ბს-865-832(3კ-08) 29 იანვარი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, მარიამ ცისკაძე

სხდომის მდივანი – ქ. მაღრაძე

კასატორი (მოწინააღმდეგე მხარე) - ი/მ ,,....”

მოწინააღმდეგე მხარეები (კასატორები) - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია) და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილება

დავის საგანი - ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2007 წლის 10 ივლისს ინდმეწარმე “...” სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხე ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) მიმართ, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ რეგისტრირებულია საგადასახადო ინსპექციაში ინდმეწარმედ და ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას ქ. ზესტაფონში და არ ექვემდებარება დღგ-ს გადამხდელად სავალდებულო რეგისტრაციას, მაგრამ 2006 წლის ოქტომბრიდან ნებაყოფლობით გატარდა რეგისტრაციაში დღგ-ს გადამხდელად.

2006 წლის ოქტომბერში საგადასახადო ინსპექციას წარუდგინა დღგ-ს გადასახადის ყოველთვიური დეკლარაცია და ანგარიშ-ფაქტურები, რომელთა მიხედვით, მის მიერ გადახდილი დღგ უნდა ჩათვლილიყო გადახდილად, მიუხედავად ამისა, მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ, 2007 წლის 31 აგვისტოს სერია - ბბ04¹307764, 2006 წლის 17 აგვისტოს სერია ბბ67¹008941 და 2006 წლის 3 აგვისტოს სერია ბბ70¹058768 ანგარიშ-ფაქტურებზე დააკისრა დღგ- 3266 ლარი. აღნიშნული ანგარიშ-ფაქტურები ჩაბარებულია საგადასახადო ინსპექციაში და საქონლის რეალიზაცია მოხდა მას შემდეგ, რაც რეგისტრაციაში გატარდა დღგ-ს გადამხდელად, შესაბამისად დღგ-საც იხდიდა. იმის გამო, რომ არასწორად დაერიცხა გადასახდელად - 3266 ლარი, დაერიცხა ჯარიმებიც, სულ - 13880,50 ლარი, რაც, მოსარჩელის მოსაზრებით, არამართებულია და უნდა გაუქმდეს, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის 222-ე მუხლის შესაბამისად, ნებაყოფლობით დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციის შემთხვევაში, გადახდის ვალდებულება წარმოიშობა მას შემდეგ, რაც ძალაში შევა დღგ-ის გადახდის სერტიფიკატი, რომელიც მის შემთხვევაში დათარიღებულია 2006 წლის 1 ოქტომბრით, ე.ი მას კანონიერად აქვს გადახდილი დღგ დადგენილ ვადაში.

საგადასახადო კოდექსის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, დღგ-ს ჩათვლა არ წარმოებს ანგარიშ-ფაქტურებზე, რომლებიც არის წარმოდგენილი მყიდველის მიერ დღგ-ს საანგარიშო პერიოდის დამთავრებიდან არა უგვიანეს 45 დღისა. მოსარჩელის განმარტებით, მის შემთხვევაში აგვისტოში შემოტანილ საქონელს რეალიზაცია გაუკეთდა ოქტომბერში, დღგ კიG გადაიხადა იმ დროს, როცა გადამხდელად გატარდა რეიგსტრაციაში. G

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საგადასახადო მოთხოვნისა და სამართალდარღვევის ოქმების: ¹¹002158, 002159 _ ბათილად ცნობას და მოპასუხის დავალდებულებას დღგ - 3266 ლარისა და ჯარიმის - 10614 ლარის ჩამოწერის თაობაზე.

2007 წლის 18 ოქტომბერს მოსარჩელემ საქალაქო სასამართლოში წარადგინა დაზუსტებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა უკანონო გადასახადის გადასახადისაგან გათავისუფლება, დღგ-ს გადახდილად ჩათვლა თავდაპირველ სარჩელში დაყენებული მოთხოვნის მიხედვით, ინკასოს მოხსნა და მოპასუხისათვის ადვოკატის მომსახურების - 400 ლარისა და სახელმწიფო ბაჟის 100 ლარის გადახდის დაკისრება.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 9 ნოემბრის საოქმო განჩინებით საქმში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ი/მ ,,....” სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი/მ “...”.

აპელანტი სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით ინდმეწარმე “.....” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ინდმეწარმე “....” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ინდმეწარმე “.....” სასარჩელო მოთხოვნაზე _ ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2007 წლის 26 თებერვლის ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნის დღგ-ს ძირითადი თანხის 3266 ლარის ბათილად ცნობის ნაწილში, შეწყდა საქმის წარმოება დასაშვებობის მოთხოვნების დარღვევის გამო; ბათილად იქნა ცნობილი ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2007 წლის 30 მარტის ¹¹ 002158, 002159 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმები, 2007 წლის 10 აპრილის ¹¹ 07/436, 07/441 ბრძანებები და 2007 წლის 13 აპრილის ¹95 საგადასახადო მოთხოვნა დღგ-ს ჯარიმის 10614,50 ლარის დაკისრების ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი/მ “....”, რომელიც სამეწარმეო საქმიანობას ეწევა ქ. ზესტაფონში, .... ქუჩის ¹109-ში, 2006 წლის 1 ოქტომბრიდან გადამხდელად რეგისტრაციაში გატარდა და მიიღო შესაბამისი სერტიფიკატი ¹074911. მან 2006 წლის ოქტომბრის თვის დღგ-ს ყოველთვიური დეკლარაცია ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) ზესტაფონის განყოფილებაში იმავე წლის 15 ნოემბერს წარადგინა, რომელიც ქუთაისის რეგიონალურ ცენტრში მეორე დღესვე _ 16 ნოემბერს გადაიგზავნა. ინდმეწარმე “....” დეკლარაციაში ჩათვლის მისაღებად წარადგინა: სერია ბბ-70 ¹058768 (03.08.2006), სერია ბბ-67 ¹008941 (17.08.2006), სერია ბბ-04 ¹307762 (31.08.2006) ანგარიშ-ფაქტურების მესამე პირები, რომლებითაც საქონელი მიღებული ჰქონდა, მაგრამ დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციამდე ნაშთად გააჩნდა. ქუთაისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექციამ) დღგ-ს ჩასათვლელად მისაღები თანხა, სულ 3266 ლარი აღუდგინა გადასახდელად. 2007 წლის 26 თებერვალს წარუდგინა ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნა დღგ-ს ძირითად გადასახადზე - 3266 ლარზე, ხოლო სკ-ის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, 2007 წლის 30 მარტს მის მიმართ შედგენილ იქნა: ¹002158 სამართალდარღვევის ოქმი საქართველოს სკ-ის 132-ე მუხლის პირველი ნაწილით (დაჯარიმებულ იქნა 816,50 ლარით) და ¹002159 სამართალდარღვევის ოქმი საქართველოს სკ-ის 138-ე მუხლით.

ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) უფროსის 2007 წლის 10 აპრილის ¹07/436, 07/441 ბრძანებებით ი/მ “...” პასუხისმგებლობის ზომად სანქციის სახით განესაზღვრა ჯარიმა, შესაბამისად - 816,50 და 9798 ლარით. ამავე რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) უფროსის ხელმოწერით ინდმეწარმე “....” მიმართ 2007 წლის 13 აპრილს საგადასახადო კოდექსის 132-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 138-ე მუხლის საფუძველზე მიღებულ იქნა ¹95 საგადასახადო მოთხოვნა 10164,50 ლარის ჯარიმაზე. 2007 წლის 14 სექტემბერს საგადასახადო ინსპექციის მიერ სკ-ის 89-ე მუხლის შესაბამისად გამოწერილ იქნა ¹3759 საინკასო დავალება (განკარგულება) 8590 ლარზე.

საქმეში ს.ფ. 38-ზე განთავსებულია ფოსტის გზავნილის ჩაბარების შესახებ ¹322 შეტყობინების ქსეროპირი, საიდანაც ირკვევა, რომ იგი პირადად, ხელმოწერით ჩაჰბარდა ა. შ-ეს. შეკვეთილ გზავნილთა ნუსხის დათვალიერებით ირკვევა, რომ 49-ე ნომრად დაფიქსირებულია ¹322 შეკვეთილი გზავნილი, ხოლო საქმის ნომრად და მიმოწერის თარიღად: “02/1333,28. 02.2007წ.”

2007 წლის 23 აპრილს ინდმეწარმე “....” შესაგებლით მიმართა ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) უფროსს და მოითხოვა უკანონოდ გამოცხადებული დღგ-ს ჩათვლები - 3266 ლარი აღდგენილიყო ბარათზე და გაუქმებულიყო სამართალდარღვევის ოქმებით დარიცხული 10614,50 ლარის ჯარიმა.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2007 წლის 21 მაისის ¹160/10/4083 წერილით ი/მ “....” ეცნობა, რომ მის მიერ გაშვებულ იქნა “საგადასახადო მოთხოვნის” გასაჩივრების კანონით დადგენილი ვადა, რაც საგადასახადო კოდექსის 146-ე მუხლის მე-8 ნაწილის “თ” ქვეპუნქტის თანახმად, საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ 2007 წლის 26 თებერვლის ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნა ავთანდილ შარიქაძემ პირადად 2007 წლის 26 მარტს ჩაიბარა, შესაგებელი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის სისტემაში კი წარადგინა 2007 წლის 23 აპრილს, ანუ 28-ე დღეს, რითაც დაირღვა საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი 20-დღიანი ვადა, ხოლო სასამართლოს მიმართა 2007 წლის 10 ივლისს, ანუ სახეზეა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-6 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც სკ-ის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი ვალდებულების შეუსრულებლობა მიიჩნევა გადასახადის გადამხდელის მიერ “საგადასახადო მოთხოვნის” ან საგადასახადო კოდექსის 145-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,გ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის აღიარებად, იგი აღსასრულებლად მიიქცევა და “საგადასახადო მოთხოვნისა” და აღნიშნულ აქტზე ვადისა და ამ მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი მოთხოვნების დაუცველად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში შეტანილი საჩივარი განუხილველად რჩება, ხოლო სასამართლოში შეტანილ სარჩელზე წყდება საქმის წარმოება დასაშვებობის მოთხოვნების დარღვევის გამო.

საქმის მასალებით დგინდება, რომ 2007 წლის 30 მარტის ¹¹001158, 002159 სამართალდარღვევის ოქმებს ინდმეწარმე “....” გაეცნო 2007 წლის 30 მარტს, ხოლო 2007 წლის 13 აპრილის ¹95 საგადასახადო მოთხოვნა 2007 წლის 23 აპრილს ¹331 საფოსტო გზავნილების ჩაბარების შესახებ შეტყობინებით პირადად ჩაჰბარდა. შეკვეთილ გზავნილთა ნუსხის 36-ე ნომრით დაფიქსირებულია ¹331 შეკვეთილი გზავნილი, ხოლო საქმის ნომრად და მიმოწერის თარიღად: “02/2824, 1604.2007წ.” ამ შემთხვევაში ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი (საგადასახადო მოთხოვნა) გასაჩივრებულია კანონით დადგენილ ვადებში.

2008 წლის 19 თებერვალს ინდმეწარმე “....” განცხადებით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექციას) და მოითხოვა საგადასახადო კოდექსის 138-ე მუხლით დაკისრებული ჯარიმის _ 9798 ლარის გაუქმება, მაგრამ ამ განცხადების განხილვის თაობაზე ინდმეწარმეს პასუხი არ გასცემია.

საქმეში ს.ფ. 14-15-ზე არსებობს უთარიღო საგადასახადო სამართალდარღვევის ¹¹002158, 002159 ოქმები. შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენლის მიერ წარმოდგენილი მასალების მიხედვით, აღნიშნული ოქმები დათარიღებულია 2007 წლის 2 აპრილით, ხოლო ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის მასალების მიხედვით _ 2007 წლის 10 აპრილის ¹07/436, 07/441 ბრძანებებში ხსენებული სამართალდარღვევების ოქმების შედგენის თარიღად ნაჩვენებია 2007 წლის 30 მარტი. იმის გათვალისწინებით, რომ ოქმებზე ინდმეწარმე “....” მიერ გაკეთებულია შენიშვნა 2007 წლის 30 მარტით, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ¹002158, 002159 ოქმები შედგენილია 2007 წლის 30 მარტს, რადგან ა. შ-ის შენიშვნაც ამ თარიღითაა გაკეთებული.

¹¹002158, 002159 საგადასახადო სამართალდარღვევის შესახებ ოქმებში დადგენილადაა მიჩნეული, რომ ინდმეწარმე “....” 2006 წლის ოქტომბრის თვის დღგ-ს ჩასათვლელად წარმოადგინა სამი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა საგადასახადო კოდექსის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნის დარღვევით, რაც იწვევს დაჯარიმებას სკ-ის 132-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 138-ე მუხლით. 2007 წლის 13 აპრილის ¹95 საგადასახადო მოთხოვნაში საფუძვლად მითითებულია სკ-ის 132-ე და 138-ე მუხლები.

საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას დავის შინაარსიდან გამომდინარე, საქართველოს ასკ-ის 28¹-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლო დაეხმარა მხარეს (მოსარჩელეს) მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში და მოსარჩელემ მოითხოვა 2007 წლის 26 თებერვლის ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნის, 2007 წლის 30 მარტის ¹¹002158, 002159 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმების, 2007 წლის 10 აპრილის ¹ 07/436, 07/441 ბრძანებებისა და 2007 წლის 13 აპრილის ¹95 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობა.

აღნიშნული, სააპელაციო პალატის განმარტებით, გამოწვეულ იქნა ასევე იმით, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, “საგადასახადო სამართალდარღვევის საქმეზე საგადასახადო ორგანოს მიერ მიღებული ბრძანება ან სხვა გადაწყვეტილება ცალკე გასაჩივრებას არ ექვემდებარება. აღნიშნული აქტი შეიძლება გაასაჩივროს პირმა, რომლის მიმართაც გამოტანილია ბრძანება ან სხვა გადაწყვეტილება ან მისმა კანონიერმა უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა ამ კოდექსის VIII კარით დადგენილი წესით, მხოლოდ მათ საფუძველზე გამოცხადებულ “საგადასახადო მოთხოვნასთან ერთად.” საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 146-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, “საგადასახადო ორგანოს ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტის გასაჩივრება ნიშნავს მის საფუძველზე გამოცემული “საგადასახადო მოთხოვნის” გასაჩივრებას და პირიქით.

საქმის მასალებით ირკვევა, რომ ი/მ “....” დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრირებულ იქნა 2006 წლის 1 ოქტომბრიდან და საგადასახადო კოდექსის 220-ე მუხლის პირველი ნაწილით იგი ამ დღიდან ითვლება გადასახადის გადამხდელად. საქართველოს სკ-ის 247-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, “დღგ-ის ჩათვლის უფლება აქვთ დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრირებულ პირს”, ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად “დღგ-ს ჩათვლა არ წარმოებს იმ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით, რომლებიც არ არის წარმოდგენილი მყიდველის (ჩათვლის მიმღების) მიერ დღგ-ის საანგარიშო პერიოდის დამთავრებიდან არა უგვიანეს 45 დღისა.

ი/მ “....” მიერ 2006 წლის 3 აგვისტოს სერია ბბ-70 ¹058768-ის, 2006 წლის 17 აგვისტოს სერია ბბ-67 ¹008941-ის და 2006 წლის 31 აგვისტოს სერია ბბ-04 ¹307762 ანგარიშ-ფაქტურების 2006 წლის 15 ნოემბრის ოქტომბრის თვის დეკლარაციის წარდგენით არ დარღვეულა სკ-ის 247-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნა, რადგან ინდმეწარმე “....” დღგ-ს ჩათვლის უფლებამოსილება წარმოეშვა 2006 წლის 1 ოქტომბრიდან, ხოლო 2006 წლის აგვისტო-სექტემბერში ის დღგ-ს გადამხდელი არ იყო. საგადასახადო სამართალდარღვევის ¹¹002158, 002159 ოქმებში მოყვანილი მოტივაცია, თითქოს ი/მ ,,....” მიერ 2006 წლის ოქტომბრის თვის დღგ-ს დეკლარაციაში ჩასათვლელად წარდგენილი აგვისტოს თვის სამი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების წარდგენით დაირღვა საგადასახადო კოდექსის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ,,ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნა, რის გამოც იგი უნდა დაჯარიმდეს სკ-ის 132.1 და 138-ე მუხლებით, არამართებულია, რადგან სკ-ის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის დარღვევას მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

ამასთან, ის გარემოება, რომ სკ-ის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “ე” ქვეპუნქტი არის გამოყენებული სკ-ის 132.1 და 138-ე მუხლების საფუძვლად, არასწორია ვინაიდან, “არა უგვიანეს 45 დღიანი” ვადის მოყვანა იმ დროიდან, როცა პირი სკ-ის 220-ე მუხლის თანახმად დღგ-ს გადამხდელად არ იყო რეგისტრირებული, უკანონოა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, იმ შემთხვევაში, როდესაც საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველი არ გამომდინარეობს კანონის მოთხოვნიდან, მასზე დაფუძნებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტიც (სკ-ის 128, 146.4 მუხ.) ბათილია. მართალია, ¹95 საგადასახადო მოთხოვნის საფუძველში დაფიქსირებულია სკ-ის ¹132.1, 138-ე მუხლები, მაგრამ ცხადია, რომ აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნის საფუძველია ¹¹ 002158, 002159 ოქმები, რომლებსაც, თავის მხრივ, საფუძვლად უდევს არა სკ-ის 132.1 და 138-ე მუხლები, არამედ “სკ-ის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნათა დარღვევა”, რაც სამართლებრივად უმართებულოა.

მითითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრეს ი/მ ,,....”, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექციამ) და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა.

კასატორი – ი/მ ,,...” საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ საგადასახადო კოდექსის 222-ე მუხლის შესაბამისად, მეწარმეს შეუძლია ნებაყოფლობით დადგეს აღრიცხვაზე დღგ-ს გადამხდელად. ვალდებულება დღგ-ს გადახდის წარმოიშობა რეგისტრაციის შემდეგ. ამავე კოდექსის 247-ე მუხლის I ნაწილით დღგ-ს ჩათვლის უფლება აქვს დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრირებულ პირს. შესაბამისად, ამ მუხლის მე-4 ნაწილის “ე” პუნქტი მოქმედებს იმ დროიდან, რაც გადამხდელისათვის ითვლება საანგარიშო პერიოდად.

კასატორის განმარტებით, დღგ-ს გადამხდელად დარეგისტრირდა 2006 წლის ოქტომბერში. მანამდე არსებული ნაშთების თაობაზე საგადასახადო სამსახურში წარდგენილ დეკლარაციის ფორმაში მითითებულ “რეგისტრაციამდე არსებული ნაშთების გრაფაში” აგვისტოს მდგომარეობით არსებული ნაშთი ნაჩვენებია და შესაბამისად გადახდილია მასზე დღგ-ს გადასახადი, როგორც ნაშთზე, რასაც კანონი ითვალისწინებდა.

45-დღიანი ვადის ჩათვლა ამ შემთხვევაზე, რომ არ უნდა გავრცელებულიყო, აღნიშნულს სასამართლოც ეთანხმებოდა და სწორედ ამ საფუძვლით იქნა გაუქმებული დარიცხული ჯარიმები სავსებით კანონიერად.

კასატორის მოსაზრებით, გაურკვეველია, მის მიერ სადავოდ გახდილი საგადასახადო მოთხოვნა, რატომ არ იქნა ბათილად ცნობილი, რომლის ბათილად ცნობის საფუძველს იძლეოდა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ- სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობას, თუ დარღვეულია მისი მომზადებისა და გამოცემის წესები.

ასეთი წესების დარღვევად უნდა ჩაითვალოს ის გარემოებაც, რომ 2007 წლის 26 თებერვლის ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნას წინ არ უსწრებს საგადასახადო კოდექსის 127-ე მუხლით დადგენილი წესით გამოცემული ბრძანება. მხარე სადავოდ არ ხდიდა საგადასახადო მოთხოვნის ჩაბარების თარიღს და არსად არ ახსენებდა იმ ბრძანებას, რომელიც 127-ე მუხლის მე-11 ნაწილით გათვალისწინებულია საგადასახადო მოთხოვნის საფუძვლად. ეს ბრძანება საერთოდ არ გამოცემულა და ამდენად, არც საფუძველი არსებობს ამ საგადასახადო მოთხოვნისათვის.

ინკასოს შესახებ ბრძანება გამოცემულ უნდა იქნეს საგადასახადო კოდექსის 89-ე მუხლით, გადამხდელისათვის ვალდებულების შესრულებისათვის მიცემული ვადის გასვლიდან 10 დღეში.

საინკასო ბრძანება არის შედგენილი 2007 წლის სექტემბერში. საინკასო დავალება უნდა წარდგენილიყო 2007 წლის ივლისში, თუკი საგადასახადო ორგანო თვლიდა, რომ ვალდებულების შესრულებას არ აპირებდა, რადგან ივლისში დამთავრდა საგადასახადო ინსტანციებში საქმის განხილვა.

კასატორის მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ სარჩელით ითხოვდა საინკასო ბრძანების გაუქმებას, არც ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს და არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში არ უმსჯელია აღნიშნულის თაობაზე.

სააპელაციო საჩივარი ასევე უნდა დაკმაყოფილებულიყო გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ნაწილშიც, ვინაიდან წარდგენილი იყო ადვოკატის მომსახურებისათვის და სახელმწიფო ბაჟისათვის გადახდილი თანხების შესახებ დოკუმენტები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით, ხარჯების გადახდა, რაც მხარემ გასწია, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ის გათავისუფლებული იყოს ბაჟის გადახდისაგან.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას ასევე არსებითად დაარღვია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 29-ე მუხლის მოთხოვნა საინკასო ბრძანების შეჩერებაზე. სარჩელის შეტანა აჩერებს გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტის მოქმედებას ავტომატურ რეჟიმში. მოსამართლეს არც პირველ ინსტანციაში და არც სააპელაციო სასამართლოში არ უმსჯელია შეჩერებაზე.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებას.

მეორე კასატორი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ საგადასახადო კოდექსის 146-ე მუხლის მე-6 ნაწილით, საგადასახადო ორგანოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრება ნიშნავს მის საფუძველზე გამოცემული “საგადასახადო მოთხოვნის” გასაჩივრებას და პირიქით. ამ ზოგადი ნორმიდან განსხვავებულ წესს ადგენს საგადასახადო კოდექსის 128-ე მუხლი საგადასახადო სამართალდარღვევის საქმის წარმოებისას. ამ შემთხვევაში კანონი პირდაპირ უთითებს იმის შესახებ, რომ საგადასახადო სამართალდარღვევის საქმეზე საგადასახადო ორგანოს მიერ მიღებული ბრძანება ან სხვა გადაწყვეტილება ცალკე გასაჩივრებას არ ექვემდებარება. აღნიშნული აქტები შეიძლება გაასაჩივროს პირმა, რომლის მიმართაც გამოტანილია აღნიშნული ბრძანება ან სხვა გადაწყვეტილება ამ კოდექსის მე-8 კარით დადგენილი წესით, მხოლოდ მათ საფუძველზე გამოცემულ საგადასახადო მოთხოვნასთან ერთად. შესაბამისად, ი/მ ,,....” მიერ დარღვეულია საგადასახადო კოდექსის 128-ე მუხლი, რის გამოც არ არსებობს კონკრეტული საგადასახადო დავის დაწყების ფორმალური საფუძველი. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა და შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება არ მისცა შუამდგომლობას აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით. გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ “მხარის მიერ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი (საგადასახადო მოთხოვნა) გასაჩივრებულია კანონით დადგენილ ვადაში. სასამართლო არ უთითებს, რომელი წერილით და რა ვადაში გაასაჩივრა მხარემ სადავო “საგადასახადო მოთხოვნა.” საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი დოკუმენტი არ ადასტურებს ი/მ “.....” მიერ სადავო აქტის _ საგადასახადო მოთხოვნის, გასაჩივრების ფაქტს.

კასატორის განმარტებით, საქმის ზეპირი განხილვისას სასამართლოს არც თავისი ინიციატივით და არც მხარის შუამდგომლობით არ მოუხდენია საგადასახადო მოთხოვნის ტრანსფორმირება. ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹-ე მუხლი ტრანსფორმირების შესაძლებლობას უშვებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ადგილი არა აქვს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების დარღვევას. კონკრეტულ შემთხვევაში კი ტრანსფორმირება ფორმალური ხასიათის კი არ არის, როგორც ამას კანონი უშვებს, არამედ დაკავშირებულია განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგთან სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდასთან, რადგან 128-ე მუხლი დავის დაწყების ფორმალურ მხარეს მხოლოდ “საგადასახადო მოთხოვნის” გასაჩივრებას უკავშირებს.

მოთხოვნის ტრანსფორმირების პირობებშიც კი, როგორც უკვე აღინიშნა, ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში გაგზავნილ არც ერთ საჩივარსა და შესაგებელში მხარე არ ასაჩივრებს სამართალდარღვევის ოქმების საფუძველზე გამოცემულ “საგადასახადო მოთხოვნას”, რაც სასამართლოს უნდა განეხილა დავის დაწყების ფორმალური საფუძვლების არარსებობად და საგადასახადო კოდექსის 152-ე მუხლის მე-3 მუხლის შესაბამისად, საქმის წარმოება ამ ნაწილშიც უნდა შეეწყვიტა დაუშვებლობის მოტივით.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა საგადასახადო კოდექსის 220-ე, 247-ე და 250-ე მუხლები.

საგადასახადო კოდექსის 247-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად დღგ-ის ჩათვლის უფლება აქვს დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებულ პირს. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის ,,ე” ქვეპუნქტით, ჩათვლა არ წარმოებს იმ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით, რომლებიც არ არის წარმოდგენილი მყიდველის (ჩათვლის მიმღების) მიერ დღგ-ის საანგარიშო პერიოდის დამთავრებიდან არა უგვიანეს 45 კალენდარული დღისა. 250-ე მუხლით დღგ-ის საანგარიშო პერიოდად ითვლება კალენდარული თვე. სასამართლომ ჩათვალა, რომ, ვინაიდან ,,ი/მ “.....” დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებულია 2006 წლის 1 ოქტომბრიდან, მას ჩათვლის უფლება წარმოეშვა იმ ანგარიშ-ფაქტურებზეც, რომლებითაც დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციები ნაწარმოები აქვს 2006 წლის აგვისტოში. ნორმის ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება საგადასახადო კოდექსის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ,,ე” ქვეპუნქტს, რომელიც ჩათვლის მიღების უფლებას სხვა პირობებთან ერთად უკავშირებს კონკრეტულ ვადას, საანგარიშო პერიოდის დამთავრებიდან 45-დღიან პერიოდს. ჩათვლის მიღებისათვის ვადის ათვლის წერტილად არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის დღე. კანონი ცალსახად უთითებს, რომ 45 დღიანი ვადის ათვლა იწყება საანგარიშო პერიოდის დამთავრებიდან, ანუ იმ კალენდარული თვის დამთავრებიდან, როცა განხორციელდა დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია. კასატორის მითითებით, ზემოაღნიშნული ანგარიშ-ფაქტურებით ჩათვლის მიღება ი/მ “....” შეეძლო მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ნებაყოფლობით რეგისტრირდებული იქნებოდა დღგ-ის გადამხდელად და კანონით დადგენილ ვადაში მიმართავდა საგადასახადო ორგანოს ჩათვლის მიღების მიზნით.

საგადასახადო კოდექსის 132-ე და 138-ე მუხლების გამოყენება და ი/მეწარმის დაჯარიმება მოხდა კანონიერად. სახეზეა საგადასახადო დეკლარაციაში გადასახადის ოდენობის შემცირება და არასწორი მონაცემების შემცველი დოკუმენტის წარდგენა. სასამართლომ არასწორად გამოიკვლია საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმების სამართლებრივი საფუძვლები.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების ი/მ ,,.....” სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

მესამე კასატორი – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სასამართლო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹-ე მუხლით ასრულებს მოქმედებას, რაც გამოიხატება პროცესის დაჩქარების მიზნით სასარჩელო მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში, ისიც იმ პირობით, რომ იგი არ უნდა გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ ხსენებული ნორმა გაგებული და განმარტებულია ისე, როგორც სასამართლოს შესაძლებლობა _ დაეხმაროს მხარეს და მოსარჩელეს დააყენებინოს პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაყენებული მოთხოვნებისაგან განსხვავებული დამატებითი მოთხოვნაც, რაც გამოისახა მთელი რიგი იმ ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობის მოთხოვნაში, რომელიც პირველ ინსტანციაში მხარეს სადავოდ არ გაუხდია. სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სარჩელის ტრანსფორმირებიდან ახალი სასარჩელო მოთხოვნების დასაშვებობა სასამართლოს არ შეუმოწმებია, რითაც დაირღვა სსსკ-ის 384-ე მუხლი, როცა სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საკუთარი უფლებამოსილება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შეცვალა იმ ფარგლებში, რასაც მოსარჩელე არ მოითხოვდა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დაირღვა სსსკ-ის 380-ე და 381-ე მუხლებიც, ვინაიდან სასამართლომ საქმის განხილვისას მოიყვანა ახალი ფაქტები და ახალი მტკიცებულებები, რომლებიც მოსარჩელეს შეეძლო პირველი ინსტანციის სასამართლოში სადავო გაეხადა (¹95 საგადასახადო მოთხოვნა და მისი გამოცემის საფუძვლები) სასამართლომ დაარღვია საპროცესო კოდექსის იმპერატიული ნორმა _ დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, თუ კანონით (ანუ იმდროინდელი საგადასახადო კოდექსი) სხვა რამ არ არის დადგენილი, სარჩელი სასამართლოს უნდა წარედგინოს შესაბამისად ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ან ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებული გადაწყვეტილების გაცნობიდან, ასევე ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებული გადაწყვეტილების გამოტანისათვის დადგენილი ვადის გასვლიდან 1 თვის ვადაში.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი ან სხვა ვალდებული პირი უარს აცხადებს და არ ეთანხმება ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, იგი ვალდებულია, ამ აქტის მიღებიდან 5 კალენდარული დღის ვადაში გაასაჩივროს სასამართლოში, თუ დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს სასამართლოს, ხოლო მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით დადგენილი ვალდებულების შეუსრულებლობა მიიჩნევა გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის აღიარებად, იგი აღსასრულებლად მიიქცევა და აღნიშნულ აქტზე ვადისა და ამ მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი მოთხოვნების დაუცველად სასამართლოში შეტანილ სარჩელზე წყდება საქმის წარმოება დასაშვებობის მოთხოვნების დარღვევის გამო.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს სარჩელს ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ, თუ მოსარჩელემ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით არ გამოიყენა ადმინისტრაციული საჩივრის ერთჯერადად წარდგენის შესაძლებლობა. მოსარჩელეს აღნიშნული უფლება არ გამოუყენებია და შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროში არსებულ დავების განხილვის საბჭოში, ხოლო აღნიშნული ნორმის გათვალისწინებით, სარჩელი არ ექვემდებარება სასამართლოს განსჯად საქმეებს.

ამდენად, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის განმარტებით, მოსარჩელის (მოსამართლის) მიერ დარღვეულია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის და ასევე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული 146-147-ე მუხლების მოთხოვნები, ამასთან, სასამართლოსათვის „ტრანსფორმირებული სასარჩელო განცხადების“ წარდგენისათვის კანონით დადგენილი პირობები დაცული არ არის, რაც საქმის შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენს.

ამასთან, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 247-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად _ დღგ-ის ჩათვლა არ წარმოებს იმ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით, რომლებიც არ არის წარმოდგენილი მყიდველის (ჩათვლის მიმღების) მიერ დღგ-ის საანგარიშო პერიოდის დამთავრებიდან არა უგვიანეს 45 კალენდარული დღისა, ამასთანავე, თუ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების წარდგენის პერიოდი იწურება შესაბამის თვეში დღგ-ის დეკლარაციის წარდგენის ვადამდე, _ მაშინ არა უგვიანეს აღნიშნული ვადისა. ამავე კოდექსის 250-ე მუხლის თანახმად დღგ-ის საანგარიშო პერიოდად ითვლება კალენდარული თვე.

მოსარჩელის მიერ 2006 წლის აგვისტოში გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების შესაბამის დღგ-ის დეკლარაციასთან ერთად საგადასახადო ორგანოში წარდგენის ვადის ათვლა უნდა მომხდარიყო სექტემბრიდან, რის გამოც ხსენებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების საგადასახადო ორგანოში წარდგენის ბოლო ვადა იქნებოდა 2006 წლის 15 ოქტომბერი.

მოსარჩელეს სრული უფლება ჰქონდა, წარედგინა განცხადება დღგ-ის აღრიცხვაზე ნებაყოფლობით დადგომის შესახებ, რითაც უზრუნველყოფილი იქნებოდა მისი, როგორც დღგ-ის გადამხდელის უფლება, მიეღო ჩათვლა 45- დღიანი ვადის (247-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტი) დაცვით.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ, თითქოსდა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის ოქმი და ბრძანება 132-ე მუხლით დადგენილი საგადასახადო სამართალდარღვევის შესახებ გამოცემულია კანონმდებლობის დარღვევით ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია და სრულად შეესაბამება მოქმედ კანონმდებლობას, ვინაიდან მოსარჩელემ განახორციელა საკუთარი საგადასახადო ვალდებულების გაქვითვა უკანონო ჩათვლით, ხოლო დეკლარაციაში მითითებული თანხობრივი გაქვითვის სვეტში მითითებული ციფრი ვერ დაასაბუთა და შეამცირა გადასახადი.

რაც შეეხება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 138-ე მუხლის შესაბამისად დარიცხულ ჯარიმას, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია. ვინაიდან განსახილველი სადავო აქტით დადგენილია ფაქტი, გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ორგანოში არასწორი მონაცემების შემცველი დოკუმენტების წარდგენა (საკუთრივ არასწორი დღგ-ის საგადასახადო დეკლარაცია), რის საფუძველზეც მოსარჩელის მიმართ განხორციელდა კიდეც გადახდილი გადასახადის მომავალ საგადასახადო ვალდებულებათა ანგარიშში ჩათვლაც.

კასატორის განმარტებით, მოსარჩელის მიერ დეკლარაციაში დაშვებული უზუსტობის კორექტირების პირობებშიც კი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 138-ე მუხლით დადგენილი სანქციის გავრცელებისთვის საკმარისი პირობაა იმ დოკუმენტის საგადასახადო ორგანოში წარდგენაც, რომელიც შესაძლოა მომავალში გამხდარიყო გადასახადის თანხების მომავალ საგადასახადო ვალდებულებათა ანგარიშში ჩათვლის ან დაბრუნების საფუძველი.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების ი/მ ,,....” სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი/მ ,,....” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო რაც შეეხება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და ამავე სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრებს უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილად ცნობილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ინდ/მეწარმე ,,....” დღგ-ის გადამხდელად დარეგისტრირდა 2006 წლის 01 ოქტომბრიდან და მიიღო შესაბამისი სერთიფიკატი ¹074911. 2006 წლის 15 ნოემბერს ინდ/მეწარმე ,,....” ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის ზესტაფონის განყოფილებაში წარადგინა ოქტომბრის დღგ-ს ყოველთვიური დეკლარაცია, რომლის საფუძველზეც ჩათვლის მისაღებად მიუთითა შემდეგ ანგარიშ-ფაქტურებზე: სერია ბბ-70 ¹058768 (03.08.06), სერია ბბ-67 ¹008941 (17.08.06), სერია ბბ-04 ¹307762 (31.08.06). საგულისხმოა, რომ მითითებული ანგარიშ-ფაქტურები ინდ/მეწარმეს დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციამდე გააჩნდა ნაშთის სახით. ზემოაღიშნული ანგარიშ-ფაქტურებით ჩასათვლელი დღგ-ს თანხა 3266 ლარი ქუთაისის რეგიონალურმა ცენტრმა ინდ/მეწარმეს აღუდგინა გადასახდელად და 2007 წლის 26 თებერვალს წარუდგინა საგადასახადო მოთხოვნა ¹1545 დღგ-ს ძირითად გადასახადზე. 2007 წლის 30 მარტს იმავე ცენტრის მიერ შედგენილ იქნა სამართალდარღვევათა ოქმი სკ-ის 132-ე მუხლის საფუძველზე, რომლითაც ინდ/მეწარმე დაჯარიმდა 816.50 ლარით და სამართალდარღვევათა ოქმი ¹002159, რომლის საფუძველზეც, სკ-ის 138-ე მუხლის შესაბამისად, საჯარიმო თანხა განისაზღვრა 9798 ლარით.

2007 წლის 13 აპრილს რეგიონალური ცენტრის უფროსის მიერ მიღებულ იქნა საგადასახადო მოთხოვნა ¹95, რომლითაც ,,....” წაყენებული საგადასახადო მოთხოვნა განისაზღვრა 10614.50 ლარის ოდენობით, ხოლო იმავე წლის 14 სექტემბერს გამოიწერა ¹3759 საინკასო დავალება.

2007 წლის 26 თებერვლის ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნის გაუქმებაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და ადასტურებს, რომ მითითებულ ნაწილში სახეზე არ არის სარჩელის დასაშვებობის კანონით განსაზღვრული წინაპირობები, რის გამოც სასამართლო მოკლებულია საგადასახადო მოთხოვნის კანონიერებაზე არსებითად მსჯელობის შესაძლებლობას.

საქმეში ს.ფ. 38 დაცულია საფოსტო გზავნილი, რომლითაც დასტურდება, რომ ინდ/მეწარმე ,,....” 2007 წლის 26 მარტს პირადად ჩაბარდა 2007 წლის 26 თებერვლის ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნა. მხარემ ვერ მოახდინა აღნიშნული მტკიცებულების უარყოფა, რაც საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს საგადასახადო შეტყობინების ჩაბარების ფაქტი მიიჩნიოს დადგენილად. შესაგებელი ინდ/მეწარმის მიერ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის სისტემაში შეტანილია 2007 წლის 23 აპრილს, ხოლო სასამართლოში 2007 წლის 10 ივლისს.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი ან სხვა ვალდებული პირი უარს აცხადებს ,,საგადასახადო მოთხოვნის” შესრულებაზე, იგი ვალდებულია ,,საგადასახადო მოთხოვნის” მიღებიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში, ამ კოდექსის 44-ე მუხლით დადგენილი წესით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურს, ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამომცემი საგადასახადო ორგანოს მეშვეობით, გაუგზავნოს წერილობითი საჩივარი, თუ დავის დაწყების ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში.

იმავე მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი ვალდებულების შეუსრულებლობა მიიჩნევა გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ ,,საგადასახადო მოთხოვნის” აღიარებად და მიექცევა აღსასრულებლად. ამ მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი მოთხოვნების დაუცველად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში შეტანილი საჩივარი რჩება განუხილველად, ხოლო სასამართლოში შეტანილ სარჩელზე წყდება საქმის წარმოება დასაშვებობის მოთხოვნების დარღვევის გამო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, იმის გათვალისწინებით, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა ადგენს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტების გასაჩივრების განსხვავებულ ვადებს, სასამართლო, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, მოკლებულია შესაძლებლობას იხელმძღვანელოს ამავე მუხლით განსაზღვრული გასაჩივრების 1 თვიანი ვადით.

ამდენად, როგორც აღინიშნა, სარჩელი ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნის ნაწილში არ აკმაყოფილებს დასაშვებობის საფუძვლებს, რის გამოც საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს აქტის კანონიერებაზე და თვლის, რომ აღნიშნულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ექვემდებარება უცვლელად დატოვებას.

რაც შეეხება ადმინისტრაციული ორგანოების საკასაციო საჩივრებს, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაპყრობს შემდეგ გარემოებებზე: საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარე საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის აღსრულების მიზნით გამოსცემს ბრძანებებს, შიდა ინსტრუქციებსა და მეთოდურ მითითებებს საგადასახადო ორგანოების მიერ საგადასახადო კანონმდებლობის გამოყენებასთან დაკავშირებით. საგადასახადო ორგანოები საგადასახადო კანონმდებლობის აღსრულების პროცესში ხელმძღვანელობენ ასეთი ბრძანებებით, შიდა ინსტრუქციებითა და მეთოდური მითითებებით.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის უფროსის მიერ მიღებულია ,,საგადასახადო სამართალდარღვევებზე საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 129-144 მუხლებით გათვალისწინებული სანქციების გამოყენების შესახებ მეთოდური მითითება”, რომელიც განსაზღვრავს, რომ საგადასახადო კოდექსის 138-ე მუხლით დადგენილი ფინანსური სანქციის გამოყენებისათვის აუცილებელ საფუძვლად კანონმდებლის მიერ გამოკვეთილი არასწორი მონაცემების შემცველ დოკუმენტებად მოაზრებული უნდა იყოს: ფიქტიური გარიგებების ამსახველი ან ყალბი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები ან/და საბაჟო დეკლარაციები ან ჩათვლის მისაღებად მოქმედი კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა დოკუმენტები.

გამომდინარე იქიდან, რომ წინამდებარე შემთხვევაში საუბარია ანგარიშ-ფაქტურების საფუძველზე ჩასათვლელ დღგ-ს თანხებზე, საკასაციო სასამართლო არ ეხება კანონმდებლობით განსაზღვრულ სხვა დროკუმენტებს და ყურადღებას მიაქცევს ანგარიშ-ფაქტურებისათვის განსაზღვრულ განაწესს, რომლითაც, როგორც ზემოაღნიშნული მეთოდური მითითებიდან ირკვევა, საგადასახადო კოდექსის 138-ე მუხლით დადგენილი სანქციის გამოყენება დაიშვება მხოლოდ ფიქტიური გარიგებებისა და ყალბი ანგარიშ-ფაქტურების წარდგენის შემთხვევაში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მეთოდური მითითების შინაარსის მატარებელია თავად საგადასახადო კოდექსის 138-ე მუხლიც, რომლის საფუძველზეც ინდ/მეწარმე ,,....” გადასახდელად დაეკისრა 9798 ლარი. კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ჩასათვლელი ან დასაბრუნებელი თანხის 300% პროცენტის ოდენობით დაჯარიმებას იწვევს გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ საგადასახადო ორგანოში არასწორი მონაცემების შემცველი დოკუმენტების წარდგენა, რაც იძლევა გადასახადის მომავალ საგადასახადო ვალდებულებათა ანგარიშში ჩათვლის ან დაბრუნების საფუძველს.

ამდენად, როგორც წინამდებარე მუხლის შინაარსი ცხადყოფს, სანქციის გამოყენების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს საგადასახადო ორგანოში ,,არასწორი მონაცემების შემცველი დოკუმენტის წარდგენა”.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არასწორი მონაცემების შემცველ დოკუმენტად ვერ ჩაითვლება იმ ანგარიშ-ფაქტურების წარდგენა, რომელთა მეშვეობითაც არ დადასტურებულა ფიქტიური ოპერაციების წარმოების ფაქტი ან/და ანგარიშ-ფაქტურები არ არის გაყალბებული. განსახილველ შემთხვევაში ინდ/მეწარმემ მოახდინა სწორი მონაცემების მქონე დოკუმენტების დეკლარირება, ხოლო ის გარემოება, რომ ანგარიშ-ფაქტურების წარდგენა მოხდა ანგარი-ფაქტურების წარდგენისათვის განსაზღვრული 45 დღიანი ვადის დარღვევით, (როგორც ამას საგადასახადო ორგანოები მიიჩნევენ) თავისთავად, მითითებულ ანგარიშ-ფაქტურებს არ აქცევს არასწორი მონაცემების შემცველ დოკუმენტად.

ინდ/მეწარმე ,,....” დეკლარაციის დანართში მითითებული აქვს, როგორც ანგარიშ-ფაქტურის ნომრები, ისე მათი გამოწერის თარიღი ანუ მეწარმეს დეკლარაციაში არ აუსახია არასწორი მონაცემები. რაც საგადასახადო ორგანოს აძლევდა შესაძლებლობას, იმავე დეკლარაციაზე დაყრდნობით, უარი ეთქვა ჩათვლის განხორციელებაზე, თუ მიიჩნევდა, რომ თანხა არ ექვემდებარებოდა ჩათვლას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს ის გარემოება, რომ დეკლარაციაში შეტანილი მონაცემების სისწორეზე პასუხისმგებლობა ეკისრება დეკლარანტს, საგადასახადო ორგანოს, როგორც ადმინისტრირებისა და მაკონტროლებელი ფუნქციის მატარებელ ორგანოს, არ ათავისუფლებს მისთვის დაკისრებული ვალდებულებისაგან.

რაც შეეხება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 132-ე მუხლის საფუძველზე ინდ/მეწარმის დაჯარიმებას, საკასაციო სასამართლო ამ ნაწილში საგადასახადო ორგანოს აქტს მიიჩნევს სრულიად დაუსაბუთებლად და თავის მხრივ მიუთითებს შემდეგზე: საგადასახადო კოდექსის 132-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, პასუხისმგებლობა გადასახადების შემცირებისათვის დგება იმ შემთხვევაში, როდესაც საგადასახადო დეკლარაციაში ან კანონმდებობით დადგენილი გაანგარიშების ფორმებში გადასახადის ოდენობა შემცირებულია. გადასახადის შემცირება შეიძლება გამოწვეული იყოს მოგების (შემოსავლის) ან გადასახადით დასაბეგრი სხვა ობიექტის დამალვით ან შემცირებით, გადასახადით დასაბეგრი ობიექტის აღურიცხაობით და ა.შ. ამასთან, მითითებული მუხლი ჯარიმის დაანგარიშების ნაწილში შეიცავს ცალსახა მითითებას ,,შემცირებული თანხის” ოდენობაზე, რაც უდავო დასტურია იმისი, რომ აღნიშნული მუხლით დადგენილი ჯარიმა არ გამოიყენება, თუ დეკლარაციაში და გაანგარიშებაში დაშვებული შეცდომა არ იწვევს ბიუჯეტში გადასახდელი თანხის შემცირებას ან დაგვიანებას.

ნორმის მითითებული განაწესიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო სავალდებულოდ მიიჩნევს ადმინისტრაციულმა ორგანომ გამოიკვლიოს წინამდებარე შემთხვევაში სახეზე იყო თუ არა ,,გადასახდელი თანხის შემცირების ან დაგვიანების” ფაქტი, რისი არარსებობაც გამორიცხავს სანქციის გამოყენების შესაძლებლობას. ამასთან, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მარტოოდენ დღგ-ი ჩათვლდის უფლების მოპოვება ან ჩათვლა ავტომატურ რეჟიმში არ იძლევა იმის მტკიცების საკმარის საფუძველს, რომ ინდ/მეწარმემ მოახდინა ბიუჯეტში გადასახდელი თანხების შემცირება.

საკასაციო სასამართლო საფუძველს მოკლებულად მიიჩნევს კასატორების მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან დავის საგნის შეცვლისა თუ გადიდების თაობაზე და ადასტურებს სააპელაციო სასამართლოს უფლებამოსილდებას სარჩელის ტრანსფორმირების შესაძლებლობის თაობაზე, რაც თავისი შინაარსით ფაქტობრივად გულისხმობს სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტებას.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მითითებულის შესაძლებლობას სასამართლოს აძლევს თავად საგადასახადო კოდექსის 146-ე მუხლის მე-6 ნაწილი, რომლის შესაბამისადაც, საგადასახადო ორგანოს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრება ნიშნავს მის საფუძველზე გამოცემული ,,საგადასახადო მოთხოვნის” გასაჩივრებას და პირიქით. შესაბამისად, უსაფუძვლოა მითითება დავის დაწყების ფორმალურ საფუძვლების არარსებობის თაობაზე. ამასთან, საგულისხმოა, რომ ინდ/მეწარმე, როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენილ შესაგებელში ისე სასამართლოში -სასარჩელო განცხადების საფუძველზე, სადავოდ ხდიდა დარიცხულ თანხებს (13880,50 ლარი) სრული ოდენობით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ პირობებში დაუშვებელია საუბარი დავის საგნის გადიდებასა თუ შეცვლაზე. რაც თავისთავად, გამორიცხავს ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ წარმოდგენილი მოსაზრების გაზიარების შესაძლებლობას და არ იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ მოსარჩელის მიერ გაშვებულია გასაჩივრების კანონით განსაზღვრული ვადები.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან წარმოდგენილი მოსაზრებები არ იძლევა არც სარჩელის უარყოფისა (დაუშვებელი სარჩელის გარდა) და არც სარჩელის დაუშვებლობის საფუძველს, მიიჩნევს რომ ადმინისტრაციული ორგანოების უარი შესაგებლების განხილვაზე ატარებს ფორმალურ ხასიათს, საკითხი უარყოფილია ყოველგვარი არგუმენტაციის, დასაბუთებისა და სამართლებრივი მოტივაციის გარეშე, რაც საკასაციო სასამართლოს აძლევს ადმინისტრაციული საპროცესო კროდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების შესაძლებლობას და საფუძველს, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად სცნო გასაჩივრებული ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალოს ზემოაღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით, გამოსცეს ახალი აქტები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ინდ. მეწარმე ,,.....” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და ამავე სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

3. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 03 ივნისის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩეს იმ ნაწილში, რომლითაც ინდ/მეწარმე ,,....” სასარჩელო მოთხოვნაზე, რომელიც შეეხებოდა ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2007 წლის 26 თებერვლის ¹1545 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობას, შეწდა საქმის წარმოება.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდეს დანარჩენ ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. ინდ/მეწარმე ,,.....” სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

ბათილად იქნეს ცნობილი ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის 2007 წლის 30 მარტის ¹0012158, 002159 საგადასახადო სამართალდარღვევათა ოქმები, 2007 წლის 10 აპრილის ¹07/436, ¹07/441 ბრძანებები და 2007 წლის 13 აპრილის ¹95 საგადასახადო მოთხოვნა დღგ-ს ჯარიმის 10614 ლარისა და 50 თეთრის დაკისრების ნაწილში და ქუთაისის რეგიონალურ ცენტრს დაევალოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამკოვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები.

5. ქუთაისის რეგიონალურ ცენტრს ინდ/მეწარმე ,,.....” სასარგებლოდ გადახდეს მის მიერ გადახდილი სახელწიფო ბაჟის ნაწილი 375 ლარი;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.