებ ცნობილი გახდა 2007 წლის 12 მარტს, მაგრამ აღნიშნული გარემოების საწინააღმდეგოდ ვერ უთითებს და ვერ წარმოადგენს დამატებით და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას, რაც საკასაციო სასამართლოს იმავე საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის საფუძველზე ართმევს პროცესუალურ შესაძლებლობას ეჭვქვეშ დააყენოს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება და უდავოდ მიიჩნევს, რომ ავ. წ-ძემ სადავო აქტის არსებობის შესახებ გაიგო 2007 წლის 12 მარტს.

საგულისხმოა, რომ საკასაციო სასამართლს მხრიდან წინამდებარე საქმის დაშვების საფუძვლად იქცა კასატორის მითითება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტზე. კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან და აღნიშნულის დასტურად წარმოადგენს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონკრეტულ გადაწყვეტილებას.

საკასაციო სასამართლო საქმის მოსმენის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მითითებული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები არსებითად განსხვავდება განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისაგან, რის გამოც დაუშვებელია საქმეთა იდენტურობაზე საუბარი.

ძირითადი მოტივი, რომლის საფუძველზეც კასატორი ქ. თბილისის მერია ითხოვს სარჩელის უარყოფას, წარმოადგენს მოთხოვნის ხანდაზმულობა. რასაც წინამდებარე შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს და აღნიშნულთან მიმართებაში განმარტავს შემდეგს:

სასარჩელო ხანდაზმულობაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, ვისი უფლებაც დარღვეულია, შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლებების იძულებით განხორციელება ან დაცვა. ხანდაზმულობა არის დარღვეული უფლების იძულებით დაცვის ვადა და იგი უშუალოდ უკავშირდება სარჩელის უფლებას. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლა გავლენას ახდენს მატერიალური სარჩელის ანუ სარჩელის დაკმაყოფილების უფლებაზე.

საგულისხმოა, რომ მატერიალური სარჩელის უფლება, განსხვავებით პროცესუალურისაგან, ხანდაზმულობის ვადის გასვლასთან ერთად ავტომატურად არ ქარწყლდება. ამის შესახებ სასამართლოს უნდა მიუთითოს დაინტერესებულმა მხარემ. აღნიშნული მომდინარეობს მხარეთა შეჯიბრობითობის პრინციპიდან და თუ ერთ მხარეს ენიჭება დარღვეული უფლების სასამართლო წესით დაცვის შესაძლებლობა, მეორე მხარე უფლებამოსილია, გამოიყენოს ნებისმიერი სამართლებრივი მექანიზმი მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციის გასაქარწყლებლად.

სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

ამდენად, სასარჩელო განცხადების ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან, ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ.

საქმეში წარმოდგენილი არ არის არცერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა თბილისის სამგორის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 27 სექტემბრის ¹168-11 გადაწყვეტილების ა. წ-ძისათვის ჩაბარების ფაქტს, მიწა, რომლის დამაგრებაც მოხდა ამ უკანასკნელზე, საკუთრების ან სარგებლობის უფლებით დღემდე არავისზე აღრიცხული არ არის, აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება კასატორს არ წარმოუდგენია, არავის არცერთ ეტაპზე ა. წ-ძისათვის არ მოუთხოვია მიწის გათავისუფლება, მიწა მასზე განლაგებული სამშენებლო კონსტრუქციებით შენარჩუნებულია იმავე სახით, რა სახის სამუშაოებიც გასწია ა. წ-ძემ სახლის მშენებლობისათვის.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმეში დაცული არ არის არცერთი, თუნდაც ირიბი ხასიათის მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს მისცემდა საფუძველს დაედგინა, რომ მხარეს უნდა სცოდნოდა ანუ მხარეს ჰქონდა იმის ვარაუდის საფუძველი, რომ ადგილი ჰქონდა მისი უფლების შელახვის ფაქტს. ხოლო მან მხოლოდ თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო კვლავაც ადასტურებს საკუთარ მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა ასრულებს სადავო სამართლებრივ ურთიერთობას და გამორიცხავს სადავო სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, მაგრამ ამ შემთხვევაში არამც და არამც არ გამორიცხავს სუბიექტურ მომენტს: იცოდა თუ არა დაზარალებულმა ან უნდა სცოდნოდა თუ არა საკუთარი უფლების დარღვევის შესახებ.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ხანდაზმულობის მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი და მითითებული გარემოებების გამოკვლევისას სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან ადგილი არ აქვს მატერიალური სამართლის ნორმების დარღვევას.

საკასაციო სასამართლო საფუძველს მოკლებულად მიიჩნევს კასატორის მითითებას “ქ. თბილისში ინდივიდუალური მენაშენეებისა და ინდივიდუალური მენაშენეების ამხანაგობის საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის დროებითი დებულების დამტკიცების შესახებ” წესების მე-10 პუნქტზე და კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ ა. წ-ძისათვის მიწათსარგებლობის უფლების ჩამორთმევის მოტივი არ ყოფილა საამშენებლო სამუშაოების დაწყებისა და დამთავრების ვადების დარღვევა, რის გამოც სასამართლო არ არის უფლებამოსილი იმსჯელოს და შეაფასოს ის გარემოებები, რაც საფუძვლად არ უდევს გასაჩივრებულ აქტს.

აქვე საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას სადავო აქტში მითითებული მოტივით ა. წ-ძისათვის მიწათსარგებლობის უფლებით ჩამორთმევის უსაფუძვლობის თაობაზე და ადასტურებს ქვემდგომი სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ნაკვეთები ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების მშენებლობისათვის ქალაქებსა და ქალაქის ტიპის დაბებში გამოეყოფოდათ მენაშენეებს იმ საწარმოსა და დაწესებულების მეშვეობით, რომელშიც ისინი მუშაობდნენ. ამ შემთხვევაში საწარმოები და დაწესებულებები წარმოადგენდნენ იმ შუალედურ რგოლს, რომლის მეშვეობით ამ საწარმოში დასაქმებულ ფიზიკურ პირსა და სახელმწიფოს (მიწის მესაკუთრეს) შორის მყარდებოდა ურთიერთობა. ინდივიდუალური სახლის მენაშენეთა სტატუსი პრინციპულად განსხვავდებოდა იმ პირთა სტატუსისაგან, რომელთაც დაკავებული ჰქონდა სამსახურებრივი დანიშნულების ბინები და ამ უკანასკნელისაგან განსხვავებით, ზემოაღნიშნული პირების სამართლებრივი მდგომარეობა არ იყო დამოკიდებული მათ სამომავლო ვალდებულებაზე, შეენარჩუნებინათ ბინა იმ პირობებში, თუ შრომით ურთიერთობას განაგრძობდნენ იმავე საწარმოში.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას ადგილი არ აქვს მატერიალური თუ პროცესუალური ნორმების დარღვევას და არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების კანონისმიერი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 ივნისის განჩინება

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.