ბს-1078-1034 (2კ-09) 18 იანვარი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე ლევან მურუსიძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე,

პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ გ. მ-ძე

დავის საგანი – ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების ანაზღაურება

გასაჩივრებული სასამართლოს გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

გ. მ-ძემ 2008 წლის 24 ნოემბერს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსაგან მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელფასო დავალიანების, სანივთე და კვების კომპენსაციის დაკისრება; მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა მოპასუხისათვის ერთჯერადი გამოსასვლელი დახმარების, ყოველ გადაცილებულ დღეზე 0,07%-ისა და საადვოკატო მომსახურების ხარჯების ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ. მ-ძის სასარჩელო განცხადება დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გ. მ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების _ 756,18 ლარის გადახდა; მოსარჩელეს უარი ეთქვა ერთჯერადი გამოსასვლელი დახმარების, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,07%-ისა და საადვოკატო მომსახურების სახით გაწეული თანხის ანაზღაურებაზე.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეEიმყოფებოდა შრომით ურთიერთობაში ადმინისტრაციულ ორგანოსთან _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსთან და “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის თანახმად, მოხელეს წარმოადგენდა, ხოლო “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ” საქართველოს კანონის 1.1. მუხლის თანახმად _ სამხედრო მოსამსახურეს.

სასამართლომ განმარტა, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 11.2 მუხლის “თ” ქვეპუნქტის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურეზე აღნიშნული კანონის მოთხოვნები ვრცელდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქართველოს კონსტიტუციით, სპეციალური კანონმდებლობით ან მათ საფუძველზე სხვა რამ არ იყო დადგენილი. იმავე კანონის 51.2 მუხლის თანახმად, საქართველოს კანონმდებლობით მოსამსახურეთათვის შეიძლება გათვალისწინებული ყოფილიყო სხვა დამატებითი უფლებები და გარანტიები, ხოლო ასეთი ხასიათის ერთ-ერთი დამატებითი უფლება და გარანტია სამხედრო მოსამსახურისათვის მოცემული იყო “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 37-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოსამსახურის შრომითი გასამრჯელო (ხელფასი) მოიცავდა თანამდებობრივ სარგოს, პრემიასა და საჯარო სამსახურში წელთა ნამსახურობისათვის დაწესებულ და საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა დანამატებს.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციით დაცული იყო მოქალაქეთა შრომითი უფლებები და სამართლიანად მოხდებოდა შრომითი საქმიანობის ანაზღაურება, შესრულებული სამუშაოსათვის მუშაკი მიიღებდა შრომის შესაბამის ანაზღაურებას, რაც დამსაქმებლისათვის საყოველთაოდ ცნობილი კანონისმიერი ვალდებულება იყო. მოპასუხის ქმედება (სახელფასო დავალიანების აუნაზღაურებლობა) ეწინააღმდეგებოდა სამართლის ზოგად პრინციპებს _ სამართალურთიერთობის სტაბილურობის, კეთილსინდისიერებისა და კანონიერების პრინციპებს, გარდა ამისა ადმინისტრაციული ორგანოს ასეთი ქმედება ეწინააღმდეგებოდა სახელმწიფოს პოლიტიკას _ პრიორიტეტულად დაეცვა ადამიანის უფლებები, მათ შორის, შრომითი უფლებები და შრომის სამართლიანი ანაზღაურება, რადგან ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციით, რომელსაც საქართველო 1991 წლის 15 სექტემბრის ¹655 დადგენილებით შეუერთდა, აღიარებული იყო, რომ ყოველ მუშაკს ჰქონდა უფლება აეღო სამართლიანი და დამაკმაყოფილებელი გასამრჯელო, რომელიც უზრუნველყოფდა მის ღირსეულ ადამიანურ არსებობას ოჯახთან ერთად რომელსაც, აუცილებლობის შემთხვევაში ემატებოდა სოციალური უზრუნველყოფის სხვა სახსრები.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის საფინანსო-სამეურნეო უზრუნველყოფის სამმართველოს 2009 წლის 10-ბ/24 ცნობით დასტურდება, რომ გ. მ-ძის სახელფასო დავალიანება 1998-2000 წლებში შეადგენდა 1134,22 ლარს. მათ შორის, 1998 წლის სახელფასო დავალიანება შეადგენდა 388,03 ლარს; შესაბამისად, სასამართლოს მიერ გაზიარებულ იქნა მოპასუხის მოსაზრება საერთო ხანდაზმულობის 10_წლიან ვადასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის საფინანსო სამეურნეო უზრუნველყოფის სამმართველოს მიერ გაცემული ცნობა შეეხებოდა 1998 წლის სახელფასო დავალიანებას, ხოლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენდა 10 წელს. მოცემულ შემთხვევაში სარჩელი აღიძრა 2008 წლის 24 ნოემბერს, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 1998 წლის სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების ნაწილში, ზემოაღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, ხანდაზმული იყო.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ითხოვდა, მოქმედი შრომის კოდექსის 31.3 მუხლის შესაბამისად, ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის ყოველი დღის 0,07 %-ს, რაც მოცემულ შემთხვევაში ვერ იქნებოდა გამოყენებული, რადგან იმავე კოდექსის 1.1. მუხლის შესაბამისად, ეს კოდექსი აწესრიგებდა საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ წესრიგდებოდა სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო კანონმდებლობით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავოს წარმოადგენდა არა შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა, არამედ შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში კანონით გათვალისწინებული ფულად-ვალდებულებითი ურთიერთობა. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებს შორის არც შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის და არც შეწყვეტის მომენტში შრომის კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა ამგვარ ფულად ვალდებულებით ურთიერთობას. ამდენად, შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, სახელფასო დავალიანების არსებობა არ გულისხმობდა შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის განგრძობადობას, ზემოაღნიშნული ნორმის გავრცელებას სადავო სამართალურთიერთობაზე;

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა საადვოკატო მომსახურების სახით გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე უსაფუძვლოა, რადგან საქმეში არსებული მასალებით არ დადასტურდა აღნიშნული თანხის გადახდის გარემოება და შესაბამისად, მხოლოდ წარმოდგენილი ხელშეკრულება და ორდერი არ შეიძლება გამხდარიყო მოთხოვნილი თანხის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი;

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების დაკმაყოფილების ნაწილში იყო უსაფუძვლო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო; მოპასუხეს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 24-ე და 33¹-ე მუხლების თანახმად, უნდა დაეკისროს მოსარჩელის კუთვნილი ხელფასის დავალიანების ანაზღაურება. ადმინისტრაციულ ორგანოს, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ მოქმედების განუხორციელებლობა _ ხელფასის თანხის გაუცემლობა პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას, მიიღოს შრომითი გასამრჯელო. სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქმეზე გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 33¹-ე მუხლი, რომლის თანახმად, თუ ადმინისტრაციულ ორგანოს მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელება, ან უარი რაიმე მოქმედების განხორციელებაზე უკანონოა და ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებასა და ინტერესს, სასამართლო ამ კოდექსის 24-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით გამოიტანს გადაწყვეტილებას, რომლითაც ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალებს განახორციელოს ეს მოქმედება ან თავი შეიკავოს ამ მოქმედების განხორციელებისაგან;

ზემოაღნიშნული გარემოებების ურთიერთშეჯერებისა და ანალიზის შედეგად სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და მოპასუხეს _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს უნდა დაეკისროს სახელფასო დავალიანების 756,18 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ და გ. მ-ძემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გ. მ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. მ-ძის სარჩელი მოპასუხე _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსადმი მის სასარგებლოდ 1998 წელს წარმოშობილი სახელფასო დავალიანების _ 133,14 ლარის, კვარტალური ჯილდოს _ 66,09 ლარისა და ერთჯერადი დახმარების გაცემის დაკისრების ნაწილში დაკმაყოფილდა; დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც დაკმაყოფილდა გ. მ-ძის სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეს _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაკისრებოდა მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელფასო დავალიანების 756,18 ლარის ანაზღაურება სრულ შესაბამისობაშია მოქმედ კანონმდებლობასთან და სასამართლო პრაქტიკასთან. პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ამ ნაწილში სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. საქალაქო სასამართლომ ასევე მართებულად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა საადვოკატო მომსახურების სახით გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, რადგან საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდებოდა აღნიშნული თანხის ადვოკატისათვის გადახდის ფაქტი.

საქალაქო სასამართლომ სრულიად მართებულად არ დააკმაყოფილა გ. მ-ძის სარჩელი, დღეს მოქმედი შრომის კოდექსის 31.3 მუხლის შესაბამისად ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე არსებული დავალიანების 0,07 %-ს მოპასუხეზე დაკისრების შესახებ, რადგან შრომის კოდექსი მიღებულ იქნა 2006 წლის 25 მაისს, ხოლო გ. მ-ძე და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შორის შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა დამყარდა და შეწყდა ხსენებული კოდექსის მიღებამდე, ადრე მოქმედი კანომდებლობა კი სახელფასო დავალიანების გასტუმრების დაგვიანებისათვის საურავის დაკისრებას არ ითვალისწინებდა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე და აღნიშნა, რომ კვების კომპენსაციის თანხა არ წარმოადგენს “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 37.1 მუხლით გათვალისწინებულ ხელფასში შემავალ დანამატს და იგი ხელფასისაგან დამოუკიდებელი ფულადი გასაცემელია (მოსარჩელე მას ხელფასის შემადგენელ ნაწილად მიიჩნევს), რომელზეც ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129.2 ნაწილით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად, აღნიშნულ სასარჩელო მოთხოვნაზე (კვების კომპენსაციის გაცემაზე) უნდა გავრცელებულიყო სამოქალაქო კოდექსის 129.2 მუხლით დადგენილი 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა. მოცემულ შემთხვევაში გ. მ-ძემ სარჩელი აღძრა 2006 წელს, რის გამოც სარჩელი ამ ნაწილში ხანდაზმული იყო.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გ. მ-ძის სააპელაციო საჩივარი იმ ნაწილში, რომლითაც იგი ითხოვდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმებას იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სარჩელი, 1998 წელს წარმოშობილი კვების კომპენსაციის ანაზღაურების, საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯებისა და ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,07%-ს მოპასუხეზე დაკისრების შესახებ არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების აბსოლუტური გაუქმების საფუძვლები იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა გ. მ-ძის სასარჩელო მოთხოვნები: სახელფასო დავალიანების, ფულადი (კვარტალური) ჯილდოს ანაზღაურებისა და ერთჯერადი დახმარების გაწევის შესახებ სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასარჩელო მოთხოვნა 1998 წელს წარმოშობილი სახელფასო დავალიანებისა და კვარტალური ჯილდოს ანაზღაურების შესახებ ხანდაზმული იყო. “საქართველოს 2006 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” კანონის მე-8 მუხლის თანახმად, (ანალოგიური ნორმებია ასევე გათვალისწინებული სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ შემდგომი წლების კანონებითაც, (იხ. 2007 წლის კანონის მე-9 მუხლი, 2008 წლის მე-60 მუხლი, 2009 წლის კანონის 21-ე მუხლი), სახელმწიფომ აღიარა წინა წლებში წარმოქმნილი ფაქტობრივი დავალიანებები და სახელმწიფო ბიუჯეტის დაფინანსებაზე მყოფ დაწესებულებებსა და ორგანიზაციებს შესაძლებლობა მისცა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან შეთანხმებით გამოეყენებინათ ხარჯების ეკონომიკური კლასიფიკაციის შესაბამისი მუხლით დამტკიცებული ასიგნებები არსებულ დავალიანების დასაფარავად. “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 37.1, 74-ე და “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ” საქართველოს კანონის 12.2 მუხლების მიხედვით ფულადი ჯილდო წარმოადგენს კანონით გათვალისწინებულ დანამატს, რომელიც თანამდებობრივ სარგოსთან ერთად შეადგენს ხელფასის შინაარს. ამრიგად, წარმოდგენილი სარჩელი 1998 წელს წარმოშობილი სახელფასო დავალიანების _ 133,14 (33,68+33,68+32,89+32,89=133,14) ლარისა და კვარტალური ჯილდოს _ 66,09 (31,88+34,21=66,09) ლარის ანაზღაურების მოთხოვნების ნაწილში ხანდაზმული არ იყო და შესაბამისად, სარჩელი ამ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია საქალაქო სასამართლოს დასკვნა ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და მიუთითა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 35-ე მუხლის “გ” პუნქტის მიხედვით, სამოქალაქო პირებს, რომლებიც გათავისუფლებულნი არიან საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სისტემიდან ასაკის გამო, ეძლეოდათ 3 თვის ერთჯერადი დახმარება თანამდებობრივი სარგოს მიხედვით. აღნიშნული ნორმა მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის დროს გაუქმებული არ იყო.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გ. მ-ძის სარჩელი ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილშიც უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს გ. მ-ძემ და საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ.

გ. მ-ძემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დავალებოდა მისთვის საადვოკატო მომსახურების სახით გაწეული ხარჯის, ზიანისა და კვების კომპენსაციის თანხის ანაზღაურება.

საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორმა _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ აღნიშნა, რომ ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-14 მუხლით _ საქართველოს შრომის კანონმდებლობა მოხელეებსა და დამხმარე მოსამსახურეებზე ვრცელდება ამ კანონით განსაზღვრულ თავისებურებათა გათვალისწინებით. საჯარო სამსახურთან დაკავშირებული ის ურთიერთობა, რაც ამ კანონით არ წესრიგდება, რეგულირდება შესაბამისი კანონმდებლობით. აქედან გამომდინარე, კანონიერია, საჯარო შრომითი სახელშეკრულებო ურთიერთობისას წარმოშობილი დავის დროს გამოყენებულ იქნეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი. კასატორის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელი ძირითადი საკანონმდებლო აქტია, მაგრამ მისი ნორმები ხშირ შემთხვევაში იმ ურთიერთობების მარეგულირებელ ნორმებადაც გვევლინება, რომლებიც თავისი შინაარსით წარმოადგენს ადმინისტრაციულ (საჯარო) ურთიერთობებს.

საყურადღებოა, განისაზღვროს, მოსარჩელესა და თავდაცვის სამინისტროს შორის არსებული ურთიერთობა წარმოადგენდა თუ არა სახელშეკრულებო ურთიერთობას. აღნიშნული ურთიერთობა სახელშეკრულებო ურთიერთობა იყო იმ მარტივი გარემოებიდან გამომდინარე, რომ მოსარჩელის განცხადება _ ნების გამოვლენა _ თავდაცვის სამინისტროს სისტემაში სამსახურის დაწყების შესახებ (ოფერტი) და სამინისტროს თანხმობა (აქცეფტი _ ბრძანების სახით), მასთან შრომითი ურთიერთობის დამყარების შესახებ, ასევე მათ შორის ურთიერთობისა და უფლება-მოვალეობების განმსაზღვრელი სამართლებრივი აქტები ერთობლიობაში მოსარჩელესა და სამინისტროს შორის ფაქტობრივი საჯარო შრომითი სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის ფაქტია და ამის დასადასტურებლად სრულიად არ არის საჭირო ერთიანი, გარკვეულ სისტემაში მოყვანილი ან გარკვეული ფორმის მქონე დოკუმენტის _ ხელშეკრულების არსებობა.

აქედან გამომდინარე, კანონმდებლობა არ ავალდებულებს მხარეებს კონკრეტული შინაარსისა და სტილის მქონე დოკუმენტის გაფორმებას ხელშეკრულების დადებისას. ხელშეკრულებათა ფორმები და სტილი შეიძლება იყოს განსხვავებული და შესაბამისად, წერილობითი განცხადება და ბრძანება თანამდებობაზე დანიშვნის შესახებ, ერთობლიობაში წარმოადგენს წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების არსებობის დამადასტურებელ დოკუმენტებს.

აღნიშნული მიდგომა სახელმწიფოს მიერ ფაქტობრივად აღიარებულია “შრომის კოდექსის” მე-6 მუხლის მე-3 ნაწილითაც _ პირის განცხადება და მის საფუძველზე დამსაქმებლის მიერ გამოცემული დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება დამსაქმებლის ნება პირის სამუშაოზე მიღების თაობაზე, უთანაბრდება შრომითი ხელშეკრულების დადებას. ის ფაქტი, რომ საჯარო სამსახურზე ვრცელდება შრომითი კანონმდებლობა, უდავოა, უფრო მეტიც, “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტით საჯარო სამსახურთან დაკავშირებული ის ურთიერთობა, რაც “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონით არ წესრიგდება, რეგულირდება შესაბამისი კანონმდებლობით. ამდენად, სახელფასო დავალიანებების ხანდაზმულობის საკითხზე, რომელიც არ წესრიგდება მითითებული კანონით, უნდა გავრცელდეს შესაბამისი კანონმდებლობა, ანუ: ა) იმ შემთხვევაში, თუ ხელფასის ვალდებულებას მიეცა სახელშეკრულებო ვალდებულების კვალიფიკაცია, ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა; ბ) იმ შემთხვევაში, თუ ხელფასის გაცემის ვალდებულებას მიეცემა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სამსახურებრივ საკითხზე მოქმედების განხორციელების ვალდებულების კვალიფიკაცია, ვრცელდება "საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონის 127-ე მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი ერთთვიანი ხანდაზმულობის ვადა.

სსკ-ის 130-ე მუხლის მიხედვით, როგორც სსკ-ის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის, ისე "საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონის 127-ე მუხლით განსაზღვრული ერთთვიანი ხანდაზმულობის ვადის ათვლა იწყება იმ დღიდან, როდესაც მოსარჩელეს უნდა მიეღო თითოეული თვის ხელფასი.

კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად დააკმაყოფილა აპელანტის მოთხოვნა ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების ანაზღაურების ნაწილში და განმარტა, რომ მათ მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ იქნა წერილობითი მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ გ. მ-ძეს არ გააჩნდა ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების მოთხოვნის უფლება. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 35-ე მუხლის ,,გ” ქვეპუნქტს, რადგან ამ მუხლიდან გამომდინარე გ. მ-ძეს ჰქონდა ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების მოთხოვნის უფლება, რაც არასწორია. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას ამ საკითხთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ როგორც გ. მ-ძის დათხოვნის ბრძანებიდან ირკვევა, იგი თანამდებობიდან გათავისუფლებულ იქნა ზღვრული ასაკის გამო. გ. მ-ძე თავდაცვის სამინისტროში მსახურობდა სამოქალაქო შტატზე. საქართველოს პრეზიდენტის ¹493 ბრძანებულების 35-ე მუხლის ,,გ” ქვეპუნქტი, რომელსაც სასამართლო დაეყრდნო სარჩელის დაკმაყოფილებისას, შემდეგნაირია: ,,ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარება სამოქალაქო პირებს ეძლევათ მხოლოდ ასაკის ან უწყების მიზეზით სამსახურში მისაღებად დადგენილი მოთხოვნათა დარღვევის გამო”, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ მოსარჩელის ან თავდაცვის სამინისტროს მიერ გ. მ-ძის მიმართ გამოვლენილ იქნებოდა ისეთი ხელისშემშლელი გარემოებები, რომელიც დააბრკოლებდა მოსარჩელის შემდგომ საქმიანობას თავდაცვის სამინისტროში, მხოლოდ ამ შემთხვევაში წარმოეშობოდა მხარეს ერთჯერადი დახმარების მოთხოვნის უფლება, როგორც სამოქალაქო პირს. საქმეში წარმოდგენილი მასალებით კი საპირისპირო მტკიცდება, მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა მხოლოდ ზღვრული ასაკის მიღწევის გამო.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ მოითხოვა ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარება, ხოლო პრეზიდენტის ბრძანებულების ზემოაღნიშნული მუხლი ეხება მხოლოდ ერთჯერად დახმარებას. ამდენად კასატორი თვლის, რომ სასამართლომ არ გამოიკვლია მოთხოვნის შინაარსი და გამოიყენა მუხლი, რომელიც სხვა სახის გასაცემლის გაცემის საფუძვლებს არეგულირებდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ივლისის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული გ. მ-ძისა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით გ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად; უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება საადვოკატო მომსახურების სახით გაწეული ხარჯის, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,07%-ისა და კვების კომპენსაციის თანხის ანაზღაურების ნაწილში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი 1998 წლის სახელფასო დავალიანებისა და კვარტალური ჯილდოს დაკისრების, ასევე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ნაწილში მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად; უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსათვის გ. მ-ძის სასარგებლოდ 1998 წლის სახელფასო დავალიანების _ 133,14 ლარისა და კვარტალური ჯილდოს _ 66,09 ლარის დაკისრების, ასევე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ნაწილში; საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების გ. მ-ძისათვის ანაზღაურების ნაწილში მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და ამ ნაწილში საქმის განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაშვებულ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო პალატა თავდაპირველად აღნიშნავს, რომ გ. მ-ძის სარჩელის მოთხოვნა იყო მოპასუხისათვის ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების დაკისრება. საქალაქო სასამართლომ 2009 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. მ-ძე “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის” შესახებ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, იყო სამხედრო მოსამსახურე. საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა ერთჯერადი (გამოსასვლელი) თანხის დაკისრების თაობაზე. გ. მ-ძე საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი სააპელაციო საჩივრით აღნიშნავდა, რომ იგი სამსახურიდან დათხოვნის პერიოდში იყო სამოქალაქო მოსამსახურე და არ მიუღია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 35-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთჯერადი დახმარება (ტ II, ს.ფ. 7-20). სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 20 მაისის სხდომის ოქმით დგინდება, რომ გ. მ-ძის წარმომადგენელი დაეთანხმა წარდგენილ სააპელაციო საჩივარს და მოითხოვა სამი თვის ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების დაკისრება მოპასუხისათვის (ტ. 2, ს.ფ. 55-60).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2006 წლის 16 მაისის ¹1132 ბრძანებით გ. მ-ძე განთავისუფლებულ იქნა გენერალური შტაბის ჯარების ლოგისტიკური უზრუნველყოფის დეპარტამენტის ინფრასტრუქტურის სამმართველოს ... თანამდებობიდან. მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ სამსახურიდან გათავისუფლებისას გ. მ-ძეს ეკავა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამოქალაქო შტატით გათვალისწინებული თანამდებობა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებანი და მიიჩნია, რომ გ. მ-ძის სარჩელი ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების ანაზღაურების ნაწილში უნდა დაკმაყოფილებულიყო. ამასთან, სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგოდ, იყო თუ არა საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 35-ე მუხლის გამოყენების შესაძლებლობა გ. მ-ძის მოთხოვნის მიმართ.

საკასაციო პალატა ნაწილობრივ ეთანხმება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივრის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო პალატამ ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების ანაზღაურების ნაწილში არ გამოიკვლია მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი და მოთხოვნა დააკმაყოფილა საქართველოს პრეზიდენტის ¹493 ბრძანებულების იმ მუხლით, რომელიც სხვა სახის გასაცემლის საფუძველს წარმოადგენდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ “საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 33-ე პუნქტი არეგულირებს სამხედრო მოსამსახურეთა შეიარაღებული ძალების რიგებიდან დათხოვნისას ერთჯერადი (გამოსასვლელი) დახმარების გაცემის წესს, ხოლო ამავე ბრძანებულების 35-ე პუნქტი ადგენს თავდაცვის სამინისტროს სამოქალაქო მოსამსახურეთა სამსახურიდან განთავისუფლებისას ერთჯერადი დახმარების გაცემის წესს. მართებულია საკასაციო საჩივრის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ბრძანებულება განასხვავებს თავდაცვის სამინისტროს სამოქალაქო და სამხედრო პირთა სოციალური დაცვის გარანტიებს და აქცევს სხვადასხვა ნორმის რეგულირების ქვეშ. ამდენად, სააპელაციო პალატას საქმის განხილვისას უნდა უზრუნველეყო, რათა მხარეს მოეხდინა მოთხოვნის სწორი ფორმულირება, რის შემდეგაც მიღებული გადაწყვეტილებით უნდა დაესაბუთებინა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლის საფუძველი და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიანობა, რაც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ ასახულა.

საკასაციო პალატა მიუხედავად იმისა, რომ მხარემ მოთხოვნა ჩამოაყალიბა არასწორად საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, დადგენილად მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მისი, როგორც თავდაცვის სამინისტროში მომსახურე სამოქალაქო პირის სამუშაოდან დათხოვნისას მიუღებელი, “საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 35-ე პუნქტით გათვალისწინებული ერთჯერადი დახმარების მოპასუხისათვის დაკისრება.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო პალატამ მოთხოვნა დააკმაყოფილა სხვა სამართლებრივი საფუძვლით, ვიდრე ამას მხარე მოითხოვდა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ თუნდაც მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის საფუძვლად არასწორი სამართლებრივი ნორმის მითითება არ წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს. მხოლოდ სასამართლოს უფლებამოსილებაა მოახდინოს მოთხოვნისადმი სამართლებრივი ნორმის შეფარდება მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებების შეფასების შემდეგ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ “საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 61¹-ე პუნქტის თანახმად, ამ ბრძანებულების 35-ე პუნქტის მოქმედება შეჩერდეს 2006 წლის 1 იანვრამდე.”. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ “საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა და სამოქალაქო პირთა სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 ნოემბრის ¹493 ბრძანებულების 35-ე პუნქტი ამოღებულ იქნა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 21 სექტემბრის ¹531 ბრძანებულებით, ხოლო სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 2008 წლის 24 ნოემბერს. ამდენად, სარჩელით მიმართვის მომენტისათვის არ არსებობდა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო სასამართლო არსებითად მიიჩნევს განისაზღვროს, მოახდინა თუ არა მოსარჩელემ უფლების რეალიზება ნორმის მოქმედების დროს ადმინისტრაციულ ორგანოში მიმართვის გზით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია მტკიცებულებები იმის თაობაზე, მოახდინა თუ არა მოსარჩელემ _ გ. მ-ძემ უფლების რეალიზება ნორმის მოქმედების დროს ადმინისტრაციულ ორგანოში მიმართვის გზით, ხოლო საკასაციო სასამართლო თვითონ ვერ დაადგენს აღნიშნულ გარემოებებს.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას (განჩინებას) და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის “გ” და “ე” ქვეპუნქტებისა. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე¹” ქვეპუნქტის თანახმად კი, გადაწყვეტილება (განჩინება) ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების (განჩინების) დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე¹” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის აბსოლუტური საფუძველი, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ ვერ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, რადგან არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემული საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ, ზემოხსენებულის გათვალისწინებით, ყოველმხრივ უნდა გამოიკვლიოს, დაადგინოს და შეაფასოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რისთვისაც სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, გამოიყენოს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ერთჯერადი დახმარების საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსათვის დაკისრების ნაწილში, ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება ერთჯერადი დახმარების გაცემის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალ განილველვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.