¹ბს-1671-1625(გ-08) 20 იანვარი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

მიღების ადგილი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ლევან მურუსიძე

განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე განიხილა თელავის რაიონულ სასამართლოსა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას შორის დავა განსჯადობის თაობაზე, საქმეზე ვ. კ-ის სარჩელის გამო, მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და გენერალური პროკურატურის მიმართ.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 21 ნოემბერს ვ. კ-ემ სარჩელი აღძრა თელავის რაიონულ სასამართლოში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და გენერალური პროკურატურის მიმართ და მოითხოვა: 81758,36 ლარის გადახდევინების შესახებ თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 3 ნოემბრის დადგენილების გაუქმება; 2006 წლის 7 ოქტომბერს ნაშთში დარჩენილი საწვავის დანაკარგის ანაზღაურების დაკისრება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის; 2002 წლის 25 აპრილიდან 2006 წლის 14 ნოემბრამდე უკანონო ბრალდების გამო მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება 50000 ლარის ოდენობით; საქართველოს გენერალური პროკურატურის დავალდებულება ვ. კ-ის რეაბილიტაციის შესახებ იუსტიციის სამინისტროს ოფიციალურ გამოშვებაში ინფორმაციის გამოქვეყნება ბოდიშის მოხდით და თელავის საგადასახადო ინსპექციისათვის განმარტების მიცემა იმის თაობაზე, რომ ვ. კ-ის რეაბილიტაცია ნიშნავს 2001 წლის 24-25 სექტემბერს შედგენილი აქტის უსაფუძვლობას, რის გამოც ეკრძალებათ მის მიმართ საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენა (იხ. ს.ფ. 2-16).

თელავის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით ვ. კ-ის სარჩელი მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და გენერალური პროკურატურის მიმართ ქმედების განხორციელების თაობაზე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონული სასამართლოს მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-15 მუხლის თანახმად, სარჩელი სასამართლოს წარედგინება მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, ხოლო იურიდიული პირის მიმართ _ მისი ადგილსამყოფლის მიხედვით. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხეთა ადგილსამყოფელია ქ. თბილისი, რის გამოც სარჩელის განმხილველ სასამართლოს წარმოადგენს თბილისის საქალაქო სასამართლო (იხ. ს.ფ. 40).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 8 დეკემბრის განჩინებით ვ. კ-ის სარჩელი საქმის მასალებთან ერთად განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული საქმე არ არის თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განსჯადი დავა.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად, ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციული კატეგორიის დავად მიჩნევისათვის საკმარისი არ არის საქმეში ერთ-ერთ მხარედ ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა, არსებითია ის გარემოება, რომ დავა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. ვ. კ-ის სარჩელი ეფუძნება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 228-ე, 223-ე, 225-ე მუხლებსა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე, 414-ე, 1005-ე მუხლებს, რომლებიც არ განეკუთვნება ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსი არეგულირებს პირთა თანასწორობაზე დამყარებულ კერძო ხასიათის ქონებრივ, საოჯახო და პირად ურთიერთობებს. ადმინისტრაციული კანონმდებლობა კი აწესრიგებს პირთა უთანასწორობაზე დაფუძნებულ, ვერტიკალური ხასიათის საჯარო-სამართლებრივ ურთიერთობებს. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი განეკუთვნება საჯარო-სამართლებრივ, მაგრამ არა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ კანონმდებლობას.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენს თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 3 ნოემბრის დადგენილების გაუქმება ვ. კ-ის თანხის დაკისრების შესახებ. მოთხოვნის ამ ნაწილში სარჩელის განმხილველ უფლებამოსილ სასამართლოს წარმოადგენს არა თბილისის საქალაქო, არამედ თელავის რაიონული სასამართლო. მართალია, მოპასუხეებად მითითებულია საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და გენერალური პროკურატურა, მაგრამ აღნიშნული გარემოება არ ცვლის დავის განსჯადობის ხასიათს. ასეთ შემთხვევაში, მითითებულ მოთხოვნასთან მიმართებაში, თელავის რაიონულ სასამართლოს ხარვეზი უნდა დაედგინა მოსარჩელისათვის და დაეზუსტებინა, თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 3 ნოემბრის დადგენილების გაუქმების ნაწილში მოპასუხედ დაასახელებდა თუ არა თელავის საგადასახადო ინსპექციას.

ამდენად, სარჩელის მოთხოვნის ზემოთ მითითებულ ნაწილში საქალაქო სასამართლომ განსჯად სასამართლოდ მიიჩნია თელავის რაიონული სასამართლო.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინსტროსათვის ვ. კ-ის სასარგებლოდ საწვავის დანაკარგის ანაზღაურების დაკისრება და უკანონო ბრალდების გამო, მორალური ზიანის ანაზღაურება. ამდენად, მოსარჩელე ითხოვს უკანონო ბრალდების გამო მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, რაც განხილულ უნდა იქნეს სისხლის სამართალწარმოების წესით, რადგან ამ ნაწილში დავის გადასაწყვეტად გამოყენებულ უნდა იქნეს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 221-ე, 222-ე, 225-ე, 227-ე და 228-ე მუხლები, რომლებიც რეაბილიტირებულისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, ასევე დარღვეული უფლებების აღდგენის წესსა და პირობებს ადგენს.

ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 227-ე მუხლის შესაბამისად, უკანონო ბრალდების გამო მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელი წარმოადგენს სისხლის სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავას.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მოთხოვნა ვ. კ-ის რეაბილიტაციის შესახებ იუსტიციის სამინისტროს ოფიციალურ გამოშვებაში ინფორმაციის გამოქვეყნებისა და დაზარალებულისათვის ბოდიშის მოხდის შესახებ საქართველოს გენერალური პროკურატურის დავალდებულების თაობაზე, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 225.1 და 225.5 მუხლების შესაბამისად, ასევე წარმოადგენს სისხლის სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავას.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას თელავის საგადასახადო ინსპექციისათვის განმარტების მიცემის შესახებ, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია ბუნდოვნად, რადგან გაურკვეველი იყო, ვის უნდა განემარტა თელავის საგადასახადო ინსპექციისათვის – სასამართლოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს თუ საქართველოს გენერალურ პროკურატურას. შესაბამისად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ, აღნიშნული შეიძლებოდა გამხდარიყო თელავის რაიონული სასამართლოს განსჯადი, რადგან სარჩელში მითითებული იყო თელავის საგადასახადო ინსპექციისათვის გარკვეული განმარტების გაკეთებაზე (იხ. ს.ფ. 46-53).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თელავის რაიონული სასამართლოსა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიაჩნია, რომ ვ. კ-ის სარჩელი განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის მიხედვით სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე კოდექსის 2.3 მუხლის შესაბამისად, ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

ამდენად, მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით განისაზღვრა, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 მუხლებში დაკონკრეტებული დავები, აგრეთვე სხვა დავები, რომლებიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან არის წარმოშობილი. ამდენად, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვისათვის აუცილებელ ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც მითითებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 და 2.3 მუხლებში, ამასთან აღნიშნული დავები წარმოშობილი უნდა იყოს იმ სამართალურთიერთობებიდან, რომლებიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

კონკრეტულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა: ვ. კ-ის დავალიანების – 81758,36 ლარის გადახდევინების შესახებ თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 3 ნოემბრის დადგენილების გაუქმება; 2006 წლის 7 ოქტომბერს ნაშთში დარჩენილი საწვავის დანაკარგის ანაზღაურების დაკისრება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის, ასევე მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2002 წლის 25 აპრილიდან 2006 წლის 14 ნოემბრამდე უკანონო ბრალდების გამო მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება 50000 ლარის ოდენობით; საქართველოს გენერალური პროკურატურის დავალდებულება ვ. კ-ის რეაბილიტაციის შესახებ იუსტიციის სამინისტროს ოფიციალურ გამოშვებაში ინფორმაციის გამოქვეყნება დაზარალებულისათვის ბოდიშის მოხდით და თელავის საგადასახადო ინსპექციისათვის განმარტების მიცემა იმის თაობაზე, რომ ვ. კ-ის რეაბილიტაცია ნიშნავს 2001 წლის 24-25 სექტემბერს შედგენილი აქტის უსაფუძვლობას, რის გამოც ეკრძალებათ ვ. კ-ის მიმართ საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენა.

საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს დასკვნებს მოცემული დავის განსჯადობის საკითხთან დაკავშირებით, მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, თუმცა პროცესუალური წინაპირობები ამ დასკვნების გაზიარებისათვის სახეზე არ არის, კერძოდ, საქალაქო სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა თელავის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 3 ნოემბრის დადგენილების გაუქმების ნაწილში თელავის რაიონული სასამართლოს განსჯადად მიიჩნია. ამგვარი დასკვნის გაკეთების წინაპირობა იარსებებდა მოპასუხედ თელავის საგადასახადო ინსპექციის მითითების პირობებში. კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხეებად დასახელებული იყო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და გენერალური პროკურატურა. საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ თელავის რაიონულ სასამართლოს საქმის განსჯადობით გადაგზავნამდე, სარჩელის დაზუსტების შედეგად უნდა განესაზღვრა ვისკენ იყო მიმართული სასარჩელო მოთხოვნა და შესაბამისად, სსსკ-ის 15.1 მუხლის თანახმად, დაედგინა განსჯადი სასამართლო, რაც არ გაურკვევია თელავის რაიონულ სასამართლოს, ისე გადაუგზავნა საქმე თბილისის საქალაქო სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, რომლის შესაბამისად, სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია დისპოზიციურობის პრინციპზე, რაც მოცემულ საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა ნების თავისუფლებას, შეხედულებისამებრ განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს, მოპასუხე მხარეს და თვითონ იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ.

დისპოზიციურობის პრინციპი ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპია საპროცესო სამართალში, რაც ნების ავტონომიიდან გამომდინარეობს და თავის მხრივ, გულისხმობს, რომ მხარეები თავისუფალნი არიან განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო შეზღუდულია დისპოზიციურობის პრინციპით, რის გამოც, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დისპოზიციურობის პრინციპი სამართალწარმოებაში ესაა საპროცესო კანონმდებლობთ გათვალისწინებული და მხარეთა გარანტირებული შესაძლებლობა, თავისუფლად ისარგებლონ ან განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. ამასთან, დისპოზიციურობის პრინციპის ერთ-ერთი გამოვლინებაა მხარეთა თავისუფალი ნება, დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნით სარჩელი აღძრან სასამართლოში, მიუთითონ მოპასუხე, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სასარჩელო მოთხოვნაზე.

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 15.1 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სარჩელი იურიდიული პირის მიმართ სასამართლოს წარედგინება იურიდიული პირის ადგილსამყოფლის მიხედვით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია, განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს.

მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი, განსხვავებით სამოქალაქო სამართალწარმოებისაგან ამკვიდრებს არა მხოლოდ განსჯადი სასამართლოს პრინციპს, არამედ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის მნიშვნელოვან პრინციპს _ უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე, რაც, თავის მხრივ, გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის კანონმდებლობით მინიჭებულ უფლებამოსილებას. ადმინისტრაციული კანონმდებლობის აღნიშნული პრინციპი კი ასახვას პოულობს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსში /მუხლი 26/, კერძოდ, დავის განხილვის და გადაწყვეტის აუცილებლობაში უფლებამოსილი სასამართლოს მიერ.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.1 მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს სარჩელის განსჯად სასამართლოში წარდგენის ვალდებულებას იმპერატიული შინაარსის ნორმაა, ხოლო ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სისხლის და სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან და მათი გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები.

საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე განმარტავს, რომ იმ მომენტიდან, როცა სასამართლო არაგანსჯადი ხდება, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2 მუხლი სასამართლოს ავალდებულებს საქმე გადაუგზავნოს განსჯად სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება არაუფლებამოსილი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა, რაც იწვევს საპროცესო ნორმების იმგვარ დარღვევას, რომელიც სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური პროცესუალური საფუძველი ხდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394 “ა” მუხლის თანახმად. ადმინისტრაციული სასამართლო, განსხვავებით სამოქალაქო სასამართლოსაგან საქმის განსჯადობას ამოწმებს მოპასუხის მოთხოვნის გარეშეც, თავისი ინიციატივით, რამდენადაც როგორც აღინიშნა, სასამართლო ნებისმიერ შემთხვევაში ვალდებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის თანახმად შეამოწმოს განიხილა თუ არა საქმე უფლებამოსილმა სასამართლომ.

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86.1 “ბ” მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სარჩელი შეიძლება წარდგენილ იქნეს რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ, თუ სასარჩელო მოთხოვნები გამომდინარეობს ერთი და იმავე საფუძვლებიდან. ამასთან, მოსარჩელეს შეუძლია ერთ სარჩელში გააერთიანოს მოთხოვნები რამდენიმე მოპასუხის მიმართ. სარჩელის მიღების შემდეგ სასამართლო უფლებამოსილია, მიზანშეწონილობის გათვალისწინებით, გაერთიანებული სარჩელიდან ცალკე წარმოებად გამოყოს ერთი ან რამდენიმე მოთხოვნა სსსკ-ის 182.3 მუხლის საფუძველზე.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ სარჩელზე მოპასუხეებად მითითებულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და გენერალური პროკურატურა. სარჩელი წარდგენილ იქნა თელავის რაიონულ სასამართლოში, რომელმაც საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაუგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს _ მოპასუხეების ადგილსამყოფლის მიხედვით სსსკ-ის 20-ე მუხლის შესაბამისად. თბილისის საქალაქო სასამართლომ თუკი მიიჩნია, რომ სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, დავის საგანი არ იყო მიმართული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ან გენერალური პროკურატურის წინააღმდეგ, თავად უნდა განეხორციელებინა შესაბამისი საპროცესო მოქმედება სსსკ-ის 85-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად. საქალაქო სასამართლოს მოსარჩელისათვის არ შეუთავაზებია არასათანადო მოპასუხის სათანადოთი შეცვლის საკითხი, მისი თანხმობით ეს საპროცესო მოქმედება არ განუხორციელებია, რის შედეგადაც საქალაქო სასამართლო აღარ იქნებოდა ტერიტორიულად განსჯადი სასამართლო მითითებული მოთხოვნის ნაწილში, აღნიშნული ძირითადი საპროცესო მოქმედებების შესრულების გარეშე, თბილისის საქალაქო სასამართლომ განსჯადად მიიჩნია თელავის რაიონული სასამართლო, რაც სრულიად დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნებიდან.

საკასაციო სასამართლო მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით იზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ ვ. კ-ის მოთხოვნა უკანონო ბრალდების გამო მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების, ასევე ვ. კ-ის რეაბილიტაციის შესახებ იუსტიციის სამინისტროს ოფიციალურ გამოშვებაში ინფორმაციის გამოქვეყნების შესახებ საქართველოს გენერალური პროკურატურის დავალდებულების ნაწილში სისხლის სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეს წარმოადგენს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 223-ე, 225-ე, 227-ე და 228-ე მუხლების შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სისხლის სამართლებრივი დევნის შეწყვეტისა და რეაბილიტაციის გამო მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ წარმოადგენს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით განსაზღვრული ნორმებით განსახილველ ურთიერთობას, რომელიც გამომდინარეობს არა ადმინისტრაციული /საჯარო/ სამართლის კანონმდებლობიდან, არამედ, სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობიდან, კერძოდ, სისხლის სამართლის კოდექსის XXVIII თავით განსაზღვრულია როგორც პირის რეაბილიტირების, ასევე სისხლის სამართალწარმოების ორგანოს უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესები.

საკასაციო სასამართლო სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 227.3 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ მას შემდეგ, რაც მომკვლევი ან გამომძიებელი შეწყვეტს სისხლის სამართლის საქმეს იმ საფუძვლით, რომელსაც რეაბილიტაცია მოსდევს, იგი განსაზღვრავს რეაბილიტირებულისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობას, რის შემდეგაც პროკურორი შეწყვეტილ სისხლის სამართლის საქმეს გადასცემს განსჯად სასამართლოს, რაც იმავე დღეს უნდა ეცნობოს რეაბილიტირებულს, ამასთან თუ საქმის შეწყვეტის შემდეგ არ განისაზღვრა ზიანის ოდენობა, რეაბილიტირებული პირი უფლებამოსილია პირდაპირ მიმართოს განსჯად სასამართლოს, რომელიც საქმეს განიხილავს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 227-ე მუხლის III და IV ნაწილების შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სისხლის სამართლის კანონმდებლობა წარმოადგენს საჯარო სამართლის კანონმდებლობის ნაწილს, მაგრამ იგი არცერთ შემთხვევაში არ განეკუთვნება ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას, ვინაიდან სისხლის სამართალი წარმოადგენს სამართლის დამოუკიდებელ დარგს და წესრიგდება სისხლის სამართლის კანონმდებლობით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის საფუძველზე პირის სისხლისსამართლებრივი დევნა წარმოადგენს სახელმწიფოს (პროკურორი, გამომძიებელი, სსსკ 24.2 მუხლი) განსაკუთრებულ იურისდიქციას, რა დროსაც შესაბამისი ორგანოები არ განახორციელებენ კლასიკურ მმართველობის ფუნქციას, არამედ, ამ კომპეტენციის განხორციელებისას გვევლინებიან ე.წ იუსტიციის ორგანოებად, რა დროსაც მათი ქმედებები ან მიღებული გადაწყვეტილებები ექვემდებარება სასამართლო კონტროლს არა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების, არამედ, სისხლის სამართალწარმოების მეშვეობით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ სამართალურთიერთობას არ გააჩნია საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობის დამახასიათებელი ძირითადი ელემენტი /დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან/, რის გამოც არ არსებობს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლით განსაზღვრული პირობები მითითებულ ნაწილში დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის.

საქალაქო სასამართლომ მითითებული სასარჩელო მოთხოვნა მიიჩნია რა სისხლის სამართალწარმოების წესით განსახილველად, არ განუსაზღვრია სარჩელის განხილვაზე უფლებამოსილი სასამართლო. ამასთან, აღნიშნულ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სსსკ-ის 182.3 მუხლის მიხედვით, უნდა გამოეყო საქმე ცალკე წარმოებად და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2 მუხლის შესაბამისად, განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა უფლებამოსილი სასამართლოსათვის.

მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლის საფუძველზე სასამართლოთა შორის დავა საქმის განსჯადობის თაობაზე, შესაბამისად, სახეზე არ არის ამავე მუხლით დადგენილი საკასაციო სასამართლოს იურისდიქცია _ სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავის გადაწყვეტის უფლებამოსილების თაობაზე, რამდენადაც სისხლის სამართალწარმოების წესით მოთხოვნის განხილვაზე უფლებამოსილი სასამართლო არ დავობს სარჩელის განსჯადობაზე. კონკრეტულ შემთხვევაში თელავის რაიონულმა სასამართლომ საქმე მიიჩნია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განსჯადად და განსახილველად გადაუგზავნა ამ უკანასკნელს, ხოლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მოთხოვნის ნაწილში უფლებამოსილ სასამართლოდ მიიჩნია თელავის რაიონული სასამართლო, ხოლო ნაწილში დავა სისხლის სამართალწარმოების წესით განსახილველად მიიჩნია. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში განსჯადობის თაობაზე დავა არსებობს მხოლოდ თელავის რაიონულ სასამართლოსა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას შორის, ხოლო უკანონო ბრალდების გამო მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების, ასევე ვ. კ-ის რეაბილიტაციის შესახებ იუსტიციის სამინისტროს ოფიციალურ გამოშვებაში ინფორმაციის გამოქვეყნების შესახებ საქართველოს გენერალური პროკურატურის დავალდებულების ნაწილში მოთხოვნის განსჯადობაზე დავა არ წარმოშობილა. აღწერილ ვითარებაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას უნდა ეხელმძღვანელა არა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლით, არამედ ამავე კოდექსის 26.2 მუხლით და ამ ნაწილში წარმოებით გამოყოფილი საქმე გადაეგზავნა უფლებამოსილი სასამართლოსათვის, რომელიც თუ მიიჩნევდა, რომ მოთხოვნის მითითებულ ნაწილში განსჯად სასამართლოს წარმოადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგია, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლის საფუძველზე წამოიწყებდა დავას განსჯადობის შესახებ, რა შემთხვევაშიც საკასაციო სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება _ გადაწყვიტოს დავა სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, სახეზე იქნებოდა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა თელავის საგადასახადო ინსპექციისათვის განმარტების გაკეთების შესახებ ბუნდოვანია და დაზუსტებას საჭიროებს, რის შემდეგაც უნდა შეფასდეს მოთხოვნის ამ ნაწილში სარჩელის განსჯადობის საკითხი.

ამდენად, არასწორია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის დასკვნა მოცემული დავის განსჯადობის შესახებ, შესაბამისად, ვ. კ-ის სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განსჯად დავას წარმოადგენს, რის გამოც საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს მითითებულ სასამართლოს განსჯადობის მიხედვით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 2.1; 26.3 და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11, 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ. კ-ის სარჩელი განსახილველად გადაეგზავნოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.