ბს-1167-1114(კ-09) 3 თებერვალი, 2010 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე
სხდომის მდივანი – ნ. გოგატიშვილი
კასატორი – მ. ბ-ძე; წარმომადგენელი – მ. ქ-ძე
მოწინააღმდეგე მხარეები – ს. თ-ძე, ფ. ფ-ძე; ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისია, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახური
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილება
დავის საგანი - ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2008 წლის 18 ივნისს ს. თ-ძემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიისა და მ. ბ-ძის მიმართ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე.
მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ 1999 წლის 5 აპრილს შ-ძეების თემის საკრებულოს თავმჯდომარის და სხვა თანამდებობის პირების მიერ შედგა წერილობითი შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ მისი კუთვნილი საკარმიდამო ნაკვეთი 0,06 ჰა დაუთმო ვინმე თ. შ-ძეს, ხოლო მას მისცეს დ. ზ-ძის მამაპაპისეული მიწებიდან 0,08 ჰა ნაკვეთი. მოსარჩელემ მიმართა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მიზნით, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ იმავე კომისიას მოპასუხე მ. ბ-ძეზე 2008 წლის 3 იანვარს გაცემული ჰქონდა საკუთრების უფლების ¹4474 მოწმობა 1280 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე.
მოსარჩელის მოსაზრებით, საკუთრების მოწმობა მ. ბ-ძეზე გაცემული იყო კანონდარღვევით, ვინაიდან ეს უკანასკნელი არ წარმოადგენდა მითითებული ნაკვეთის არც მართლზომიერ მფლობელს და არც თვითნებურად დამკავებელ პირს.
აღნიშნულიდან გამომიდნარე, მოსარჩელე ითხოვდა მ. ბ-ძეზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობისა და მის შესაბამისად განხორციელებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობას.
2008 წლის 20 ივნისს ფ. ფ-ძემ სარჩელით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების _ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიისა და მ. ბ-ძის მიმართ და მოითხოვა მ. ბ-ძეზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობისა და მის შესაბამისად განხორციელებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა.
მოსარჩელის განმარტებით, მ. ბ-ძემ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას მიაწოდა ცრუ ინფორმაცია, რის საფუძველზეც ამ უკანასკნელს საკუთრებაში უღიარეს 1280 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომლითაც სინამდვილეში მოსარჩელე ფ. ფ-ძე სარგებლობდა და მასში ჩადგმული ჰქონდა საცხოვრებელი სახლი. მოსარჩელემ მიმართა აღიარების კომისიას აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების აღიარების მიზნით, მაგრამ აღმოჩნდა რომ იმავე კომისიას მოპასუხე მ. ბ-ძეზე 2008 წლის 3 იანვარს ჰქონდა გაუცია საკუთრების უფლების ¹4474 მოწმობა. მიიჩნია, რომ საკუთრების მოწმობა მ. ბ-ძეზე გაცემული იყო კანონდარღვევით, ვინაიდან ეს უკანასკნელი არ წარმოადგენდა მითითებული ნაკვეთის არც მართლზომიერ მფლობელს და არც თვითნებურად დამკავებელ პირს.
ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით ადმინისტრაციული საქმეები ს. თ-ძესა და ფ. ფ-ძის სარჩელებზე გაერთიანდა ერთ წარმოებად.
ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ს. თ-ძისა და ფ. ფ-ძის სარჩელები არ დაკმაყოფილდა.
რაიონული სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ მოსარჩელეებმა სადავო მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლების აღიარების მიზნით 2008 წელს მიმართეს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას, სადაც წარადგინეს მათ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთების საკადასტრო აზომვითი ნახაზები და სხვა დოკუმენტები. ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად, თუ კომისიამ განცხადების განხილვის ვადაში მიიღო გადაწყვეტილება საკუთრების უფლების აღიარების ან საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის თაობაზე, ეს ჩაითვლებოდა მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ ან/და თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმად და იგი გასაჩივრდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
სასამართლოს განმარტებით, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას ს. თ-ძისათვის ან/და ფ. ფ-ძისათვის საკუთრების უფლების აღიარების ან უარის თქმის შესახებ რაიმე სახის გადაწყვეტილება არ მიუღია. კომისიის წარმომადგენლის განმარტებით, აღიარების კომისიაში რეგისტრირებული იყო მხოლოდ მოსარჩელეების განცხადება მ. ბ-ძეზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობის ბათილად ცნობის შესახებ. ს. თ-ძემ და ფ. ფ-ძემ სასამართლოს ვერ წარმოუდგინეს რაიმე სახის წერილობითი მტკიცებულება, რომლითაც დადგინდებოდა მოპასუხე მ. ბ-ძის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და მათ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთების იდენტურობას.
რაიონული სასამართლოს მითითებით, მხოლოდ მოსარჩელეების განმარტებები და მოწმეთა ჩვენებები არ წარმოადგენდა მტკიცებულებათა საკმარის ერთობლიობას, რათა სასამართლოს უდავოდ დაედგინაის ფაქტი იმის თაობაზე, რომ ფ. ფ-ძის და ს. თ-ძის ,,საკუთრებაში ასაღიარებელი” მიწის ნაკვეთები საკუთრებაში ჰქონდა მიღებული მ. ბ-ძეს.
მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ს. თ-ძემ და ფ. ფ-ძემ.
აპელანტი _ ს. თ-ძე სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი და არასწორი შეფასება მისცა სასამართლოს მტკიცებულებებს. არამართებულია სასამართლოს მითითითება იმაზე, რომ მის მიერ წარდგენილი არ ყოფილა წერილობითი მტკიცებულება, რომლითაც დადგინდებოდა, რომ მის მფლობელობაში არსებული მიწის ფართობი წარმოადგენდა მ. ბ-ძის საკუთრებაში აღიარებულ მიწის ფართობს, რაც უსაფუძვლოა, ვინაიდან, საქმეში წარმოდგენილია საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 30 მაისის ოქმი, სადაც შესწავლის შედეგად განმარტებულია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მის ფაქტიურ მფლობელობაშია. ასევე წარმოდგენილია შ-ძეების თემის საკრებულოს 1999 წლის 5 აპრილის ხელშეკრულება მიზომვის აქტთან ერთად საკარმიდამოდ აღნიშნული მიწის ფართობის ს. თ-ძისათვის გადაცემის შესახებ. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ თითქოს არ არის წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულება იმის შესახებ, თუ რა ოდენობის მიწის ნაკვეთს და როდის დაეუფლა ს. თ-ძე, რადგან აზომვით ნახაზში ეს მითითებულია. არასწორია მსჯელობა იმაზეც, თითქოს მას არ მიუმართავს აღიარების კომისისაათვის, საქმეში ამის საპირისპიროდ წარმოდგენილია 2008 წლის 30 მაისის სხდომის ოქმი ¹75, რომლითაც დასტურდება, რომ მისი განცხადება განხილულ იქნა და დაიწყო ადმინისტრაციული წარმოება, რაზედაც მიღებული იქნა დადგენილება, რომ საქმე ექვემდებარებოდა სასამართლო წესით განხილვას. არასწორად იქნა შეფასებული მოწმეთა მიერ მიცემული ჩვენებები, რომლებმაც დაადასტურეს, რომ სადავო მიწის მფლობელი და მოსარგებლე იყო ს. თ-ძე. სასამართლომ არასწორად გაითვალისწინა აღიარების კომისიის განმარტება, თითქოს მ. ბ-ძეზე გაცემული საკუთრების მოწმობა კანონით დადგენილი წესით იქნა გაცემული. აღნიშნულის საპირისპიროდ საქმეში წარმოდგენილია აღიარების კომისიის 2008 წლის 30 მაისის ოქმი, რომლითაც დგინდება, რომ მიწის მფლობელს წარმოადგენდა ს. თ-ძე. იგი დღემდე ახორციელებს მიწის ფაქტიურ მფლობელობას.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილებას.
მეორე აპელანტი ფ. ფ-ძე სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ რაიონულ სასამართლოს სრულყოფილად არ გამოუკვლევია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, ვინაიდან ფ. ფ-ძე 2000 წლიდან ფლობს და სარგებლობს სადავო მიწის ნაკვეთით, სადავო მიწის ნაკვეთზე აქვს ფიცრული სახლი, რომელსაც იყენებს საცხოვრებლად. 2008 წლამდე სარგებლობისათვის ხელშეშლას ადგილი არ ჰქონია. 2008 წლის იანვარში საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას განცხადებით მიმართა მ. ბ-ძემ საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით და კომისიამ საკუთრების უფლება დაუდგინა ფ. ფ-ძის მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზეც და 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან 600 კვ.მ გადაეცა მ. ბ-ძეს. იჯარის ხელშეკრულება, რომელიც დადებულია ხელვაჩაურის გამგეობასა და თ. გ-ძეს შორის, არ წარმოადგენს მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ კანონით გათვალისწინებულ მტკიცებულებას. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული იჯარის ხელშეკრულება არის ძალადაკარგული, რადგან ამავე ხელშეკრულების მე-10 პუნქტის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულება წყდება, თუკი მხარე ვერ დაეუფლება მიწის ნაკვეთს. თ. გ-ძე ვერ დაეუფლა სადავო მიწის ნაკვეთს, რადგან მიწის ნაკვეთს ს. თ-ძე ფლობდა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილებას.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილებით ს. თ-ძისა და ფ. ფ-ძის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ფ. ფ-ძისა და ს. თ-ძის სასარჩელო განცხადებები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 3 იანვრის საოქმო გადაწყვეტილება მ. ბ-ძის ნაწილში და მის საფუძველზე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ 2008 წლის 3 იანვარს გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა ¹4474; ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას დაევალა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის ვადაში, საქმის გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოეცა ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი; გაუქმდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ 2008 წლის 3 იანვარს გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობის ¹4474 საფუძველზე განხორციელებული ჩანაწერი.
სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტით ეს კანონი გასაზღვრავს მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების ძირითად პირობებს და იმ ორგანოს უფლებამოსილებას, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების პროცესში წარმოადგენს სახელმწიფოს.
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. გ-ძესა და ხელვაჩაურის რიაონის გამგეობას შორის დაიდო სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საიჯარო ხელშეკრულება 2001 წლის 25 მარტს, 10 წლის ვადით. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. გ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ხელვაჩაურის კოოპერატივის მეურნეობაზე ადრე რიცხული რ. დ-ძის საცხოვრებელი სახლის მოპირდაპირედ მდებარე 0,12 ჰა მიწის ფართობი ჩამოერთვა მოპასუხე ა. თ-ძეს და იგი თავისუფალ მდგომარეობაში ჩაჰბარდა თ. გ-ძეს.
სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქმეში არ არის წარმოდგენილი მ. ბ-ძისა და თ. გ-ძის ქორწინების მოწმობა. მ. ბ-ძის განმარტებით, იგი იმყოფება რეგისტრირებულ ქორწინებაში თ. გ-ძესთან, მაგრამ ქორწინების მოწმობა ხანძრის შედეგად დაიწვა.
საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის ¹525 ბრძანებულებით დამტკიცებული “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის” მე-3 მუხლის პირველი პუნქტით საკუთრების უფლების აღიარებას ექვემდებარება სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან/და არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მართლზომიერ მფლობელობაში, სარგებლობაში ან თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთები.
დადგენილია, რომ მ. ბ-ძემ კომისიას განცხადებით მიმართა 2008 წლის 3 იანვარს. გადაწყვეტილება მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლებით გადაცემის შესახებ მიღებულ იქნა იმავე დღეს, 2008 წლის 3 იანვარს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა 2008 წლის 3 იანვრის დროისათვის მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის ¹525 ბრძანებულებით დამტკიცებული “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესისა” და “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მოქმედი რედაქციით.
“ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის “ბ” პუნქტის თანახმად, სარგებლობაში არსებული მიწა განმარტებულია, როგორც სახელმწიფო საკუთრების არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელზედაც ფიზიკურმა ან კერძო სამართლის იურიდიულმა პირმა ან კანონით გათვალისწინებულმა სხვა ორგანიზაციულმა წარმონაქმნმა სარგებლობის უფლება მოიპოვა 1998 წლის 12 ნოემბრამდე ან ამ მიწაზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა საკუთრებაში აქვს ამ კანონის ამოქმედებამდე, აგრეთვე იმ კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გადაცემული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელთა დამფუძნებელიც არის სახელმწიფო (23.10.2008წ. კანონი); იმავე მუხლის “ა” პუნქტის შესაბამისად, მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწაა სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელზედაც ფიზიკურ პირს მართლზომიერი მფლობელობის უფლება წარმოეშვა ამ კანონის ამოქმედებამდე. ამავე კანონის მე-2 მუხლის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად თვითნებურად დაკავებული მიწა ესაა ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის ან კანონით გათვალისწინებული ორგანიზაციული წარმონაქმნის მიერ 2007 წლის 1 იანვრამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით ამ მის გარეშე, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დასადასტურებლად დაინტერესებულმა პირმა უნდა წარადგინოს ა) მიწის მართლზომიერი მფლობელობის, სარგებლობის ან თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი; ბ) მიწის ნაკვეთის საკადასატრო აზომვითი ნახაზი; გ) ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად; დ) დაინტერესებული პირის საიდენტიფიკაციო დოკუმენტების ასლები.
როგორც ადმინისტრაციული წარმოების მასალებით ირკვევა, საკრებულოს კომისიაში წარდგენილ განცხადებას მ. ბ-ძემ დაურთო საკადასტრო აზომვითი ნახაზი და პირადობის დამადასტურებელი მოწმობა.
სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის ¹525 ბრძანებულებით დამტკიცებული “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის” მესამე თავი განსაზღვრავს საკუთრების უფლების აღიარების წესსა და პირობებს, რომლის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი იმპერატიულად მიუთითებს კომისიის ვალდებულებაზე, თავისი ფუნქციები განახორციელოს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის IX თავით განსაზღვრული საჯარო ადმინისტრაციული წარმოების გზით და ამ ბრძანებულებით განსაზღვრული წესით.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 115-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება მიმდინარეობს ამ კოდექსის VI თავით დადგენილი წესის შესაბამისად, ამ თავის დებულებების გათვალისწინებით, თუ კანონით სხვა არ არის გათვალისწინებული. იმავე კოდექსის 116-ე მუხლი ადგენს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიღების წესსა და პროცედურას საჯარო ადმინისტრაციული წარმოების დროს. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილი მიუთითებს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებაზე, ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. იმავდროულად, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-6 მუხლით ადმინისტრაციული ორგანო აღჭურვილია დისკრეციული უფლებამოსილებით, კანონმდებლობით მის კომპეტენციას მიკუთვნებულ საკითხებზე გამოიტანოს მისთვის მისაღები გადაწყვეტილება კანონით გასაზღვრული შებოჭვის ფარგლებში, რაც იმაში მდგომარეობს რომ გადაწყვეტილება მიღებული უნდა იყოს კანონშესაბამისდ, საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებებზე დაყრდნობით.
აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ბ-ძემ.
კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ სრულყოფილად არ გამოკვლეულა სადაო მიწის მახასიათებლები, კერძოდ, არ გამოკვლეულა მისი მდებარეობა, საზღვრები, დანიშნულება.
კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მ. ბ-ძის განცხადების განხილვა არ მომხდარა “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით დამტკიცებული წესითა და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული პირობების და პროცედურების შესაბამისად, არ შეესაბამება საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს.
კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და მოსარჩელეებისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ბ-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე მითითებით, საკითხის შემდგომი გადაწყვეტის მიზნით, საქმის ადმინისტრაციულ ორგანოში დაბრუნებას და სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს იმ საკანონმდებლო ცვლილებაზე, რომელიც განიცადა თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის დეფინიციამ.
,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონში 2008 წლის 23 ოქტომბერს განხორციელებული ცვლილების შესაბამისად, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთად მიიჩნევა, ფიზიკური პირის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელზეც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული), ასევე დაინტერესებული ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი (შენობა-ნაგებობით ან მის გარეშე), რომლის ფართობი ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთის ფართზე და რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული.
ზემოაღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილების გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს შემდეგს: ნებისმიერი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი უნდა გამოიცეს ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე. კანონის გაუქმების ან შეცვლის შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ორგანო მოკლებულია უფლებამოსილებას, ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი დააფუძნოს უკვე გაუქმებულ ან შეცვლილ ნორმებს. საკითხის შემდგომი გამოკვლევის მიზნით საქმის ადმინისტრაციულ ორგანოში დაბრუნების შემთხვევაში, სასამართლო ვალდებულია გაითვალისწინოს, ადმინისტრაციული ორგანოს შესაძლებლობა, საკანონმდებლო ცვლილებების ფონზე გამოსცეს ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.
როგორც წინამდებარე საქმის მასალებიდან იკვეთება, სადავო მიწის ნაკვეთზე განთავსებული არ არის საცხოვრებელი სახლი და მიწა არ წარმოადგენს კანონიერ მფლობელობაში არსებული ნაკვეთის მომიჯნავე მიწის ფართს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, იმ ვითარებაში, როდესაც მოთხოვნის საფუძველი არ პასუხობს საკანონმდებლო ცვლილებებს, სასამართლომ თავად უნდა გადაწყვიტოს უფლებრივი საკითხი, წინააღმდეგ შემთხვევაში უნდა დაასაბუთოს, რატომაა სასამართლო მიკლებული შესაძლებლობას გამოიკვლიოს და დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოებები და რა უშლის მას ხელს გასაჩივრებული აქტის მატერიალური კანონიერების საკითხის შეფასებაში.
,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მიზანს წარმოადგენს მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება.
როგორც ნორმის შინაარსი ცხადყოფს, კანონის რეგულაცია შეეხება სამი სახის ურთიერთობას, კერძოდ, ურთიერთობას, რომელიც გამომდინარეობს მიწის მართლზომიერი მფლობელობიდან, მიწათ სარგებლობიდან და მიწის თვითნებურად დაკავებიდან.
განსახილველ შემთხვევაში მოთხოვნა უკავშირდება მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტს, კერძოდ, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის ¹75 ოქმი შეიცავს მითითებას იმის თაობაზე, რომ მ. ბ-ძის შემთხვევაში ადგილი აქვს ორი სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტის არსებობას: 1) სახეზეა მიწის ფაქტობრივი ბატონობა; და 2) მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული აქტის არსებობა.
,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის (კომისიისათვის მიმართვის პერიოდისათვის მოქმედი რედაქციით) მე-2 მუხლის ,,გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, თვითნებურად დაკავებულ მიწას წარმოადგენს ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნის მიერ 2007 წლის 1 იანვრამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელიც საკუთრების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული.
მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებელი ტერმინთა შორის ახდენს დიფერენცირებას და თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთს გამიჯნავს მართლზომიერი ფლობისა და სარგებლობის უფლებით დაკავებული მიწის ნაკვეთებისაგან, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ყველა ზემოაღნიშნული ტერმინის საერთო მახასიათებელ ძირითად ელემენტს წარმოადგენს ფლობის ფაქტი, იმ განსხვავებით, რომ ერთ შემთხვევაში საუბარია მართლზომიერ მფლობელობაზე, ხოლო მეორე შემთხვევაში არამართლზომიერ მფლობელობაზე.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მფლობელობა არის ფაქტი და იმის მიხედვით, რა სამართლებრივ საფუძველს ემყარება მფლობელობა ერთმანეთისაგან გამიჯნავენ არამართლზომიერ და მართლზომიერ მფლობელობას. მართლზომიერ მფლობელად ითვლება ყველა პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, მაშინ, როდესაც არამართლზომიერი მფლობელობის დროს ნივთზე ბატონობა ხორციელდება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. ორივე შემთხვევაში სავალდებულოა, რომ პირი დაუფლებული იყოს ნივთს და ახორციელებდეს მასზე ფაქტობრივ ბატონობას.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, იმისათვის, რომ სასამართლომ შეამოწმოს მოთხოვნის კანონიერება უნდა დაადგინოს მიწის გაცემა მოხდა თუ არა იმ პირზე, რომელიც, მართალია სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, მაგრამ ფლობს და სარგებლობს ამ მიწის ნაკვეთით, ანუ უკანონოდაა დაუფლებული მიწას და ახორციელებს მასზე ფაქტობრივ ბატონობას.
საკასაციო სასამართლო ასევე ყურადღებას მიაქცევს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მითითებას სასამართლო გადაწყვეტილების არსებობის თაობაზე.
,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების წესისა და საკუთრების მოწმობის ფორმის დამტკიცების შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის ¹525 ბრძანებულების მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად, მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტის დამადასტურებელ დოკუმენტში მოიაზრა ცნობა-დახასიათება უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, სასამართლო აქტი, ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება), აბონენტად აყვანის დოკუმენტი, გადახდის ქვითარი ან/და სხვა დოკუმენტები.
საქართველოს პრეზიდენტის ზემოაღნიშნული ბრძანებულების შესაბამისად, მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტის დამადასტურებელ მტკიცებულებად მოიაზრება სასამართლო გადაწყვეტილება. ასეთ პირობებში სასამართლო ვალდებულია გამოიკვლიოს, რამდენად მართებულია კომისიის მითითება არსებულ სასამართლო გადაწყვეტილებაზე, აღნიშნული გადაწყვეტილება იძლევა თუ არა მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტის დადასტურების საფუძველს და რამდენად არსებობს კომისიის გადაწყვეტილების გაზიარების საფუძველი.
საკასაციო სასამართლო საქმის არსებითად სწორი გადაწყვეტისათვის ასევე მნიშვნელოვნად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების დამატებით შესწავლა-გამოკვლევს. კერძოდ საქმეში ს.ფ. 188-ზე წარმოდგენილია ს. თ-ძეზე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის შევსების მიზნით 0,06 ჰა მიწის ნაკვეთის მიზომვის აქტი, შესაბამისი გეგმა-ნახაზით. იმ პირობებში, როდესაც ს. თ-ძე პრეტენზიას აცხადებს მ. ბ-ძისათვის გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე და აღნიშნულის საფუძვლად მიუთითებს მიწის მისთვის გამოყოფის ფაქტს, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ამ უკანასკნელისათვის გამოყოფილი მიწის ნაკვეთი და მ. ბ-ძისათვის გადაცებული ნაკვეთი არის თუ არა ერთიდაიგივე, შესაბამისად რამდენად დასტურდება სადავო მიწის ნაკვეთზე ს. თ-ძის უფლებების არსებობის ფაქტი. ანალოგიურად უნდა დადგინდეს ფ. ფ-ძის მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთისა და სადავო მიწის ნაკვეთის იდენტურობის საკითხი.
საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს შემდეგს: თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის დაკანონების უფლებაში მოიაზრება პირის ფაქტობრივი დამოკიდებულება მოთხოვნილი ნივთისადმი, რომელიც გამოვლინდება ნივთის მფლობელობასა და სარგებლობაში იმ განსხვავებით, რომ აღნიშნული არ ემყარება სამართლებრივ საფუძველს. შესაბამისად, დაუშვებელია, ე.წ. ,,ლეგალიზაციას” დაექვემდებაროს ის მიწის ნაკვეთები, რომელის დაკანონებაზე პრეტენზიას აცხადებს პირი, მაგრამ ვერ ადასტურებს ამ ნივთზე საკუთარი ბატონობის ფაქტს. საკითხის კანონიერად გადაწყვეტის მიზნით საკასაციო სასამართლო არსებითად მიიჩნევს იმ ფაქტის დადგენას, ვის მფლობელობასა და სარგებლობაში იმყოფებოდა სადავო მიწის ნაკვეთი და რამდენად არიან მოსარჩელეები უფლებამოსილი საკუთარი პრეტენზია წარადგინონ მითითებულ ნაკვეთზე.
საკასაციო სასამართლო მხარეთა უფლებების დაცვის მიზნით განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს ფაქტობრივი გარემოებების დამატებით შესწავლა-გამოკვლევას და გამომდინარე იქიდან, რომ მ. ბ-ძის ოჯახი, როგორც ეს უკანასკნელი მიუთითებს, მიეკუთვნება უმიწო კომლს, საჭიროდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას არსებითად გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს მითითებულ გარემოებებზე დაყრდნობით.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცრსო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ. ბ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
