ბს-1069-1027(გ-09) 15 ოქტომბერი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე, ლევან მურუსიძე

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, განიხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიებს შორის დავა გ. ჯ-ძის სასარჩელო განცხადების განსჯადობის თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ჯ-ძემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე – სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა მისი საპყრობილის რეჟიმზე გადაყვანის შესახებ ბრძანების გაუქმება. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 24.11.08წ. ბრძანებით დაკმაყოფილდა რუსთავის ¹2 საერთო, მკაცრი და საპყრობილის რეჟიმის დაწესებულების დირექტორის 21.11.08წ. წარდგინება და მოსარჩელე გადაყვანილ იქნა საპყრობილის რეჟიმზე. აღნიშნული ბრძანება გასაჩივრდა 25.12.08წ. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროში, რომლის 13.01.08წ. წერილით უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე. გ. ჯ-ძემ 18.02.09წ. სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის 24.11.08წ. ¹8259 ბრძანების გაუქმება.

მოპასუხის შუამდგომლობითა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 30.04.09წ. განჩინებით გ. ჯ-ძის სასარჩელო განცხადება მოპასუხე სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მიმართ განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ განჩინებაში მიუთითა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ა)ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შეწყვეტა ან შესრულება; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა; ასევე სხვა დავები, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის თანახმად, კოდექსის დებულებები არ ვრცელდება აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოთა იმ საქმიანობაზე, რომელიც დაკავშირებულია სასამართლოს მიერ გამოტანილ და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებასთან.

სასამართლომ მიუთითა, რომ ,,პატიმრობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლით, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი არის საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება, რომელსაც ხელმძღვანელობს დეპარტამენტის თავმჯდომარე, რომელსაც ნიშნავს და ათავისუფლებს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა მინისტრი. იმავე კანონის 23-ე მუხლის თანახმად, მსჯავრდებული სასჯელს იხდის დეპარტამენტის თავმჯდომარის მიერ განსაზღვრულ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, ხოლო 25-ე მუხლის მიხედვით, მსჯავრდებულის გადაყვანა ერთი რეჟიმის დაწესებულებიდან სხვა რეჟიმის დაწესებულებაში ხდება დეპარტამენტის უფროსის ბრძანებით, კანონით დადგენილი წესით, სასჯელაღსრულების დაწესებულების დირექტორის წარდგინებით.

სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებით, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 24.11.2008წ. ¹8259 ბრძანება ცვლის სასჯელის მოხდის რეჟიმს, შესაბამისად, უკავშირდება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებას და რამდენადაც წარმოადგენს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის ,,გ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ გამონაკლისს, არ ხვდება ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიაში.

ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ რადგან მოსარჩელე ითხოვს ფაქტობრივად, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას და დაბრუნებას იმ დაწესებულებაში, სადაც მანამდე იმყოფებოდა, ესაა მოთხოვნა პირობების შეცვლის თაობაზე, რაც სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 606-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით ექვემდებარება განაჩენის დამდგენი სასამართლოს განსჯადობას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 02.05.09წ. დადგენილებით, მოსარჩელის განცხადება გადაეგზავნა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განსჯადობის საკითხის გასარკვევად.

სასამართლოს მითითებით, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 24.11.2008წ. ¹8259 ბრძანება არის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და მისი გაუქმება უნდა მოხდეს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 18.06.09წ. დადგენილებით, სასარჩელო განცხადება განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 24.11.2008წ. ¹8259 ბრძანება არის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და განხილული უნდა იქნას ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. სასამართლომ მიუთითა, რომ სასჯელის მოხდის რეჟიმს 2006 წლამდე მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობის მიხედვით, განსაზღვრავდა სასამართლო, თუმცა ,,პატიმრობის შესახებ” საქართველოს კანონმა ეს საკითხი განსხვავებულად მოაწესრიგა. რამდენადაც სადავო საკითხის რეგულირება განსაზღვრულია ,,პატიმრობის შესახებ” საქართველოს კანონით, ის წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს და გაუქმების მოთხოვნა განხილული უნდა იქნას ადმინისტაციული წესით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 09.07.09წ. განჩინებით, განსჯადობის საკითხის დასადგენად საქმე გადაეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლი განსაზღვრავს ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიებს, ხოლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლი ადგენს გამონაკლისებს, საქმეებს, რომლებზეც არ ვრცელდება ამ კოდექსის მოქმედება. მათგან ერთ-ერთია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებული საკითხები.

სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 24.11.2008წ. ¹8259 ბრძანება ცვლის რა სასჯელის მოხდის რეჟიმს, პირდაპირ უკავშირდება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებას, არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 606-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ექვემდებარება განაჩენის დამდგენი სასამართლოს განსჯადობას სისხლის სამართალწარმოების წესით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიასა და იმავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას შორის განსჯადობის თაობაზე წარმოშობილი დავის გაცნობის შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ჯ-ძის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობა საჯარო სამართლის კანონმდებლობის ნაწილია, კონკრეტულად კი მმართველობითი ფუნქციის განხორციელებასთან დაკავშირებულ სამართალურთიერთობაში წარმოშობილი კონფლიქტები ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას მიეკუთვნებიან და ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით უნდა იქნენ განხილულნი. კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასჯელის აღსრულების განხორციელების ორგანიზება, საქართველოს მთავრობის 30.01.09წ. ¹8 დადგენილებით დამტკიცებული «საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს» დებულების მე-3 მუხლის თანახმად, მმართველობის სფეროს განეკუთვნება. ამავე დებულების მე-10 მუხლის თანახმად სამინისტროს სისტემაში შემავალი სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი – სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებაა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სზაკ-ის 3.4 მუხლის «გ» ქვეპუნქტის დებულება იმის შესახებ, რომ «ამ კოდექსის მოქმედება არ ვრცელდება აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოთა იმ საქმიანობაზე, რომელიც დაკავშირებულია სასამართლოს მიერ გამოტანილი და კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილების აღსრულებასთან» არ გამორიცხავს გადაწყვეტილების აღმასრულებელი ორგანოების მიერ მმართველობითი საქმიანობის განხორციელებას და ადასტურებს იმას, რომ მათ მიმართ არ ვრცელდება სზაკ-ით დადგენილი ადმინისტრაციული წარმოების სახეების და პროცედურების გამოყენება აღსრულების ორგანოების საქმიანობის, მათ მიერ გადაწყვეტილებათა მიღების და რეალაქტის განხორციელების პროცედურის სპეციალური საკანონმდებლო აქტით («პატიმრობის შესახებ», «არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულების წესისა და პრობაციის შესახებ», «სააღსრულებო წარმოების შესახებ» კანონებით) მოწესრიგების გამო. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო სამართალურთიერთობა უკავშირდება სასჯელაღსრულებითი ორგანოს ადმინისტრირების სფეროს, შესაბამისი სამართლებრივი საშუალების – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას, რაც დასტურდება დეპარტამენტის დებულების მე-4 მუხლით და არ აქვს კავშირი სასჯელაღსრულებითი ორგანოს იმ საქმიანობასთან, რომელიც სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით ან «ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობის შესახებ» კანონით წესრიგდება და შესაბამისად სისხლის სამართალწარმოების წესით უნდა გადაწყდეს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ «პატიმრობის შესახებ» კანონის ადრინდელი რედაქციის (მე-19 მუხ.) მიხედვით თავისუფლების აღკვეთის აღსრულებისა და მოხდის რეჟიმს განსაზღვრავდა სასამართლო კანონით დადგენილი წესით, «პატიმრობის შესახებ» კანონში 28.04.08წ. კანონით ცვლილება-დამატებების შეტანის შედეგად თავისუფლების აღკვეთის აღსრულების და მოხდის რეჟიმს განსაზღვრავს დეპარტამენტის თავმჯდომარე კანონით დადგენილი წესით. ცჯადია, რომ აღნიშნული ხდება არა განაჩენის, არამედ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით. კანონის 25-ე მუხლის მიხედვით მსჯავრდებულისათვის სასჯელაღსრულების რეჟიმის პირობების შეცვლა, კერძოდ, შედარებით მკაცრი რეჟიმის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში გადაყვანა ხორციელდება ამ დაწესებულების დირექტორის წარდგინების საფუძველზე სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის ბრძანებით, რის შესახებაც ეცნობება სასჯელაღსრულების დაწესებულების კომისიას. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელის გადაყვანა შედარებით მკაცრი რეჟიმის დაწესებულებაში მოხდა სასჯელაღსრულების დირექტორის წარდგინების საფუძველზე სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის უფროსის ბრძანებით. აღსანიშნავია, რომ ორივე ადმინისტრაციული ორგანოს მოსამსახურეები «საჯარო სამსახურის შესახებ» კანონის მიხედვით საჯარო მოსამსახურეებს წარმოადგენენ. «პატიმრობის შესახებ» კანონის 26.1 მუხლის «ბ» ქვეპუნქტის, 30-ე მუხლის მე-11 პუნქტის თანახმად მსჯავრდებულს უფლება აქვს გაასაჩივროს მის მიმართ გამოყენებული ზომები. «პატიმრობის შესახებ» კანონის VII თავის დებულებები ითვალისწინებენ მსჯავრდებულის მიმართ ადმინისტრაციული, დისციპლინური და აღმზრდელობითი ზემოქმედების ღონისძიებების გატარებას. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მსჯავრდებულის შედარებით მკაცრ რეჟიმზე გადაყვანა ხდება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, ასეთ შემთხვევაში ადგილი აქვს არა სასჯელის სახის შეცვლას, რაც «არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულების წესისა და პრობაციის შესახებ» კანონის, სისლის სამართლის საპროცესო კოდექსის LX – LXI თავების თანახმად, სისხლის სამართლის საქმის განმხილველი სასამართლოს აქტის საფუძველზე შეიძლება განხორციელდეს, არამედ სასჯელის მოხდის რეჟიმის დროებით შეცვლას, რაც აღმასრულებელი ორგანოს მიერ აქტის გამოცემით ხორციელდება. ამდენად, ორგანიზაციული და ფუნქციონალური თვალსაზრისითაც, დეპარტამენტი მოცემულ შემთხვევაში მოქმედებს, როგორც ადმინისტრაციული ორგანო. სასჯელაღსრულების ორგანოს მიერ ადმინისტრირების პროცესში განხორციელებული საქმიანობა შესაბამის სამართლებრივ ფორმებში (ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რეალაქტი, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება) ხორციელდება და დავის შემთხვევაში სასამართლო კონტროლი ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით უნდა განხორციელდეს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველი საქმე შედის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ დავათა კატეგორიაში, რომელიც ადმინისტრაციული წესით განხილვას ექვემდებარება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მსჯავრდებულ გ. ჯ-ძის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.