¹ბს-654-626(2კ-08) 11 მარტი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ქადაგიძე, ლევან მურუსიძე

სხდომის მდივანი – ქეთევან მაღრაძე

კასატორები – ი. თ.-ა (მოსარჩელე), თარჯიმანი ლ. ლ.-ე; სსიპ – საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე), წარმომადგენელი ზ. ლ.-ი (მინდობილობა 22.06.07წ., ¹02/11-3843)

მოწინააღმდეგე მხარე ი. თ.-ს საკასაციო საჩივარზე – აფხაზეთის ა.რ. მთავრობა, წარმომადგენელი ჯ. პ.-ა (მინდობილობა 10.02.09წ. ¹109),

მესამე პირი – საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრო, წარმომადგენელი ლ. ბ.-ე (მინდობილობა 02.03.09წ. ¹02/02-02/989)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.03.08წ. განჩინება

დავის საგანი – მესაკუთრედ ცნობა, მესაკუთრედ რეგისტრაციაში გატარების დავალდებულება, უძრავი ქონების თავისუფლად ფლობა-სარგებლობის და განკარგვის უზრუნველყოფის დავალდებულება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ი. თ.-მ სასარჩელო განცხადებით მიმართა სოხუმის რაიონული და სოხუმის საქალაქო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის ქ. სოხუმში, ..-ის ¹21-ში მდებარე სახლის მესაკუთრედ რეგისტრაციაში გატარების დავალება, ხსენებული სახლის თავისუფალი ფლობის, სარგებლობის და განკარგვის უზრუნველყოფის დავალება ქ. სოხუმის მერიისათვის. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 04.11.1987წ. სამკვიდრო მოწმობის თანახმად ა. თ.-ს მთელი ქონების მემკვიდრენი გახდნენ მისი შვილები ლ. თ.-ა და მოსარჩელე ი. თ.-ა. სამკვიდრო ქონებას შეადგენდა ქ. სოხუმში ...-ის ¹21-ში მდებარე ორსართულიანი სახლი, ოთხი საცხოვრებელი ოთახით, 44 კვ.მ. ფართით და დამხმარე 29 კვ.მ. ფართით, მიწის ნაკვეთზე განთავსებული იყო დამხმარე სათავსოები 533 კვ.მ. ფართით. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საბინაო წიგნი, 1989წ. სახლის დაზღვევის მოწმობა, ¹2074 სავალდებულო საგანაკვეთო დაზღვევის ქვითარი, ¹8338 და ¹8339 საგადასახადო უწყებები, 08.12.90წ. ავტომობილის მფლობელის მოწმობა ადასტურებდნენ სადავო ქონებაზე მისი საკუთრების უფლებას. აფხაზეთის ომის შედეგად მოსარჩელე იძულებული გახდა დაეტოვებინა თავისი საცხოვრებელი ადგილი აფხაზეთში განვითარებულ მოვლენებს ემსხვერპლა მოსარჩელის და, რომელიც 28.09.93წ. დახვრიტეს აფხაზმა სეპარატისტებმა. 30.09.05წ. მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა საჯარო რეესტრში ხსენებული ქონების მესაკუთრედ რეგისტრაცია. 10.10.05წ. სააგენტომ წერილობით აცნობა მოსარჩელეს, რომ ქონების რეგისტრაცია ამ მომენტისათვის შეუძლებელია. მოსარჩელემ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე, 1921წ. კონსტიტუციის 114-ე მუხლებზე, 09.04.91წ. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე, საერთაშორისო ხელშეკრულებებზე და ადამიანის უფლებათა დაცვის სფეროში საერთაშორისო შეთანხმებებზე, მათ უპირატეს ძალაზე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცენდენტულ სამართალზე, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 183-ე, 184-ე მუხლებზე მითითებით მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება.

სოხუმის რაიონული და სოხუმის საქალაქო სასამართლოს 08.06.06წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოსარჩელე ი. თ.-ა ცნობილ იქნა ქ. სოხუმში, ...-ის ¹21-ში მდებარე სახლის მესაკუთრედ, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დაევალა საკუთრების უფლებით რეგისტრაციაში გაეტარებინა მოსარჩელე ი. თ.-ა და მის სახელზე საკუთრების უფლებით აღერიცხა ქ. სოხუმში, ...-ის ¹21-ში მდებარე სახლი. გადაწყვეტილებით უსაფუძვლობის გამო უარი ეთქვა სარჩელის იმ მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, რომელიც ეხებოდა მერიისათვის მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების თავისუფალი ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის უზრუნველყოფის დავალებას. სასამართლო კოლეგიამ აღნიშნა, რომ საქართველოს პარლამენტის 27.12.01წ. დადგენილების დათქმები ადასტურებენ იმას, თუ რამდენად მიუღწევადია სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება. თუკი საქართველოს პარლამენტი, საკანონმდებლო ორგანო აცხადებს, რომ ვერ განახორციელებს აფხაზეთის რეგიონში თავის სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას, ცხადია ასეთის განხორციელება არ უნდა დაეკისროს ქ. სოხუმის მერიას. სასამართლო კოლეგიამ საქართველოს პარლამენტის 27.12.01წ. დადგენილება და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 16.11.03წ. გადაწყვეტილება მიიჩნია სარჩელის ნაწილობრივი დაკმაყოფილების საფუძვლად და აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისიის სამსახური, გაეროს მეთვალყურეთა მისია საქართველოში, გაეროს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი საქართველოში 1994 წლიდან მიმდინარე ე.წ. ჟენევის მოლაპარაკებების შედეგად ვერ ახერხებენ აფხაზეთის პრობლემატური საკითხის ეფექტურ მოგვარებას, დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული ქ. სოხუმის მერიის დავალდებულება უზრუნველყოს მოსარჩელის მიერ ქ. სოხუმში არსებული უძრავი ქონების თავისუფალი ფლობა-სარგებლობა, განკარგვა.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას სახლის მესაკუთრედ ი. თ.-ს აღიარების, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის დაკისრების შესახებ, მოთხოვნის ეს ნაწილი კანონიერად იქნა მიჩნეული. კოლეგიამ სრულად გაიზიარა მოსარჩელე მხარის არგუმენტაცია იმის შესახებ, რომ მის უფლებას საკუთრებაზე გარანტირებულს ხდიდა საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუცია, 09.04.91წ. ,,საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი”, გაეროს ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, ევროპის კონვენცია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის შესახებ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცენდენტული სამართალი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული ნორმები. კოლეგიამ აღნიშნა, რომ საქართველოს საკანონმდებლო სივრცეში ნამდვილად არ მოიპოვება რომელიმე ნორმატიული აქტი ან ნორმა, რომლის მიხედვითაც შეუძლებელი იქნება ი. თ.-ს აღიარება ქ. სოხუმში არსებული უძრავი ქონების მესაკუთრედ და რეგისტრაციაში გატარება. საქართველოს საკანონმდებლო სივრცეში საქართველოს კოსტიტუცია და საერთაშორისო ხელშეკრულებები უშუალოდ მოქმედ სამართლად მოიაზრება. ,,ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 48.1 მუხლის თანახმად, საკანონმდებლო აქტს აქვს პირდაპირი მოქმედების ძალა, მიუხედავად იმისა მიღებულია (გამოცემულია) თუ არა მის საფუძველზე ან მის შესასრულებლად კანონქვემდებარე აქტი.

სახლის ი. თ.-ს საკუთრებაში ყოფნას სასამართლოს აზრით ადასტურებს მის მიერ წარმოდგენილი ავტომანქანის ტექნიკური პასპორტი, სანოტარო წესით დამოწმებული 04.11.87წ. კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობა, უძრავი ქონების ნებაყოფლობითი დაზღვევის, საგადასახადო უწყებების, გადასახადის ქვითრები, საბინაო წიგნის ჩანაწერები. უფლების დასადასტურებლად სხვა წერილობითი მტკიცებულებების წარდგენა დაუშვებლად იქნა მიჩნეული. მესაკუთრედ აღიარების დამაბრკოლებელ აქტს არ წარმოადგენს საქართველოს პარლამენტის 27.12.01წ. დადგენილება, რომლის კონსტიტუციურობის შემოწმებისას საკონსტიტუციო სასამართლოს კოლეგიის წევრთა შორის გამოვლინდა აზრთა სხვადასხვაობა და მიეთითა, რომ სახელმწიფოს მხრიდან ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობა სპობს არა თავად ვალდებულებას, არამედ პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძველს წარმოადგენს. მართალია, სახელმწიფო ვერ უზრუნველყოფს ი. თ.-ს მიერ ქ. სოხუმში იძულებით მიტოვებული უძრავი ქონების ხელყოფის აღკვეთას ან ამ ქონებით თავისუფალი ფლობა-განკარგვის და სარგებლობის რეალიზებას, მაგრამ საქართველოს სახელმწიფოს, რომელსაც ევალება საერთაშორისო სამართლის პრინციპების დაცვით ნებისმიერი ხერხით და საშუალებით ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენა, სრულიად დაუბრკოლებლად შეუძლია ცნოს ასეთ ქონებაზე დევნილი მოსარჩელის უფლება, გაატაროს იგი მესაკუთრედ რეგისტრაციაში. სასამართლო კოლეგიამ სარჩელზე უარის თქმის საფუძვლად არ მიიჩნია საქართველოს პრეზიდენტის 14.02.06წ. ¹124, 08.04.06წ. ¹255 ბრძანებულებები, საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრის 31.03.06წ. ¹30 ბრძანება, დევნილებისათვის არც ერთ საკანონმდებლო აქტს არ ჩამოურთმევია იძულებით მიტოვებულ ქონებაზე მესაკუთრედ აღიარება, სასამართლო წესით სათანადო რეგისტრაციის მოთხოვნა, თუ მოთხოვნა აკმაყოფილებს მოქმედ კანონმდებლობას. ხსენებული აქტები არ არის იმ სამართლებრივი ნორმების შემცველი, რითაც ი. თ.-ს შეექმნებოდა დაბრკოლება – მოეთხოვა აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილება და სკ-ის 170-ე, 183-184-ე მუხლებით რეგლამენტირებული უფლებების რეალიზება.

კოლეგიამ მიუთითა, რომ ი. თ.-ს ჩაწერა საბინაო წიგნში, საბჭოური ,,ჩაწერის ინსტიტუტი” იმდროინდელი კანონმდებლობით წარმოადგენდა სახლის პირად საკუთრებაში ფლობის, სარგებლობის და განკარგვის უტყუარ დამადასტურებელ საბუთს. საქართველოს პრეზიდენტის და საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრის ის სამართლებრივი აქტები, რითაც დადგინდა დევნილების უძრავი ქონების წინასწარი რეგისტრაციის წესი და პირობები არ შეიცავენ ისეთ ნორმებს, დათქმებს და აკრძალვებს, რომელთა მიხედვითაც სასარჩელო წარმოებით არ შეიძლებოდეს ი. თ.-ს მოთხოვნის გადაწყვეტა. ეს ორი სამართლებრივი გზა და საშუალება დევნილ პირთა უძრავი ქონების აღრიცხვა-რეგისტრაციისა, არ გამორიცხავს ერთიმეორეს, პირიქით ისინი ერთმანეთს ავსებენ. სასამართლომ მიუთითა, რომ ი. თ.-ს უფლება ქ. სოხუმში იძულებით მიტოვებულ სახლზე რეგისტრირებული ჰქონდა ამავე ქალაქის ტექაღრიცხვის სამსახურში, ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ» კანონის 33-ე მუხლის თანახმად ტექინვენტარიზაციის სამსახურში ამ სამსახურის ლიკვიდაციამდე რეგისტრირებული უფლებები მიიჩნევა საჯარო რეესტრში პირველადი რეგისტრაციის განხორციელების საფუძვლად.

სოხუმის რაიონულ და სოხუმის საქალაქო სასამართლოს 08.06.06წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ და ი. თ.-მ, რომელმაც პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება გაასაჩივრა იმ ნაწილში, რომელშიც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 04.06.07წ. განჩინებით ,,მმართველობისა და თვითმმართველობის შესახებ” ორგანული კანონის საფუძველზე, ქ. სოხუმის მერიის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა აფხაზეთის ა.რ. მთავრობა.

სააპელაციო სასამართლოს 27.03.08წ. განჩინებით ი. თ.-ა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა სოხუმის რაიონული და სოხუმის საქალაქო სასამართლოს 08.06.08წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატა სსკ-ის 390.3 მუხლის ,,გ” ქვეპუნქტზე მითითებით აღნიშნა, რომ პალატა სრულად ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სამართლებრივ დასკვნებს, რის შედეგადაც დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ი. თ.-ა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ. ი. თ.-მ სააპელაციო პალატის განჩინება გაასაჩივრა იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სააპელაციო საჩივარი და არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა უძრავი ქონების თავისუფალი ფლობისა და განკარგვის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით. კასატორი ,,ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონით დადგენილი ნორმატიული აქტების იერარქიაზე, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლზე, სკ-ის 170-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ვალდებულია არამხოლოდ აღიაროს უფლება, არამედ უზრუნველყოს ამ უფლების დაცვა. ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ” კანონის 5.1 მუხლის ,,მ” და ,,მ¹” ქვეპუნქტებზე დაყრდნობით კასატორმა მოითხოვა აგრეთვე სააპელაციო პალატის განჩინების იმ ნაწილში გაუქმება, რომლითაც მას დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა. დამატებითი საკასაციო საჩივრით ი. თ.-მ მოითხოვა საქართველოს მთავრობისათვის ი. თ.-ს უფლებების საერთაშორისო სასამართლოში წარმოდგენის დავალება.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე ცნობილი იქნა მთელი სახლის მესაკუთრედ სკ-ის 1306-1503-ე მუხლების და კონსტიტუციის 21-ე მუხლის იგნორირებით, სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია აწგარდაცვლილი ლ. თ.-ს და მისი დანაშთი ქონების მემკვიდრეობის საკითხებზე. კასატორი არ ეთანხმება მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ საქართველოს საკანონმდებლო სივრცეში არ მოიპოვება ნორმატიცული აქტი ან ნორმა, რომლის მიხედვითაც შეუძლებელია ი. თ.-ს სახლის მესაკუთრედ აღივარება და რეგისტრაცია. დევნილთა უფლებების აღრიცხვა და წინასწარი რეგისტრაცია ხორციელდება საქართველოს პრეზიდენტის 08.04.06წ. ¹255 ბრძანებულებებით დამტკიცებული წესის შესაბამისად, რომლის 4.3 მუხლის თანახმად დაინტერესებული პირი ვალდებულია წარმოადგინოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს მიერ გაცემული სააღრიცხვო მოწმობა და საკადასტრო გეგმა და ასევე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დამადასტუოებელი ერთ-ერთი საბუთი. კასატორი აღნიშნავს, რომ ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობით არის ერთი ერთეული, შენობა არ წარმოადგენს ნაკვეთისაგან დამოუკიდებელ ცალკე უფლების ობიექტს. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს საქართველოს ტერიტორიის ,,აერო-კოსმოსური” ფოტოგადაღება, უცნობია ნაკვეთი ზუსტი ადგილმდებარეობა, რის გამოც უძრავ ნივთზე ი. თ.-ს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია აუცილებლად გამოიწვევს მეზობელი უძრავი ნივთების გადაფარვას. სასამართლომ არასწორად განმარტა ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ” კანონის 33-ე მუხლი, ამ ნორმის შესაბამისად მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია ტექინვენტარიზაციის ბიუროს სააღრიცხვო ბარათში არსებული ჩანაწერი და უძრავი ნივთის ტექპასპორტი. კასატორი თვლის, რომ საქმე განხილულ იქნა საპროცესო ნორმების დარღვევით, მოსარჩელე თავდაპირველად ითხოვდა უძრავ ნივთზე საკუთრების რეგისტრაციას, სსკ-ის 83-ე მუხლის დარღვევით სასარჩელო მოთხოვნა გაიზარდა მოსამზადებელი სტადიის დამთავრების შემდეგ. კასატორი აღნიშნავს აგრეთვე, რომ მავალდებელი სარჩელის წარდგენის უფლება იმ პირს გააჩნია, რომელსაც მიმართული აქვს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის. სასამართლოში სარჩელის აღძვრამდე ი. თ.-ს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის არ მიუმართავს. კასატორი არ ეთანხმება აგრეთვე პირველი ინსტანციის სასამართლოს ტერიტორიულ განსჯადობას და თვლის, რომ სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლო კოლეგიას უნდა განეხილა.

საკასაციო სასამართლოს 26.11.08წ. განჩინებით სააგენტოს და ი. თ.-ს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად. საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორებმა ი. თ.-მ და სააგენტოს წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირეს თავიანთ საკასაციო საჩივრებს. აფხაზეთის ა.რ. მთავრობის და საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს წარმომადგენლებმა ი. თ.-ს საკასაციო საჩივარი არ ცნეს მოთხოვნის უსაფუძვლობის გამო და მხარი დაუჭირეს სააგენტოს საკასაციო საჩივარს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ ი. თ.-ს და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

უძრავი ქონების თავისაფალი ფოლობისა და განკარგვის ადმინისტრაციულ ორგანოზე უზრუნველყოფის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის საფუძვლად ი. თ.-ა უთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლს, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ელ მუხლს, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლს. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი იცავს საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლებას. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის თანახმად ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრების შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგელობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ზემოაღნიშნულთან ერთად, საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპის კონვენციის” პირველი ოქმის რატიფიცირების შესახებ” საქართველოს პარლამენტის 27.12.01წ. დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, პირველი ოქმის პირველი მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება იმ პირებზე, რომლებსაც ,,იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” კანონის შესაბამისად მინიჭებული აქვთ ან მიენიჭებათ დევნილთა სტატუსი ამ სტატუსის მინიჭების გარემოებების აღმოფხვრამდე. ხსენებული დადგენილებით სახელმწიფომ იკისრა ვალდებულება უზრუნველეყო დევნილთა მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე არსებული საკუთრების მიმართ ქონებრივი უფლებების განხორციელება შესაბამისი მიზეზების აღმოფხვრის შემდეგ. დადგენილების მე-8 პუნქტში აღინიშნა, რომ აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონში არსებული ვითარების გამო საქართველომ განაცხადა, რომ მოკლებულია შესაძლებლობას იკისროს პასუხისმგებლობა ამ კონვენციისა და მისი დამატებითი ოქმის დებულებათა დაცვაზე, ამ რეგიონში საქართველოს იურისდიქციის განხორციელების შესაძლებლობის აღდგენამდე საქართველომ მოიხსნა პასუხისმგებლობა აღნიშნულ ტერიტორიაზე თვითგამოცხადებული, უკანონო ხელისუფლების ორგანოების მიერ პირველი ოქმის დებულებათა დარღვევაზე. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 16.11.04წ. გადაწყვეტილების მიხედვით არ დაკმაყოფილდა მოქ. ა. თ.-ს კონსტიტუციური სარჩელი საქართველოს პარლამენტის 27.12.01წ. დადგენილების მე-2 და მე-8 პუნქტების არაკონსტიტუცირობის თაობაზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ი. თ.-ს სასარჩელო მოთხოვნის ის ნაწილი, რომლითაც მოსარჩელე მოითხოვდა მისი საკუთრებით სარგებლობის, ფლობისა და განკარგვის უფლების უზრუნველყოფის ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დავალებას, მართებულად არ დაკმაყოფილდა. ი. თ.-ს ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილება იქნებოდა არსებული ვითარებისადმი ანგარიშის გაუწევლობა, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის იმის შესრულების დაკისრებას, რისი განხორციელებაც მას არ შეუძლია, შესრულების პირობების ანგარიშის გაუწევლობას არაფერი აქვს საერთო უფლების რეალურ დაცვასთან. ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის” კონვენციის 1-ლი მუხლით გათვალისწინებული სახელმწიფოს ვალდებულება «ყველას» მიმართ, რათა მან უზრუნველყოს კონვენციით განსაზღვრული უფლებები და თავისუფლებები, გულისხმობს სახელმწიფოს სუვერენიტეტს მისთვის დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე განახორციელოს სახელმწიფო ფუნქციები, ე.ი. გაავრცელოს თავისი იურისდიქცია სრულად-საკანონმდებლო, აღმასრულებელ, სასამართლო სფეროში. სახელმწიფოს იურისდიქცია შეიძლება გავრცელდეს მხოლოდ იმ ტერიტორიაზე, რომელსაც ის სრულად აკონტროლებს, სადაც აქვს შესაძლებლობა დაუბრკოლებლად უზრუნველყოს საკანონმდებლო, აღმასრულებელი, სასამართლო ორგანოების საქმიანობა. იურისდიქციის სწორედ ასეთ გაგებას ამკვიდრებს ევროსასამართლოს პრაქტიკა (,,ილაშკუ და სხვები მოლდოვეთის და რუსეთის წინააღმდეგ” პ. 312, «ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ»პ. 138). სუვერენიტეტის ფორმალური გამოვლინება (აფხაზეთის ა.რ. კონსტიტუცია, მთავრობა და სხვ.) არ ადასტურებს აფხაზეთის ა.რ. ტერიტორიაზე იურისდიქციის ფაქტობრივ განხორციელებას. განსაკუთრებულ გარემოებებში დაიშვება სახელმწიფოს მთელ ტერიტორიაზე იურისდიქციის განხორციელების შეზღუდვა. აღნიშნულს შესაძლოა ადგილი ჰქონდეს უცხოური სახელმწიფოს მიერ სეპარატისტული სახელმწიფოს შექმნის ხელშეწყობის, სხვა სახელმწიფოს მიერ ტერიტორიის ოკუპაციის შემთხვევაში(«ლოიზიდუ თურქეთის წინააღმდეგ», «კიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ»). ,,ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ” საქართველოს კანონის თანახმად, აფხაზეთის ა.რ. ტერიტორია ოკუპირებულია, მასზე ვრცელდება განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი, რაც სხვა შეზღუდვებთან ერთად გულისხმობს შეზღუდვებს ოკუპირებულ ტერიტორიაზე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით გარიგების დადებაზე, მემკვიდრეობის გზით ქონების შეძენაზე და სხვ.. ოკუპირებულ ტერიტორიებზე საქართველოს კონსტიტუციით განსაზღვრული ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებების დარღვევისათვის პასუხისმგებლობა, მიყენებული ზიანის ანაზღაურება ეკისრება რუსეთის ფედერაციას. ვინაიდან, ეფექტური მართლმსაჯულება და ზოგადად სამართლიანობა გულისხმობს ობიექტური სინამდვილის, ჭეშმარიტი ფაქტების საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღებას, შეუძლებელია სადავო საკითხის გადაწყვეტა იმის უგულებელყოფით, რომ სადღეისოდ საქართველო ვერ ახორციელებს აფხაზეთის ა.რ. ტერიტორიაზე იურისდიქციას, შესაბამისად, სასამართლო მოკლებულია აფხაზეთის ა.რ. ორგანოებისათვის არაკონტროლირებად ტერიტორიაზე რაიმე ქმედების განხორციელების დავალების შესაძებლობას. შექმნილი ვითარების შეცვლასა და დევნილის საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნებას უკავშირებს დევნილის უფლების აღდგენას ,,იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” კანონის მე-7 მუხლი, რომლის თანახმად დევნილის საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნების შემთხვევაში აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის შესაბამისი ორგანოები, მათ შორის ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრო, უზრუნველყოფენ მისთვის საქართველოს კონსტიტუციით მინიჭებული უფლებების განხორციელებას, იღებენ ზომებს, რათა დევნილის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე შეიქმნას უსაფრთხო ცხოვრებისათვის აუცილებელი სოციალურ-ეკონომიკური პირობები; დევნილს, მის კანონიერ მემკვიდრეს დაუბრუნდეს პირადი საკუთრება, მათ შორის საცხოვრებელი სახლი და მასზე განპირობებული საკარმიდამო ნაკვეთი იმ მომენტისათვის არსებული სახით. მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს საცხოვრებელი ადგილის ნიშნით დისკრიმინაციას, სახელმწიფოს არ ეხსნება ვალდებულება დევნილთა წინაშე, საქართველოს კანონმდებლობის ზემოაღნიშნული ნორმებით გადავადებულია მისი შესრულება. საქართველო ეროვნული და საერთაშორისო სამართლის ფარგლებში ყველა ღონეს ხმარობს ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე საკუთარი იურისდიქციის სრულად აღდგენისათვის. საკუთრების დაცვის გადავადებით არ ირღვევა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, რომელიც იცავს მესაკუთრეს სახელმწიფოს დაუსაბუთებელი და სამართლებრივად გაუმართლებელი ჩარევისაგან.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და კანონშეუსაბამოდ თვლის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით ი. თ.-ის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრებას. საქმის მასალებში დაცული დოკუმენტაციის თანახმად ი. თ.-ა არის მე-2 ჯგუფის ინვალიდი. ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,მ” ქვეპუნქტის თანახმად ინვალიდები თავისუფლდებიან საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახლმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და თვლის, რომ არ არსებობდა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით ი. თ.-თვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრების საკანონმდებლო საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ვერ იქონიებს მსჯელობას ი. თ.-ს მოთხოვნაზე, რომელიც ეხება საქართველოს მთავრობისათვის ი. თ.-ს უფლებების საერთაშორისო სასამართლოში წარმოდგენის დავალებას, რათა ლოიზიდოს (ლოიზიდოუ) საქმის მსგავსად (ლოიზიდო და კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ) რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ ი. თ.-ს და საქართველოს მთავრობის ერთობლივი სარჩელი იქნეს წარდგენილი. სსკ-ის 406-ე მუხლის თანახმად დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება საკასაციო სასამართლოზე არ დაიშვება. ხსენებული საკითხი მოსარჩელეს ქვემდგომ სასამართლო ინსტანციებში არ დაუყენებია, შესაბამისად ამ საკითხთან დაკავშირებით ქვემდგომ სასამართლო ინსტანციებს მსჯელობა არ ჰქონიათ, საქართველოს მთავრობა სარჩელზე მოპასუხედ მოწვეული არ ყოფილა, რაც გამორიცხავს ამ მიმართულებით გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების შემოწმებას.

სააპელაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც ი. თ.-ა ცნობილ იქნა ქ. სოხუმში, ...-ის ¹21-ში მდებარე სახლის მესაკუთრედ და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს დაევალა საკუთრების უფლებით რეგისტრაციაში ი. თ.-ს გატარება და მის სახელზე საკუთრების უფლებით უძრავი ქონების აღრიცხვა არ არის დასაბუთებული, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის. სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების თანახმად, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა იმის გამო, რომ სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე¹” ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლერივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებული არ არის, სააპელაციო სასამართლოს დავის საგანზე საერთოდ არ უმსჯელია, არ აღუნიშნავს ის ფაქტობრივი ან/და სამართლებრივი საკითხები, რომლებსაც დაეთანხმა სასამართლო. სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივი გარემოებებით, ამ გარემოებათა დადგენის გარეშე საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს სააპელაციო პალატის განჩინების კანონიერებაზე. სსკ-ის 377-ე მუხლის თანახმად სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, ხოლო შემოწმების შედეგები აისახება სასამართლოს აქტში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აგრეთვე განსახილველი საკითხის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა ვალდებული იყო ემსჯელა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივარში მითითებულ არგუმენტებზე, რომელშიც ი. თ.-ს სააპელაციო საჩივრისაგან განსხვავებით, მითითებული იყო ისეთ საკითხებზე, რომლებზედაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში საერთოდ არ უმსჯელია, კერძოდ, აპელანტი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო უთითებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ” კანონის მოთხოვნათა იგნორირებით უძრავი ქონების უფლების რეგისტრაციაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდესის 83-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების დარღვევით საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების შემდეგ, მოპასუხის წინასწარი თანხმობის გარეშე, სარჩელის საფუძვლის და საგნის არსებით შეცვლაზე (აპელანტი უთითებდა, რომ მოსარჩელემ დაამატა ქონების მესაკუთრედ აღიარების, ასეთის ფლობა-განკარგვის მოთხოვნა), სასკ-ის მე-13 მუხლის დარღვევით პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინებების მოპასუხე მხარისათვის ჩაუბარებლობაზე, სსკ-ის მე-4, 83-ე, 31-ე, 35-ე მუხლების მოთხოვნათა იგნორირებით საქმის განხილვაზე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევით ჩამოყალიბებაზე. ამდენად, გაუგებარია თუ რას დაეთანხმა და რა გაიზიარა სააპელაციო პალატამ მაშინ, როდესაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვტილება საერთოდ არ შეიცავდა რაიმე მსჯელობას მითითებულ საკითხებზე, შესაბამისად საფუძველს მოკლებულია სააპელაციო პალატის მითითება 390-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,გ” ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

სააპელაციო სასამართლო, დაეთანხმა რა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, 04.11.1987წ. სანოტარო წესით დამოწმებული კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობის და საბინაო წიგნის ჩანაწერის საფუძველზე, ი. თ.-ა აღიარა ქ. სოხუმში, ...-ის ¹21-ში მდებარე სახლის მესაკუთრედ. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ი. თ.-ს დას ლ. თ.-ს გააჩნდა წილი (1/2) იმ უძრავ ქონებაში, რომელიც სასამართლოს მიერ ი. თ.-ს საკუთრებად იქნა აღიარებული. სკ-ის 1336-ე მუხლით განსაზღვრული მეორე რიგის მემკვიდრის – გარდაცვლილის ძმისათვის მემკვიდრედ აღიარება ითვალისწინებდა მომდევნო რიგის მემკვიდრეთა და ანდერძით დანიშნულ მემკვიდრეთა არარსებობის დადგენას. არც პირველი და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს არ უმსჯელია აწ გარდაცვლილი მოსარჩელის დის – ლ. თ.-ს და მისი დანაშთი ქონების მემკვიდრეობის საკითხებზე, სამოქალაქო კოდექსის იმ მუხლებზე, რომლითაც დადასტურდა აწ გარდაცვლილი ლ. თ.-ს სახლთმფლობელობის წილზე მოსარჩელის მემკვიდრეობა. ამ მიმართებით გაურკვეველია თუ რა ფაქტობრივი გარემოებებისა და სამართლებრივი საფუძვლებით იხელმძღვანელა სასამართლომ, რა მიიჩნია დადგენილად და რომელი ნორმა გამოიყენა, მაშინ როდესაც სსკ-ის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

საქართველოს პრეზიდენტის 14.02.06წ. ¹124 ბრძანებულების საფუძველზე საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს დაევალა კონფლიქტის ზონაში არსებული უძრავი ქონების აღრიცხვა და მონაცემთა ბაზის ფორმირება. ზემოაღნიშნული ბრძანებულების საფუძველზე საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრის 31.0306წ, ¹30 ბრძანებით დამტკიცებული ,,აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკასა და ცხინვალის რეგიონში არსებული უძრავი ქონების აღრიცხვის წესის” თანახმად არაკონტროლირებად ტერიტორიაზე არსებული უძრავი ქონება აღირიცხება საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროში, კონფლიქტამდე უძრავი ქონებით მოსარგებლე/მობინადრე ფიზიკური ან იურიდიული პირის მიერ, უძრავი ქონების ,,დეკლარაციის” სათანადო წესით შევსების საშუალებით, რაც ქმნიდა მიწის ნაკვეთის და მასზე განთავსებული უძრავი ქონების სამინისტროს ბეჭდით დამოწმებული ,,სააღრიცხვო მოწმობის” გაცემის საფუძველს. სასამართლომ ისე დაავალა საჯარო რეესტრის სამსახურს უძრავი ქონების მესაკუთრედ ი. თ.-ს აღრიცხვა, რომ არ დაუდგენია უძრავი ქონების ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს შესაბამის სტრუქტურულ ერთეულში რეგისტრაციის, უძრავ ქონებაზე ,,სააღრიცხვო მოწმობის” და საკადასტრო გეგმის გაცემის, მოსარჩელის მიერ საქართველოს პრეზიდენტის 08.04.06წ. ¹255 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესის თანახმად უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წინასწარი რეგისტრაციის გავლის, უძრავი ნივთის სამართლებრივი მდგომარეობის საკითხი.

სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის თანახმად შენობა-ნაგებობა წარმოადგენს მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს, არსებითი შემადგენელი ნაწილის ბედი მთლიანადაა დაკავშირებული მიწის ნაკვეთთან. ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ” კანონის მე-14 მუხლის, ამჟამად მოქმედი ,,საჯარო რეესტრის შესახებ” 19.12.08წ. კანონის მე-11 მუხლის თანახმად, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში რეგისტრირდება უძრავ ნივთზე უფლებები და მისი საკადასტრო მონაცემები. ვინაიდან შენობაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია იმთავითვე გულისხმობს მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას, რეგისტრაციის დავალება საჭიროებდა ნაკვეთის ოდენობის გარკვევას.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა რა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი მოსაზრებები სარჩელზე უარის თქმის საფუძვლად არ მიიჩნია საქართველოს პრეზიდენტის 08.04.06წ. ¹255 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და ცხინვალის რეგიონში არსებული უძრავი ქონების წინასწარი რეგისტრაციის წესი”. აღნიშნულთან მიმართებაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომელიც გაზიარებულ იქნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ, წინააღმდეგობრივია. საქართველოს პრეზიდენტის 08.04.06წ. ¹255 ბრძანებულებით დამტკიცებული უძრავი ქონების რეგისტრაციის წესის 10.2 მუხლის თანახმად, უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის საფუძველს წარმოადგენს საჯარო რეესტრში აღნიშნული ქონების წინასწარი რეგისტრაცია, ხსენებული ნორმის თანახმად, საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების რეგისტრაციის წინაპირობას წარმოადგენს აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და ცხინვალის რეგიონში საქართველოს იურიდისდიქციის სრულად აღდგენა. აღნიშნულის მიუხედავად, პირველი ინსტანციის სასამართლო ერთის მხრივ მიიჩნევს, რომ საკანონმდებლო სივრცეში არ მოიპოვება ნორმატიული აქტი ან ნორმა, რომლის მიხედვითაც შეუძლებელია ი. თ.-ს უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარება და საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, ხოლო მეორეს მხრივ რეგისტრაციის უფლების დასადასტურებლად უთითებს საქართველოს კონსტიტუციისა და საერთაშორისო აქტების ნორმების პირდაპირ მოქმედების ძალაზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საერთო იურისდიქციის სასამართლო უფლებამოსილია უარი თქვას ნორმის გამოყენებაზე და დავის გადასაწყვეტად გამოიყენოს იერარქიით ზემდგომი ნორმატიული აქტი (ინციდენტური კონტროლი), სსკ-ის 6-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ადგენს, რომ თუ საქმის განმხილველი სასამართლოს აზრით კანონს არ შეესაბამება კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, სასამართლო გამოიტანს გადაწყვეტილებას კანონის მიხედვით. სასამართლოს უფლება უარი თქვას ნორმის გამოყენებაზე მისი კონსტიტუციასთან შეუსაბამობის გამო, კონსტიტუციის პირდაპირი მოქმედების ძალის გათვალისწინებით, შესაძლებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, აღნიშნულს ადასტურებს ,,საერთო სასამართლოების შესახებ” ორგანული კანონის 7.3 მუხლი. ამასთანავე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ეს უფლება გულისხმობს იერარქიით ქვემდგომი ნორმატიული აქტის სასამართლოს მიერ გამოყენებაზე უარის თქმის საფუძვლიან დასაბუთებას, ინციდენტური კონტროლის უფლება სასამართლოს აქვს იმ შემთხვევაში, უკეთუ სადავო საკითხი პირდაპირ, ცხადად და ერთმნიშვნელოვნად არის ასახული კონსტიტუციის ნორმაში, წინააღმდეგ შემთხვევაში საერთო სასამართლომ უნდა მიმართოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დასაბუთებული წარდგინებით.

კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი დაუშვებლად მიიჩნევს საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმებას. უძრავი ქონების რეგისტრაციის დროებითი წესი ახდენს საკუთრების რეალურ აღიარებას, დევნილთა მუდმივ საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნების შემთხვევაში მოხდება საჯარო რეესტრის მუდმივი რეგისტრაცია. აღნიშნული შეესაბამება ,,იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” კანონის მე-7 მუხლს, რომლის მიხედვით თუ დევნილი, ამ კანონის 1-ლი მუხლის 1-ელ პუნქტში ჩამოთვლილი მიზეზების აღმოფხვრის შემდეგ დაბრუნდება საცხოვრებელ ადგილას, აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის შესაბამისი ორგანოები უზრუნველყოფენ მისთვის კონსტიტუციით მინიჭებული უფლებების განხორციელებას, პირადი საკუთრების, მათ შორის საცხოვრებელი სახლის და მასზე გაპიროვნებული საკარმიდამო ნაკვეთის იმ მომენტისათვის არსებული სახით დაბრუნებას. საკუთრებას, როგორც უფლებას, რომელიც გათვალისწინებულია კონსტიტუციის 21-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით, სახელმწიფო აღიარებს, რაც შეეხება მის უზრუნველყოფას, მისი განხორციელება საკუთრების შინაარსის რეალური გამოვლინების აზრით ვერ ხერხდება დევნილთა საცხოვრებელ ადგილას არსებული სეპარატისტული რეჟიმების გამო სააპელაციო სასამართლოს არ დაუსაბუთებია კონსტიტუციით აღიარებული საკუთრების უფლების დარღვევა დროებითი რეგისტრაციით, რომლითაც სახელმწიფო ასახავს ფაქტობრივ მდგომარეობას. ამდენად, არ არის დასაბუთებული სადავო სამართალურთიერთობების მიმართ საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების წინასწარი რეგისტრაციის წესის მომწესრიგებელი ნორმატიული აქტების გამოყენებაზე უარის თქმა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება ი. თ.-ს სახელზე უძრავი ქონების საკუთრების უფლებით რეგისტრაციის შესახებ არის დაუსაბუთებელი, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე” ქვეპუნქტის თანახმად, წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს. საკასაციო პალატა საჭიროდ თვლის მოთხოვნის ამ ნაწილში საქმის გარემოებათა დამატებით გამოკვლევას, სსკ-ის 377-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სრულყოფილ შემოწმებას. ამდენად, სსიპ საჯარო რეესტრის სააგენტოს საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივი დაკმაყოფილებით, სსკ-ის 412-ე მუხლის შესაბამისად, საქმე ამ ნაწილში ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. რაც შეეხება ი. თ.-ს საკასაციო საჩივარს, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მისი მოთხოვნა სააპელაციო პალატის განჩინების იმ ნაწილში გაუქმების შესახებ, რომელიც ეხება მისთვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრებას უნდა დაკმაყოფილდეს, ი. თ.-ს საკასაციო საჩივარი დანარჩენ ნაწილში უსაფუძვლოა და სსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. თ.-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 27.03.08წ. განჩინება ი. თ.-თვის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში. ი. თ.-ს საკასაციო საჩივარი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს, უცვლელად დარჩეს გასაჩივრებული განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ი. თ.-ს სასარჩელო მთხოვნა ქ. სოხუმის მერიისათვის მოსარჩელის კუთვნილი ქონების თავისუფალი ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის უზრუნველყოფის თაობაზე;

2. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 27.03.08წ. განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც ი. თ.-ა ცნობილ იქნა ქ. სოხუმში, ...-ის ¹21-ში მდებარე სახლის მესაკუთრედ და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს დაევალა საკუთრების უფლებით რეგისტრაციაში ი. თ.-ს გატარება და მის სახელზე საკუთრების უფლებით უძრავი ქონების აღრიცხვა. საქმე ამ ნაწილში ხელახალი არსებითი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.