ბს-1217-1161 (კს-09) 16 ნოემბერი, 2009 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თავმჯდომარე ლევან მურუსიძე (მომხსენებელი)
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე
პაატა სილაგაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კერძო საჩივრის ავტორი _ მ. მ-ძე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე): ნ. ც-ანი
გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 13 ივლისის განჩინება
დავის საგანი _ საქმისწარმოების განახლება, სააპელაციო საჩივრის განხილვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2006 წლის 10 აგვისტოს მ. მ-ძემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების _ ლ. პ-აიას და ნ. ც-ანის მიმართ, ლ. პ-აიასათვის მატერიალური ზიანის _ 1600 აშშ დოლარის და მორალური ზიანის _ 1000 აშშ დოლარის, ხოლო ნ. ც-ანისათვის მორალური ზიანის _ 5000 ლარის დაკისრება მოითხოვა.
ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 11 თებერვლის განჩინებით ლ. პ-აიას მიმართ საქმის წარმოება შეწყდა მოპასუხის გარდაცვალების გამო, სადავო სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე უფლებამონაცვლეობის დაუშვებლობის გამო.
ნ. ც-ანის მიმართ დაყენებულ სასარჩელო მოთხოვნას მოსარჩელე ამყარებდა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ნ. ც-ანის ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოში მოსამართლედ მუშაობის პერიოდში, მის წარმოებაში იყო სამოქალაქო საქმე ლ. პ-იას სარჩელისა გამო, მოპასუხე ფრიდონ საჯაიას მიმართ, ბინის ყიდვა-გაყიდვის თაობაზე. აღნიშნულ საქმეში იგი მონაწილეობდა როგორც ლ. პ-იას რწმუნებული. მოპასუხის _ ნ. ც-ანის მხრიდან საქმის განხილვისას დაშვებული საპროცესო დარღვევების გამო მიადგა მორალური და მატერიალური ზიანი, ვინაიდან აღნიშნული საპროცესო დარღვევები შემდგომში გახდა მ. მ-ძის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის საფუძველი.
ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ. მ-ძის სარჩელი ნ. ც-ანის მიმართ, მორალური ზიანის _ 5000 ლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.
აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მ. მ-ძემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილევლად დაბრუნება მოითხოვა.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 5 მაისის განჩინებით საქმე განსჯადობის წესების დაცვით განსახილველად გადაეგზავნა ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას, ვინაიდან მიიჩნია, რომ დავა განეკუთვნებოდა ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 13 ივლისის განჩინებით მ. მ-ძის სარჩელისა გამო აღძრულ დავაზე, მოპასუხის _ ნ. ც-ანის მიმართ, მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, შეწყდა საქმის წარმოება სარჩელის დაუშვებლობის მოტივით. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე _ მ. მ-ძე სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიიჩნევდა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-14 თავით განსაზღვრულ ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დავა არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის «გ» ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული დავის სახეობას, რადგან ამავე კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის «დ» ქვეპუნქტის თანახმად, გარდა ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ თავისა, არ ვრცელდებოდა საქართველოს სასამართლო ხელისუფლების ორგანოებზე.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასამართლო ხელისუფლებაში მოიაზრება მოსამართლე, რომელიც ახორციელებს მართლმსაჯულებას და იგი საქართველოს კონსტიტუციის 84-ე მუხლის თანახმად, დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ კონსტიტუციასა და კანონს. რაც შეეხება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიყენებულ ზიანს, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მოსამართლის განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით სამსახურებრივი მოვალების დარღვევით ზიანის ანაზღაურებისას სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევის ფაქტი საჭიროებდა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადასტურებას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა ასევე გაეროს კონგრესის მიერ 1985 წელს მიღებული «სასამართლოს დამოუკიდებლობის ძირითადი პრინციპების» მე-16 პუნქტზე და მიიჩნია, რომ აღნიშნული ნორმით აღიარებული სასამართლო ხელისუფლებისა და მოსამართლეთა დამოუკიდებლობის გარანტია. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობა, საქართველოს კონსტიტუცია და საერთაშორისო აქტები არ ითვალისწინებდა მოცემულ შემთხვევაში მართლმსაჯულების განხორციელებისას მოსამართლის მიმართ რაიმე პასუხისმგებლობას.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მ. მ-ძის სარჩელი არ პასუხობდა დასაშვებობის პირობებს, რაც საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კდოექსის 262-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, წარმოადგენდა საქმის წარმოებით შეწყვეტის საფუძველს.
აღნიშნული განჩინება კერძო საჩივრით გაასაჩივრა მ. მ-ძემ და საქმე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოდან განსახილველად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. 2009 წლის 25 სექტემბერს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კანცელარიის მეშვეობით წარმოდგენილ იქნა დაზუსტებული კერძო საჩივარი, რომლითაც მ. მ-ძემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის არსებითად განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა. კერძო საჩივრის ავტორი თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სრულიად უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მისი სააპელაციო საჩივარი და არასწორად განმარტა როგორც კანონი, ისე საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპები. კერძო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა რა საქართველოს კონსტიტუციის 84-ე მუხლზე, არ დაადგინა, რომ მოსამართლის მიერ კანონის დარღვევით მიადგა მას მორალური ზიანი. მ. მ-ძე მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ არის იურიდიულად დასაბუთებული, ვინაიდან საქმეზე სააპელაციო პალატის მიერ თავისი პოზიციის დასაბუთების მიზნით მითითებული სამართლებრივი საფუძვლები იურიდიულად ვერ ამართლებს საქმეზე საბოლოოდ განჩინების სახით მიღებულ დასკვნას.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით მ. მ-ძის კერძო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა მ. მ-ძის კერძო საჩივრისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ ხსენებული კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლის მიხედვით, კერძო საჩივრების განხილვა ზემდგომ სასამართლოებში წარმოებს შესაბამისად ამ სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული წესების დაცვით.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ, მართალია, ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» პუნქტის თანახმად, სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული დავაა, მაგრამ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის «დ» პუნქტი იმპერატიულად ადგენს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოქმედება, «ინფორმაციის თავისუფლების» შესახებ მესამე თავის გარდა, საქართველოს სასამართლო ხელისუფლების ორგანოებზე არ ვრცელდება. აღნიშნული სასამართლოთა მიერ მართლმსაჯულების განხორციელებისას გამოტანილი გადაწყვეტილებების გამო აღძრულ სასარჩელო დავებში მოპასუხის სტატუსით ისევ სასამართლოს მონაწილეობას გამორიცხავს.
რაც შეეხება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის მოსამართლის პასუხისმგებლობას, იგი მოქმედი კანონმდებლობით მკაცრად არის რეგლამენტირებული. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილი სახელმწიფოსთან ერთად მოსამართლის სოლიდარულ პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს მხოლოდ მოსამართლის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით სხვა პირის მიმართ სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევისათვის, რაც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით უნდა იყოს დადასტურებული.
საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო და ადმინისტრაციული კანონმდებლობა, გარდა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებისა მართლმსაჯულების განხორციელებისას მოსამართლეთა პასუხისმგებლობას არ ითვალისწინებს, რაც საქართველოს კონსტიტუციის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 84-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებულ სასამართლო ხელისუფლებისა და მოსამართლეთა დამოუკიდებლობის გარანტიას წარმოადგენს და უშუალოდ გამომდინარეობს გაეროს კონგრესის მიერ 1985 წელს მიღებული «სასამართლოს დამოუკიდებლობის ძირითადი პრინციპების» მე-16 პუნქტიდან, რომელიც ადგენს, რომ დისციპლინური პროცედურის ან აპელაციის უფლების ან სახელმწიფოს მხრიდან კომპენსაციის მიღების უფლების დაცვით, ქვეყნის შიდა კანონის შესაბამისად, მოსამართლეები სასამართლოში თავიანთი ფუნქციების შესრულებისას ფინანსური ზიანის მიყენების, ან არასწორი ქმედების, ან დაუდევრობის გამო, სამოქალაქო საჩივრებისაგან პიროვნული იმუნიტეტით უნდა სარგებლობდნენ.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ, ვინაიდან განსახილველ დავაში სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებით გათვალისწინებულ შემთხვევას ადგილი არ აქვს, მ. მ-ძის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაუშვებელია.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ. მ-ძის კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და გასაჩივრებული განჩინება უნდა დარჩეს უცვლელად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 262-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე, 420-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. მ. მ-ძის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 13 ივლისის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
