ბს-1738-1691(გ-08) 6 მარტი, 2009 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ლევან მურუსიძე

განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე განიხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიებს შორის დავა განსჯადობის თაობაზე, საქმეზე მ. მ.-ს სარჩელის გამო, მოპასუხეების _ საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროსა და შპს “ჟ”-ის მიმართ.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 22 თებერვალს მ. მ.-ამ სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროსა და შპს “ჟ”-ის მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელისათვის საკომპენსაციო თანხის 12500 აშშ დოლარის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მითითებით, აფხაზეთში მომხდარი მოვლენების გამო მინიჭებული აქვს დევნილის სტატუსი. საცხოვრებლად რეგისტრირებული იყო ქ. თბილისში, საბურთალოს რაიონში, “იპოდრომზე”, ოჯახის ნომრით .... სს “სახალხო ბანკის” საბურთალოს რაიონში იღებს ლტოლვილთათვის განკუთვნილ დახმარების თანხას. დევნილობის დღიდან სხვაგან რეგისტრირებული არ ყოფილა და არც სხვა საცხოვრებელი ადგილი გააჩნია. 2006 წლის ივნისში ინვესტორთან დადებული გარიგების გამო, კომპენსაციის სახით 12500 აშშ დოლარის სანაცვლოდ მოხდა კოტეჯებში დროებით საცხოვრებლად განთავსებული პირების გაყვანა, მაგრამ მოსარჩელეს საკომპენსაციო თანხა არ მიუღია.

მოსარჩელის მითითებით, “იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის 5.4 მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს, რომელიც განსაზღვრავს კომპაქტური განსახლების ობიექტებიდან დევნილთა გამოსახლების პირობებს, მოსარჩელის მიმართ ადგილი არ ჰქონია, მაგრამ აღნიშნულის მიუხედავად, იგი გამოსახლებულ იქნა კომპაქტური განსახლების ადგილიდან. შპს “ჟ”-ის 2006 წლის 15 ნოემბრის ¹36 ცნობის მიხედვით, მ. მ. ჩაწერილი იყო “იპოდრომზე”-ზე, მაგრამ საკომპენსაციო თანხა არ მიუღია იმის გამო, რომ ეს უკანასკნელი ფაქტიურად არ ცხოვრობდა რეგისტრაციის ადგილზე. აღნიშნული არ გაიზიარა მოსარჩელემ და მიიჩნია უკანონოდ, რადგან “დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის “ვ” პუნქტის თანახმად, დევნილის დროებითი საცხოვრებელი ადგილია დევნილის რეგისტრაციის ადგილი – დევნილის მიერ დევნილობის პერიოდში არჩეული საცხოვრებელი ან ის ადგილი, სადაც შესახლებულია დროებით.

მოსარჩელის მითითებით, იგი საცხოვრებლად საქართველოს ფარგლებს გარეთ გასული არ ყოფილა, დევნილის სტატუსი არ ჰქონია მოხსნილი და არც სხვა რაიონში ყოფილა დევნილად რეგისტრირებული, ხოლო ის გარემოება, რომ მოსარჩელე დღე-ღამის სრული 24 საათი, ან კვირის სრული 7 დღე არ იმყოფებოდა მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე, რადგან ყოფითი პირობების გასაუმჯობესებლად უწევდა რამოდენიმე დღით თბილისიდან გასვლა, არ აძლევდა შპს “ჟ”-ს იმგვარი დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რომ მ. მ. ფაქტობრივად არ ცხოვრობდა ჩასახლებისა და რეგისტრაციის ადგილზე.

მოსარჩელის მითითებით, “ლტოლვილთა შესახებ” საქართველოს კანონის 5.2 მუხლის თანახმად, დროებით საცხოვრებელ ადგილზე უფლებების განხორციელებას უზრუნველყოფს საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრო, აღნიშნულ უფლებებს განეკუთვნება დევნილის უზრუნველყოფა დროებითი საცხოვრებელი ადგილით, საცხოვრებელი ადგილიდან გაყვანა კი დასაშვებია მხოლოდ კომპენსაციის სანაცვლოდ, რაც მოსარჩელეს არ მიუღია (იხ. ს.ფ. 1-3).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 14 მაისის საოქმო განჩინებით მ. მ.-ს სარჩელი საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს მიმართ, საკომპენსაციო თანხის 12500 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ ცნობილ იქნა დასაშვებად და დაინიშნა მთავარი სხდომა, ხოლო 2007 წლის 14 მაისის განჩინებით მ. მ.-ას სარჩელზე მოპასუხე შპს “ჟ”-ს მიმართ, საკომპენსაციო თანხის 12500 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ გამოიყო საქმის წარმოება, როგორც სამოქალაქო სამართალწარმოებით განსახილველი საქმე და განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა “საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-16 მუხლით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით და მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა შპს “ჟ”-ს მიმართ თანხის ანაზღაურების შესახებ გამომდინარეობს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობიდან და რეგულირდება სამოქალაქო კოდექსით, რის გამოც მოთხოვნა ამ ნაწილში განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით, რადგან დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლებრივი კანონმდებლობიდან (იხ. ს.ფ. 15-18).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებით საქმეში მესამე პირად იქნა ჩართული საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრო (იხ. ს.ფ. 143-144).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგია არ დაეთანხმა ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას დავის სამოქალაქო წესით განსახილველად მიჩნევის თაობაზე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2 მუხლის საფუძველზე წამოიწყო დავა განსჯადობაზე და 2008 წლის 17 ნოემბრის განჩინებით საქმე მ. მ.-ს სარჩელის გამო შპს “ჟ”-ს მიმართ საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურების შესახებ, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადმოაგზავნა საკასაციო სასამართლოში, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1998 წლის 18 თებერვალს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და შპს “ჟ”-ს შორის დაიდო იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულება ქ. თბილისში, იპოდრომისა და ყულარის ცხენსაშენის გაერთიანების ქონებაზე. იპოდრომის ტერიტორიაზე კომპაქტურად იყვნენ ჩასახლებულნი დევნილები. იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებაში ტერიტორიიდან დევნილთა გამოყვანის შემთხვევაში მათთვის მინიჭებული სახელმწიფო გარანტიების თაობაზე რაიმე შეთანხმების შესახებ მითითებული არ ყოფილა. საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ. თბილისში, ... ქ. ¹13-ში არსებული უძრავი ქონება წარმოადგენს შპს “ჟ”-ს საკუთრებას.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დავა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან, რადგან “იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონი განსაზღვრავს იძულებით გადაადგილებული პირის _ დევნილის სამართლებრივ სტატუსს, დევნილად ცნობის, დევნილის სტატუსის მინიჭების, შეჩერების, შეწყვეტისა და ჩამორთმევის საფუძვლებსა და წესს, დევნილის სამართლებრივ, ეკონომიკურ და სოციალურ გარანტიებს, მის უფლებებსა და მოვალეობებს. აღნიშნული კანონის 5.3 მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო უზრუნველყოფს დევნილს დროებითი საცხოვრებელი ფართით.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, სარჩელის სამართლებრივი საფუძველი არის “იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის 5.4 მუხლის “ა” ქვეპუნქტი, რომელზე მითითებითაც მოსარჩელე ითხოვს შპს “ჟ”-გან კომპენსაციის ანაზღაურებას (იხ. ს.ფ. 169-172).

საკასაციო სასამართლომ გამოითხოვა ინფორმაცია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიიდან დასრულდა თუ არა და რა შედეგით საქმის წარმოება ძირითადი სარჩელიდან გამოყოფილ საქმეზე – მ. მ.-ს სარჩელის გამო საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს მიმართ საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურების შესახებ (იხ. ს.ფ. 175).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის სექტორის უფროსის მომართვის თანახმად, ადმინისტრაციულ საქმეზე _ მ. მ.-ას სარჩელის გამო საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს მიმართ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 28 მაისის განჩინებით შეწყდა საქმის წარმოება დაუშვებლობის გამო (იხ. ს.ფ. 176-179).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიების მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიაჩნია, რომ მ. მ.-ას სარჩელი განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის მიხედვით სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე კოდექსის 2.3 მუხლის შესაბამისად, ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

ამდენად, მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით განისაზღვრა, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 მუხლებში დაკონკრეტებული დავები, აგრეთვე სხვა დავები, რომლებიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან არის წარმოშობილი. ამდენად, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვისათვის აუცილებელ ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც მითითებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 და 2.3 მუხლებში, ამასთან აღნიშნული დავები წარმოშობილი უნდა იყოს იმ სამართალურთიერთობებიდან, რომლებიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის დასკვნას იმის თაობაზე, რომ მოცემული დავა განეკუთვნება ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას, რადგან გამომდინარეობს საჯარო-სამართლებრივი კანონმდებლობიდან, კერძოდ, იძულებით გადაადგილებულ პირთა სამართლებრივ სტატუსს, დევნილად ცნობას, დევნილის სტატუსის მინიჭების, შეჩერების, შეწყვეტისა და ჩამორთმევის საფუძვლებსა და წესს, დევნილის სამართლებრივ, ეკონომიკურ და სოციალური გარანტიებს, მის უფლებებსა და მოვალეობებს განსაზღვრავს “იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, სახეზე არ არის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც ადმინისტრაციული სამართლის ნორმებით წესრიგდება და რომელიც ადმინისტრაციულ უფლებებსა და ვალდებულებებს წარმოშობს.

საქმის მასალების თანახმად, მოსარჩელე მ. მ. არის იძულებით გადაადგილებული პირი, რომელიც სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილი იყო დროებითი საცხოვრებელი ადგილით და შესახლებული იყო თბილისის სახელმწიფო იპოდრომის ტერიტორიაზე განთავსებულ კოტეჯში. 1998 წლის 18 თებერვალს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და შპს “ჟ”-ს შორის დაიდო ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომლითაც “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, თბილისის სახელმწიფო იპოდრომისა და ყულარის ცხენსაშენის გაერთიანების ქონების ნაწილი იჯარა-გამოსყიდვით გადაეცა შპს “ჟ”-ს. ხელშეკრულებით არ დასტურდება დევნილთა დროებითი საცხოვრებელით უზრუნველყოფის, ან გამოსახლების პირობებში სათანადო კომპენსაციის ანაზღაურების შესახებ უფლებამოსილების შპს “ჟ”-თვის დელეგირება. მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტებით, შპს “ჟ”-ის მიერ მოხდა იპოდრომის ადმინისტრაციული შენობის მიმდებარედ განთავსებულ კოტეჯებში მაცხოვრებელ დევნილებთან შეთანხმება, თანხის გადახდის სანაცვლოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლების შესახებ.

ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა არა სახელმწიფოს მიერ ნაკისრი ვალდებულების – უზრუნველყოს დევნილთა უფლებების დაცვა, დელეგირება კერძო სამართლის სუბიექტისათვის, რაც სადავო სამართლებრივ ურთიერთობას საჯარო სამართლებრივ ხასიათს შესძენდა, არამედ კერძო სამართლის სუბიექტს _ შპს “ჟ”-სა და დევნილთა შორის შეთანხმება თანხის გადახდის სანაცვლოდ დათმონ მათ მიერ დაკავებული ფართი. ამდენად, სადავო სამართალურთიერთობა არ არის დაკავშირებული “იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულებასთან.

შესაბამისად, საკითხის გადაწყვეტა, არსებობდა თუ არა ამგვარი შეთანხმება მოსარჩელე მ. მ.-სა და შპს “ჟ”-ს შორის და შესრულდა თუ არა შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება, შესაბამისად, წარმოეშვა თუ არა მ. მ.-ს თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი და არის თუ არა მოპასუხე შპს “ჟ” ის პირი, ვინც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, როგორც ამას ითვალისწინებს სსსკ-ის 84-85-ე მუხლების დანაწესი, წარმოადგენს კერძოსამართლებრივი ხასიათის დავას, რომელიც უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ ცალკე წარმოებად გამოყო მ. მ.-ს სარჩელი საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს მიმართ, საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურების ნაწილში, რომელზეც საქმის წარმოება შეწყდა სარჩელის დაუშვებლობის გამო.

კონკრეტულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლის შესაბამისად, წყვეტს რა დავას მ. მ.-ს სარჩელის განსჯადობის თაობაზე, არა აქვს კომპეტენცია შეაფასოს ცალკე წარმოებად გამოყოფილ საქმეზე წარმოების შეწყვეტის შესაბამისობა მოქმედ კანონმდებლობასთან და შეამოწმოს სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების კანონიერება.

ამ ვითარებაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციულმა სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა სადავო სამართალურთიერთობას, მართებულად იმსჯელა, რომ მოცემული დავა არ არის დაკავშირებული იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან, რომელიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველი დავა წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის ,,ა" ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ სამოქალაქო დავას და იგი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯადია.

ამდენად, არასწორია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის დასკვნა მოცემული დავის განსჯადობის შესახებ, შესაბამისად, მ. მ.-ს სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯად დავას წარმოადგენს, რის გამოც საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს მითითებულ სასამართლოს განსჯადობის მიხედვით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; მე-2, 26.3 და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11, 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. მ.-ს სარჩელი განსახილველად გადაეგზავნოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.