ბს-1037-1008 (კ-10) 22 დეკემბერი, 2010 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე

სხდომის მდივანი – ნიკოლოზ მარგველაშვილი

კასატორი – ა. ლ-ია

მოწინააღმდეგე მხარეები – შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია), შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტი, სსიპ შემოსავლების სამსახური, წარმომადგენელი –ნ. მ-ძე-ბ-ოვი; შპს “...”, წარმომადგენელი ი. წ-ური

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 ივნისის განჩინება

დავის საგანი – ქმედების განხორციელება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 26 ნოემბერს ა. ლ-იამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების-საქართველოს ფნანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქუთაისის რეგიონალური ცენტრისა (საგადასახადო ინსპექციის) და შპს “...” მიმართ.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებით ითხოვდა საგადასახადო შეღავათების გავრცელებას და 2003-2008 წლის აპრილის თვემდე ხელფასიდან უკანონოდ დაბეგრილი საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნებას.

მოსარჩელემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ მოითხოვა 2046,42 ლარის ანაზღაურება.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაერთო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, ხოლო მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე თანამოპასუხედ-საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექცია.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილებით ა. ლ-იას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა.-ია 1993 წლის 12 აგვისტოდან 1993 წლის 20 აგვისტომდე მონაწილეობდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის წარმოებულ საბრძოლო მოქმედებებში და სარგებლობდა “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” კანონის მე-15 მუხლით გათვალისწინებული შეღავათებით. სასამართლომ დასავლეთის სალიანდაგო სამმართველოს უფროსის მიერ 2009 წლის 15 სექტემბერს გაცემული ცნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ლ-იას საშემოსავლო ანარიცხები 2004-2008 წლებში დაქვითული აქვს 2214.80 ლარის ოდენობით.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტსა და ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მე-5 ნაწილზე დაყრდნობით, მიუთითა, რომ ვინაიდან ამჟამად მოქმედი, ისევე როგორც 1997 წლის საგადასახადო კოდექსი არ განსაზღვრავს დასახელებულ ნორმაში მითითებული პირის (მეორე მსოფლიო ომისა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილე) ცნებას, აღნიშნული ნორმა წარმოადგენს ბლანკეტურ ნორმას და მეორე მსოფლიო ომისა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილის ან მათთან გათანაბრებული პირის ცნებისა და სტატუსის განსასაზღვრავად საჭიროა ამ მიმართულებით არსებული სპეციალური კანონის 1995 წლის 17 ოქტომბრის “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” კანონის გამოყენება.

სასამართლომ განმარტა, რომ ამ კანონის დღეის მდგომარეობით მოქმედი რედაქციით, მე-9 მუხლის მოცემულობა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის საბრძოლო მოქმედების ვეტერანებად და მათთან გათანაბრებულ პირებად სამოქალაქო პირებს და მოხალისეებს მიიჩნევს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ისინი მონაწილეობას ღებულობდნენ საბრძოლო მოქმედებებში და იმავდროულად ირიცხებოდნენ სამხედრო ფორმირებაში, რასაც სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელე აკმაყოფილებს. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” კანონის 24-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვეტერანების უფლებები და შეღავათები ხორციელდება საქართველოს პრეზიდენტის მიერ ვეტერანებისათვის დადგენილი ერთიანი ნიმუშის მოწმობის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლომ ჩათვალა, რომ ვინაიდან 2003 წლიდან 2008 წლამდე პერიოდში მოსარჩელეს ასეთი დოკუმენტი არ წარუდგენია, 2008 წლამდე ზემოაღნიშნული საგადასახადო შეღავათი მასზე ვერ გავრცელდებოდა, სასამართლოს მოსაზრებით, მხოლოდ ვეტერანის მოწმობის წარდგენა წარმოადგენს პირზე ხსენებული საგადასახადო შეღავათის გავრცელების სამართლებრივ საფუძველს.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ლ-იამ.

აპელანტი სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 ივნისის განჩინებით ა. ლ-იას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ლ-იას ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის მიერ ომის მონაწილის სტატუსი მიენიჭა და შესაბამისი მოწმობა გაიცა მხოლოდ 2008 წლის აპრილში, რაც წარდგენილი იქნა სამუშაო ადგილის მიხედვით და ამ პერიოდიდან მასზე ვრცელდება საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შეღავათი, ხოლო 2003 წლიდან 2008 წლის აპრილის თვემდე პერიოდზე, აღნიშნული შეღავათი მასზე ვერ გავრცელდება, რადგან კანონის შესაბამისად არ ჰქონდა მინიჭებული საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ომის მონაწილის სტატუსი.

სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ ანალოგიური კატეგორიის დავებზე მიღებული გადაწყვეტილებით დადგენილ პრაქტიკას. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მითითებულ გადაწყვეტილებებში დადგენილად იყო მიჩნეული, რომ მოსარჩელეებს მინიჭებული ჰქონდათ ომის მონაწილის სტატუსი და ეს გარემოება სადავოდ არ იყო გამხდარი.

მითითებული განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ა. ლ-იამ.

კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 ივნისის განჩინების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ მართალია, კასატორს 2008 წლიდან აქვს ვეტერანის მოწმობა, მაგრამ მანამდე მან წარადგინა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ გაცემული ¹1046; ¹1861 ცნობები, სწორედ ამ ცნობების საფუძველზე გაიცა ვეტერანის მოწმობა, რომელიც წინა წლებში საერთოდ არ გაიცემოდა. კასატორი მიუთითებდა, რომ არც ერთ მხარეს სადავოდ არ გაუხდია მისი მოთხოვნა თანხის დაბრუნების ნაწილში, სადავო გახდა მხოლოდ საკითხი იმის თაობაზე, თუ ვის უნდა მოეხდინა თანხის დაბრუნება.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორმა დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ მოითხოვა 2003 წლის ნოემბრიდან 2008 წლის აპრილამდე დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის უკან დაბრუნება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ლ-იას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 ივნისის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება ა. ლ-იას დაზუსტებული სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილად მიჩნეულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

კასატორი ა. ლ-ია მუშაობდა და ამჟამადაც განაგრძობს მუშაობას შპს ,,...” დასავლეთის სალიანდაგო სამმართველოს სამტრედიის რეგიონში, მემანქანის თანამდებობაზე, იგი 1993 წლის 12 აგვისტოდან 1993 წლის 16 აგვისტომდე მონაწილეობდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის წარმოებულ საბრძოლო მოქმედებებში, გათანაბრებულია დიდი სამამულო ომის მონაწილეებთან და სარგებლობს “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-15 მუხლით განსაზღვრული შეღავათებით.

დადგენილია, რომ მუშაობის პერიოდში კალენდარული წლის განმავლობაში მისი შემოსავალი არ აღემატებოდა 3000 ლარს, თუმცა საგადასახადო შეღავათის მასზე გავრცელება მოხდა 2008 წლის აპრილიდან, მას შემდეგ, რაც მისი მხრიდან წარდგენილი იქნა ომის მონაწილის მოწმობა.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება მე-2 მსოფლიო ომისა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილე საქართველოს მოქალაქის მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი 3000 ლარამდე. ანალოგიური შინაარსის ნორმას შეიცავდა ასევე 2005 წლის პირველ იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 43-ე მუხლი.

დავას არ იწვევს მოსარჩელის საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტი, მხარეებს შორის სადავოდ არ არის გამხდარი ასევე ის გარემოება, რომ ა. ლ-ია წარმოადგენს იმ პირს, ვისზეც უნდა გავრცელდეს საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული შეღავათი.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს დაუსაბუთელად მიიჩნიოს სასამართლოების მიერ აღნიშნული შეღავათის გაუვრცელებლობის მოტივად იმაზე მითითება, რომ მოსარჩელეს ომის მონაწილის მოწმობა 2008 წლამდე შპს “...” არ წარუდგენია. შაკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს საქმეში ს.ფ. 27-28-ზე დაცულ კადრების მთავარი სამმართველოს უფროსის მიერ გაცემულ ცნობას იმის თაობაზე, რომ ცნობა ა. ლ-იას მიერ შპს “...”, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ ა. ლ-ია 1993 წლის 12 აგვისტოდან 1993 წლის 20 აგვისტომდე მონაწილეობდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის წარმოებულ საბრძოლო მოქმედებებში, გათანაბრებულია დიდი სამამულო ომის მონაწილეებთან და სარგებლობს “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” კანონის მე-15 მუხლით განსაზღვრული შეღავათებით, წარდგენილი იქნა დროულად. საგულისხმოა, რომ შპს “...” საშემოსავლო გადასახადზე შეღავათების გაუვრცელებლობის მოტივად ასახელებდა, არა ა. ლ-იას მიერ სათანადო დუკუმენტების წარუდგენლობას, არამედ მითითებულ წლებში შეღავათის გავრცელების შეჩერების ფაქტს (სფ.19).

საკასაციო სასამართლო საგადასახადო შეღავათის გავრცელებისა და საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის გამოყენებისათვის გადამწყვეტ მნიშვნელობას ანიჭებს თავად ფაქტს იმის თაობაზე, საგადასახადო შეღავათის მომთხოვნი პირი წარმოადგენს თუ არა ამ შეღავათის მატარებელ სუბიექტს ანუ პასუხობს თუ არა კანონის იმ მოთხოვნებს, რომელთა არსებობის პირობებშიც მის მიმართ გამოყენებული უნდა იყოს საგადასახადო შეღავათი. იმ ვითარებაში, როდესაც დავას არ იწვევს ა. ლ-იას მონაწილეობის ფაქტი ტერიტორიული მთლიანობისათვის წარმოებულ ბრძოლებში და მისი სტატუსი შემდგომში დადასტურებულია ვეტერანის მოწმობის გაცემის გზით, საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას მიიჩნევს ფორმალურად და თვლის, რომ ა. ლ-ია სადავო პერიოდში წარმოადგენდა საგადასახადო შეღავათის მატარებელ პირს.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კანონით გაწერილი შეღავათი მოსარჩელეზე, როგორც ამ შეღავათის მატარებელ პირზე, უნდა გავრცელდეს და დაქვითული თანხა, როგორც ბიუჯეტში შეცდომით მოხვედრილი, უნდა დაუბრუნდეს მოსარჩელეს.

რაც შეეხება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნებაზე მოპასუხეთა პასუხისმგებლობის საკითხს, საკასაციო სასამართლო საგადასახადო კოდექსის 42-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით განმარტავს, რომ საწარმოს, მოცემულ შემთხვევაში შპს ,,...”, როგორც საგადასახადო აგ ენტს ეკისრებოდა ვალდებულება სწორად და დროულად გამოეანგარიშებინა და დაეკავებინა გადასახადი. ამავე კოდექსის 71-ე მუხლის (ზედმეტად გადახდილი გადასახადის თანხის დაბრუნება) მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ გადასახადებისა და სანქციების გადახდილი თანხების ჯამი აღემატება დარიცხული გადასახადებისა და სანქციების თანხების ჯამს, გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის მოთხოვნის შემთვევაში საგადასახადო ორგანო მოთხოვნიდან არა უგვიანეს 3 თვისა, გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს, სხვა ვალდებურ პირს უბრუნებს დარჩენილ თანხას სახელმწიფო ხაზინის ბიუჯეტის შემოსულობების ერთიანი ანგარიშის საგადასახადო შემოსავლის ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების ქვეანგარიშიდან მასზე რიცხული ნაშთის ფარგლებში. ,,ბიუჯეტების შემოსულობების აღრიცხვა – ანგარიშგებისა და ანგარიშსწორების განხორციელებისა და ბიუჯეტში ზედმეტად ან შეცდომით გადახდილი შემოსულობის თანხის დაბრუნების, აღრიცხვისა და ანგარიშგების შესახებ” საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2009 წლის 30 დეკემბრის ¹916 ბრძანების მე-11 მუხლის შესაბამისად, ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნება საქართველოს საგადასახადო და საბაჟო კანონმდებლობის შესაბამისად წარმოებს ხაზინის ერთიანი ანგარიშის დაბრუნების ქვეანგარიშიდან შემოსავლების სამსახურის უფლებამოსილი რეგიონალური ცენტრის ან მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტის მიერ სახელმწიფო ხაზინაში წარდგენილი საგადასახადო დავალების საფუძველზე”.

იმის გათვალისწინებით, რომ ზემოაღნიშნული ნორმები შეიცავს ცალსახა მითითებას უფლებამოსილ საგადასახადო ორგანოზე, ხოლო შპს ,,...” გადასახადის გადამხდელად აღრიცხვაზე იმყოფება მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტში, ეს უკანასკნელი წარმოადგენს უფლებამოსილ ორგანოს წარადგინოს საგადასახადო დავალება ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნით.

საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნული საგადასახადო ნორმების შინაარსიის ანალიზის საფუძველზე განმარტავს, რომ საგადასახადო აგენტის პასუხისმგებლობა გადახდის წყაროსთან გადასახადების დაკავებასა და ბიუჯეტში მათ გადარიცხვაზე არ გულისხმობს ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნებაზე პასუხისმგებლობის მისთვის დაკისრებასაც, რადგან აღნიშნული ეწინააღმდეგება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლისა და ,,ბიუჯეტების შემოსულობების აღრიცხვა – ანგარიშგებისა და ანგარიშსწორების განხორციელებისა და ბიუჯეტში ზედმეტად ან შეცდომით გადახდილი შემოსულობის თანხის დაბრუნების, აღრიცხვისა და ანგარიშგების შესახებ” საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2009 წლის 30 დეკემბრის ¹916 ბრძანების მე-11 მუხლის დანაწესებს, თუმცა აღნიშნული არ გამორიცხავს რკინიგზის ვალდებულებას, დაიცვას კანონით გაწერილი მოთხოვნები და წარადგინოს შესწორებული დეკლარაციები.

საკასაციო სასამართლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში იგი თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, რადგან არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ა. ლ-იას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 ივნისის განჩინების შეცვლით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ა. ლ-იას დაზუსტებული სარჩელი დაკმაყოფილდება და შპს “...” დაევალება შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტს წარუდგინოს დაზუსტებული დაანგარიშებული საშემოსავლო დეკლარაცია ა. ლ-იასთან დაკავშირებით, ხოლო შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტს დაევალება უკან დააბრუნოს 2003 წლის ნოემბრიდან 2008 წლის აპრილამდე ა. ლ-იასათვის დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ა. ლ-იას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 ივნისის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ა. ლ-იას დაზუსტებული სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. შპს “...” დაევალოს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტს წარუდგინოს დაზუსტებული დაანგარიშებული საშემოსავლო დეკლარაცია ა. ლ-იასთან დაკავშირებით, ხოლო შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტს დაევალოს უკან დააბრუნოს 2003 წლის ნოემბრიდან 2008 წლის აპრილამდე ა. ლ-იასათვის დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.