ბს-1025-998(კ-10) 26 იანვარი, 2011 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, ნუგზარ სხირტლაძე
სხდომის მდივანი _ ნ. მარგველაშვილი
კასატორი _ შპს ,,...”, დირექტორი – ბ. ჭ-ძე, წარმომადგენელი – ზ. ნ-ძე
მოწინააღმდეგე მხარე _ სსიპ შემოსავლების სამსახური, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრი, წარმომადგენელი – ნ. მ-ძე-ბ-ოვი
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 აპრილის განჩინება
დავის საგანი _ გადამხდელის საბანკო ანგარიშზე საინკასო დავალების წარდგენის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან თანხის უკან დაბრუნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2009 წლის 23 ივნისს შპს ,,...” სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის მიმართ ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის 2009 წლის 13 მარტის ¹04/1368 ბრძანების ბათილად ცნობისა და უკანონოდ ამოღებული თანხების უკან დაბრუნების თაობაზე.
შპს «...» სარჩელში აღნიშნავდა, რომ როგორც მათთვის გახდა ცნობილი 2001 წლიდან საწარმოს ჯარიმის სახით ერიცხებოდა 22 856 ლარი, რასაც ყოველწლიურად ემატებოდა საურავი. საზოგადოებამ არაერთხელ მიმართა საგადასახადო ორგანოს დავალიანების წარმომავლობის გარკვევის მიზნით და აცნობა, რომ არ ეთანხმებოდა თანხის დარიცხვას, რასაც საგადასახადო ინსპექცია რეაგირების გარეშე ტოვებდა.
მოსარჩელის აღნიშვნით, 2009 წლის 13 მარტს ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის ¹04/1368 ბრძანებით შპს «...» საბანკო ანგარიშზე წარდგენილ იქნა საინკასო დავალება 83769 ლარზე, რითაც ანგარიში განულდა და საწარმოს ვალად დაედო 17 315 ლარი, რაც მიაჩნიათ უკანონოდ.
მოსარჩელემ მოითხოვა ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2009 წლის 13 მარტის ¹04/1368 ბრძანების ბათილად ცნობა და მითითებული ბრძანების საფუძველზე ანგარიშიდან უკანონოდ მოხსნილი თანხების უკან დაბრუნება.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,...” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ დარიცხვის დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 280-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საგადასახადო ვალდებულებად ითვლება გადასახადის გადამხდელის ვალდებულება გადაიხადოს კანონით დარიცხული გადასახადი, იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ვალდებულება ეკისრება გადასახადის გადამხდელს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ იმ გარემოებათა წარმოქმნის მომენტიდან, რომლებიც ითვალისწინებენ გადასახადის გადახდას.
სასამართლომ განმარტა, რომ ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 126-ე მუხლის მე-4 ნაწილისაგან განსხვავებით, 2005 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში ფინანსური სანქცია განიხილებოდა როგორც ძირითადი გადასახადი და მას ერიცხებოდა საურავი. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება საგადასახადო ორგანოს მხრიდან საგადასახადო კოდექსის მე-80 და 82-ე მუხლების დარღვევის თაობაზე და განმარტა, რომ სადავო ბრძანებით გადამხდელს განემარტა მისი გასაჩივრების წესი და ვადა, თანახმად საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლისა, ამასთან საინკასო დავალება გადამხდელის მიმართ არაერთხელ იყო გამოყენებული და მათთვის მოულოდნელი არ ყოფილა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «...».
აპელანტი სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 აპრილის განჩინებით შპს ,,...” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ წარმოდგენილი ფაქტობრივი და სამართლებრივი შეფასება და აღნიშნა, რომ შპს «...» გააჩნდა აღიარებული საგადასახადო ვალდებულება, რაც აღრიცხული იყო საწარმოს პირად ბარათზე და რომლის უზრუნველყოფის მიზნითაც საგადასახადო ორგანომ გამოიყენა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ე» ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ღონისძიება – საბანკო ანგარიშებიდან გადასახადის საურავისა და ჯარიმის თანხების ჩამოწერა – ამავე კოდექსის 89-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა შპს ,,...”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება.
კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა სამართლებრივი შეფასება თვით იმ ფაქტს, რომ შპს ,,...” ჯარიმის - 24 000 ლარის ოდენობით დარიცხვა უკანონო იყო, ასევე, 2005 წლიდან ფინანსური სანქცია აღარ განიხილებოდა როგორც ძირითადი გადასახადი და მას აღარ უნდა დარიცხვოდა საურავი.
კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივი განმარტება არ მისცა ტერმინს - ,,გადამხდელის პირად ბარათში სანქციის ასახვა”, თუმცა, კასატორის აღნიშვნით, არანაირი ასეთი საბუთი გადამხდელის პირად ბარათში არ არსებობდა.
კასატორი ასევე აღნიშნავდა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არანაირი სამართლებრივი შეფასება არ მისცა იმ ფაქტს, თუ რატომ არ ამოიღო ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ, 10 წლის განმავლობაში (თუ მისთვის ცნობილი იყო სანქციის არსებობა) თანხა გადამხდელის ანგარიშიდან.
კასატორის მითითებით, ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ ისე განახორციელა საინკასო დავალების წარდგენა მათ მიმართ, რომ არ გააჩნდა სანქციის წარმომავლობის არანაირი ოფიციალური დოკუმენტი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს ,,ქუთაისის აეროპორტის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ კანონის არასწორი გამოყენებისა და განმარტების საფუძველზე მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 394-ე მუხლის «ე1» პუნქტის საფუძველზე წარმოადგენს წინამდებარე განჩინების გაუქმების საფუძველს.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება ეფუძნება სასამართლოს ვარაუდს, არ ემყარება საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და არ შეიცავს საგადასახადო კოდექსის იმ ნორმებზე მითითებას, რაც იქცა სარჩელის უარყოფის საფუძვლად.
საქმეზე დადგენილადაა ცნობილი, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2009 წლის 13 მარტის ¹04/1368 ბრძანებით შპს «...» წარედგინა საინკასო დავალება საბანკო ანგარიშზე გადასახადის, საურავისა და ჯარიმის თანხების ჩამოწერისა და შესაბამისად ბიუჯეტში ჩარიცხვის მიზნით.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წლის რედაქციით) 89-ე მუხლის I ნაწილის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი ან სხვა ვალდებული პირი არ შეასრულებს საგადასახადო ვალდებულებას მისი შესრულებისათვის საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში, მაშინ საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს აღიარებული საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში მისი საბანკო ანგარიშიდან (გარდა საანაბრო (ვადიანი) ანგარიშებისა) საინკასო დავალებით ჩამოწეროს გადასახადის, საურავისა და ჯარიმის თანხები და ჩარიცხოს ისინი შესაბამის ბიუჯეტში.
ზემოაღნიშნული მუხლის ფორმულირებიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საგადასახადო ორგანოს უფლება საინკასო დავალებით ჩამოწეროს გადასახადის, საურავისა და ჯარიმის თანხები შეეხება მხოლოდ აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებებს.
იმავე საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის 25-ე ნაწილის შესაბამისად, აღიარებული საგადასახადო დავალიანება განმარტებულია როგორც სხვაობა გადასახადის გადალმხდელის/საგადასახადო აგენტის აღიარებულ ჯამურ საგადასახადო ვალდებულებასა და მის მიერ ცალკეული გადასახადების ან/და სანქციების მიხედვით აღიარებულ ზედმეტად გადახდილი თანხების ჯამს შორის, ხოლო ამავე მუხლის 23-ე ნაწილი განსაზღვრავს აღიარებული საგადასახადო ვალდებულების ცნებას, რომლის შესაბამისადაც აღიარებული საგადასახადო ვალდებულებაა გადასახადი ან/და სანქცია, რომელიც წარმოშობილია: 1) გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ წარდგენილი საგადასახადო დეკლარაციის საფუძველზე; ბ) «საგადასახადო მოთხოვნის» საფუძველზე, რომელსაც გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი ან სხვა ვალდებული პირი ეთანხმება, ან რომლის გასაჩივრების ვადა გასულია; გ) სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე.
საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო აქტის კანონიერების შემოწმებისას სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია და არ დაუდგენია იყო თუ არა სახეზე საინკასო დავალების წარდგენის საგადასახადო კოდექსის ზემოაღნიშნული მუხლებით განსაზღვრული წანამძღვრები. ამ თვალსაზრისით საკასაციო სასამართლო არსებით ყურადღებას მიაქცევს თავად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2009 წლის 24 აპრილის ¹1080 ბრძანებას (ტ.1, ს.ფ. 30-31), რომელშიც მითითებულია, რომ შემოსავლების სამსახურში არსებული მონაცემებით ვერ დგინდებოდა შპს «ქუთაისის აეროპორტის» მიმართ წარმოშობილი საგადასახადო ვალდებულების ოდენობა, გადამხდელის მიერ კანონმდებლობით დადგენილ ვადებში საგადასახადო ვალდებულების, (რომლის შესრულების უზრუნველყოფის მიზნითაც საბანკო ანგარიშებს წარედგინა საინკასო დავალება) შესრულების ან აღიარების ფაქტი, რის გამოც შემოსავლების სამსახური საჭიროდ მიიჩნევს ქუთაისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექციამ) მოახდინოს საკითხის დამატებითი შესწავლა.
საგულისხმოა, რომ ქუთაისის რეგიონალურმა ცენტრმა ზემოაღნიშნული მითითების საფუძველზე, საკითხის დამატებითი შესწავლის შედეგად, ვერ მოიძია რა 2005 წლის «საგადასახადო მოთხოვნასთან» დაკავშირებული მონაცემები მიიჩნია, რომ სადავო თანხა «სავარაუდოდ» დარიცხული იყო საგადასახადო ინსპექციის მიერ 1998 წლის თებერვალ-მარტში ჩატარებული შემოწმების საფუძველზე.
საგადასახადო კოდექსის 57-ე მუხლის I ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო ვალდებულებად ითვლება გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის ვალდებულება გადაიხადოს ამ კოდექსით დაწესებული და შემოღებული გადასახადი, აგრეთვე ამ კოდექსით დაწესებული და ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოს ნორმატიული აქტით შემოღებული გადასახადი, ასევე დაკისრებული საგადასახადო სანქცია. ხოლო იმავე მუხლის მე-3 ნაწილით, გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს და სხვა ვალდებულ პირს საგადასახადო ვალდებულება ეკისრება საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ იმ გარემოებათა წარმოქმნის მომენტიდან, რომელიც ითვალისწინებს გადასახადის ან/და სანქციის თანხის გადახდას.
ზემოაღნიშნული ნორმები საკასაციო სასამართლოს მხრიდან მოხმობილი იქნა იმ მიზნით, რათა განმარტოს, რომ გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადის გადახდის მომენტში ცნობილი უნდა იყოს არის თუ არა სახეზე ის გარემოებები, რაც მას ავალდებულებს გადასახადის ან/და სანქციის გადახდას, რომელი ნორმის საფუძველზე ევალება აღნიშნულის გადახდა და კანონით განსაზღვრული რა გადასახადი უნდა გადაიხადოს მან.
საკასაციო სასამართლო საგადასახადო ვალდებულებების ბუნებიდან და მისი ადმინისტრირების მკაცრად გაწერილი პროცედურებიდან გამომდინარე, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს, ისე სასამართლოს მხრიდან, დაუშვებლად მიიჩნევს, დარიცხვის «სავარაუდო» საფუძვლებზე მითითებით, პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენებას.
საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გარემოებების სამართლებრივი შეფასება ატარებს წინააღმდეგობრივ ხასიათს. სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 1998 წლის 20 მარტის აქტში მითითებული ანგარიშ-ფაქტურით «საჰაერო-ნავიგაციას» ჩათვლა არ უწარმოებია. საყურადღებოა, რომ თავად ამ აქტის საფუძველზეც საუბარია იმ საკითხის დამატებითი კვლევის აუცილებლობაზე, მოხდა თუ არა «საქაერონავიგაციის» მიერ დღგ-ს თანხით 24000 ლარის ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების ჩათვლა.
ზემოაღნიშნული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ კი სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ საწარმოს მხრიდან არ მომხდარა სადავო ანგარიშ-ფაქტურის საფუძველზე დღგ-ის ჩათვლა, გაუგებარს ხდის სადავო თანხის წარმომავლობის საკითხს. სასამართლომ ისე დაადასტურა სადავო თანხის დარიცხვის კანონიერება, რომ არ გამოუკვლევია, მოხდა თუ არა ზემოაღნიშნული ანგარიშ-ფაქტურის საგადასახადო ორგანოში წარდგენა და განხორციელდა თუ არა მის საფუძველზე დღგ-ის ბიუჯეტთან ანგარიშსწორებაში ჩათვლა.
სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან წარმოდგენილი მოტივაცია შეიცავს მითითებებს «საგადასახადო დავალიანებებისა და სახელმწიფო სესხების რესტრუქტურიზაციის შესახებ» საქართველოს კანონზე, სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს შპს «...» ვადაგადაცილებული საგადასახადო დავალიანებების რესტრუქტურიზაციის შესახებ შეთანხმებებზე, თუმცა საკასაციო სასამართლოსათვის ბუნდოვანია ის სამართლებრივი კავშირი, რაც ზემოღნიშნულ აქტებსა და სადავო საგადასახადო ვადებულებას შორის არსებობს. გაუგებარია, ზემოაღნიშნული აქტები რითი ადასტურებს აღიარებული საგადასახადო ვალდებულების არსებობის ფაქტს, რაც სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საჭიროებს დამატებით არგუმენტირებას.
საკასაციო სასამართლო არამოტივირებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას საურავზე ჯარიმის დარიცხვის კანონიერების შესახებ. ჯარიმა და საურავი წარმოადგენს საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის დაწესებულ პასუხისმგებლობის ზომას. საკასაციო სასამართლო არ უარყოფს გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის მიმართ საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის ორივე ღონისძიების ერთდროულად გამოყენების შესაძლებლობას. მაგრამ ისეთ პირობებში როდესაც ფინანსური პასუხისმგებლობის ერთ ზომას ერიცხება ფინანსური პასუხისმგებლობის მეორე ზომა, სააპელაციო სასამართლო ვალდებულია დაამტკიცოს აღნიშნული დარიცხვის კანონიერება. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მითითებულ დარიცხვას ლეგიტიმურად ვერ აქცევს მარტოოდენ «შემოსავლების სამსახურის სათათბირო საბჭოს» 2007 წლის 3 ივლისის ¹7 სხდომის ოქმში არსებული ჩანაწერი.
სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილია საკუთარი შეფასება დააფუძნოს ზემოაღნიშნულ აქტს იმ პირობებში, თუ ჩათვლის და დაადასტურებს, რომ აღნიშნული არ ეწინააღმდეგება საგადასახადო კოდექსის დებულებებს.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის გარემოებები საჭიროებს დამატებით შესწავლა-გამოკვლევას, რის გამოც საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს ,,...” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 აპრილის განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. მხარეთა შორის სასამართლო ხარჯების გადანაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;
4. საკასაციო საამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
