ბს-1342-1284(კ-09) 27 აპრილი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი _ გ. ილინა

კასატორი (მოსარჩელე) _ ბ. მ-ძე, წარმომადგენელი მ. ჯ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) _ 1. ნ. გ-ძე, წარმომადგენელი ლ. ვ-შვილი2. გ. ქ-ძე; 3. ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა

მესამე პირი _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქობულეთის სარეგისტრაციო სამსახური

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, მიწის ნაკვეთის დბრუნება

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ივნისის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2005 წლის 17 ნოემბერს ბ. მ-ძემ სარჩელი აღძრა ქობულეთის რაიონულ სასამართლოში ნ. გ-ძისა და გ. ქ-ძის მიმართ და მოითხოვა ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების გაუქმება და მითვისებული მიწის ნაკვეთის დაბრუნება შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მითითებით, 1953 წელს დედამისმა _ დ. გ-ძემ ს. ჯ-ოვისაგან შეიძინა ქ. ქობულეთში, ... ¹106-ში მდებარე ერთსართულიანი სახლი დამხმარე ფართითა და 1500 კვ.მ საკარმიდამო ნაკვეთით. ს. ჯ-ოვი ფლობდა 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთს, საიდანაც 612 კვ.მ მიჰყიდა აწ გარდაცვლილ ზ. ბ-ძეს, ამ უკანასკნელისაგან კი _ 1983 წელს შეიძინა გ. ქ-ძემ. 1952 წელს ს. ჯ-ოვმა 445 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მიჰყიდა ნ. გ-ძეს. აღნიშნული გარემოებების შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა 2005 წლის ივნისში. მოსარჩელის დედა გარდაიცვალა 2000 წელს. 2005 წლის ივნისში მოსარჩელის მიერ არქივში მოძიებულ იქნა სახლისა და საკარმიდამო ნაკვეთის შესყიდვის დოკუმენტები, ხოლო ტექნიკური ნახაზი დაკარგული აღმოჩნდა. ნ. გ-ძის პირად საარქივო ქაღალდებში მოძიებულ იქნა მოსარჩელის დედის მიერ 1953 წელს შეძენილი სახლის ტექნიკური ნახაზი, მაგრამ შეცვლილი მიწის ფართობით, კერძოდ, ნ. გ-ძეს მითვისებული აქვს 633 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მოსარჩელის დედისა და მოსაზღვრე ზ. ბ-ძის ნაკვეთებიდან (იხ. ს.ფ. 1-2; ტ.I).

ბ. მ-ძემ დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქობულეთის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა მის ეზოში შემოჭრილი, ნ. გ-ძის მიერ უნებართვოდ აშენებული სახლის კედლის გადაწევა, სახურავის გადაკეთება, სახურავზე არსებული წყლის ავზის მოხსნა, საიდანაც წყალი იღვრებოდა მოსარჩელის ეზოში, წყლისა და კანალიზაციის გაყვანილობის მილების მოხსნა და ნ. გ-ძის ეზოში გადატანა, მოსარჩელის საძინებლის მოპირდაპირედ მდებარე აბანოსა და საპირფარეშოს ფანჯრების ამოშენება. მოსარჩელის მითითებით, აღნიშნული პირობების შესრულების მიუხედავად, მოპასუხის სახლის ნაწილი შემოჭრილი იქნება მოსარჩელის ეზოში, რის გამოც მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა კანონით დადგენილი გადასახადის გადახდა ყოველწლიურად, 1957 წლიდან დღემდე, საზღვრის დარღვევის კომპენსაცია, ამასთან, მითვისებული მიწის ნაკვეთის 50 წლის განმავლობაში სარგებლობისათვის კანონით გათვალისწინებული სარგებელის გადახდა და მორალური ზიანის – 10000 ლარის ანაზღაურება (იხ. ს.ფ. 6; ტ.I).

ბ. მ-ძის სარჩელი არ ცნო მოპასუხემ – ნ. გ-ძემ და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობის გამო (იხ. ს.ფ. 19-21; ტ.I).

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაერთო ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა, რომელმაც არ ცნო ბ. მ-ძის სარჩელი სადავო დადგენილების ბათილად ცნობის ნაწილში და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (იხ. ს.ფ. 92; 138; ტ.I).

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებით ბ. მ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 152-153; ტ.I).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 ივლისის განჩინებით ბ. მ-ძის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე გაუქმდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება 633 კვ.მ მიწის ნაკვეთის დაბრუნებისა და ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების გაუქმებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს, ხოლო დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება (იხ. ს.ფ. 215-220; ტ.I).

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 14 მარტის საოქმო განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩართული ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა ჩაბმულ იქნა მოპასუხედ (იხ. ს.ფ. 20-22; ტ.II).

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 7 მაისის საოქმო განჩინებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდაზე და მოთხოვნა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმების შესახებ არ იქნა მიღებული განსახილველად (იხ. ს.ფ. 28; ტ.II).

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილებით ბ. მ-ძის სარჩელი მიწის ნაკვეთის დაბრუნებისა და ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქობულეთის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს 1953 წლის 25 აგვისტოს ¹15 დასტურის თანახმად, ქ. ქობულეთში, .... ¹106-ში მდებარე ერთსართულიანი შენობა და მის ქვეშ არსებული 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა ს. ჯ-ოვს. 1953 წლის 27 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულებით დ. გ-ძემ ს. ჯ-ოვისაგან შეიძინა ქ. ქობულეთში, ... ¹106-ში მდებარე ერთსართულიანი შენობა და 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. საჯარო რეესტრის 2006 წლის 27 ივლისის ცნობის თანახმად, ქ. ქობულეთში, ... ¹128-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია 1/2 ნაწილი აწ გარდაცვლილი დ. გ-ძისა და 1/2 ნაწილი მ. გ-დის საკუთრებად. ქ. ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილებით დაკმაყოფილდა ნ. გ-ძის თხოვნა და დაუკანონდა მის მიერ აშენებული საცხოვრებელი სახლი, საერთო სასარგებლო ფართით 125,8 კვ.მ. ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს სარეგისტრაციო მოწმობის თანახმად, ქ. ქობულეთში, ... ¹126-ში მდებარე ნ. გოგმაჩაძის კუთვნილი სახლის საერთო სასარგებლო ფართია 125,8 კვ.მ და განთავსებულია 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქ. ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების, ცნობა-დახასიათების, ტექნიკური პასპორტისა და სარეგისტრაციო მოწმობის საფუძველზე, ნ. გ-ძე რეგისტრირებულია ქ. ქობულეთში, ... ¹126-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ. საჯარო რეესტრის მიერ 2006 წლის 20 იანვარს გაცემული ცნობის თანახმად, გ. ქ-ძის სახელზე რეგისტრირებულია ქ. ქობულეთში, ... ¹124-ში მდებარე შენობა-ნაგებობა და 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთი.

ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე წარდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის აწ გარდაცვლილმა დედამ _ დ. გ-ძემ 1953 წელს სატარ ჯაფაროვისაგან შეიძინა ერთსართულიანი შენობა, მდებარე 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, ხოლო დამატებით 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შეძენის დამადასტურებელი სარწმუნო მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა წარდგენილი.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. გ-ძის დანაშთ ქონებად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ქ. ქობულეთში, .... ¹128-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული მიწის ნაკვეთის ნახევარს საკუთრების უფლებით ფლობს მოსარჩელის ნახევარძმა – მ. გ-დი, ხოლო 1/2 ნაწილი ირიცხება აწ გარდაცვლილი დ. გ-ძის სახელზე. მოსარჩელემ სამოქალაქო კოდექსის 1421.2 მუხლის შესაბამისად, ფაქტობრივ მფლობელობაში მიიღო დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილი.

ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ დ. გ-ძის სამკვიდრო შეადგენდა საცხოვრებელ სახლსა და 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთს. მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ დ. გ-ძეს მოსარჩელის მიერს მოთხოვნილ 633 კვ.მ მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით რაიმე დავა ჰქონდა მოპასუხეებთან. სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე ბ. მ-ძემ და მისმა ნახევარძმამ _ მ. გ-დმა მიიღეს მემკვიდრეობა დედის დანაშთ 900 კვ.მ მიწის ფართობზე. ამდენად, მოსარჩელეს, როგორც მემკვიდრეს უფლება არა აქვს სადავო გახადოს 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელსაც არ შეიცავდა დ. გ-ძის სამკვიდრო ქონება და არც ამ უკანასკნელს გაუხდია სიცოცხლეში სადავოდ მიწის ნაკვეთის კუთვნილების საკითხი. ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეების _ ნ. გ-ძისა და გ. ქ-ძის მიერ მითვისებული 633 კვ.მ მიწის ნაკვეთის დაბრუნების შესახებ.

რაიონული სასამართლოს მითითებით, ნ. გ-ძის სახელზე ქ. ქობულეთში, ... ¹126-ში მდებარე საცოხვრებელი სახლისა და 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის, ხოლო ქ. ქობულეთში, ... ¹12-ში მდებარე შენობა-ნაგებობისა და 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის გ. ქ-ძის საკუთრებად რეგისტრაციის შესახებ ჩანაწერების მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 312.1 მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, შესაბამისად, მოპასუხეები მიწის ნაკვეთის კანონიერი მესაკუთრეები არიან, რის გამოც მოსარჩელის პრეტენზია მისი კუთვნილი 633 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მითვისების შესახებ სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოთხოვნა ქ. ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების გაუქმების ნაწილში, რადგან “საქართველოს სს რესპუბლიკაში ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობის მოწესრიგების ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის 23 დეკემბრის ¹806 დადგენილებით ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებს მიეცათ უფლება მოეხდინათ როგორც გამონაკლისი, 1974 წლის სექტემბრამდე თვითნებურად აშენებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების სამართლებრივი რეგისტრაცია, თუ მათი სასარგებლო ფართი არ აღემატებოდა 136 კვ.მ-ს. 1957 წლიდან ნ. გ-ძის ფაქტობრივ მფლობელობაშია სადავო ადმინისტრაციული აქტით დაკანონებული საცხოვრებელი სახლი, საერთო სასარგებლო ფართით 125,8 კვ.მ. საჯარო რეესტრის ჩანაწერით მიწის ნაკვეთი, რომელზეც საცხოვრებელი სახლია განთავსებული, ნ. გ-ძის საკუთრებაა. ამდენად, მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო დადგენილება გამოცემულია უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, არ ეწინააღმდეგება კანონს, შესაბამისად, ამ თვალსაზრისით არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი (იხ. ს.ფ. 59-68; ტ.II).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ბ. მ-ძემ და მოითხოვა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების გაუქმება, მითვისებული მიწის ნაკვეთის დაბრუნება და დ. გ-ძის მიერ შეძენილი 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საზღვრების აღდგენა შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი დასტური და შენობის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რადგან დასტურით დგინდება, რომ ს. ჯ-ოვი ასხვისებდა შენობას და მის ქვეშ არსებულ 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთს შემდეგ საზღვრებში: აღმოსავლეთით _ ნაკვეთი, დასავლეთით _ ..., ჩრდილოეთით და სამხრეთით _ ნაკვეთები. მთლიანად ნორმაზე მეტი მიწა 900 კვ.მ სხვისდებოდა ნასყიდობით. 1953 წლის 27 აგვისტოს ნასყიდობის გარიგებით დ. გ-ძემ შეიძინა შენობა და მიწის ნაკვეთი დასტურში მითითებულ საზღვრებში, რაც წარმოადგენდა 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საზღვრებს და ამ საზღვრებში მოთავსებული იყო, როგორც იმდროინდელი კანონმდებლობით განსაზღვრული ნორმა 600 კვ.მ, ასევე ნორმაზე მეტი 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, შენობის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაკონკრეტებულია სახლის მდებარეობა, კერძოდ, იგი მდებარეობდა ნორმაზე მეტ 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. დ. გ-ძეზე 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთის რეგისტრაცია მოხდა 2006 წლის ივნისში, რაც არ იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ დ. გ-ძემ შეიძინა მხოლოდ 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში, დასტურში არ მიეთითებოდა 1500 კვ.მ, აპელანტის მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი სარეგისტრაციო მოწმობა ნ. გ-ძის სახელზე 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის შესახებ ასევე არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ ნ. გ-ძემ შეიძინა 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთი.

აპელანტის მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც არ ემყარება სათანადო მტკიცებულებებს.

აპელანტმა არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნა, რომ დ. გ-ძეს სიცოცხლეში სადავოდ არ გაუხდია 600 კვ.მ მიწის კუთვნილების საკითხი, რადგან დ. გიორგაძეს დავა ჰქონდა მოპასუხეებთან, მაგრამ აღნიშნულის შესახებ არ იცოდა მოსარჩელემ, რადგან იმ პერიოდში იყო მცირეწლოვანი.

აპელანტმა ასევე არ გაიზიარა სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ არ არსებობდა გამგეობის სადავო დადგენილების ბათილად ცნობის საფუძველი. აპელანტის მოსაზრებით, აღნიშნული დადგენილებით მას მიადგა ზიანი, რადგან გამგეობამ არ გამოიკვლია საქმის გარემოებები და დაარღვია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53.5 მუხლი. აღნიშნული დადგენილების საფუძველზე ტექინვენტარიზაციის ბიურომ შეადგინა ნახაზი, სადაც ნ. გ-ძის სახლის სიგანე მითითებულია 8,80მ ნაცვლად 8.10 მ-ისა, რითაც მოპასუხე შეიჭრა მოსარჩელის ეზოში.

ამდენად, აპელანტის მითითებით, სადავო დადგენილება მიღებულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნების უხეში დარღვევით, ეწინააღმდეგება კანონს, რის გამოც ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

აპელანტის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სსრ 1953 წლის სამოქალაქო კოდექსის 182-ე, 182¹-ე, 182²-ე, 189-ე მუხლები, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 52.1, 53.5, 105-ე-106-ე მუხლები, სამოქალაქო კოდექსის 345-ე მუხლი, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის 23 დეკემბრის ¹806 დადგენილება, რომელიც არ არის რეგისტრირებული ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში.

აპელანტმა ასევე არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნა რეესტრის ჩანაწერების მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის გავრცელების შესახებ, რადგან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ საჯარო რეესტრს არ ჰქონდა უფლება დაერეგისტრირებინა ნ. გ-ძის სახელზე იმაზე მეტი, რაც დაუკანონდა გამგეობის მიერ, ამასთან მიწის ნაკვეთის ზომები გაზრდილია, ასევე გაზრდილია ნ. გ-ძის სახლის ზომა, რაც არ შეესაბამება სახლის ამჟამინდელ ზომას, რითაც მოპასუხე იჭრება მოსარჩელის ეზოში, რაც ქმნის რეესტრის ჩანაწერის გაუქმების საფუძველს. აპელანტის მითითებით, მას პრეტენზია არ გააჩნია მოპასუხე გ. ქ-ძის სახელზე დარეგისტრირებული 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მიმართ, იგი სადავოდ ხდის მხოლოდ იმ მიწის ნაკვეთს, რომელსაც მოპასუხე ფლობს უკანონოდ (იხ. ს.ფ. 75-85; ტ.II).

ბ. მ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ ცნეს მოწინააღმდეგე მხარეებმა _ ნ. გ-ძემ, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქობულეთის სარეგისტრაციო სამსახურმა, რომლებმაც მოითხოვეს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობის გამო (იხ. ს.ფ. 127-131; 133-140; 144-150; ტ.II).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით საქმეზე დაინიშნა სასამართლო ექსპერტიზა (იხ.ს.ფ. 164-168, ტ. II)

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ივნისის განჩინებით ბ. მ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქობულეთის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 1953 წლის 25 აგვისტოს ¹15 დასტურის თანახმად, ქ. ქობულეთში, ... ¹106-ში მდებარე ერთსართულიანი შენობა და მის ქვეშ არსებული 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა ს. ჯ-ოვს. 1953 წლის 27 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულებით დ. გ-ძემ ს. ჯ-ოვისაგან შეიძინა ქ. ქობულეთში, .... ¹106-ში მდებარე ერთსართულიანი შენობა და 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. საჯარო რეესტრის მიერ 2006 წლის 27 ივლისს გაცემული ცნობის თანახმად, ქ. ქობულეთში, .... ¹128-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია 1/2 ნაწილი აწ გარდაცვლილი დ. გ-ძის, ხოლო 1/2 ნაწილი მ. გ-დის საკუთრებად. ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილებით დაკმაყოფილდა ნ. გ-ძის თხოვნა და მას დაუკანონდა მის მიერ აშენებული საცხოვრებელი სახლი, საერთო სასარგებლო ფართით 125,8 კვ.მ. ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს სარეგისტრაციო მოწმობით ქ. ქობულეთში, .... ¹126-ში მდებარე ნ. გ-ძის კუთვნილი სახლის საერთო სასარგებლო ფართია 125,8 კვ.მ, მდებარე 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების, ცნობა-დახასიათების, ტექნიკური პასპორტისა და სარეგისტრაციო მოწმობის საფუძველზე ნ. გ-ძე რეგისტრირებულია ქობულეთში, ... ¹126-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ. საჯარო რეესტრის მიერ 2006 წლის 20 იანვარს გაცემული ცნობის თანახმად, გ. ქ-ძის სახელზე რეგისტრირებულია ქ. ქობულეთში, ... ¹124-ში მდებარე შენობა-ნაგებობა და 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. ბ. მ-ძის სახელზე საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობა რეგისტრირებული არ არის, მაგრამ მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ქობულეთში, ... ¹128-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლსა და 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთის 1/2 ნაწილს, რაც რეგისტრირებული იყო აწ გარდაცვლილი დ. გ-ძის სახელზე, ფლობს ბ. მ-ძე, როგორც მემკვიდრე.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნა, რომ ბ. მ-ძემ და მისმა ნახევარძმამ _ მ. გ-დმა მიიღეს დედის – დ. გ-ძის დანაშთი სამკვიდრო 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომლის 1/2 ნაწილი მ. გ-დს თავის სახელზე აქვს რეგისტრირებული. მოსარჩელე, როგორც მემკვიდრე, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე დავობს 633 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, რამდენადაც აღნიშნული არ შედიოდა დ. გ-ძის სამკვიდრო მასაში და ამ უკანასკნელს თავის სიცოცხლეში სადავოდ არ გაუხდია თავისი ნაკვეთის მიტაცების ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეზე ჩატარებული საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ნ. გ-ძის სახლის სახურავის კარნიზი 30 სმ-ით სცილდება სახლის პერიმეტრის ზომას, ვიზუალური დაკვირვებით, ნ. გ-ძის სახლის უკანა ნაწილი გადადის მიმდებარე ნაკვეთის საზღვრებისაკენ. საცხოვრებელ სახლებს შორის მანძილი 1,6 მ უნდა იყოს და დ. გ-ძის მემკვიდრეთა ეზოს სიგანე _ 13,95 მ, რაც ამჟამად მხოლოდ სახლების ფასადების სიბრტყეშია, ტროტუართან, რუსთაველის ქუჩის მხარეს, იგი შეადგენს 12,5 მ-ს. საარქივო მონაცემებზე დაყრდნობით, ნ. გ-ძის ნაკვეთის და სახლის სიგანე უნდა იყოს 8,1 მ, ამჟამად საცხოვრებელი ფართი იკავებს დაახლოებით 12,9 კვ.მ მიწის ნაკვეთს. დ. გ-ძის მემკვიდრეები ფაქტობრივად ფლობენ 1050 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, სახლთმფლობელობა კი _ 514 კვ.მ-ია. დ. გ-ძის მიერ შეძენილი 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ხარჯზე გაიზარდა ნ. გ-ძისა და გ. ქ-ძის მიწის ნაკვეთების ფართები. სააპელაციო სასამართლომ ამ ნაწილში არ გაიზიარა ექსპერტიზის დასკვნა იმ მოტივით, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა დ. გ-ძის მიერ 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შეძენის ფაქტი. დ. გ-ძემ მხოლოდ 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მიიღო ს. ჯ-ოვისაგან და მოგვიანებით მასზე მოიპოვა საკუთრების უფლება, რაც თანაბარწილად დაუტოვა მემკვიდრეებს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ საქმეში წარმოდგენილი ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 1953 წლის 25 აგვისტოს ¹15 წერილობითი დასტურით დგინდება დ. გ-ძის მიერ ს. ჯ-ოვისაგან ერთსართულიანი შენობისა და მის ქვეშ არსებული 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შეძენის ფაქტი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი დასტური მიუთითებს მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ ქობულეთში, .... ¹106-ში მდებარე ერთსართულიანი შენობა და 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა ს. ჯ-ოვს, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი 1953 წლის 27 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულებით დასტურდება, რომ დ. გიორგაძემ ს. ჯ-ოვისაგან შეიძინა ქ. ქობულეთში, .... ¹106-ში მდებარე ერთსართულიანი შენობა და 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომლის გარდაცვალების შემდეგ, საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის მდებარეობა და საზღვრები შენარჩუნებულია და მათ რაიმე ცვლილება არ განუცდიათ.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნა მიწის ნაკვეთის გამოთხოვის შესახებ ბ. მ-ძის მოთხოვნის უსაფუძვლობის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოთხოვნა ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების ბათილად ცნობის ნაწილში და მიუთითა, რომ საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის 23 დეკემბრის ¹806 დადგენილებით, სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომებს უფლება მიეცათ მოეხდინათ გამონაკლისის სახით, 1974 წლის სექტემბრიდან თვითნებურად აშენებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების სამართლებრივი რეგისტრაცია, თუ მათი სასარგებლო ფართი არ აღემატება 136 კვ.მ-ს, ხოლო საცხოვრებელი ფართი _ 96 კვ.მ-ს. საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 16 მარტის ¹156 დადგენილებით, ცვლილება შევიდა ¹806 დადგენილებაში და ამოღებულ იქნა სიტყვები “1974 წლის სექტემბრამდე” და “ თუ მათი სასარგებლო ფართი არ აღემატება 136 კვ.მ-ს, ხოლო საცხოვრებელი ფართი _ 96 კვ.მ-ს”.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1957 წლიდან ნ. გოგმაჩაძის ფაქტობრივ მფლობელობაშია სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დაკანონებული საცხოვრებელი სახლი საერთო სასარგებლო ფართით _ 125,8 კვ.მ, საჯარო რეესტრის ჩანაწერით მიწის ნაკვეთი, რომელზეც საცხოვრებელი სახლია განთავსებული, რეგისტრირებულია ნ. გ-ძის საკუთრებად. ამდენად, 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილება გამოცემულია უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ თავისი კომპეტენციის ფარგლებში. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილება არ ეწინააღმდეგება კანონს, არ არის დარღვეული მისი მომზადებისა და გამოცემის კანონით დადგენილი წესი, რის გამოც არ არსებობს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი (იხ. ს.ფ. 225-230; ტ.II).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ. მ-ძემ და მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ივნისის განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი მოტივით:

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის ¹806 დადგენილება, რომელიც არ არის რეგისტრირებული ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში და არ შეუძენია იურიდიული ძალა. ასევე არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს სსრ 1953 წლის სამოქალაქო კოდექსის 182-ე, 182¹-ე, 182²-ე, 189-ე მუხლები, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 52.1, 53.5, 105-ე, 106-ე მუხლები, სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები და არ შეაფასა ისინი.

კასატორის მითითებით, უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ დ. გიორგაძემ ს. ჯ-ოვისაგან შეიძინა მხოლოდ 900 კვ.მ, რადგან ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო ¹15 დასტურის თანახმად. იმ პერიოდისათვის ქალაქად ზღვრული ნორმა განისაზღვრებოდა 600 კვ.მ-ით. ვინაიდან ნოტარიულად ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ვერ გაფორმდებოდა ზღვრულ ნორმაზე მეტი, აღნიშნულმა განაპირობა ¹15 დასტურის დადება მხარეებს შორის, რითაც იურიდიულად ორივე დოკუმენტის თანახმად, დ. გ-ძე გახდა 1500 კვ.მ-ის მფლობელი და მესაკუთრე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მის მიერვე დანიშნული ექსპერტიზის დასკვნა, კერძოდ, დასკვნის მე-8 პუნქტი, თუმცა საქმეზე არსებული მტკიცებულებებით აღნიშნული დადასტურებულია.

კასატორის მითითებით, დავის საგანს წარმოადგენდა ასევე ქობულეთის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილების ბათილად ცნობა, რის საფუძველსაც წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ დარღვეული იყო აქტის მიღებისა და გამოცემის ადმინისტრაციული წარმოების წესები. ნ. გ-ძეს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის არ წარუდგენია არანაირი დოკუმენტაცია სახლის მფლობელობის დასადასტურებლად, არც მიწის ნაკვეთის გამოყოფასა და საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაზე. ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო შეეგროვებინა და გამოეკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიეღო ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, კერძოდ, დაეთვალიერებინა მოვლენის ან შემთხვევის ადგილი, დაეკითხა მოწმეები, დაენიშნა ექსპერტიზა, ეცნობებინა დაინტერესებული მხარეებისათვის, მიეღო მოსარჩელისაგან ახსნა-განმარტება, ჩაეტარებინა კოლეგიური ორგანოს სხდომა (იხ. ს.ფ. 247-258; ტ.II).

მოწინააღდეგე მხარემ ნ. გ-ძემ წარმოდგენილ შესაგებელში არ ცნო საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი დაუშვებლად ცნობა, ხოლო დაშვების შემთხვევაში მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

მოსარჩელეს კანონიერი უფლების დასადასტურებლად, 1953 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება და დასტური არ წარმოადგენს იურიდიულ საფუძველს. საჯარო რეესტრის მონაცემები არის სწორი, მრავალწლიანი დავის მიუხედავად, კასატორმა ვერცერთ ეტაპზე ვერ დაამტკიცა ჩანაწერთა უზუსტობა, მეტიც, იგი დღესაც არ ითვლება მესაკუთრედ, ვინაიდან საკუთრება დღემდე არ აქვს რეგისტრირებული კანონით დადგენილი წესით. კასატორის არგუმენტი 1983 წლის 23 დეკემბრის დადგენილებასთან დაკავშირებით და იუსტიციის სამინისტროს წერილი, აღნიშნული აქტის რეესტში დაურეგისტრირებულობის შესახებ, არ ნიშნავს, რომ ასეთი კანონი არ გამოცემულა (იხ.ს.ფ. ტ. III).

მოწინააღმდეგე მხარემ ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ წარმოდენილი მოსაზრებით არ ცნო საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მისი დაუშვებლად ცნობა, შემდეგი მოტივით: ქობულეთის რაიონის გამგეობის სადავო დადგენილება მიღებულ იქნა კანონის მოთხოვნათა დაცვით, კერძოდ, სსრ მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის 23 დეკემბრის ¹806 დადგენილებით საქალაქო აღმასკომს უფლება მიეცა მოახდინონ, როგორც გამონაკლისი 1974 წლის სექტემბრიდან თვითნებურად აშენებულ ინდივიდუალურ საცხოვრებელი სახლების სამართლებრივი რეგისტრაცია /იხ.ს.ფ ტ. III/.

საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 26 იანვრის განჩინებით დასაშვებად იქნა ცნობილი ბ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად (პროცესუალური კასაცია) (იხ. ს.ფ. 45-49; ტ.III).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების კანონიერების, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ბ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 30 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაირღვა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილის ა) და ბ) ქვეპუნქტები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ასევე სსსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტი _ განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოტივს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების კანონსაწინააღმდეგობის თაობაზე, რომ სასამართლომ სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებები, სამართლებრივი შეფასება არ მისცა მათ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულ და გადაწყვეტილ იქნა საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით, სასამართლო აქტი საერთოდ არ შეიცავს მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტის მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.

სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გ) ქვეპუნქტის მიხედვით: სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც უცვლელად რჩება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მასზე მითითებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება განჩინებაში გადმოსცეს მოკლე დასაბუთება, არც ერთ შემთხვევაში არ უნდა იქნას გაგებული იმგვარად, რომ სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ ფორმალური თვალსაზრისით ახორციელებს მართლმსაჯულებას. მითითებული ნორმით დადგენილი პროცესუალური უფლებამოსილების გამოყენება არ უნდა მოვიდეს წინააღმდეგობაში ამავე კოდექსის 377.1 მუხლით განსაზღვრულ სააპელაციო სასამართლოს იურისდიქციასა და კომპეტენციასთან, ვინაიდან სააპელაციო ინსტანციაში მართლმსაჯულების განხორციელების არსი მდგომარეობს სწორედ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების ვალდებულების დადგენით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების და დასაბუთებულობის შემოწმების ვალდებულება პროცესუალურ-სამართლებრივი დოქტრინის მიხედვით უცილობლად გულისხმობს და მოიაზრებს სააპელაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შეფასებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება, რომელიც აგებულია მხარეთა დისპოზიციურობის და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივარს აკუთვნებს მხარის უფლების დაცვის სამართლებრივ საშუალებებს, ამასთან, სწორედ მხარის ამ საპროცესო უფლების რეალიზაცია თანაზომიერია მხარისავე საპროცესო ვალდებულებასთან _ დაასაბუთოს საჩივარი, კერძოდ, სსსკ-ის 368-ე მუხლის პირველი ნაწილის ე) და ვ) ქვეპუნქტებში მითითებულია თუ რა უნდა იყოს ასახული სააპელაციო საჩივრის შინაარსში. მხარის ამგვარი პროცესუალური ვალდებულება შეიცავს მხარის საპროცესო უფლებრივ გარანტიას, ზემდგომმა სასამართლომ შეაფასოს მისი საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობა, გაიზიაროს ან უარყოს, გააქარწყლოს ისინი იურიდიულად არგუმენტირებული სახით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გ) ქვეპუნქტით განსაზღვრული უფლებამოსილების გამოყენება ზემომითითებული საპროცესო ნორმების ობიექტური შინაარსის კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე, სააპელაციო სამართალწარმოებას გახდის ზედაპირულს და განაპირობებს მის უკიდურესად ფორმალისტურ ხასიათს, რაც წინააღმდეგობაში მოდის სააპელაციო სამართალწარმოების არსსა და მართლმსაჯულების პრინციპებთან.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საპროცესო ნორმა შეუძლებელია გამოყენებულ იქნას მხარის პროცესუალური უფლების შეზღუდვის თვალსაზრისით, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება უნდა შეიზღუდოს, რათა არ მოხდეს მხარის საპროცესო უფლების იგნორირება, უკიდურეს შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ კანონით გათვალისწინებული საპროცესო ზედამხედველობა განუხორციელებელი დარჩება.

სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია კანონიერად ქობულეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და უცვლელად დატოვა, რომ საერთოდ არ უმსჯელია აპელანტის მოტივზე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ კანონის არასწორად გამოყენების თაობაზე, კერძოდ, აპელანტი უთითებდა, რომ რაიონულ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა საქართველოს მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის ¹806 დადგენილება, ვინაიდან ის არ არის რეგისტრირებული საქართველოს ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში, რის გამოც იურიდიული ძალა არ გააჩნია, აღნიშნულზე წარადგინა კიდეც სათანადო მტკიცებულება /იხ. ტ. I ს.ფ. 197/. უფრო მეტიც, თავად სააპელაციო სასამართლო აღნიშნული დადგენილების საფუძველზე კანონიერად მიიჩნევს სადავო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს _ ქობულეთის რაიონის გამგეობის 2004 წლის 30 იანვრის ¹3 დადგენილებას, ისე, რომ არ აქარწყლებს აპელანტის არგუმენტს იურიდიული ძალის არმქონე ნორმის გამოყენების შესახებ.

საკასაციო სასამართლო 1996 წლის 29 ოქტომბრის საქართველოს კანონის “ნორმატიული აქტების შესახებ” 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით აღნიშნავს, რომ იუსტიციის სამინისტროს დაეკისრა ამ კანონის ძალაში შესვლამდე გამოცემული და მოქმედი ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში გატარების უზრუნველყოფა 1997 წლის 25 ნოემბრამდე და მიენიჭა უფლებამოსილება _ ამ კანონის ძალაში შესვლამდე მიღებული (გამოცემული) სამართლებრივი აქტების (მიუხედავად დასახელებისა) სამართლებრივი აქტის შინაარსიდან გამომდინარე ნორმატიული აქტებისათვის მიკუთვნების საკითხის გადაწყვეტისა (ნაწილი მესამე).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის მიღებით განისაზღვრა ნორმატიული აქტების სახეები, მათი იერარქია, საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების ადგილი საქართველოს ნორმატიულ აქტთა სისტემაში, ნორმატიული აქტების მომზადების, მიღების, გამოქვეყნების, მოქმედების, აღრიცხვისა და სისტემატიზაციის ზოგადი წესები, ხოლო მათი აღრიცხვისა და სისტემატიზაციის, სამართლებრივი სისტემის საჯაროობის უზრუნველყოფის მიზნით ამავე კანონის 53-ე მუხლით დადგინდა საქართველოს ნორმატიულ აქტების სახელმწიფო რეესტრის შექმნა, რომელშიც უნდა შევიდეს საქართველოში მოქმედი ყველა ნორმატიული აქტი.

საკასაციო სასამართლო აფასებს რა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1983 წლის ¹806 დადგენილების სამართლებრივ ბუნებას, განმარტავს, რომ საქართველოს სსრ კონსტიტუციის მიხედვით საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს დადგენილება განეკუთვნებოდა კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს და საქართველოს კანონის “ნორმატიული აქტების შესახებ” ამოქმედების შემდეგ მისი გამოყენება დასაშვები იყო მხოლოდ ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში რეგისტრაციის შემთხვევაში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში აღრიცხვა ემსახურება სამართლებრივი სახელმწიფოს, სამართლებრივი ურთიერთოებისა და საქვეყნოობის პრინციპებს, უზრუნველყოფს პირის კანონიერი ნდობის უფლებას _ სახელმწიფოში მოქმედი სამართლებრივი წესრიგის შესახებ იყოს ინფორმირებული, მისთვის მოსალოდნელი შესაძლო სამართლებრივი შედეგის დადგომის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია კანონიერად სადავო აქტი, რომ საერთოდ არ უმსჯელია შეიცავს თუ არა იგი საერთოდ მითითებას სამართლებრივ საფუძვლებზე, ისე გაიზიარა მოპასუხე ქობულეთის გამგეობის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ იგი გამოიცა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს დადგენილების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო დადგენილება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად წარმოადგენს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომელიც უნდა შეესაბამებოდეს და აკმაყოფილებდეს ამავე კოდექსის IV თავის ნორმებით განსაზღვრულ მოთხოვნებს და გამოცემული უნდა იყოს მარტივი ადმინისტრაციული წარმოების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც გამოცემულია წერილობითი სახით, აუცილებელია შეიცავდეს დასაბუთებას, კერძოდ, მასში მითითებული უნდა იყოს ის სამართლებრივი და ფაქტობრივი წანამძღვრები, რომელთა საფუძველზეც გამოიცა იგი. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, იგი ვალდებულია, აქტის დასაბუთებაში მიუთითოს იმ გარემოებებზე, რომლებიც საფუძვლად დაედო მის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, თუ ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას მოქმედებდა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, წერილობით დასაბუთებაში მიეთითება ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელსაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას, ხოლო ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.

ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დასაბუთების კანონისმიერი ვალდებულება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ადმინისტრაციული ორგანო შებოჭოს სამართლით და მოაქციოს თვითკონტროლის ფარგლებში, რამდენადაც გადაწყვეტილების მიღება უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტულ გარემოებებს და ფაქტებს, სწორედ რომელთა შეფასებასაც ადმინისტრაციული ორგანო მიჰყავს საკითხის ამ თუ იმ გადაწყვეტამდე, ანუ სწორედ კონკრეტული ფაქტები და საქმის გარემოებები განსაზღვრავს გადაწყვეტილების იურიდიულ შედეგს და არა პირიქით. წინააღმდეგ შემთხვევაში ყოფა დაკარგავს უზრუნველყოფადობას, სტაბილურობას, გარანტირებულობას, დაირღვევა სამართლის ნორმის და ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ ნდობის პრინციპი, სამართლებრივი უსაფრთხოების განცდა, ხოლო ასეთ პირობებში, მყარი სამართლებრივი წესრიგის ადგილს დაიკავებს მმართველობითი ორგანოს სახელისუფლო ძალაზე დამყარებული თვითნებობა, მაშინ, როცა ადმინისტრაციული ორგანოსადმი, შესაბამისად სახელმწიფოსადმი ნდობის პრინციპი და სამართლებრივი უსაფრთხოება, სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთი უმთავრესი ნიშანია. გარდა აღნიშნულისა, გადაწყვეტილების დასაბუთება აუცილებელია ადრესატისათვის, რათა შეაფასოს მისი მართლზომიერება, დარწმუნდეს მის კანონშესაბამისობაში, ხოლო უფლების დარღვევის განცდის შემთხვევაში ისარგებლოს გასაჩივრების შესაძლებლობით, მას უნდა შეეძლოს იცოდეს რა არგუმენტებით უნდა დაუპირისპირდეს მიღებულ გადაწყვეტილებას, რასაც დასაბუთების გარეშე გადაწყვეტილების მიღების პირობებში, მოკლებულია. აგრეთვე, დასაბუთებული აქტის გამოცემა აადვილებს საჩივრის ან სარჩელის განმხილველი ორგანოების მიერ მისი კანონიერებისა და მიზანშეწონილობის გადამოწმების პროცესს.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1. მუხლში რეგლამენტირებულია ადმინისტრაციული ორგანოს, უფლებამოსილების განხორციელების სავალდებულო პრინციპი _ უფლებამოსილების განხორციელება კანონის საფუძველზე, რაც გულისხმობს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკრძალება კანონმდებლობის მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე მოქმედება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადება და გამოცემა საქართველოს კანონმდებლობით მკაცრად არის რეგლამენტირებული და ყოველ ადმინისტრაციულ ორგანოს გააჩნია საჯარო ვალდებულება ზედმიწევნით დაიცვას იგი, თავის მხრივ, აღნიშნული ვალდებულება განაპირობებს დაინტერესებულ პირთა კანონიერ მოლოდინს ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან კანონიერი და დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე.

განსახილველ შემთხვევაში, სადავო აქტი /იხ.ს.ფ. 52, ტ. I/ არ შეიცავს რა რაიმე მითითებას მისი გამოცემის სამართლებრივი საფუძვლის თაობაზე, პრაქტიკულად ქვემდგომმა სასამართლოებმა თავად მოახდინეს აქტით მოწესრიგებული ღონისძიების (სახლის დაკანონება) სამართლებრივი კვალიფიკაცია, მოპასუხის განმარტების საფუძველზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის იმპერატიული დანაწესი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების, როგორც ფაქტობრივი, ასევე, სამართლებრივი კუთხით დასაბუთების ვალდებულების თაობაზე გამორიცხავს აქტის გასაჩივრებისას შემდეგ სამართლებრივი კვალიფიკაციის მოხდენის შესაძლებლობას, ვინაიდან სწორედ საკითხის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, დადგენილი გარემოებებისათვის სამართლის ნორმის შეფარდება უნდა განაპირობებდეს აქტის სამართლებრივ შედეგს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, აქტის კანონიერების შემოწმებისას ადმინისტრაციული ორგანოს ასეთივე წარმატებით შეუძლია მიუთითოს ნებისმიერი სხვა ნორმატიული აქტი, რომლითაც შეიძლება გაამართლოს მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერების საკითხი. სწორედ, ამგვარი სამომავლო ინტერპრეტაციების თავიდან არიდებას ემსახურება მიღებული გადაწყვეტილების არა მომავალ დროში, არამედ, მიღებისას საკითხის გადაწყვეტის დასაბუთების კანონისმიერი ვალდებულება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო ორგანოების პირდაპირ ვალდებულებას წარმოადგენს სრული სასამართლო კონტროლის განხორციელება მმართველობითი ორგანოების საქმიანობაზე, მათი გადაწყვეტილებების მოქმედ კანონმდებლობასთან შესაბამისობის უკომპრომისო შემოწმების მეშვეობით, რაც თავის მხრივ წარმოადგენს სასამართლო ხელისუფლების კონსტიტუციურ ფუნქციას და ემსახურება უმნიშვნელოვანესი კონსტიტუციური _ ხელისუფლების დანაწილების და ურთიერთგაწონასწორების პრინციპის რეალიზაციას.

სააპელაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ გაუქარწყლებია აპელანტის არგუმენტი, რომ სადავო აქტი გამოცემულია კანონდარღვევით, სასამართლოს მსჯელობა, რომ აქტი გამოცემულია გამგეობის მიერ და შეესაბამება “ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ” 1997 წლის 16 ოქტომბრის ორგანული კანონის 24-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “თ” ქვეპუნქტით განსაზღვრულ გამგეობის კომპეტენციას, რომლის თანახმად, გამგებელი ხელს აწერს გამგეობის დადგენილებებს, დაუსაბუთებელია და არ არის საკმარისი სადავო აქტის ფორმალური დ მატერიალური კანონიერების დასადასტურებლად.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის VII თავის ნორმებით განსაზღვრულია კოლეგიური ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების და გადაწყვეტილების მიღების წესი. სააპელაციო სასამართლოს ასევე არ გაუქარწყლებია აპელანტის არგუმენტი, რომ სადავო დადგენილება მიღებული არ არის კოლეგიური ორგანოს მიერ, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების საფუძველზე არ გამოუთხოვია ასეთის დამადასტურებელი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 104-106 მუხლებით გათვალისწინებული მტკიცებულებები, კერძოდ, გამგეობის სხდომის დღის წესრიგი, სხდომის ოქმი. სწორედ აღნიშნული მტკიცებულებების შეფასება შეიძლება დაედოს საფუძვლად აპელანტის მოტივის გაზიარებას ან უარყოფას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კოლეგიური ორგანოს გადაწყვეტილებას მხოლოდ უფლებამოსილი პირის ხელმოწერა არ აქცევს კანონიერ გადაწყვეტილებად. სასამართლომ ამ ნაწილში უგულებელყო სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის იმპერატიული დანაწესი შემდეგზე, რომ საქმის გარემოებები, რომელიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

კოლეგიური ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების იურიდიული ფაქტი შეიძლება (და უნდა) დადასტურდეს მხოლოდ ორგანოს სხდომის დღის წესრიგით და სხდომის ოქმით, რაც მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ გამოკვლეული და შეფასებული არ არის (სააპელაციო სამართალწარმოებით, მათ შორის სხდომის ოქმით, აღნიშნულ მტკიცებულებათა გამოკვლევა არ დასტურდება). ასევე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დარღვეულია სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის მიხედვით სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ საქმეზე გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები არ გამომდინარეობს ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურად გამოკვლეულ და დადგენილ ფაქტობრივი გარემოებებიდან.

აგრეთვე, სრულიად დაუსაბუთებელია სასამართლოს შეფასება და დასკვნა, რომ სადავო აქტის მომზადება-გამოცემის სტადიაზე მესამე პირების ჩაუბმელობა არ წარმოადგენს არსებით დარღვევას, ვინაიდან ასეთის შემთხვევაშიც მიღებული იქნებოდა იგივე გადაწყვეტილება, რადგან სასამართლო არ ასაბუთებს თუ რატომ, რომელი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე მივიდა ამგვარ დასკვნამდე.

სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია და არ უმსჯელია ქობულეთის გამგეობის სადავო დადგენილებით საცხოვრებელი სახლის და მისი საერთო სარგებლობის ფართის განსაზღვრისას ადმინისტრაციულმა ორგანომ მოახდინა თუ არა ნ. გ-ძის მომიჯნავე მეზობლების სარგებლობაში (საკუთრებაში) მყოფი მიწის ნაკვეთებთან გადაფარვის საკითხის გამოკვლევა.

აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება გამოკვლეული იქნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დანიშვნით /იხ.ს.ფ /. სააპელაციო სასამართლომ ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას დ. გ-ძის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთის ხარჯზე, ნ. გ-ძის და გ. ქ-ძის ნაკვეთების ფართობების გაზრდის ნაწილში, იგი არ გაიზიარა. სსსკ-ის 172-ე მუხლით განსაზღვრულია ამ სახის მტკიცებულების _ ექსპერტიზის დასკვნის შეფასების წესი, კერძოდ, იგი არ არის სავალდებულო სასამართლოსათვის და მისი შეფასება ხდება სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე უნდა დასაბუთდეს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ხელახლა უნდა გამოიკვლიოს მიწის ნაკვეთების ოდენობის საკითხი და შეფასება მისცეს მას სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კონტექსტში, კერძოდ, ადმინისტრაციულმა ორგანომ გადაწყვეტილების მიღებისას რა ფაქტობრივი გარემოებები გამოიკვლია და დაადგინა, რასაც დააფუძნა საკითხის ამგვარი გადაწყვეტა.

სააპელაციო სასამართლომ შეფასება უნდა მისცეს ექსპერტიზის დასკვნას ყველა საკითხზე და მითითებული მტკიცებულების სამართლებრივი გამოკვლევის საფუძველზე ჩამოაყალიბოს სამართლებრივი დასკვნები.

საკასაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა საქმეში წარმოდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულების /იხ.ს.ფ. 4, ტ. I/ და დასტურის /იხ.ს.ფ. 3, ტ. I/ თაობაზე, რამდენადაც სასამართლო არ მიიჩნევს რა მოსარჩელის მოთხოვნას საფუძვლიანად, არ აქარწყლებს მის არგუმენტებს შემდეგზე, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დათქმაა გაკეთებული დასტურზე. სასამართლო ვალდებულია დასაბუთებულად და დამაჯერებლად ჩამოაყალიბოს სასამართლო დასკვნები, პროცესუალური მონაწილეების ყველა მნიშვნელოვანი არგუმენტის გაზიარება-გაქარწყლების თვალსაზრისით, რაც გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახული არ არის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლომ სადავო აქტის კანონიერება შეამოწმა მხოლოდ მოსარჩელის სამოქალაქო უფლებრივი თვალსაზრისით, ხოლო რამდენად შეესაბამება იგი ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას, შეფასების მიღმა დარჩა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. შესაბამისად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით, კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53.4. მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 399-ე, 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ბ. მ-ძეს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.