ბს-991-955(კ-08) 26 თებერვალი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მარიამ ცისკაძე

ნინო ქადაგიძე

სხდომის მდივანი _ ქეთევან მაღრაძე

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელეები): ნ. ხ-ი, ე. ხ-ე, თ. ხ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება

სარჩელის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 26 აპრილს ნ. ხ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიმართ.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ ნ. ხ-ის აწ გარდაცვლილი მეუღლე – მ. ხ-ე 2000 წლის 14 სექტემბრიდან 2002 წლის 2 აპრილამდე მუშაობდა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში, ..... დეპარტამენტის უფროსის მოადგილედ. 2002 წლის 2 აპრილს მ. ხ-ე სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას დაიღუპა. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს შრომის ინსპექციის უფროსის 2002 წლის 8 აპრილის ¹03-02 ბრძანებით შეიქმნა კომისია. აღნიშნული კომისიის მიერ 2002 წლის 30 აპრილს შედგა სპეციალური გამოკვლევის აქტი და საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევის შესახებ აქტი (ფორმა ტ-1). შესაბამისმა საექსპერტო დაწესებულებამ კი, 2002 წლის 3 აპრილიდან 16 აპრილის ჩათვლით ჩაატარა საექსპერტო გამოკვლევა და შეადგინა ¹229 საექსპერტო დასკვნა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” შესაბამისად, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებით გარდაცვლილის კმაყოფაზე მყოფ ოჯახის წევრებს: მეუღლეს _ ნ. ხ-ს და შვილებს _ ე. და თ. ხ-ებს დაუდგინდათ ყოველთვიური სარჩო მ. ხ-ის თანამდებობრივი სარგოს 3/4-ის (თითოეულს 28,12 ლარის), სულ _ 84,36 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელის განმარტებით, 2004 წლის 1 მაისიდან საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში გაიზარდა მუშაკთა შრომის ანაზღაურება. აწ გარდაცვლილ მ. ხ-ის თანამდებობრივი სარგო, რომელიც მისი გარდაცვალების მომენტში შეადგენდა 112,50 ლარს, გახდა 350 ლარი, ხოლო 2005 წლის იანვრიდან _ 800 ლარი.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 38-ე მუხლის თანახმად, თუ ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურება ან მისი მინიმალური დონე შეიცვლებოდა, ასეთ შემთხვევაში, ამ წესის შესაბამისად, ხელახლა გადანაწილდებოდა სარჩო მისი მიღების უფლების მქონე პირებზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ აწ გარდაცვლილი მ. ხ-ის კმაყოფაზე მყოფ პირებსაც 2004 წლის 1 მაისიდან 2005 წლის 1 იანვრამდე სარჩო უნდა მიეღოთ 350 ლარის 3/4-ის, ხოლო 2005 წლის 1 იანვრიდან 7 ნოემბრის ჩათვლით _ 800 ლარის 3/4-ის ანგარიშით, ვინაიდან 2005 წლის 7 ნოემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილების შედეგად საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 38-ე მუხლით დადგენილი ზემოხსენებული დანაწესი ამოღებულ იქნა, თუმცა ,,ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აღნიშნული არ გამორიცხავდა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ვალდებულებას 2004 წლის 1 მაისიდან 2005 წლის 7 ნოემბრამდე პერიოდში შესაბამისი სახელფასო ცვლილებების გათვალისწინებით აენაზღაურებინა მისთვის მარჩენლის გარდაცვალებით მიყენებული ზიანის თანხა, რაც _ 8100 ლარს შეადგენდა.

მოსარჩელის განმარტებით, მან ხსენებული თანხის გადაანგარიშების მოთხოვნით განცხადებით მიმართა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, რაზეც უარი ეთქვა, ხოლო 2005 წლის იანვრიდან სარჩოს ოდენობა შეუმცირდა 74 ლარამდე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მარჩენლის გარდაცვალების გამო ყოველთვიური სარჩოს სახით გადასახდელი თანხის 2004 წლის 1 მაისიდან 2005 წლის 7 ნოემბრის ჩათვლით _ 8100 ლარის ოდენობით მოპასუხისათვის დაკისრება მოითხოვა, სარჩოს მიღებაზე უფლებამოსილ პირთა _ ნ. ხ-ის, ე. და თ. ხ-ების სასარგებლოდ.

2006 წლის 12 ივნისსა და 29 სექტემბერს ნ. ხ-მა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, რომლებითაც დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნათა ოდენობა და მოითხოვა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსათვის მარჩენლის გარდაცვალების გამო ზიანის სახით დანიშნული სარჩოს 2004 წლის 1 მაისიდან 2006 წლის სექტემბრის პერიოდისათვის _ 10962 ლარის ოდენობით დაკისრება სარჩოს მიღებაზე უფლებამოსილ პირთა _ ნ. ხ-ის, ე. და თ. ხ-ების სასარგებლოდ და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში არსებული ახალი თანამდებობრივი სარგოს შესაბამისად მარჩენლის გარდაცვალებისას გადასახდელი ყოველთვიური სარჩოს თანხის ოდენობის ხელახლა გადაანგარიშება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 5 ივლისის საოქმო განჩინებით არასათანადო მოსარჩელე ნ. ხვ-ე შეიცვალა სათანადო მოსარჩელე ნ. ხი-ით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 26 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით კი, მოცემულ საქმეში თანამოსარჩელეებად ე. და თ. ხ-ები ჩაებნენ.

მოპასუხე საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში აღნიშნა, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებით მ. ხ-ის კმაყოფაზე მყოფ ოჯახის წევრებს: მეუღლეს _ ნ. ხ-ს და შვილებს _ ე. და თ. ხ-ებს დაუდგინდათ ყოველთვიური სარჩო აწ გარდაცვლილი მ. ხ-ის თანამდებობრივი სარგოს 3/4-ის ოდენობით. ამავე ბრძანებით, აღნიშნული სარჩოს გაცემა დაევალა საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის ერთიან სახელმწიფო ფონდს. მოგვიანებით, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 15 იანვრის ¹5/ო ბრძანებით, საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი შეიცვალა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელოობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს საფინანსო-საბიუჯეტო დეპარტამენტით.

მოპასუხის განმარტებით, ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა მოხდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 48-ე მუხლის შესაბამისად, რომლის თანახმად, დამქირავებელი ვალდებული იყო განეხილა განცხადება ზიანის ანაზღაურების შესახებ და მიეღო შესაბამისი გადაწყვეტილება ერთი თვის განმავლობაში. გადაწყვეტილება ფორმდებოდა ბრძანებით. ამდენად, ხსენებული ბრძანებულება ითვალისწინებდა დადგენილი სარჩოს გადაანგარიშებას ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების დონის შეცვლისას. აღნიშნული კი უნდა მომხდარიყო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით და არა ქმედების განხორციელებით. ამდენად, მოპასუხის განმარტებით, სარჩოს გადაანგარიშება უნდა განხორციელებულიყო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით, კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 63-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებაში უნდა შესულიყო შესაბამისი ცვლილება სარჩოს ოდენობის ნაწილში.

მოპასუხემ მიუთითა, რომ მოსარჩელე ნ. ხ-მა 2004 წლის 5 ნოემბერსა და 2005 წლის 8 ივლისს განცხადებებით მიმართა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ზიანის ანაზღაურების (სარჩოს) გადაანგარიშების თაობაზე. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს 2006 წლის 16 მარტის ¹01-11/08/1958 წერილით მისი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რის თაობაზეც ნ. ხ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს 2006 წლის 1 მაისს.

მოპასუხის განმარტებით, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 48-ე მუხლის შესაბამისად, ბრძანების პირი ზიანის ანაზღაურების შესახებ ან მოტივირებული წერილობითი უარი გადაეცემოდა დაინტერესებულ პირს აღნიშნულ ვადაში ყველა აუცილებელი საბუთის თანდართვით. განცხადების განხილვის ან ბრძანების დაგვიანება დადგენილი ვადიდან ითვლებოდა ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმად. ხსენებული ვადა იმავე მუხლის პირველი წინადადების მიხედვით შეადგენდა ერთ თვეს. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ კანონით სხვა რამ არ იყო განსაზღვრული, სარჩელი სასამართლოს წარედგინებოდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემაზე უარის მიღებიდან ერთი თვის ვადაში. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელემ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მიმართა ჯერ 2004 წლის 5 ნოემბერს, ხოლო შემდეგ _ 2005 წლის 8 ივლისს. ხსენებულ განცხადებებზე კანონმდებლობით დადგენილი ერთი თვის გასვლის შემდეგ, მას არ მიუღია წერილობითი პასუხები, რაც ზემოაღნიშნული ბრძანებულების 48-ე მუხლის თანახმად, ბრძანების (ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის) გამოცემაზე უარის თქმად ითვლებოდა. შესაბამისად, მოსარჩელეს გაშვებული ჰქონდა სასამართლოსათვის მიმართვის კანონით დადგენილი ერთთვიანი ვადა.

ამასთან, მოპასუხემ მიუთითა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 38-ე მუხლში 2005 წლის 7 ნოემბერს განხორციელებული ცვლილებით ამოღებულ იქნა დებულება ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების ცვლილებისას სარჩოს გადაანგარიშების თაობაზე. შესაბამისად, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, განეხორციელებინა სარჩოს გადაანგარიშება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ხ-ისა და ე. და თ. ხ-ების სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მოსარჩელეების სასარგებლოდ 2004 წლის 1 მაისიდან 2005 წლის 7 ნოემბრამდე შრომის ანაზღაურების ოდენობის შეცვლის გამო, მარჩენლის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება დაევალა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის მოადგილის 2006 წლის 26 სექტემბრის ¹01-07/05/8753 წერილით დასტურდებოდა, რომ იმ თანამდებობრივი სარგოს ოდენობა, რაც ეკავა გარდაცვალებამდე მ. ხ-ეს, გაიზარდა ორჯერ, 2004 წლის მაისიდან და 2005 წლის იანვრიდან (საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2004 წლის 24 მაისის ¹118/ო და 2005 წლის 11 იანვრის ¹10/ო ბრძანებები). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის მოადგილის 2006 წლის 16 მარტის ¹01-11/08/1958 წერილით დასტურდებოდა, რომ ნ. ხ-ს უარი ეთქვა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე განცხადებების დაკმაყოფილებაზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სახეზე იყო მოსარჩელეთა უფლება სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნის თაობაზე 2005 წლის 7 ნოემბრამდე პერიოდის ჩათვლით და იგი უნდა დაკმაყოფილებულიყო, ვინაიდან საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის» 38-ე მუხლში ცვლილებების შეტანით და მოსარჩელეებზე ახალი კანონის ამოქმედებით ძველ პერიოდზე, კანონს მიენიჭა უკუქცევითი ძალა მოთხოვნის წარმოშობიდან 2005 წლის 7 ნოემბრამდე, რამაც მოსარჩელეების უფლებების შელახვა გამოიწვია. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის» 38-ე მუხლის (2005 წლის 7 ნოემბრის ცვლილებამდე) თანახმად, მარჩენლის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით დანიშნული სარჩო გადაანგარიშებას ექვემდებარებოდა თუ მარჩენლის გარდაცვალების შემდეგ ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების ან მისი მინიმალური დონე შეიცვლებოდა. იმავე მუხლის თანახმად, ასეთ შემთხვევაში, აღნიშნული წესის შესაბამისად, ხელახლა გადანაწილდებოდა სარჩო მისი მიღების უფლების მქონე პირებზე. მოცემული ნორმის არსებობა 2005 წლის 7 ნოემბრამდე ცხადყოფდა მოპასუხის ვალდებულებას _ გადაეანგარიშებინა დანიშნული სარჩო, რადგან «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონი არეგულირებდა ნორმატიული აქტების მოქმედების ზოგად წესებს. ხსენებული კანონის 47-ე მუხლის შესაბამისად კი, ნორმატიულ აქტს, რომელიც ადგენდა ან ამძიმებდა პასუხისმგებლობას, უკუძალა არ ჰქონდა, მას უკუძალა ენიჭებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირდაპირ იყო დადგენილი ამ ნორმატიული აქტით, რაც მოცემულ შემთხვევაში დადგენილი არ ყოფილა.

საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის» 38-ე მუხლში 2005 წლის 7 ნოემბერს შევიდა ცვლილება და ამოღებულ იქნა ხსენებული ნორმით გათვალისწინებული შესაძლებლობა შრომის ანაზღაურების შეცვლისას სარჩოს გადაანგარიშების შესახებ, რის გამოც საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა უფლების რეალიზება შესაძლებელი იყო მხოლოდ მოცემულ პერიოდამდე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. ხ-მა და ე. და თ. ხ-ებმაც, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ნ. ხ-ისა და ე. და თ. ხ-ების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს დაეკისრა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით _ 10192 ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად შეაფასა სარჩელის სამართლებრივი საფუძველი, რის გამოც სასამართლოს გადაწყვეტილება არ იყო საკმარისად დასაბუთებული. საქალაქო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. ამდენად, ადგილი ჰქონდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლებს.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მაგრამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი დაზუსტებული სარჩელის მიხედვით, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მარჩენლის გარდაცვალების გამო მიყენებული ზიანის, ყოველთვიური სარჩოს სახით 2004 წლის 1 მაისიდან 2006 წლის სექტემბრის ჩათვლით პერიოდის გადასახდელი თანხის _ 10962 ლარის საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსათვის დაკისრება და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსთვის ნ. ხ-ის, ე. და თ. ხ-თვის მარჩენლის გარდაცვალების გამო გადასახდელი ყოველთვიური სარჩოს თანხის ოდენობის გადაანგარიშების დაკისრება, ხსენებულ სამინისტროში არსებული ახალი თანამდებობრივი სარგოების შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლი, რომლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ იყო დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენებოდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის მიხედვით კი, პირი რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებდა ზიანს, ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა მისთვის ეს ზიანი. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედებით მიადგა მატერიალური ზიანი, მან ვერ მიიღო გადაანგარიშების შედეგად გაზრდილი სარჩო. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე, ზიანი უნდა ანაზღაურებულიყო მიუღებელი შემოსავლისთვისაც.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებით, მ. ხ-ის ოჯახის წევრებს დაუდგინდათ ყოველთვიური სარჩო მ. ხ-ის თანამდებობრივი სარგოს 3/4-ის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნით საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიმართა 2004 წლის 5 ნოემბერს და 2005 წლის 8 ივლისს, რაზეც უარი ეთქვა. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 38-ე მუხლის თანახმად, მარჩენლის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით დანიშნული სარჩო გადაანგარიშებას ექვემდებარებოდა, თუ მარჩენლის გარდაცვალების შემდეგ ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების ან მისი მინიმალური დონე შეიცვლებოდა. აღნიშნული ნორმა მოქმედებდა 2005 წლის 7 ნოემბრამდე, ანუ მოსარჩელეთა მიერ ხსენებული სამინისტროსადმი სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნით ორივეჯერ მიმართვის პერიოდში. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადგილი ჰქონდა მოპასუხის მიერ კანონით დადგენილი ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმას, ანუ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთათვის სარჩოს დანიშვნიდან 2005 წლის 7 ნოემბრამდე, მ. ხ-ის გარდაცვალებამდე, დაკავებულ თანამდებობაზე შრომის ანაზღაურება შეიცვალა ორჯერ, კერძოდ, 2004 წლის 1 მაისიდან 2005 წლის 1 იანვრამდე იგი განისაზღვრებოდა 350 ლარის, ხოლო 2005 წლის 1 იანვრიდან _ 800 ლარის ოდენობით. ამდენად, მოპასუხის მართლზომიერი მოქმედების შემთხვევაში 2004 წლის ნოემბრიდან (გადაანგარიშების მოთხოვნით პირველი მიმართვის თარიღი) 2005 წლის ივლისამდე პერიოდში (გადაანგარიშების შესახებ განმეორებით მიმართვის თარიღი) მოსარჩელეები მიიღებდნენ სარჩოს სახით, არსებული შრომის ანაზღაურების _ 350 ლარის 3/4-ის ოდენობით თანხას, რაც 2096 ლარს (ყოველთვიურად _ 262,8 ლარის) შეადგენდა, ხოლო 2005 წლის ივლისიდან 2006 წლის სექტემბრამდე, იმ დროისათვის არსებული შრომის ანაზღაურების ოდენობის _ 800 ლარის 3/4-ს, რაც 9000 ლარს (ყოველთვიურად _ 600 ლარს), ხოლო მთლიანობაში ხსენებული თანხა _ 11962 ლარს შეადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეთა სასარგებლოდ 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებით დადგენილი სარჩო შეადგენდა 84,36 ლარს. საქმის მასალებით დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელეებს 2006 წლის იანვრიდან-სექტემბრამდე პერიოდში მიღებული ჰქონდათ მხოლოდ 594 ლარი. 2004 წლის ნოემბრიდან 2006 წლის იანვრამდე პერიოდში დანიშნულ სარჩოს, ყოველთვიურად 84 ლარის ანაზღაურებას, მოსარჩელეები სადავოდ არ ხდიდნენ. ამდენად, 2004 წლის ნოემბრიდან 2006 წლის სექტემბრამდე მოსარჩელეებს მიღებული ჰქონდათ 1770 ლარი. ფაქტობრივად, მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა კი შეადგენდა 10192 ლარს, რაც მოსარჩელეთა სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა მოპასუხეს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება მოპასუხისათვის მხოლოდ 2005 წლის 7 ნოემბრამდე პერიოდის ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის დაკისრების შესახებ და განმარტა, მიუხედავად იმისა, რომ იმ დროს საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 38-ე მუხლიდან ამოღებულ იქნა სარჩოს გადაანგარიშების შესახებ ვალდებულება, თანამდებობრივი სარგოს ცვლილების შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიმართვის საფუძველზე ადმინისტრაციული ორგანოს მართლზომიერი მოქმედების – თანხის გადაანგარიშების შემთხვევაში, მოსარჩელეებს 2005 წლის 7 ნოემბრიდანაც გაუგრძელდებოდათ იმ დროისათვის უკვე გადაანგარიშებული თანხის ანაზღაურება დანიშნული სარჩოს სახით.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, ვინაიდან მოსარჩელეები ითხოვდნენ ზიანის ანაზღაურებას 2006 წლის სექტემბრამდე მიუღებელი შემოსავლის ოდენობით, ხოლო მიუღებელი შემოსავლის თანხა შეადგენდა _ 10192 ლარს, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ. ვინაიდან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო შეზღუდული იყო მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებით.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოსაზრება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცის სამინისტროსათვის ახალი თანამდებობრივი სარგოების შესაბამისად, სარჩოს თანხის ოდენობის ხელახალი გადაანგარიშების დავალდებულების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 38-ე მუხლი, რაც თანამდებობრივი სარგოს ცვლილების შესაბამისად სარჩოს გადაანგარიშების ვალდებულებას ადგენდა, 2005 წლიდან ამოღებულ იქნა. ამდენად, სარჩელის განხილვის დროისათვის აღარ არსებობდა ნორმატიული აქტი, რომელიც ადგენდა მოპასუხის ვალდებულებას თანხის გადაანგარიშების შესახებ. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არ ჰქონდა, კანონმდებლობის საწინააღმდეგოდ განეხორციელებინა რაიმე ქმედება. უფლებამოსილების გადამეტებით გამოცემულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს ან ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედებას არ ჰქონდა იურიდიული ძალა და იგი ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობის გამო ვერ დააკმაყოფილა მოსარჩელეთა მოთხოვნა მოპასუხისათვის სარჩოს გადაანგარიშების დავალდებულების თაობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსთვის მოსარჩელეთა სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით _ 10192 ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ. კასატორმა აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ნ. ხ-ისა და ე. და თ. ხ-თვის სარჩოს დაწესება განხორციელდა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, კერძოდ, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებით, მ. ხ-ის კმაყოფაზე მყოფ ოჯახის წევრებს: მეუღლეს _ ნ. ხ-ს და შვილებს _ ე. და თ. ხ-ებს დაუდგინდათ ყოველთვიური სარჩო აწ გარდაცვლილი მ. ხ-ის თანამდებობრივი სარგოს 3/4-ის ოდენობით. იმავე ბრძანებით, აღნიშნული სარჩოს გაცემა დაევალა საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის ერთიან სახელმწიფო ფონდს. მოგვიანებით, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 15 იანვრის ¹5/ო ბრძანებით საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი შეიცვალა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს საფინანსო-საბიუჯეტო დეპარტამენტით. აღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა მოხდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის» 48-ე მუხლის შესაბამისად, რომლის თანახმად, დამქირავებელი ვალდებული იყო, განეხილა განცხადება ზიანის ანაზღაურების შესახებ და მიეღო შესაბამისი გადაწყვეტილება ერთი თვის განმავლობაში. გადაწყვეტილება ფორმდებოდა ბრძანებით.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი” ითვალისწინებდა დადგენილი სარჩოს გადაანგარიშებას ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების დონის შეცვლისას. აღნიშნული უნდა მომხდარიყო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით და არა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ქმედების განხორციელებით. ამდენად, სარჩოს გადაანგარიშების შემთხვევაში, ცვლილება უნდა განხორციელებულიყო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით, კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 63-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებაში უნდა შესულიყო შესაბამისი ცვლილება სარჩოს ოდენობის ნაწილში.

კასატორი მიუთითებს, რომ ნ. ხ-მა 2004 წლის 5 ნოემბერსა და 2005 წლის 8 ივლისს განცხადებებით მიმართა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ზიანის ანაზღაურების (სარჩოს) გადაანგარიშების თაობაზე. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს 2006 წლის 16 მარტის ¹01-11/08/1958 წერილით მისი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რის თაობაზეც ნ. ხ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს 2006 წლის 1 მაისს.

კასატორი აღნიშნავს, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 48-ე მუხლის შესაბამისად, ბრძანების პირი ზიანის ანაზღაურების შესახებ ან მოტივირებული წერილობითი უარი გადაეცემოდა დაინტერესებულ პირს აღნიშნულ ვადაში, ყველა აუცილებელი საბუთის თანდართვით. განცხადების განხილვის ან ბრძანების დაგვიანება დადგენილი ვადიდან ითვლებოდა ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმად. აღნიშნული ვადა იმავე მუხლის პირველი წინადადების მიხედვით შეადგენდა ერთ თვეს. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ კანონით სხვა რამ არ იყო განსაზღვრული, სარჩელი სასამართლოს წარედგინებოდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემაზე უარის მიღებიდან ერთი თვის ვადაში.

კასატორის განმარტებით, ნ. ხ-მა, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მიმართა ჯერ 2004 წლის 5 ნოემბერს, ხოლო შემდეგ _ 2005 წლის 8 ივლისს. მას კანონმდებლობით დადგენილი ერთი თვის ვადაში არ მიუღია შესაბამისი წერილობითი პასუხები, რაც საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 48-ე მუხლის შესაბამისად, ბრძანების გამოცემაზე უარის თქმად ითვლებოდა. შესაბამისად, მოსარჩელეებს გაშვებული ჰქონდათ სასამართლოსადმი მიმართვის კანონით დადგენილი ერთთვიანი ვადა.

კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” 38-ე მუხლში 2005 წლის 7 ნოემბერს განხორციელებული ცვლილებით ამოღებულ იქნა დებულება ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების ცვლილებებისას სარჩოს გადაანგარიშების თაობაზე. მოსარჩელეებმა სასამართლოს სარჩელით მიმართეს 2006 წლის 1 მაისს, როდესაც სამართლის ნორმა, რომელიც ითვალისწინებდა სარჩოს გადაანგარიშებას ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების ცვლილებისას, უკვე აღარ არსებობდა, ანუ სასამართლოში საქმის განხილვისა და გადაწყვეტისას არ არსებობდა სამართლებრივი საფუძველი, რომლითაც საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო ვალდებული იყო, მოეხდინა სარჩოს გადაანგარიშება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2008 წლის 3 ოქტომბრის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2008 წლის 20 ნოემბრამდე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 ნოემბრის განჩინებით საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტით და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრებით 2009 წლის 15 იანვარს, 11.30 საათზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს 2000 წლის 14 სექტემბრის ¹7/კს ბრძანებით მ. ხ-ე დაინიშნა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს დასაქმებისა და შრომითი ურთიერთობების დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის თანამდებობაზე (ს.ფ. 5). საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევის შესახებ 2002 წლის 30 აპრილის აქტით დასტურდება, რომ ხელმძღვანელობის დავალებით მ. ხ-ე უნდა გამგზავრებულიყო ქვემო ქართლის რეგიონის ოფისში საჭირო ინფორმაციის ჩამოსატანად, ხოლო, ვინაიდან დავალება სასწრაფოდ უნდა შესრულებულიყო, მ. ხ-ეს დაევალა საკუთარი ავტომანქანა გამოეყენებინა დავალების შესასრულებლად, რა დროსაც ქ. რუსთავში მოუხდა ავტოავარია და გარდაიცვალა, რაც ასევე დასტურდება ავტოკატასტროფის შედეგად მომხდარი უბედური შემთხვევის შემსწავლელი კომისიის სპეციალური გამოკვლევის აქტით. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებით დასტურდება, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესისა» და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს შრომის ინსპექციის მიერ მომზადებული მ. ხ-ის სამსახურებრებრივი მოვალეობის შესრულების დროს ტრაგიკული დაღუპვის შესახებ სპეციალური გამოკვლევის აქტის შესაბამისად, მ. ხ-ის კმაყოფაზე მყოფ ოჯახის წევრებს _ მეუღლეს ნ. ხ-ს და შვილებს _ ე. და თ. ხ-ებს დაენიშნათ ყოველთვიური სარჩო, აწ გარდაცვლილი მ. ხ-ის თანამდებობრივი სარგოს 3/4-ის ოდენობით (თითოეულს 28,12 ლარი), რომლის უზრუნველყოფაც დაევალა საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის ერთიან სახელმწიფო ფონდს (ს.ფ. 30-31). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის მოადგილის 2006 წლის 26 სექტემბრის ¹01-07/05/8753 მიწერილობით დასტურდება, რომ იმ თანამდებობრივი სარგოს ოდენობა, რაც ეკავა გარდაცვალებამდე მ. ხ-ეს, გაიზარდა ორჯერ, 2004 წლის მაისიდან და 2005 წლის იანვრიდან (საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 24.05.2004 წ. ¹118/ო ბრძანება და 11.01.2005 წ. ¹10/ო ბრძანება). მ. ხ-ე გარდაცვალებამდე მუშაობდა ..... დეპარტამენტის უფროსის მოადგილედ და მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 112,5 ლარს. 2004 წლის მაისიდან აღნიშნული თანამდებობის შესაბამისი სარგო გახდა 350 ლარი, 2005 წლის იანვრიდან _ 800 ლარი (ს.ფ. 81). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის მოადგილის 2006 წლის 16 მარტის ¹01-11/08/1958 მიწერილობით კი დასტურდება, რომ ნ. ხ-ს უარი ეთქვა ზიანის ანაზღაურების გადაანგარიშების შესახებ 2004 წლის 5 ნოემბრისა და 2005 წლის 8 ივლისის განცხადებების დაკმაყოფილებაზე (ს.ფ. 37).

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოში დავის საგანს წარმოადგენს მხოლოდ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსათვის მოსარჩელეთა სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით _ 10192 ლარის ანაზღაურების დაკისრება, ვინაიდან საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს მისთვის მოსარჩელეთა სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით _ 10192 ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმეში წარმოდგენილი დაზუსტებული სარჩელი კომბინირებული ხასიათისაა და შედგება ორი სასარჩელო მოთხოვნისაგან, კერძოდ, მარჩენლის გარდაცვალების გამო მიყენებული ზიანის, ყოველთვიური სარჩოს სახით 2004 წლის 1 მაისიდან 2006 წლის სექტემბრის ჩათვლით გადასახდელი თანხის _ 10962 ლარის საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსათვის დაკისრება და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსთვის ნ. ხ-ის, ე. და თ. ხ-თვის მარჩენლის გარდაცვალების გამო გადასახდელი ყოველთვიური სარჩოს თანხის ოდენობის გადაანგარიშების დაკისრება. ამდენად, მოსარჩელეთა ერთ-ერთი მოთხოვნაა სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო მოქმედებით (სარჩოს გადაუანგარიშებლობა) მიყენებული ზიანის არსებობის აღიარება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ხსენებული მოთხოვნა თავისი იურიდიული ბუნებით არის აღიარებითი სარჩელი. ამდენად, ამ შემთხვევაში მოსარჩელეებს მიკუთვნებით სარჩელთან ერთად აღძრული ჰქონდათ აღიარებითი სარჩელიც, რომელზეც არ ვრცელდებოდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ერთთვიანი ვადა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს კასატორის მოსაზრებას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებით, მ. ხ-ის ოჯახის წევრებს _ მეუღლეს ნ. ხ-ს და შვილებს _ ე. და თ. ხ-ებს დაუდგინდათ ყოველთვიური სარჩო მ. ხ-ის თანამდებობრივი სარგოს 3/4-ის ოდენობით (ს.ფ. 30-31). ასევე დადგენილია, რომ მოსარჩელემ მიმართა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნით 2004 წლის 5 ნოემბერს და 2005 წლის 8 ივლისს, რაზეც ეთქვა უარი (ს.ფ. 37).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის» 38-ე მუხლის შესაბამისად, მარჩენლის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით დანიშნული სარჩო გადაანგარიშებას ექვემდებარებოდა, თუ მარჩენლის გარდაცვალების შემდეგ ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების ან მისი მინიმალური დონე შეიცვლებოდა. აღნიშნული ნორმა მოქმედებდა 2005 წლის 7 ნოემბრამდე.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ ნ. ხ-მა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნით მიმართა 2004 წლის 5 ნოემბერს და 2005 წლის 8 ივლისს, ანუ ზემოხსენებული ნორმის მოქმედების პერიოდში. შესაბამისად, მოსარჩელემ თავისი უფლების რეალიზაცია მოახდინა დროულად, 2005 წლის 7 ნოემბრამდე, თუმცა მოპასუხემ 2006 წლის 16 მარტის წერილით უარი უთხრა მოსარჩელეს სარჩოს გადაანგარიშებაზე. ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა მოპასუხის მიერ კანონით დადგენილი ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმას, ანუ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას.

Aამდენად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე გამოყენებული უნდა იქნეს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის მიხედვით, პირი რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად კი, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე დადასტურებულია, რომ მოსარჩელეს ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედებით მიადგა მატერიალური ზიანი, კერძოდ, ვერ მიიღო გადაანგარიშების შედეგად გაზრდილი სარჩო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის, რომ მოსარჩელეთათვის სარჩოს დანიშვნიდან 2005 წლის 7 ნოემბრამდე (საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 38-ე მუხლით დადგენილი გადაანგარიშების ვალდებულების მოქმედების პერიოდი) მ. ხ-ის გარდაცვალებამდე, დაკავებულ თანამდებობაზე შრომის ანაზღაურება შეიცვალა ორჯერ, კერძოდ, 2004 წლის 1 მაისიდან 2005 წლის 1 იანვრამდე განისაზღვრებოდა 350 ლარის, ხოლო 2005 წლის 1 იანვრიდან _ 800 ლარის ოდენობით. ამდენად, მოპასუხის მართლზომიერი მოქმედების (მოსარჩელეთა 2004 წლის 5 ნოემბრისა და 2005 წლის 8 ივლისის მიმართვების საფუძველზე სარჩოს გადაანგარიშება) შემთხვევაში 2004 წლის ნოემბრიდან (გადაანგარიშების მოთხოვნით პირველი მიმართვის თარიღი) 2005 წლის ივლისამდე პერიოდში (გადაანგარიშების შესახებ განმეორებით მიმართვის თარიღი) მოსარჩელეები მიიღებდნენ სარჩოს სახით, არსებული შრომის ანაზღაურების _ 350 ლარის 3/4-ის ოდენობით თანხას, ხოლო 2005 წლის ივლისიდან 2006 წლის სექტემბრამდე, ვინაიდან დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით მოსარჩელეები ითხოვენ 2006 წლის სექტემბრის ჩათვლით ანაზღაურებას, იმ დროისათვის არსებული შრომის ანაზღაურების ოდენობის _ 800 ლარის 3/4-ს, რაც სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით _ 11962 ლარს შეადგენს.

საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეთა სასარგებლოდ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2002 წლის 4 ოქტომბრის ¹273/ო ბრძანებით დადგენილი სარჩო შეადგენს 84,36 ლარს. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეებს 2006 წლის იანვრიდან-სექტემბრამდე პერიოდში მიღებული აქვთ მხოლოდ 594 ლარი (ს.ფ. 86). 2004 წლის ნოემბრიდან 2006 წლის იანვრამდე პერიოდში დანიშნული სარჩოს (14 თვე), ყოველთვიურად 84 ლარის ანაზღაურებას, მოსარჩელეები სადავოდ არ ხდიდან. ამდენად, 2004 წლის ნოემბრიდან (გადაანგარიშების მოთხოვნით პირველი მიმართვის თარიღი), 2006 წლის სექტემბრამდე მოსარჩელეებს მიღებული აქვთ 1770 ლარი. ამდენად, ფაქტობრივად, მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა შეადგენს _ 10192 ლარს, რაც მოსარჩელეთა სასარგებლოდ უნდა გადახდეს მოპასუხეს.

საკასაციო სასამართლო ასევე ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესიდან» ამოღებულ იქნა 38-ე მუხლი, ფაქტობრივად, გაუქმდა თანამდებობრივი სარგოს ცვლილების შემთხვევაში სარჩოს გადაანგარიშების ვალდებულება, რაც არ იწვევდა უკვე გადაანგარიშებული თანხის ცვლილებას. ამდენად, მოსარჩელეთა მიმართვის საფუძველზე ადმინისტრაციული ორგანოს მართლზომიერი მოქმედების _ თანხის გადაანგარიშების შემთხვევაში, მოსარჩელეებს 2005 წლის 7 ნოემბრიდანაც გაუგრძელდებოდათ უკვე გადაანგარიშებული თანხის ანაზღაურება დანიშნული სარჩოს სახით, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეები ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდნენ 2006 წლის სექტემბრამდე მიუღებელი შემოსავლის ოდენობით, მოსარჩელეთა მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლო ვერ გასცდებოდა მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფარგლებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე მიიღო კანონიერი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.