ბს-143-137(კ-10) 6 ივლისი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე ნათია წკეპლაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე

პაატა სილაგაძე

ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ ხ. კ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ზ. ქ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახური

III პირი _ ქ. ბათუმის ტერიტორიაზე ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების მუდმივმოქმედი კომისია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

ზ. ქ-ძემ სარჩელი აღძრა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხეების _ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის, ხ. კ-ძის და ა. ნ-ძის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საოქმო გადაწყვეტილების /რომლითაც ხ. კ-ძეს დაუკანონდა 1000 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მდებარე ხელვაჩაურის რაიონში, სოფ. .../, საკუთრების მოწმობის, 2008 წლის 15 მაისის ჩუქების ხელშეკრულებისა /გაფორმებულს ხ. კ-ძესა და ა. ნ-ძეს შორის/ და ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ განხორციელებული ჩანაწერების ბათილად ცნობა /იხ.ს.ფ. 2-8/.

საქმის გარემოებები:

მოსარჩელე სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობდა და სარგებლობდა უწყვეტად 1987 წლიდან; მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ 26.12.07წ. გასცა ¹3171 საკუთრების უფლების მოწმობა, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელის მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწა გადასცა ხ. კ-ძეს; აღნიშნულის შემდგომ, ხ. კ-ძემ სადავო მიწის ნაკვეთი თვალთმაქცურად აჩუქა თავის შვილს _ ა. ნ-ძეს. მოპასუხე ა. ნ-ძემ განცხადებით მიმართა შს სამინისტროს ხელვაჩაურის რაიონულ განყოფილებას და მოითხოვა მოსარჩელის გამოსახლება;

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

ა. ნ-ძეს შეხება არ ჰქონია სადავო მიწასთან, შეცდომაში შეიყვანა კომისია და მიაწოდა არასწორი ინფორმაცია, რაც მისთვის სადავო მიწის საკუთრებაში გადაცემის საფუძველი გახდა, რამდენადაც ხელვაჩაურის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისია არ ფუნქციონირებდა, დროებით შეჩერებული ჰქონდა უფლებამოსილება. მოსარჩელე ელოდა კომისიის მუშაობის აღდგენას, რათა სადავო მიწის ნაკვეთი ოფიციალურად აღერიცხა მის სახელზე.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

“ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის ბ) პუნქტის თანახმად, სარგებლობაში არსებული მიწა არის სახელმწიფოს საკუთრების არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დაგრეული) ან მის გარეშე, რომელზედაც ფიზიკურმა ან კერძო სამართლის იურიდიულმა პირმა ან კანონით გათვალისწინებულმა სხვა ორგანიზაციულმა წარმონაქმნმა სარგებლობის უფლება მოიპოვა 1998 წლის 12 ნოემბრამდე ან ამ მიწაზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა საკუთრებაში აქვს ამ კანონის ამოქმედებამდე. აგრეთვე იმ კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გადაცემული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელთა დამფუნებელიც არის სახელმწიფო; “ფიზიკურ და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ საქართველოს კანონი და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები. კომისიას ჯეროვნად არ გამოუკვლევია ფაქტობრივი გარემოებები, მოპასუხემ მას მიაწოდა არასწორი ინფორმაციები, რაც საფუძველია სარჩელის დაკმაყოფილების. ამასთან, მოსარჩელემ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე, რომლის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება) და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დასტურდება, რომ ჩუქების ხელშეკრულება გაფორმებულია მოსაჩვენებლად და მას არ შეიძლება ჰქონდეს სამართლებრივი შედეგი. სადავო მიწა დედამ აჩუქა შვილს; განსახილველ შემთხვევაში დასაჩუქრებული ვერ იქნება კეთილსინდისიერი მესაკუთრე, რადგანაც ბათილია ის საფუძველი, რითაც ამ ქონებაზე საკუთრების უფლება მოიპოვა მჩუქებელმა;

რაიონული სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხე ხ. კ-ძემ არ ცნო სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. 72/.

რაიონული სასამართლოს სხდომაზე ასევე არ ცნო სარჩელი მოპასუხე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის წარმომადგენელმა მ. კ-ძემ და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, რამდენადაც კომისიის მიერ საქმის გარემოებები გამოკვლეული იქნა სრულყოფილად და შესაბამისად საკუთრების უფლების მოწმობა გაიცა კანონის მოთხოვნათა დაცვით /იხ.ს.ფ. 72/.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით ზ. ქ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

საქმეში წარდგენილი საიჯარო ხელშეკრულებით, მიზომვის აქტით, ნაკვეთის ექსპლიკაციით დადასტურდა, რომ სადავო ნაკვეთი 2000 წელს იჯარის წესით გადაეცა მოპასუხეს. მოსარჩელე მხარეს გარდა ახსნა- განმარტებისა სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, რაიმე სახის წერილობითი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა სადავო ნივთის – მიწის ნაკვეთის მის მიერ ფლობის და სარგებლობის ფაქტს 1987-2008 წლებში.

სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ ხ. კ-ძეზე საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემის საფუძველი აკმაყოფილებდა “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მოთხოვნებს და განმარტა, რომ “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მეორე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, თვითნებურად დაკავებული მიწა ესაა ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით ან მის გარეშე, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული. “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მეხუთე მუხლის მესამე პუნქტი შეიცავს იმ დოკუმენტების ჩამონათვალს, რაც დაინტერესებულმა პირმა მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დასადასტურებლად უნდა წარუდგინოს კომისიას.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ მოპასუხე ხ. კ-ძეზე კანონიერად იქნა საკუთრებაში აღიარებული სადავო მიწის ნაკვეთი.

რაიონულმა სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე, 524-და 525-ე მუხლები და განმარტა, რომ მოსარჩელე ზ. ქ-ძის წარმომადგენლის _ რ. ფ-ძის მოსაზრება – 2008 წლის 15 მაისის ჩუქების ხელშეკრულების, როგორც მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შესახებ, სასამართლოს მიერ, ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად შესწავლილი მტკიცებულებით არ დადასტურდა. მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში ხ. კ-ძისა და ა. ნ-ძის შეთანხმება მოკლებული უნდა ყოფილიყო ნამდვილობას და ხელშეკრულების გაფორმება კანონსაწინააღმდეგო მიზნების მისაღწევად ან/და დასაფარად გამოეყენებინათ. მოსარჩელე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია, რაიმე სახის მტკიცებულება რაც დაადასტურებდა სადავო გარიგების მოჩვენებით ხასიათს. იმ მიზანს თუ რატომ დაიდო მოპასუხეებს შორის მოჩვენებითი გარიგება, რა კანონსაწინააღმდეგო მიზანს ემსახურებოდა ჩუქების ხელშეკრულების დადება. ამდენად, სარჩელი ამ ნაწილშიც არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ საჯარო რეესტრი წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის გარანტს და ემსახურება ბრუნვის მონაწილის ინტერესების უზრუნველყოფას და დაცვას. შესაბამისად, საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაცია იცავს ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპს. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა _საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ მოპასუხე ხ. კ-ძის სახელზე არსებული ჩანაწერის გაუქმების ნაწილშიც იყო უსაფუძვლო, რამდენადაც “საჯარო რეესტრის შესახებ” საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის მიხედვით, რეგისტრაცია ძალადაკარგულია თუ წარმოდგენილი უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი ადასტურებს უფლების გადასვლის ან/და შეწყვეტის ფაქტს /იხ.ს.ფ. 110-119/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ქ-ძემ, რომლითაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მითითებით, ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ “მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის გ) პუნქტის თანახმად, თვითნებურად დაკავებული მიწა არის ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით (არსებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული; სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელეს ჩადგმული ჰქონდა სამხედრო ტიპის “ბუტკა”, რომელსაც იყენებდა საცხოვრებლად; ასევე გაკეთებული ჰქონდა “საპირფარეშო”, რომელიც დღემდე არ არის დაშლილი. ამავე კანონის მე-4 მუხლის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უფლებამოსილია შესაბამისი ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანო, რომელიც უფლებამოსილებას ახორციელებს კომისიის მეშვეობით. კომისია თავის ფუნქციებს ახორციელებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის VIII თავით განსაზღვრული ფორმალური ადმინისტრაციული წარმოებისა და ამ კანონით განსაზღვრული წესით. მოცემულ შემთხვევაში დადასტურებულია ის გარემოება, რომ კომისიის სადავო ადმინისტრაციული აქტის მიღების დროს საერთოდ არ უწარმოებია ადმინისტრაციული წარმოება თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მოთხოვნის შესაბამისობა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან. მოცემულ შემთხვევაში მხედველობაში არ იქნა მიღებული ის გარემოება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობდა და სარგებლობდა მოსარჩელე. ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დადასადასტურებლად დაინტერესებულმა პირმა უნდა წარადგინოს: ა) მიწის მართლზომიერი მფლობელობის, სარგებლობის ან თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი ან/და მოწმის ჩვენება; ბ) მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი; გ) ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად; დ) დაინტერესებული პირის საიდენტიფიკაციო დოკუმენტების ასლები.

აპელანტმა აღნიშნა, რომKკონკრეტულ შემთხვევაში დადასტურებული ფაქტია, რომ მოპასუხეს კომისიაში არ წარუდგენია კანონით განსაზღვრული დოკუმენტები; მას არ წარუდგენია თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, არ გადაუხდია მიწის საკუთრების აღიარების საფასური, რაც აბსოლუტური საფუძველია გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გაუქმებისა.

ამასთან, აპელანტის მოსაზრებით კომისიის მიერ დარღვეულია “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესისა და საკუთრების უფლების მოწმობის ფორმის დამტკიცების შესახებ – საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისია არ ფუნქციონირებდა, რადგან დროებით შეჩერებული ჰქონდა მუშაობა. მოსარჩელე ელოდა კომისიის მუშაობის გაგრძელებას, რადგანაც სურდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის ოფიციალურად მის სახელზე აღრიცხვა /იხ.ს.ფ. 125-132/.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 25 მაისის განჩინებით ცალკე წარმოებად გამოიყო ზ. ქ-ძის მოთხოვნა ხ. კ-ძესა და ა. ნ-ძეს შორის 2008 წლის 15 მაისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და სარეგისტრაციო სამსახურში განხორციელებული ჩანაწერის ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეცა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას /იხ.ს.ფ. 136-137/.

სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მოწინააღმდეგე მხარეებმა _ ხ. კ-ძემ და ა. ნ-ძემ არ ცნეს სარჩელი, მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 158-161/.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ზ. ქ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ზ. ქ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ 2007 წლის 26 დეკემბერს ხ. კ-ძის სახელზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა _ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ... მდებარე 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

2007 წლის 22 დეკემბერს ხ. კ-ძემ განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას ხელვაჩაურის რაიონში, სოფ. ... მდებარე 1000კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლებით აღიარების შესახებ. განცხადებას დაერთო ხ. კ-ძის პირადობის მოწმობის ასლი, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საიჯარო ხელშეკრულება, იჯარით გაცემული მიწის შერჩევის აქტი, შერჩევა-მიზომვის აქტი, იჯარის ობიექტის აღწერილობითი ოქმი, გეგმა-ნახაზი. 2007 წლის 26 დეკემბრის ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ ხ. კ-ძეზე გაცემულ იქნა საკუთრების უფლების ¹3171 მოწმობა – ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ... მდებარე 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე (ს.ფ. 40). საჯარო რეესტრის ამონაწერით საკუთრების უფლების ¹3171 მოწმობის საფუძველზე ხ. კ-ძეE სადავო ქონების მესაკუთრეა 2008 წლის 10 იანვრიდან. 2008 წლის 15 მაისის ჩუქების ხელშეკრულებით ხ. კ-ძემ მის საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მდებარე ხელვაჩაურის რაიონში, სოფ. ..., გადასცა მის შვილს _ ა. ნ-ძეს. საჯარო რეესტრის ამონაწერით 2008 წლის 15 მაისის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ა. ნ-ძე სადავო ქონების მესაკუთრეა 2008 წლის 22 მაისიდან.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის შესახებ” საქართველოს კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით (შემდგომში – საკუთრების უფლების აღიარება) სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა. კანონის მე-2 მუხლის “გ” ქვეპუნქტში თვითნებურად დაკავებული მიწა განმარტებულია, როგორც ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული. იმავე მუხლის “დ” ქვეპუნქტით, საკუთრების უფლების აღიარება ნიშნავს ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნისათვის სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, ამ კანონით საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით დამტკიცებული “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით” განსაზღვრული პირობებისა და პროცედურის შესაბამისად, საკუთრებაში სასყიდლიანი ან უსასყიდლო ფორმით გადაცემას. კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტით, მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დასადასტურებლად დაინტერესებულმა პირმა უნდა წარადგინოს: ა) მიწის მართლზომიერი მფლობელობის, სარგებლობის ან თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი ან/და მოწმის ჩვენება; ბ) მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი; გ) ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად; დ) დაინტერესებული პირის საიდენტიფიკაციო დოკუმენტების ასლები.

საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის ¹525 ბრძანებულებით დამტკიცებული “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის” მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტით, დაინტერესებულმა პირმა კომისიას უნდა წარუდგინოს ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად, კერძოდ, მიწის ნაკვეთის ადგილმდებარეობა, მისამართი, მიწის ნაკვეთის დანიშნულება (სასოფლო, არასასოფლო), ხოლო სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის შემთხვევაში – მიწის ნაკვეთის ხარისხობრივი (კარგი და მწირი) მონაცემები. კანონის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტით, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების საფასური შეადგენს სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ყოველ ჰექტარზე – საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დროისათვის საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრულ მიწაზე ქონების გადასახადის წლიური განაკვეთის ათმაგ ოდენობას.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტებით დადასტურდა, რომ ხ. კ-ძემ კანონით დადგენილი წესით კომისიაში არ წარადგინა ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად და არ გადაიხადა საკუთრების უფლების აღიარებისათვის ამავე კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების აღიარების საფასური. ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი _ საკუთრების მოწმობა, კანონდარღვევით იყო მიღებული.

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹.4 მუხლი და განმარტა, რომ სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით კანონით დადგენილი საფასურის გადახდის გარეშე განიკარგა 1000კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რითაც არსებითად დაირღვა სახელმწიფო ინტერესი. Aამდენად, სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ექვემდებარებოდა ბათილად ცნობას /იხ.ს.ფ. 251-258/.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ხ. კ-ძემ, რომლითაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ/

კასაციის მოტივი:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60^I.1 მუხლი, რომელიც არეგულირებს ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობას, რამდენადაც ამავე მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილების თანახმად დაუშვებელია კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, თუ დაინტერესებულ მხარეს კანონიერი ნდობა აქვს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს, ხოლო დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობა არსებობს იმ შემთხვევაში, თუ მან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედება და უკანონო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობით მას მიადგა ზიანი. კანონიერი ნდობა არ არსებობს, თუ ამას საფუძვლად უდევს დაინტერესებული მხარის უკანონო ქმედება. ამავე ნორმის მე-6 ნაწილით, თუ აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებს ან კანონიერ ინტერესებს, ბათილად იქნა ცნობილი, ამ მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული გარემოების არსებობისას დაინტერესებულ მხარეს, კერძო და საჯარო ინტერესების ურთიერთგაწონასწორების საფუძველზე უნდა აუნაზღაურდეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობით მიყენებული ქონებრივი ზიანი.

კასატორმა აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სადავოა აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტი, რომლის გამოცემისას მხარეს გააჩნია კანონიერი ნდობა ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ. საქართველოს კონსტიტუციის თანახმად, საერთაშორისო ხელშეკრულებებსა და აქტებს აქვთ უპირატესი იურიდიული ძალა შიდა ნორმატიულ აქტებთან მიმართებაში ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კონვენციის ოქმის თანახმად, ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს აქვს უფლება დაუბრკოლებლად ისარგებლოს საკუთრებით. არავის არ შეიძლება წაერთვას ქონება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამას საზოგადოების ინტერესები მოითხოვენ და იმ პირობებით, რაც დადგენილია კანონმდებლობით და საერთაშორისო სამართლის პრინციპებით.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სადავო ინდივიდუალური აქტით კასატორს მიენიჭა საკუთრების უფლება ქონებაზე და მისი ჩამორთმევა დაუშვებელია, მით უფრო, რომ სასამართლოს არ დაუსაბუთებია, თუ რაში მდგომარეობდა საზოგადოებრივი აუცილებლობა იმისა, რომ ხ. კ-ძისათვის ჩამოერთვა ქონება, რომელზეც საკუთრების უფლება აღიარებული იქნა თვით ხელისუფლების ორგანოს მიერ, თუნდაც კანონის დარღვევით. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის თანახმად, საკუთრების უფლების ჩამორთმევა დასაშვებია საზოგადოებრივი აუცილებლობისას მხოლოდ კანონით დადგენილი აუცილებლობისას და მხოლოდ სათანადო ანაზღაურებით.

საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 25 მაისის განჩინებით ხ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. მუხლის “ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე მიჩნეულ იქნა დასაშვებად /აბსოლუტური კასაცია/.

მხარეებს წერილობითი შესაგებელი და მოსაზრება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის თაობაზე არ წარმოუდგენიათ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმებისა და საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ხ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად უცვლელად უნდა დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას არ დარღვეულა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები. სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სწორად განმარტა იგი, სრულყოფილად გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, სათანადო შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, რის შედეგადაც საქმეზე არსებითად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო, შესაბამისად, არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

საკასაციო საჩივრის მოტივი _ განსახილველ დავაში ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60^I მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილებით დადგენილი _ კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის დაუშვებლობა დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის არსებობის პირობებში, აგრეთვე, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით განსაზღვრული საკუთრების უფლების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თაობაზე, რამაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით შექმნა აბსოლუტური კასაციის წინამძღვრები, არის საგულისხმო და განსაკუთრებული, რამაც მოცემულ საქმეს მიანიჭა სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის მნიშვნელოვანი საქმის სტატუსი, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმებით დაცული უკანონო აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმების დაუშვებლობის გავრცელება სადავო სამართალურთიერთობაზე.

წინამდებარე საქმე მნიშვნელოვანია იმ თვალსაზრისით, რომ საკასაციო სასამართლომ უნდა მისცეს სამართლებრივი შეფასება: ა) ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით აღიარებული საკუთრების უფლების კანონიერების შემოწმებისას სადავო სამართალურთიერთობაში, ერთის მხრივ, კანონიერებისა და მეორეს მხრივ, კანონიერი ნდობის პრინციპების თანაზომიერების საკითხს, და ბ) უკანონო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით აღიარებული საკუთრების უფლების გაუქმებისას საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით განსაზღვრული საკუთრების უფლების შეზღუდვის კრიტერიუმების გავრცელების შესაძლებლობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სსსკ-ის 407.2 მუხლის შესაბამისად სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, კერძოდ:

2007 წლის 26 დეკემბრის ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საოქმო გადაწყვეტილების საფუძველზე ხ. კ-ძის მიმართ გაიცა ¹3171 საკუთრების უფლების მოწმობა /ხელვაჩაურის რაიონში, სოფ. ... მიწის ნაკვეთზე/ /იხ. ს.ფ. 40/.

2008 წლის 15 მაისის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ხ. კ-ძემ მის საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1000 მ² მიწის ნაკვეთი მდებარე ხელვაჩაურის რაიონში, სოფ. ..., აჩუქა მის შვილს _ ა. ნ-ძეს /იხ.ს.ფ. 10/.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ხ. კ-ძეს კანონით დადგენილი წესით კომისიაში არ წარუდგენია ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად და გადახდილი არ ყოფილა საკუთრების უფლების აღიარებისათვის “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის შესახებ” კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების აღიარების საფასური.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნულ შეფასებასა და დასკვნაზე კასატორს არც დასაბუთებული კრიტიკა და არც აღნიშნულის გამაქარწყლებელი არგუმენტები არ წარმოუდგენია.

აგრეთვე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით კანონით დადგენილი საფასურის გადახდის გარეშე განიკარგა რა 1000 მ² სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, უკანონო აქტით არსებითად დაირღვა სახელმწიფო ინტერესი, რის გამოც სახეზეა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60^I მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული უკანონო აქტის ბათილად ცნობის დაუშვებლობის გამომრიცხავი გარემოება.

კასატორი უთითებს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60^I მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილების სასამართლოს მიერ არასწორ განმარტებაზე და ამავე მუხლის მე-6 ნაწილით განსაზღვრულ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების აუცილებლობაზე და ითხოვს სადავო სამართალურთიერთობაში საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლისა და ევროპული კონვენციის ოქმის დებულების გამოყენებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60, 60^I და 61-ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ერთმანეთისგან გამიჯნა არარა, უკანონო და კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, რათა დადგინდეს თითოეულის სამართლებრივი შედეგების გაუქმების საკითხი, კერძოდ, არარა აქტს მიღებისთანავე არა აქვს იურიდიული ძალა და არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგს, ხოლო კანონიერ (60^I) და უკანონო (61-ე) ადმინისტრაციულ სამართლებრივ აქტებს შეუძლიათ შეიძინონ შესასრულებლად სავალდებულო ხასიათი მათი ადრესატისათვის.

საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არის აღმჭურველი შინაარსის სამართლებრივი აქტი, ვინაიდან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტის მიხედვით გასაჩივრებული აქტი დაინტერესებულ მხარეს _ კასატორ ხ. კ-ძეს ანიჭებს საკუთრების უფლებას მიწის ნაკვეთზე.

საქმის მასალებით დადგენილია და კასატორი სადავოდ არ ხდის, რომ გასაჩივრებული აქტი ექცევა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60^I მუხლით კლასიფიცირებული უკანონო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კატეგორიაში, რამდენადაც მისი გამოცემისას სახეზეა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60^I მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული აქტის ბათილობის ორივე საფუძველი, აქტი ეწინააღმდეგება კანონს და არსებითად არის დარღვეული მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები.

ასევე, თვალსაჩინოა, რომ კანონით დადგენილი საფასურის გადაუხდელობისას არ უნდა გამოცემულიყო აღმჭურველი აქტი, ანუ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60^I მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კანონის ამ დარღვევის არარსებობის პირობებში მოცემულ საკითხზე მიღებულ იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება.

სადავო საკითხთან მიმართებაში მნიშვნელოვანია გაირკვეს, მიუხედავად აქტის უკანონობისა, ექცევა თუ არა იგი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60^I მუხლის მე-4 ნაწილის პირველი წინადადებით განსაზღვრულ კატეგორიაში, რადგან გატარებული მმართველობითი ღონისძიების სტაბილურობის და პირის კანონიერი ნდობის დაცვის უზრუნველსაყოფად კანონმდებელი განსაკუთრებული სამართლებრივი დაცვის ობიექტად აცხადებს თვით კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს და ადგენს მისი გაბათილების დაუშვებლობის სტანდარტს, პირის კანონიერი ნდობის არსებობის პირობებში.

თავის მხრივ, ამავე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულია, როგორ უნდა შემოწმდეს დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის არსებობა, კერძოდ, თუ მხარემ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედება და უკანონო ადმინისტრაციული-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობით მას მიადგება ზიანი.

საკასაციო სასამართლო ზემომითითებული ნორმების საფუძველზე განმარტავს, რომ აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით (მიუხედავად მისი უკანონობისა) განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგების შენარჩუნება ემსახურება ადმინისტრაციული სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპის _ კანონიერი ნდობის უზრუნველყოფას, რაც თავის მხრივ, განაპირობებს მმართველობის ავტორიტეტს და სამართლებრივი უსაფრთხოების განმტკიცებას.

ამ პირობებში უნდა შეფასდეს ადმინისტრაციული სამართლის ასევე უმნიშვნელოვანესი კანონიერებისა და კანონიერი ნდობის პრინციპებს შორის კონფლიქტი და თანაზომიერების პრინციპის მეშვეობით დადგინდეს, თუ რომელი პრინციპის დაცვა არის კონკრეტულ შემთხვევაში პრიორიტეტული, რომელი პრინციპია აღმატებული ხარისხის და რომლის უზრუნველყოფა არის დაცვის ღირსი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადების საფუძველია მმართველობის ,,კანონიერების პრინციპი", რომელიც მოითხოვს კანონიერების აღდგენის მიზნით უკანონო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმებას. ამ მნიშვნელოვან პრინციპს უპირისპირდება კანონმდებლის მიერ აღიარებული ,,ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის პრინციპი". ორივე პრინციპი კონსტიტუციური რანგისაა და გამომდინარეობს სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპიდან. ამდენად, შეუძლებელია ცალსახად პრობლემის გადაწყვეტა. ადმინისტრაციული წარმოებისა და ადმინისტრაციული სასამართალწარმოების ამოცანაა კონკრეტული პრობლემის გადაწყვეტისას მოახდინონ ამ ორი პრინციპის შეპირისპირება და თანაზომიერი გადაწყვეტილების მიღება.

დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობა არ არის დაცვის ღირსი ანუ სახეზე არა გვაქვს კანონიერი ნდობა, თუ: ა) მას საფუძვლად უდევს დაინტერესებული მხარის უკანონო ქმედება (მაგ., არასწორი მონაცემების ან ყალბი დოკუმენტების წარმოდგენა თუ მოტყუება), ბ) ან, როდესაც მისთვის ამ აქტის უკანონობა ცნობილი იყო ან უნდა ცოდნოდა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, თუ აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე განხორციელდა იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედება, ანუ ადრესატმა დახარჯა ის ფინანსური შემოსავლები (უმუშევრობაზე დახმარება, სტიპენდია, ერთჯერადი სოციალური დახმარებები და ა.შ.), რომელიც მან მიიღო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე და რომლის უკან დაბრუნება შეუძლებელია, ან მისი ამოღების შედეგად მიყენებული ზიანი არსებითად აღემატება ამ სიკეთეს, არ შეიძლება ასეთი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილად გამოცხადდეს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს. ამ საფუძვლებით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადების შემთხვევაში დაინტერესებულ მხარეს, რომლის კანონიერი ნდობაც ამ აქტის მიმართ არის დაცვის ღირსი, უნდა აუნაზღაურდეს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადებით მიყენებული ქონებრივი ზიანი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა მმართველობის კანონიერების პრინციპსა და ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობის პრინციპს შორის შეპირისპირების დროს თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა მოახდინონ აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადებით ადრესატისადმი მიყენებული ზიანის და ამ აქტის ბათილად გამოუცხადებლობით მესამე პირებისა და საზოგადოებისათვის მიყენებული ზიანის შეპირისპირება, ასევე გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ფორმა და წარმოების სახე (წერილობითი ფორმით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი უფრო მეტ ნდობას იმსახურებს ვიდრე ზეპირი. ასევე, რაც უფრო ფორმალურია ადმინისტრაციული წარმოება, მით უფრო მეტია პირის კანონიერი ნდობის ხარისხი), მისი უკანონობის სიმძიმე, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შემდეგ გასული დრო. ყოველივე ამის გათვალისწინებით შესაძლებელია შეიზღუდოს აქტის ბათილად გამოცხადების შესაძლებლობები. განგრძობადი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შემთხვევაში, რომელთა საფუძველზეც ხდება ფულადი დახმარების მიღება, შესაძლებელია უკანონო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადება მისი მოქმედების შეწყვეტით ბათილად გამოცხადების დღიდან, ასევე შეიძლება ადმინისტრაციული აქტის ბათილად გამოცხადება მისი მოქმედების მომავალში, კონკრეტული თარიღის მითითებით, შეწყვეტით (სზაკ-ის მე-60¹ მუხლის 7-ე ნაწილი).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი _ კანონიერი ნდობის ინსტიტუტის გამოყენების შესაძლებლობას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი უშვებს კანონიერი და უკანონო აქტების და მათ საფუძველზე განხორციელებული ღონისძიებების მიმართ, შესაბამისი სავალდებულო წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში; კანონიერი ნდობის ინსტიტუტის არსებობა პირდაპირ კავშირშია სამართლებრივ შედეგთან, სწორედ სამართლებრივი შედეგის სტაბილურობის შენარჩუნების მიზანს ემსახურება კანონიერი ნდობის დაცვა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დოქტრინა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შესახებ მოიცავს ორ ასპექტს. კერძოდ, თუ რა შემთხვევაშია აქტი კანონიერი ან უკანონო და მეორეს მხრივ, თუ რა სამართლებრივ შედეგებს იწვევს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მართლწინააღმდეგობა. დაინტერესებული მხარის კანონიერი ნდობა არ არის დაცვის ღირსი, ანუ არ არსებობს კანონიერი ნდობა, თუ ა) მას საფუძვლად უდევს დაინტერესებული მხარის უკანონო ქმედება და ბ) ან, როდესაც მისთვის ამ აქტის უკანონობა ცნობილი იყო ან უნდა ცოდნოდა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში ადგილი აქვს ზაკ-ის მე-60^I მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილ საგამონაკლისო შემთხვევას, როცა კანონიერების პრინციპი პრიორიტეტულია კანონიერი ნდობის პრინციპთან მიმართებით, კერძოდ, თუ აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს. ამდენად, განსახილველი შემთხვევა გადის განსაკუთრებული სამართლებრივი დაცვის ქვეშ მყოფი უკანონო აქტების ფარგლებიდან, რამდენადაც ადგილი აქვს საჯარო ინტერესების არსებითად დარღვევას.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის შესახებ” კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის გადაუხდელად მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებით არსებითად დაირღვა არა მხოლოდ კანონის – მატერიალური სამართლის ნორმის მოთხოვნა, ასევე, აქტის მომზადების და გამოცემის წესი – ფორმალური სამართლის ნორმა, არამედ, დარღვეულია ადმინისტრაციული სამართლის ასევე ძირითადი პრინციპი – თანასწორობის პრინციპი.

ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დასადასტურებლად დაინტერესებულ პირს აკისრია ვალდებულება წარადგინოს:

a) მიწის მართლზომიერი მფლობელობის, სარგებლობის ან თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი ან/და მოწმის ჩვენება;

b) მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი;

g) ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად;

d) დაინტერესებული პირის საიდენტიფიკაციო დოკუმენტების ასლები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ნორმატიული აქტით დადგენილი საფასური განეკუთვნება კონკრეტულ სამართალურთიერთობაში კონკრეტული სამართლებრივი შედეგი დადგომით დაინტერესებულ პირთათვის სახელმწიფო ინსტიტუტების მიერ დაწესებულ საზღაურის კატეგორიას, რომლის გადახდა თანასწორობის პრინციპის არსიდან გამომდინარე სავალდებულოა ყველასათვის და რომლის შესრულების გარეშე პირს ვერ ექნება პატივსადები მოლოდინი მისთვის ხელსაყრელი სამართლებრივი შედეგის მიმართ.

იმდენად, რამდენადაც ა. ნ-ძეს არ შეუსრულებია კანონით დადგენილი მტკიცებულებების სრულყოფილი წარდგენა ადმინისტრაციულ ორგანოში, შესაბამისად, არც საფასური არ გადაუხდია, აღნიშნულიდან გამომდინარე გასაჩივრებული აქტის მიმართ მისი კანონიერი ნდობა ვერ შეფასდება, როგორც დაცვის ღირსი, რამდენადაც მას არ შეუსრულებია იმგვარი სავალდებულო პროცედურული მოვალეობა /საფასურის გადახდა/, მხოლოდ რომლის არსებობის პირობებში იყო შესაძლებელი აღმჭურველი აქტის გამოცემა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირის მატერიალური და პროცედურული უფლებების რეალიზაცია უმეტეს შემთხვევაში დამოკიდებული და განპირობებულია პირის მხრიდან მთელი რიგი მატერიალური და ფორმალური მოვალეობების შესრულებაზე.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60^I მუხლის მე-6 ნაწილის შინაარსთან დაკავშირებით, თუმცა აღნიშნავს, რომ უკანონო აქტების ბათილად ცნობის პირობებში ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა დამოუკიდებელი სარჩელის საგანს წარმოადგენს, ხოლო, ამგვარი მოთხოვნის არარსებობის პირობებში სსსკ - ის მე-3 მუხლით განსაზღვრული დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, სასამართლო შებოჭილია მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებით და მასზე მსჯელობას ვერ იქონიებს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას საქართველოს კონსტიტუციით დაცული საკუთრების უფლების შეზღუდვის თაობაზე, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი აღიარებს და უზრუნველყოფს საკუთრებას და მემკვიდრეობის უფლებას /I ნაწილი/, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის უშვებს ამ უფლებათა შეზღუდვას კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით /II ნაწილი/. აქვე განისაზღვრა წესი – კანონით პირდაპირ დადგენილ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას და მხოლოდ სათანადო ანაზღაურებით /III ნაწილი/.

აღნიშნული კონსტიტუციური დანაწესი გულისხმობს საკუთრების უფლებაში ჩარევას მხოლოდ საერთო ან საზოგადოებრივი ინტერესის საფუძველზე. საკუთრების უფლებაში სახელმწიფოს ჩარევის უფლებამოსილება ასევე გათვალისწინებულია ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის I ოქმითაც.

სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე “მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ” თავის გადაწყვეტილებაში განსაზღვრა I ოქმის I მუხლის ფარგლები, რომელიც ეხება მხოლოდ არსებულ საკუთრებას და “არ უზრუნველყოფს საკუთრების მიღების უფლებას”. აღნიშნული დებულება პირებს იცავს მათ საკუთრებაში სახელმწიფოს თვითნებური ჩარევისაგან. ამასთანავე, იგი აღიარებს სახელმწიფოს უფლებას, გააკონტროლოს საკუთრებით სარგებლობა და ჩამოართვას კიდეც პირს მისი საკუთრება ამ დებულებით დადგენილი პირობების შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ სადავო სამართალურთიერთობაში ადგილი აქვს არა სახელმწიფოს მხრიდან საკუთრების უფლებაში ჩარევას, არამედ, ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე მინიჭებული საკუთრების უფლების კანონიერების შემოწმებას, რომლის სათანადო კომპეტენცია მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე გააჩნიათ როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოებს, ასევე, სასამართლოს. ხოლო, ამგვარი შემოწმების პირობებში აქტის უკანონობის დადგენისას გამოიყენება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60^I მუხლის IV-VII ნაწილები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ხ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს; უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.