ბს-1275-1239(კ-10) 21 დეკემბერი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ბ. ნ-იანი

მესამე პირები _ 1. რ. ბ-ევი; 2. გ. კ-შვილი

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 12 ოქტომბერს ბ. ნ-იანმა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის _ 1607 ლარის ანაზღაურების დაკისრება შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მითითებით, 2009 წლის 1 სექტემბერს 14 საათზე ქ. თბილისში, ზემო ფონიჭალის დასახლებაში, თელეთის მხრიდან ქვემო ფონიჭალის მიმართულებით მოძრაობდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკუთრებაში არსებული სატვირთო ავტომანქანა “კრაზი” სახელმწიფო ნომრით ..., რომელსაც მართავდა მძღოლი რ. ბ-ევი. მსვლელობისას, როდესაც მიუახლოვდა აღნიშნული ქუჩის მონაკვეთს, დაარღვია “საგზაო მოძრაობის შესახებ” საქართველოს კანონის 27.1 მუხლის მოთხოვნები, გადაკვეთა ორმაგი უწყვეტი ღერძულა ხაზი და შეეჯახა საგზაო მოძრაობის წესების მოთხოვნათა დაცვით მოძრავ გ. ნ-იანის მართვის ქვეშ მყოფ ავტომანქანას ოპელ “ასტრას” სახელმწიფო ნომრით .... შეჯახების შედეგად ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანებები მიიღეს ტ. ნ-იანმა და რ. ბ-იანმა, ხოლო ავტომობილის სარემონტო-აღდგენითი სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 1375 ლარი, ავტომანქანის სპეციალურ ავტოსადგომზე გადაყვანის ხარჯმა 152 ლარი, ხოლო ევაკუატორის მომსახურების ხარჯმა – 80 ლარი.

ავტომანქანა გენერალური მინდობილობის საფუძველზე გადაცემული აქვს ბ. ნ-იანს, ხოლო სატვირთო ავტომანქანა წარმოადგენდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკუთრებას (იხ. ს.ფ. 1-11; ტ.I).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 1 დეკემბრის საოქმო განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩაერთო რ. ბ-ევი (იხ. ს.ფ. 65; ტ.I).

ბ. ნ-იანის სარჩელი არ ცნო მოპასუხე საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობის გამო (იხ. ს.ფ. 75-83; ტ.I).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 25 იანვრის საოქმო განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩაერთო გ. კ-შვილი (იხ. ს.ფ. 90-91; ტ.I0).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილებით ბ. ნ-იანის სარჩელი დაკმაყოფილდა, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ავტომანქანის დაზიანებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 1375 ლარის ოდენობით, ავტომანქანის სპეცავტოსადგომზე გადაყვანის თანხის ანაზღაურება 152 ლარის, ასევე ევაკუატორის მომსახურების თანხის ანაზღაურება 80 ლარის ოდენობით, სულ 1607 ლარის ოდენობით, ასევე თავდაცვის სამინისტროს ბ. ნ-იანის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 100 ლარის ოდენობით, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ავტოსაგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დადგომაში ბრალი მიუძღვოდა არა ბ. ნ-იანს, არამედ რ. ბ-ევს. საქალაქო სასამართლო დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის ნახაზს (სქემას), ასევე ქ. თბილისის პროკურატურის 2009 წლის 21 სექტემბრის დადგენილებას “წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ”, სადაც ცალსახად იყო აღნიშნული, რომ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამოწვეული იყო მძღოლ რ. ბ-ევის მიერ სატრანსპორტო საშუალების არასწორი მართვის გამო, რაც დასტურდებოდა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის ცნობით, შემთხვევის ადგილის დათვალიერების ოქმით, სქემით, ჩვენებებით, სასამართლო-სამედიცინო, ტრასოლოგიურ-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნებით და საქმეში არსებული სხვა მასალების ერთობლიობით. დადგენილების თანახმად, რ. ბ-ევის მხრიდან ადგილი ჰქონდა “საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ” საქართველოს კანონის 27.1 მუხლის მოთხოვნათა დარღვევას. აღნიშნული დადგენილება არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში.

საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208.1, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე, 992-ე, 326-ე, 412-ე, 155.2, 999.1, 999.4, 725.2, 728-ე მუხლებით, დადგენილად მიიჩნია, რომ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამოწვეული იყო მძღოლ რ. ბ-ევის მიერ სატრანსპორტო საშუალების არასწორი მართვის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს განაჩენი აღნიშნულ ფაქტზე რ. ბ-ევის დამნაშავედ ცნობის შესახებ და მის მიმართ სისხლის სამართლის წარმოება შეწყვეტილია, აღნიშნული არ გამორიცხავს რ. ბ-ევის ბრალეულობას საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დადგომაში, რამდენადაც წინასწარი გამოძიება შეწყდა იმის გამო, რომ მისი ქმედება არ შეიცავდა დანაშაულის ნიშნებს, მაგრამ დადგენილებით უდავოდ დასტურდება, რომ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დადგომაში ბრალი მიუძღვოდა სწორედ რ. ბ-ევს. დადგენილებაში პირდაპირ მითითებულია, რომ რ. ბ-ევის ბრალეულობა დადასტურებულია საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის ცნობით, შემთხვევის ადგილის დათვალიერების ოქმით, სქემით, ჩვენებებით, სასამართლო-სამედიცინო, ტრასოლოგიურ-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნებით და საქმეში არსებული სხვა მასალების ერთობლიობით. საქალაქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ სატვირთო ავტომანქანა “კრაზი” სახელმწიფო ნომრით ..., რომელსაც მართავდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოსამსახურე რ. ბ-ევი, წარმოადგენს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკუთრებას.

ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რ. ბ-ევის ბრალეული ქმედებით ბ. ნ-იანის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების, მათ შორის ავტომანქანის სპეცავტოსადგომზე გადაყვანისა და ევაკუატორის მომსახურების თანხის ანაზღაურების ვალდებულება უნდა დაეკისროს სატვირთო ავტომანქანის მფლობელ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს, ვინაიდან რ. ბ-ევი წარმოადგენს თავდაცვის სამინისტროს მოსამსახურეს და ავტოსაგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დროს იგი ასრულებდა სამსახურებრივ მოვალეობას.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტი, რომ ვინაიდან სატვირთო ავტომანქანა “კრაზი” სახელმწიფო ნომრით ... სამართავად გადაცემული ჰქონდა რ. ბ-ევს, იგი წარმოადგენდა ავტომანქანის მფლობელს და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება უნდა დაეკისროს არა თავდაცვის სამინისტროს, არამედ რ. ბ-ევს. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, სამოქალაქო კოდექსის 155.2 მუხლის შესაბამისად, მფლობელის დასადგენად მნიშვნელოვანია იმის გარკვევა, თუ ვის სასარგებლოდ ხდება ნივთის ფლობა. განსახილველ შემთხვევაში, რ. ბ-ევს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ სატვირთო ავტომანქანა “კრაზი” სახელმწიფო ნომრით ... სამართავად გადაცემული ჰქონდა არა როგორც კერძო პირს საკუთარი მიზნების სასარგებლოდ სარგებლობისათვის, არამედ როგორც სახელმწიფო მოსამსახურეს სამსახურებრივი მოვალეობის შესასრულებლად. ამდენად, სატვირთო ავტომანქანის _ “კრაზი” სახელმწიფო ნომრით ... მფლობელს წარმოადგენდა არა რ. ბ-ევი, არამედ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო.

საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 999.1, 999.4 მუხლებზე და განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმები პირდაპირ მიუთითებენ, რომ სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის დროს ამა თუ იმ პირის დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის მოშლით გამოწვეული ზიანი. მოცემულ შემთხვევაში კი, რ. ბ-ევი, რომელიც წარმოადგენდა თავდაცვის სამინისტროს მოსამსახურეს, მართავდა სწორედ თავდაცვის სამინისტროს მფლობელობაში არსებულ სატრანსპორტო საშუალებას იმავე სამინისტროს ნებართვით.

საქალაქო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტი, რომ ვინაიდან ბ. ნ-იანს ავტომანქანა გადაცემული ჰქონდა საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, იგი არ წარმოადგენდა ავტომანქანის მესაკუთრეს და უფლება არ ჰქონდა ზიანსი ანაზღაურების მოთხოვნით მიემართA სასამართლოსათვის. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 725.2, 728-ე მუხლებზე და მიუთითა, რომ მესამე პირებთან ურთიერთობაში პასუხს აგებს მინდობილი მესაკუთრე (იხ. ს.ფ. 106-115; ტ.I).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ და მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმება და მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივით:

აპელანტმა არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ ბ. ნ-იანს გადახდილი ჰქონდა ავტომანქანის სპეცავტოსადგომზე გადაყვანისათვის 152 ლარი და ევაკუატორის მომსახურებისათვის 80 ლარი. აპელანტის მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი შპს “...” 2009 წლის 2 სექტემბერს გაცემული ცნობით და 2009 წლის 4 სექტემბრის შემოსავლის ¹1 ორდერით დასტურდება, რომ გადამხდელია არა მოსარჩელე, არამედ მისი ძმა გ. ნ-იანი. ასევე არ გაიზიარა აპელანტმა მიყენებულ ზიანთან დაკავშირებით სასამართლოს დასკვნა და აღნიშნა, რომ 2009 წლის 8 სექტემბრის ¹1762 დასკვნა არ შეიცავს ინფორმაციას, რომ ბ. ნ-იანის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეული იყო ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად. დასკვნის მიხედვით, 1375 ლარში შედიოდა 1250 ლარი აღდგენითი სამუშაოების ღირებულების სახით, ხოლო 100 ლარი გაუთვალისწინებელი ხარჯი. აპელანტის მოსაზრებით, მიყენებული ზიანი შეიძლება იყოს 1250 ლარი და არა 1375 ლარი.

გარდა აღნიშნულისა, აპელანტის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 724-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, მინდობილმა მესაკUთრემ გადანდობილი ქონება უნდა მართოს საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად. ნივთის დაზიანების შემთხვევაშიც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წარდგენისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს საკუთრების მიმნდობის ინტერესი, მისი ნება. 2010 წლის 8 თებერვლის სასამართლოს სხდომის ოქმის მიხედვით, გ. კ-შვილი არ დაეთანხმა ბ. ნ-იანის სარჩელს და არც მისი დაკმაყოფილება მოუთხოვია. მისივე განმარტებით, იგი არ აპირებს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას.

შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მესაკუთრის ნება ეწინააღმდეგება მინდობილი მესაკუთრის ქმედებას, სამინისტროსაგან ზიანის მოთხოვნის მიზნით სარჩელის შეტანის შესახებ (იხ. ს.ფ. 134-143; ტ.I).

საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ ცნო მოწინააღმდეგე მხარემ – ბ. ნ-იანმა (იხ. ს.ფ. 10-17; ტ.II).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი დასკვნები და დამატებით განმარტა, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ამავე კოდექსის 207-208, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 999.1 მუხლებზე და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით გამოწვეული ზიანის, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის ფაქტი. შესაბამისად, სახეზე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი, რომ ბ. ნ-იანი არ წარმოადგენდა ავტომანქანის მესაკუთრეს და იგი ავტომანქანას ფლობდა მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, შესაბამისად, არ წარმოადგენს ზიანსი ანაზღაურების მოთხოვნაზე უფლებამოსილ პირს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის განხილვის დროს გ. კ-შვილმა დაადასტურა, რომ მან გაყიდა ავტომანქანა, რომლის მყიდველს წარმოადგენს ბ. ნ-იანი, შესაბამისად, მის მიერ გაიცა საკუთრების მინდობის ხელშეკრულება სრული უფლებამოსილებით, ამდენად, გ. კ-შვილმა დაადასტურა, რომ ავტომანქანის მესაკუთრეს წარმოადგენს ბ. ნ-იანი (იხ. ს.ფ. 36-44; ტ.II).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ და მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივით:

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლებს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული არ არის ის სამართლებრივი ნორმები, რომლებზე დაყრდნობითაც მიიღო ამგვარი გადაწყვეტილება.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ დაზარალებულისათვის მიყენებული პირდაპირი ზიანი. საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ ავტომანქანის სპეცავტოსადგომზე გადაყვანისათვის 152 ლარი და ევაკუატორის მომსახურებისათვის 80 ლარი არ წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ გადახდილ თანხებს.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 724-ე მუხლის მოთხოვნები, რომლის მიხედვით მინდობილმა მესაკუთრემ გადანდობილი ქონება უნდა მართოს საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად. ნივთის დაზიანების შემთხვევაშიც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წარდგენისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს საკუთრების მიმნდობის ინტერესი, მისი ნება. 2010 წლის 8 თებერვლის სასამართლოს სხდომის ოქმის მიხედვით, გ. კ-შვილი არ დაეთანხმა ბ. ნ-იანის სარჩელს და არც მისი დაკმაყოფილება მოუთხოვია. მისივე განმარტებით, იგი არ აპირებს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას.

შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მესაკუთრის ნება ეწინააღმდეგება მინდობილი მესაკუთრის ქმედებას, სამინისტროსაგან ზიანის მოთხოვნის მიზნით სარჩელის შეტანის შესახებ.

ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, ბ. ნ-იანი არ იყო უფლებამოსილი აღეძრა სარჩელი, აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოექსის 725.1 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტით (იხ. ს.ფ. 54-61; ტ.II).

საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით დასაშვებად იქნა ცნობილი საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად (აბსოლუტური კასაცია) (იხ. ს.ფ. 80-83; ტ.II).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმებისა და საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას არ დარღვეულა საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმები. სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას სრულყოფილად გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, სათანადო სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სწორად განმარტა იგი, საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული განჩინების კანონშეუსაბამობის შესახებ, რის გამოც არ არსებობს მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები.

საკასაციო საჩივრის მოტივი _ განსახილველ დავაში ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ნორმების არაკვალიფიციური გამოყენებაა, რამაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, შექმნა აბსოლუტური კასაციის წანამძღვრები, არის საგულისხმო და განსაკუთრებული, რამაც მოცემულ საქმეს მიანიჭა სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვანი საქმის სტატუსი, კერძოდ, ადმინისტრაციულ სამართალურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანოსაგან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებული სასამართლო პრაქტიკა ჯერ კიდევ მწირია, რის გამოც პრობლემატურია საჯარო მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უფლებამოსილი სუბიექტის და სადავო სამართალურთიერთობისათვის ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი სამოქალაქო კოდექსის ნორმების მართებული შეფარდების საკითხები.

მოცემულ საკითზე საკასაციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული სასამართლო დასკვნები და განმარტებები ხელს შეუწყობს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას.

საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 407.2 მუხლის შესაბამისად, სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რადგან არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზია. ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის საკასაციო პრეტენზიას, რომ ევაკუატორის მომსახურების – 152 ლარი და საჯარიმო სადგომის ხარჯი – 80 ლარი არ წარმოადგენს მოსარჩელე ბ. ნ-იანის მიერ გადახდილ თანხას, რის გამოც არ არსებობს აღნიშნული თანხების, როგორც მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველი. საქმეში წარმოდგენილი შპს “...” მიერ 2009 წლის 2 სექტემბერს გაცემული ცნობითა და 2009 წლის 4 სექტემბრის შემოსავლის ¹1 ორდერით დასტურდება აღნიშნული ხარჯის გაღების ფაქტი, ხოლო ის გარემოება, რომ თანხების შემტანი პირი სერვისცენტრსა და საბანკო დაწესებულებაში არის არა უშუალოდ მოსარჩელე ბ. ნ-იანი, არამედ გ. ნ-იანი, არ გამორიცხავს გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულებას, რამდენადაც კასატორს არ დაუსაბუთებია და დაუდასტურებია ის გარემოება, რომ გ. ნ-იანი მოცემულ შემთხვევაში არ მოქმედებდა მოსარჩელის სახელითა და ხარჯით და ამგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას არც საქმის მასალები იძლევა.

საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის საკასაციო პრეტენზიას, რომ ბ. ნ-იანი ავტომანქანას ფლობდა რა საკუთრების მინდობის საფუძველზე, მას არ ჰქონდა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება იმ პირობებში, როდესაც ავტომანქანის მესაკუთრე _ გ. კ-შვილი არ გამოხატავდა ამგვარ ნებას.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 725-ე მუხლის შესაბამისად, მინდობილი მესაკუთრე მოვალეა მართოს მინდობილი საკუთრება თავისი სახელით, მაგრამ საკუთრების მიმნდობის რისკითა და ხარჯით. მინდობილი მესაკუთრე მესამე პირებთან ურთიერთობაში სარგებლობს მესაკუთრის უფლებამოსილებით. ამავე კოდექსის 728-ე მუხლის შესაბამისად, მესამე პირებთან ურთიერთობაში პასუხს აგებს მინდობილი მესაკუთრე.

ამდენად, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მინდობილი მესაკუთრე სარგებლობს მესაკუთრის ყველა უფლებამოსილებით და ვერ დაეთანხმება კასატორის მოსაზრებას, რომ მინდობილი მესაკუთრე მხოლოდ მესამე პირებთან ურთიერთობებში სარგებლობს მესაკუთრის უფლებამოსილებით, რაც მატერიალური უფლებაა და არა პროცესუალური. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მატერიალური მოთხოვნის რეალიზაციის სამართლებრივ-პროცესუალურ ფორმას სწორედ სარჩელი წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურების უფლება სახელმწიფო სახსრებიდან ყველასათვის გარანტირებულია.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით, იქედან გამომდინარე, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო-პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული, /ასე, მაგალითად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 47-ე მუხლი/.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

სამოქალაქო კოდექსის 317.1 მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის) უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. ვალდებულებითი ურთიერთობა კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობაა, ამასთან, იგი განსხვავდება საჯარო სამართალში არსებული ვალდებულებისაგან, სამოქალაქო კოდექსის 317.1. მუხლი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს როგორც ხელშეკრულებას, ასევე, დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, წარმოშობილი ზიანი და ბოლოს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დელიქტური ვალდებულება ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებაა და არასახელშეკრულებო ვალდებულების ერთ-ერთი სახეა. ზიანი შეიძლება იყოს ხელშეკრულების დარღვევიდან წარმოშობილი ვალდებულების დარღვევის შედეგი, ხოლო დელიქტის დროს კი თვით ზიანის მიყენების ფაქტი წარმოადგენს ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს, რომელი ვალდებულების ძალითაც დაზარალებულს უფლება აქვს, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება მიმყენებლისაგან. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება შესაძლებელია, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი.

საკასაციო სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე განმარტავს, რომ საჯარო-სამართლებრივ ურთიერთობებში გათვალისწინებულია ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ბრალის არსებობის გარეშეც.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებზე დაყრდნობით მართებულად მიიჩნია დადგენილად, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა განაპირობა მძღოლოს _ რ. ბ-ევის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკუთრებაში არსებული სატვირთო ავტომანქანა “კრაზის” სახელმწიფო ნომრით ... მართვის დროს “საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ” საქართველოს კანონის 27.1 მუხლის მოთხოვნის დარღვევამ, რის შედეგადაც შეეჯახა ბ. ნ-იანის მართვის ქვეშ მყოფ ავტომანქანას. შეჯახების შედეგად ავტომანქანის დაზიანების გამო მიყენებულმა მატერიალურმა ზარალმა კი შეადგინა 1375 ლარი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკნვას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, რომელიც წარმოშობილია ადმინისტრაციული ორგანოს მოსამსახურის ქმედებით, ჩადენილი მის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ კანონის სწორი გამოყენებისა და განმარტების შედეგად საქმეზე არსებითად სწორი განჩინება დაადგინა, საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების კანონშეუსაბამობის შესახებ, შესაბამისად, არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტოს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.