¹ბს-1005-963(გ-09) 10 სექტემბერი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ლევან მურუსიძე

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, განიხილა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა პალატებს შორის დავა მ. ვ-ძის სააპელაციო საჩივრის განსჯადობის თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 10 სექტემბერს მ. ვ-ძემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - ქ. თბილისის მერიის მიმართ საკუთრების უფლების რესტიტუციის თაობაზე.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ მის პაპას _ მ. ვ-ძეს, საკუთრებაში ჰქონდა მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული ორი საცხოვრებელი სახლი: ... ქ. ¹3-ში (ამჟამად ... ქ.¹3) და ... ქ.¹4-ში (ამჟამად ... ქ.¹4); მ. ვ-ძეს უცხო ქვეყნის საოკუპაციო რეჟიმმა უკანონოდ ჩამოართვა საკუთრება. მოგვიანებით მას დაუბრუნეს ... ¹3-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, ხოლო ... ქ.¹4-ში (ამჟამად ... ქ.¹4) მდებარე ქონება მისთვის არ დაუბრუნებიათ; მ. ვ-ძე გარდაიცვალა 1947 წლის 19 თებერვალს. მითითებული ქონება არ დაუბრუნებიათ არც მ. ვ-ძის მემკვიდრეებისათვის. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ 1921-1991 წლებში უცხო ქვეყნის საოკუპაციო რეჟიმის მიერ ჩამორთმეული ქონების დაბრუნების არაერთი პრეცედენტი შეიქმნა.

მოსარჩელის განმარტებით, მის პაპას უკანონოდ ჩამოერთვა ქონება, რითაც მას მიადგა ზიანი, რომელიც არ ანაზღაურებულა არც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით და არც კომპენსაციით.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მ. ვ-ძე ითხოვდა მისი პაპისათვის უკანონოდ ჩამორთმეული საკუთრების _ ქ. თბილისში, ამჟამად ... ქ.¹4-ში მდებარე უძრავი ქონების მისთვის დაბრუნებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 27 ნოემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ: თ. კ-შვილი, ი. ლ-კო, ი. დ-ძე, ი. ზ-ძე, ნ. ბ-ძე, ა. ს-ია და პ. ჩ-ძე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ვ-ძის სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის მოტივით.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მ. ვ-ძემ.

აპელანტი სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 29 იანვრის საოქმო განჩინებით მოცემულ საქმეში თ. კ-შვილის ნაცვლად მესამე პირად ჩაება ნ. მ-ძე-თ-შვილი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით მ. ვ-ძის სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, საქმის მასალებთან ერთად განსჯადობით გადაეცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა განჩინებაში მიუთითებდა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა)ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა; ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. საააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღრა დავის საგანი, რაც წარმოშობილი უნდა იყოს იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯრო, კონკრეტულად კი, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

ადმინისტრციული პალატის განმარტებით, მოცემულ საქმეში სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს საკუთრების უფლების აღდგენა და საკუთრების უკან დაბრუნება, საკუთრება კი წარმოადგენს კერძო პირებთან არსებულ ქონებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დავა არ მიეკუთვნება ადმინისტრაციულ საქმეთა კატეგორიას, რამდენადაც დავის არსი რეგულირებულია სამოქალაქო სამართლის კანონმდებლობით, კერძოდ, იგი წესრიგდება სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით, რის გამოც ეს სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს არა ადმინისტრაციული, არამედ სამოქალაქო სამართლის კანონმდებლობიდან.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 15 მაისის განჩინებით მ. ვ-ძის სააპელაციო საჩიბარი საქმის მასალებთან ერთად განსჯადობის შესახებ დავის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

სამოქალაქო საქმეთა პალატის განმარტებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით რეგლამენტირებულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეები. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოებში განიხილება დავა იმ სამართალურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი უფრო კონკრეტულად განსაზღვრავს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიებს, კერძოდ, რა შეიძლება წარმოადგენდეს სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს, ანუ რომელი დავა შეიძლება იქნეს განხილული ადმინისტრაციული იურისდიქციის სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოების ფარგლებში.

მ. ვ-ძე უკანონოდ მიიჩნევს სადავო უძრავი ნივთის მისი პაპისათვის ჩამორთმევას და ამ ქონების სხვა პირთა საკუთრებაში გადასვლას იმ მოტივით, რომ სახელმწიფოს სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება არ ჰქონია, სახელმწიფომ იგი მესამე პირებზე არაკანონიერად გაასხვისა, შესაბამისად, მ. ვ-ძე უკანონოდ მიიჩნევს სახელმწიფოს ქმედებას და აღნიშნულის თაობაზე მიუთითებს, როგორც სარჩელში, ასევე სააპელაციო საჩივარში. ის გარემოება, რომ სადავო ქონება ამჟამად წარმოადგენს კერძო პირების _ საქმეში მესამე პირებად მონაწილეთა საკუთრებას, არ წარმოადგენს მოცემული დავის სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილევლად მიჩნევის საფუძველს, რადგან, როგორც აღინიშნა, სარჩელი აღძრულია არა ამჟამინდელი მესაკუთრეების წინააღმდეგ ამ ქონების უკანონოდ მითვისების გამო, არამედ მითითებული ქონების სახელმწიფოს მიერ უკანონოდ ჩამორთმევის და მისი შემდგომში სახელმწიფოს მიერ ასევე უკანონოდ სხვა პირებზე გასხვისების გამო.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მეორე მუხლის მეორე ნაწილის ,,გ” პუნქტის თანახმად, (ამ ნორმის შესაბამისად, ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს «ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე») მოცემული დავა განხილული უნდა იქნეს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატასა და ამავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას შორის განსჯადობის თაობაზე წარმოშობილი დავის გაცნობის შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ვ-ძის სააპელაციო საჩივარი განსჯადობით განსახილველად ექვემდებარება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას, შემდეგ მოსაზრებათა გამო:

საქართველოს კონსტიტუციის 42.2 მუხლის შესაბამისად, ყოველი პირი უნდა განსაჯოს მხოლოდ იმ სასამართლომ, რომლის იურისდიქციასაც ექვემდებარება საქმე.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლი განსაზღვრავს იმ კატეგორიის საქმეთა ჩამონათვალს, რომელთა განხილვა და გადაწყვეტა უნდა მოხდეს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების პრინციპების დაცვით. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის ,,გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე.

მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს სახელმწიფოს მხრიდან უკანონოდ ჩამორთმეული ქონების კანონიერი მესაკუთრის მემკვიდრისათვის დაბრუნება. კერძოდ, მოსარჩელე მ. ვ-ძე მიიჩნევს, რომ უცხო ქვეყნის საოკუპაციო რეჟიმმა მის პაპას მ. ვ-ძეს უკანონოდ ჩამოართვა ქონება, რითიც მას მიადგა ზიანი, რომელიც არ ანაზღაურებულა არც პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენით და არც კომპენსაციით. შესაბამისად, მოსარჩელე ქ. თბილისის მერიისაგან ითხოვს პაპის მ. გ.ს ძე ვ-ძის ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენას და მითითებული ქონების მისთვის, როგორც გ. ვ-ძის მემკვიდრისათვის, დაბრუნებას.

როგორც სარჩელის შინაარსი ცხადყოფს, სახეზეა ქონებრივი რესტიტუციის მოთხოვნა. რაც გულისხმობს ჩამორთმეული ან დაკარგული საცხოვრებელი ან სხვა უძრავი ქონების კანონიერი მფლობელისათვის დაბრუნებას. მოთხოვნა მიმართულია ქ. თბილისის მერიისადმი.

ქ. თბილისის მერია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე მიეკუთვნება ადმინისტრაციულ ორგანოს.

ამდენად, მოთხოვნა მიმართულია ადმინისტრაციული ორგანოს წინააღმდეგ, რათა ამ უკანასკნელმა უზრუნველყოს უკანონოდ ჩამორთმეული ქონების კანონიერი მესაკუთრისათვის დაბრუნება. შესაბამისად, სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის ,,გ” ქვეპუნქტის ბოლო წინადადებით განსაზღვრული მოთხოვნა, აღნიშნული კი იძლევა განსახილველი საქმის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების პრინციპებისადმი დაქვემდებარების საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მოსაზრებას და თვლის, ის გარემოება, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ემყარება კერძო სამართალს არ იძლევა დავის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლით განსაზღვრულ დავათა კატეგორიაში მოქცევის საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, საქმის განსჯადობის დადგენისათვის მნიშვნელოვანია სარჩელის ელემენტებისა და სამართალურთიერთობის ცალკეული კომპონენტების განსაზღვრა. დაუშვებელია საჯარო-სამართლებრივი დავის კერძო-სამართლებრივ დავად მიჩნევა მხოლოდ იმ მოტივით, რომ მოსარჩელე თავის საჯარო-სამართლებრივ მოთხოვნას ასაბუთებს კერძო-სამართლებრივი ნორმების მეშვეობით. ასეთ პირობებში სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს დავის არსით, შეაფასოს და განსაზღვროს მხარის მოთხოვნა და დაადგინოს ვისგან ითხოვს მხარე და რა საფუძვლით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, განსჯადობის აღრევა გამოიწვევს საქმის განხილვას განსხვავებულ პრინციპებზე აგებული სამართალწარმოების წესების დაცვით.

ყოველივე ზემოაღნიშნული საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ სარჩელი თავისი არსით მიეკუთვნება ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას, რის გამოც საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, მე-2, 26-ე მუხლებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ვ-ძის სააპელაციო საჩივარი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

2. განჩინება გადაეგზავნოთ მხარეებს;

3. განსჯადობის თაობაზე მიღებული განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.