ბს-1580-1509 (კ-09) 16 მარტი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ა. რ-შვილი

დავის საგანი _ კონტრაქტის დარღვევის გამო მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს თანხის დაკისრება

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ სარჩელი აღძრა მცხეთის რაიონულ სასამართლოში, მოპასუხის – ა. რ-შვილის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ, ჯარიმის სახით, ზიანისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურება (იხ. ტ.I, ს.ფ. 2-13).

საქმის გარემოებები:

საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2006 წლის 16 ივნისის ¹1413 ბრძანებით ა. რ-შვილი 2006 წლის 10 ივნისიდან გაწვეულ იქნა სამხედრო-საკონტრაქტო-პროფესიულ სამსახურში და დაინიშნა კონტრაქტით გათვალისწინებული პირობების თანახმად. საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 16 ივლისის ¹2172 ბრძანებით ა. რ-შვილი დაითხოვეს სამხედრო სამსახურიდან კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი ჰქონდა ასიგნებები და მათი მიზნობრივად გამოყენება სამინისტროს ვალდებულებას წარმოადგენდა, მაშინ, როცა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო სამხედრო მოსამსახურეთათვის ხელფასის ოდენობის, კვების, სანივთე უზრუნველყოფის, წვრთნისა და აღჭურვის განსახორციელებლად წინასწარ გეგმავდა ფულად სახსრებს, იგი ვალდებული იყო სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული თითოეული ლარი განეკარგა დანიშნულებისამებრ, ანუ უზრუნველეყო საქართველოს შეიარაღებული ძალები პროფესიული, დისციპლინური, მაღალკვალიფიციური სამხედრო პერსონალით. მოპასუხესთან დადებული კონტრაქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე მომზადების პერიოდში ან მისი დასრულების შემდეგ, ან ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში თავისი სურვილით და “სამინისტროსთან” შეთანხებით დატოვებდა სამხედრო ძალებს, ან შექმნიდა პირობებს იმისათვის, რომ “სამინისტრო” იძულებული გამხდარიყო, შეეწყვიტა 4-წლიანი კონტრაქტი, სამხედრო მოსამსახურე უპირობოდ ხდებოდა ვალდებული, ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, ჯარიმის სახით აენაზღაურებინა სამინისტროსათვის მასზე გათვალისწინებული, კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეს – ა. რ-შვილს დაკისრებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ჯარიმის _ 17997,50 ლარისა და პირგასამტეხლოს _ 17997,50 ლარის 0,2%-ის თანხის გადახდა, ყოველთვიურად, 2007 წლის 13 ივლისიდან ზემოაღნიშნული თანხის დაფარვამდე.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

მოსარჩელემ - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ სასარჩელო მოთხოვნების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 და 25¹-ე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 316-ე, 317-ე, 361-ე, 417-ე მუხლებზე (იხ. ტ.I, ს.ფ. 2-13).

რაიონული სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარემ – ა. რ-შვილმა წარადგინა შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი ცნო ნაწილობრივ, ვინაიდან 2006 წლის 22 ნოემბერს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს მოიტეხა ფეხი, მკურნალობდა 3 თვე, რომლის შემდეგაც მან კვლავ გააგრძელა სამხედრო სამსახური, მაგრამ აქტიურ დატვირთვას ვეღარ ასრულებდა, რის გამოც, იძულებული გახდა დაეწერა პატაკი და წასულიყო სამსახურიდან. მოპასუხემ აღნიშნული გარემოებების დასადასტურებლად მიუთითა სს “აკად. ო. ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის” 27.05.2008 წლის ამონაწერზე ¹6804, ავადმყოფის ამბულატორიული სამედიცინო ბარათიდან (იხ. სხდომის ოქმი).

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს – ა. რ-შვილს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ დაეკისრა ჯარიმის სახით - 17997,48 ლარის გადახდა; მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს სახით მოპასუხეზე ყოველდღიურად 17997,48 ლარის 0,2%-ის თანხის გადახდის დაკისრების ნაწილში, არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს – ა. რ-შვილს დაეკისრა 540 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2006 წლის 16 ივნისის ¹1413 ბრძანებით ა. რ-შვილი გაწვეულ იქნა სამხედრო-საკონტრაქტო-პროფესიულ სამსახურში და დაინიშნა კონტრაქტით გათვალისწინებული პირობების თანახმად. საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 16 ივლისის ¹2172 ბრძანებით ა. რ-შვილი დაითხოვეს სამხედრო სამსახურიდან კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო. საარტილერიო დივიზიონის მიერ წარმოდგენილი წერილობითი გაანგარიშებით ა. რ-შვილის კონტრაქტით დარჩენილი ვადის - 2 წლის ფულადი თანხა შეადგენდა 17997,48 ლარს. საქმეში არსებული, 2007 წლის 2 ივლისის გაცნობის ფურცლით დადასტურებულია, რომ ა. რ-შვილს გაცნობიერებული ჰქონდა საკონტრაქტო სამსახურიდან გათავისუფლებისას კონტრაქტის 7.3 მუხლით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვალდებულება. სსიპ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალის 2009 წლის ¹3/28 წერილით დადასტურდა, რომ უმცროს სერჟანტს – ა. რ-შვილს სსიპ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ჰოსპიტალისათვის არანაირი მკურნალობისათვის არ მიუმართავს. რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის მოსაზრება პირგასამტეხლოს თანხის დაკისრების თაობაზე, ვინაიდან მის მიერ არ იქნა წარმოდგენილი დამადასტურებელი მტკიცებულება, თუ როდის ეცნობა მოსარჩელეს კონტრაქტის შეწყვეტის შესახებ. ამდენად, ვერ ირკვეოდა, როდის ამოიწურა მოსარჩელე მხარისათვის ჯარიმის ნებაყოფლობით გადახდის ვადა და კონკრეტულად, რა დღიდან უნდა დაკისრებოდა მოპასუხე მხარეს პირგასამტეხლოს თანხის გადახდა.

რაიონული სასამართლოს განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სახეზე იყო “თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ქვედანაყოფში სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ” კონტრაქტით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევა ა. რ-შვილის მხრიდან. მოპასუხესთან დადებული კონტრაქტის 7.3 მუხლით, იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე მომზადების პერიოდში ან მისი დასრულების შემდეგ, ან ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში თავისი სურვილით და “სამინისტროსთან” შეთანხებით დატოვებდა სამხედრო ძალებს, ან შექმნიდა პირობებს იმისათვის, რომ “სამინისტრო” იძულებული გამხდარიყო, შეეწყვიტა 4-წლიანი კონტრაქტი, სამხედრო მოსამსახურე უპირობოდ ხდებოდა ვალდებული, ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, ჯარიმის სახით აენაზღაურებინა სამინისტროსათვის მასზე გათვალისწინებული კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები: ა) ერთ წლამდე და ერთი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ სამსახურის დარჩენილი ვადის სახით, საშუალოდ 14 000 ლარის ოდენობით, რომელიც დაანგარიშებული იქნებოდა ბოლო თვის ხელფასის შესაბამისად. მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ კონტრაქტით დარჩენილი ვადის - 2 წლის ფულადი თანხა შეადგენდა 17997,48 ლარს. მხარეებს შორის დადებული კონტრაქტის 7.3 მუხლის საფუძველზე, სასამართლომ მიუთითა, რომ ა. რ-შვილის მიერ ჯარიმის სახით გადასახდელი თანხა შეადგენდა 17997,48 ლარს.

რაიონული სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელემ წარმოადგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, თუ როდის ამოიწურა მოსარჩელესათვის ჯარიმის ნებაყოფლობით გადახდის ვადა და კონკრეტულად, რა დღიდან უნდა დაკისრებოდა მოპასუხეს პირგასამტეხლოს თანხის გადახდა (იხ. ტ.I, ს.ფ. 127-132).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

რაიონულმა სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, ასევე, საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ხოლო გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელი და სამართლებრივად არასრული იყო. აპელანტის განმარტებით, თავდაცვის სამინისტრომ წარმოადგინა მხარეთა შორის გაფორმებული კონტრაქტი, რომლის 7.4 მუხლი, კონტრაქტის დარღვევის შემთხვევაში, ითვალისწინებდა პირგასამტეხლოს 0,2%-ის ოდენობით დაკისრების ფაქტს, რაც სრულებით საკმარის მტკიცებულებას წარმოადგენდა იმისათვის, რომ მოპასუხეს დაკისრებოდა პირგასამტეხლოს გადახდა, ვინაიდან ზემოაღნიშნული კონტრაქტის პირობები მხარემ სწორედ მაშინ აღიარა, როცა საკუთარი სურვილით მოაწერა ხელი.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე სადავოდ გახადა პირგასამტეხლოს თანხის გადახდის ვადები. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საქმის მასალებიდან ირკვეოდა, რომ მოპასუხე ა. რ-შვილი შეიარაღებული ძალების რიგებიდან კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო დათხოვნილ იქნა 2007 წლის 2 ივლის, მას, ხელშეკრულების თანახმად, განესაზღვრა 10-დღიანი ვადა, რომ ნებაყოფლობით აენაზღაურებინა ჯარიმის თანხები, თუმცა ეს არ გაუკეთებია, შესაბამისად, 2007 წლის 13 ივლისიდან თავდაცვის სამინისტროს წარმოეშვა კანონიერი უფლება, მოეთხოვა მოპასუხისათვის ჯარიმა და აქედან გამომდინარე, ჯარიმის თანხის სრულ გადახდამდე ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის პირგასამტეხლოს 0,2%-ის გადახდა (იხ. ტ.I, ს.ფ. 139-149).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ამასთან, დაეთანხმა სასამართლოს მოსაზრებას პირგასამტეხლოს სახით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 17997,48 ლარის 0,2%-ის დაკისრებასთან დაკავშირებით სარჩელის უსაფუძვლობის თაობაზე.

სააპელაციო პალატამ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 416-ე მუხლი, რომლითაც დადგენილი იყო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით ხელშეკრულებით დამატებითი საშუალების გამოყენების შესაძლებლობა. ამავე კოდექსის 417-ე მუხლის მიხედვით, პირგასამტეხლო წარმოადგენდა მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებულ ფულად თანხას, რომელიც მოვალეს უნდა გადაეხადა ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საკონტრაქტო პირობების დარღვევის გამო, ხელშეკრულების 7.3 მუხლით გათვალისწინებული ჯარიმის თანხა, ისევე როგორც 7.4 მუხლით გათვალისწინებული ყოველდღიური 0,2%-იანი გადასახდელი, ერთობლიობაში, სამართლებრივი ბუნებით, მხარეთა შორის შეთანხმებულ პირგასამტეხლოს წარმოადგენდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ, გარდა საჯარიმო თანხისა, კონტრაქტის 7.4 მუხლის შესაბამისად, დადგენილ ვადაში ჯარიმის დაფარვის ვადის გადაცილების გამო, განისაზღვრა პირგასამტეხლო 17997,48 ლარის ყოველდღიური 0,2%-ით, საჯარიმო თანხის გადახდამდე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს შეუძლია, საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა მიერ შეთანხმებული პირგასამტეხლო იყო ჯარიმის თანხის დადგენილ ვადაში გადაუხდელობისთვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 0,2%, აღნიშნული კი, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, შეუსაბამოდ მაღალი იყო, რაც უგულებელყოფდა მოპასუხის სასიცოცხლო მოთხოვნებს. ამდენად, სახეზე იყო მითითებული ნორმით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს შემცირების წინაპირობები, შესაბამისად, რაიონული სასამართლოს მიერ სარჩელის ამ ნაწილის დაკმაყოფილებაზე უარი, კანონიერი იყო (იხ. ტ.II, ს.ფ. 27-32).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი

მოტივით:

კასაციის მოტივი:

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ხოლო განჩინება იურიდიულად დაუსაბუთებელი და სამართლებრივად არასრულია. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს განმარტება ეწინააღმდეგება მის მიერვე მიღებულ გადაწყვეტილებას, ვინაიდან მხარეთა შორის დადებული კონტრაქტის 7.3 მუხლი ცალსახად მიუთითებს კონტრაქტის შეწყვეტიდან 10-დღიან ვადას, რომლის დროსაც უნდა მომხდარიყო საჯარიმო თანხის გადახდა, ხოლო ამ ვადის გასვლის შემდეგ იწყება პირგასამტეხლოს ვადის დენა, რაც ცნობილი იყო მოპასუხისათვის. ასევე საქმეში წარმოდგენილია მუდმივმოქმედი სამანდატო კომისიის ოქმი ¹18, სადაც გარკვევითაა მითითებული, რომ ა. რ-შვილმა უარი განაცხადა შეიარაღებული ძალების რიგებში სამსახურის შესახებ, მას განმარტებული ჰქონდა, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ითვალისწინებდა კონტრაქტის პირობების დარღვევით დათხოვნას შეიარაღებული ძალებიდან. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს მსჯელობა არასწორი და დაუსაბუთებელია.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, რამდენადაც პირგასამტეხლოს მოთხოვნა უშუალოდ გამომდინარეობდა კონტრაქტის 7.3, 7.4 მუხლებიდან. კონტრაქტის 7.4 მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურის მიერ 7.3 და 7.4 მუხლებში აღნიშნული თახების ამავე მუხლებით დადგენილ ვადებში დაფარვის ვალდებულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში, აღნიშნულ თანხებს დაერიცხება პირგასამტეხლო 0,2%-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მხარეები ხელშეკრულების დადების მომენტისთვის არსებითად შეთანხმდნენ სსკ-ის 418-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით პირობას. მითითებული ნორმის დეფინიციიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება სსკ-ის 418-ე მუხლის ორივე პუნქტს ითვალისწინებს (იხ. ტ.II, ს.ფ. 36-45).

მოწინააღმდეგე მხარეს _ ა. რ-შვილს წერილობითი შესაგებელი არ წარმოუდგენია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შესწავლისა და საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, სადავო სამართალურთიერთობას სწორად შეუფარდა სამართლის ნორმა და დავა არსებითად სწორად გადაწყვიტა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, შესაბამისად, სსსკ-ის 407.2. მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების მიერ დადგენილად მიჩნეულ ფაქტებს და მათი სამართლებრივი შეფასებების მართებულობას, კერძოდ:

ს.ფ. 20-ზე (ტ.I) წარმოდგენილია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და ა. რ-შვილს შორის გაფორმებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომლის 7.3. მუხლის მიხედვით, სამხედრო მოსამსახურის ინიციატივით ან მისი გამოისობით სამხედრო სამსახურის დატოვების შემთხვევაში განსაზღვრულია სამხედრო მოსამსახურის უპირობო ვალდებულება, ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში ჯარიმის სახით აანაზღაუროს კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები, რამაც მხარეთათვის უდავო ფაქტის სახით შეადგინა 17 997,48 ლარი.

ამავე ხელშეკრულების 7.4 მუხლის მიხედვით, ჯარიმის თანხის დადგენილ ვადებში დაფარვის ვალდებულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში, თანხებს დაერიცხება პირგასამტეხლო 0,2 %-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კანონშესაბამისია ქვემდგომი სასამართლოების სამართლებრივი დასკვნა, რომ ჯარიმის თანხის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დამოკიდებულია კონტრაქტის შეწყვეტის თარიღთან.

ს.ფ. 26-ზე (ტ.I) წარმოდგენილია საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 16 ივლისის ¹2172 ბრძანება, რომლის მიხედვით, ა. რ-შვილი ჩაითვალა დათხოვნილად შეიარაღებული ძალების რიგებიდან 2007 წლის 2 ივლისიდან.

ს.ფ. 31-ზე (ტ. I) წარმოდგენილია გაცნობის ფურცელი, დათარიღებული 2007 წლის 2 ივლისით, რომლითაც ირკვევა, რომ ა. რ-შვილს, სამსახურიდან გათავისუფლების შემთხვევაში, მოუწევდა კონტრაქტის 7.3 მუხლით გათვალისწინებული თანხის გადახდა.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 21 იანვრის სხდომის ოქმის მიხედვით, მოსამართლის შეკითხვაზე - როდის გახდა ცნობილი დათხოვნის შესახებ ბრძანება მოპასუხისათვის, მოსარჩელის წარმომადგენელი პასუხობს _ მაშინვე. შეკითხვაზე - დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენის შესახებ, პასუხობს _ დაახლოებით, 5 დღის განმავლობაში /იხ.ს.ფ. 118, ტ. I/.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას, რომ კონტრაქტით გათვალისწინებული ჯარიმის თანხის გადახდის ვადის დენის დაწყება პირდაპირ უკავშირდება ხელშეკრულების შეწყვეტას.

ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შეწყვეტა მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით უნდა მოხდეს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, რაც დაცულია საქართველოს თავდაცვის მინისტრის ბრძანებით, თუმცა 2007 წლის 17 ივლისის ბრძანებით სამხედრო მოსამსახურესთან კონტრაქტი შეწყვეტილად ჩაითვალა უკანა რიცხვით _ 2 ივლისიდან.

საკასაციო პალატა ეყრდნობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2005 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით (ადმინისტრაციულ საქმეზე ¹ბს-713-300(კ-05), ნ. ხ-შვილის საკასაციო საჩივრის გამო, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 16 მარტის განჩინებაზე, მოწინააღმდეგე მხარე თელავის რაიონის გამგეობის მიმართ, განკარგულების გაუქმების, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ) მოხდენილ განმარტებას შემდეგზე, რომ:

“ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული ქმედების ადმინისტრაციულ აქტად მიჩნევისათვის აუცილებელია, ის ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით აკმაყოფილებდეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. მუხლის “დ” პუნქტით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული აქტის ლეგალური დეფინიციის ყველა ელემენტს, კერძოდ:

1. სადავო ურთიერთობის ერთ-ერთი მხარე არის ადმინისტრაციული ორგანო _ ადმინისტრაციული აქტის ავტორი;

2. სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული /საჯარო/ სამართლის კანონმდებლობიდან;

3. ადმინისტრაციული ორგანოს ღონისძიება მიმართულია კონკრეტული შემთხვევის მოწესრიგებისაკენ;

4. ადმინისტრაციული ორგანოს ეს ღონისძიება /იგულისხმება შემდეგი ელემენტი: “აწესებს, წყვეტს ან ადასტურებს” / მიმართულია სამართლებრივი მდგომარეობის შეცვლისაკენ, ე.ი. ის აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის სამართლებრივ მდგომარეობას.

ადმინისტრაციულ სამართალში მოქმედი პრინციპის მიხედვით, ადმინისტრაციულ ორგანოს აქვს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის არჩევანის თავისუფლება. ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია კონკრეტული სამართალურთიერთობა მოაწესრიგოს იმ სამართლებრივი ფორმის გამოყენების გზით, რომელიც, მისივე აზრით, უფრო ეფექტურია კონკრეტულ შემთხვევაში. ადმინისტრაციული ორგანოს არჩევანის თავისუფლების ფარგლები მთავრდება იქ და მხოლოდ მაშინ, როდესაც კანონი ზუსტად უთითებს მოცემული ურთიერთობისათვის ამა თუ იმ სამართლებრივი ფორმის გამოყენების აუცილებლობაზე ან ეს გამომდინარეობს კანონით მოწესრიგებული ურთიერთობის თავისებურებიდან.”

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ძალაში შესვლას არაორაზროვნად და მკაფიოდ უკავშირებს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ოფიციალურ გაცნობას /ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 58-ე მუხლი/, რაც ნიშნავს, რომ აქტით განსაზღვრული მოწესრიგება, სამართლებრივი შედეგი შესასრულებლად სავალდებულო ძალას იძენს მხოლოდ ადრესატისათვის აქტის გადაცემის შემთხვევაში. ამდენად, სამართლებრივი აქტით უნდა განისაზღვროს ადრესატის აქტის გამოცემის თარიღის შემდგომი სამართლებრივი მდგომარეობა (უფლება-მოვალეობების დადასტურება, დაწესება, შეცვლა, შეწყვეტა). განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს თავდაცვის მინისტრის ბრძანებით ადრესატისათვის სამართლებრივი შედეგის დადგომის უკანა თარიღითY (15 დღით ადრე) განსაზღვრა ეწინააღმდეგება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მიზანს, რომელიც მდგომარეობს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სამი მნიშვნელოვანი ამოცანის: 1. ადამიანის უფლებების და თავისუფლებების, 2. კანონის უზენაესობის და 3. საჯარო ინტერესების თითოეულ გადაწყვეტილებასა თუ მოქმედებაში, ერთობლივად უზრუნველყოფაში.

აღნიშნული მიზნის მიღწევას ემსახურება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის პრინციპებისა და უმნიშვნელოვანესი ინსტიტუტების დადგენა.

ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამრთლებრივი აქტით განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგისათვის უკუძალის მიცემა იმ პირობებში, როცა არათუ დასაბუთებული, აღნიშნულიც კი არ არის აღმატებული საჯარო ინტერესის თაობაზე, რის გამოც ფიზიკური პირის _ სამხედრო მოსამსახურის სამართლებრივი მდგომარეობა განისაზღვრა 15 დღით უკანა თარიღით. უფრო მეტიც, ვინაიდან კონტრაქტის 7.3. მუხლით განსაზღვრული ჯარიმის თანხის გადახდის ვალდებულების დაწყების ვადის დენა პირდაპირ არის მიბმული კონტრაქტის შეწყვეტის თარიღის იურიდიულ ფაქტთან, თვალსაჩინო ხდება პირის სამართლებრივი მდგომარეობის უკიდურესი სიმძიმე, რაც უხეშად ეწინააღმდეგება ადმინისტრაციული სამართლის კანონიერების, კანონის წინაშე თანასწორობის, კერძო და საჯარო ინტერესების პროპორციულობისა და კანონიერი ნდობის პრინციპებს.

საკასაციო სასამართლო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის სპეციფიკის გათვალისწინებით განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების კონტრაჰენტებს ზღუდავს არა მხოლოდ სახელშეკრულებო პირობები და ვალდებულებები, არამედ სამართალურთიერთობის სუბორდინაციული ხასიათიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული სამართლის პრინციპები და ინსტიტუტები. ეს, უპირველესად, ეხება ადმინისტრაციული ხელშეკრულების კონტრაჰენტ ადმინისტრაციულ ორგანოს, როგორც სუბორდინაციული სამართალურთიერთობის იერარქიულ სუბიექტს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების მხარეთა სამართლებრივად უთანასწორო მდგომარეობა (ნების თანადამთხვევის შემთხვევაშიც) გაწონასწორებულია სახელმწიფოს სამართლებრივი პრინციპებით შეზღუდვის დადგენით, რაც ადმინისტრაციული ხელშეკრულების მონაწილე კერძო სამართლის სუბიექტებისათვის კანონიერი ნდობის უფლებას წარმოშობს, რომლის დაცვა, პატივისცემა და უზრუნველყოფა ადმინისტრაციული ორგანოების კონსტიტუციურ ვალდებულებას წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული ორგანოების თანამდებობის პირების მხრიდან ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებით პირის სამართლებრივი მდგომარეობის უკანა თარიღით დაუსაბუთებელი განსაზღვრა, როგორც კანონსაწინააღმდეგო და სამართლის პრინციპების უგულებელყოფით პრაქტიკის დამკვიდრების ტენდენცია, მიუკერძოებელ და ობიექტურ სასამართლო კონტროლს ექვემდებარება, რაც განსახილველ შემთხვევაში სრულებით უზრუნველყოფილია პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოების მიერ. ამდენად, იმ ვითარებაში, როცა:

ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, კონკრეტულ საჯარო ინტერესზე მითითების დაუსაბუთებლად, პირის სამართლებრივი მდგომარეობა განისაზღვრა უკანა თარიღით; საქმის მასალებით მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო რა მინისტრის ბრძანების ადრესატისათვის ოფიციალური გაცნობის შესახებ სათანადო მტკიცებულების წარმოდგენა /ასეთად ვერ ჩაითვლება 2007 წლის 2 ივლისის ე.წ. გაცნობის ფურცელი, რამდენადაც ბრძანება გამოიცა 15 დღის შემდეგ/, მოპასუხის მხრიდან კონტრაქტის 7.3. მუხლით განსაზღვრული ჯარიმის გადახდის ვადის დარღვევის ფაქტი ვერ იქნება დადგენილი.

ვინაიდან სწორედ ჯარიმის თანხის გადახდის ვადის დარღვევა იწვევს კონტრაქტის 7.4. მუხლით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებას, ვალდებულების წარმომშობი იურიდიული ფაქტის დაუდგენლობა, გამორიცხავს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

საკასაციო სასამართლო მნიშვნელოვნად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ჯარიმის და პირგასამტეხლოს თაობაზე და დამატებით განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 416-ე მუხლის მიხედვით განსაზღვრულია მხარეთა უფლებამოსილება - ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად გაითვალისწინოს მოთხოვნის უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალებანი, მათ შორის, პირგასამტეხლო.

სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლით დეფინირებულია პირგასამტეხლოს ცნება _ მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც უნდა გადაიხადოს მოვალემ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისთვის.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირგასამტეხლო ერთდროულად განიხილება, როგორც ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფა, ასევე სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ ფორმად. პირგასამტეხლოს გააჩნია ორმაგი მნიშვნელობა, ის წარმოადგენს არა მხოლოდ ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებას, არამედ, ასევე – ვალდებულების შეუსრულებლობის საფასურის ოდენობის გამორკვევის (განსაზღვრის) მექანიზმს. პირგასამტეხლოს 2 ძირითადი ფუნქცია გააჩნია:

მოვალეს უბიძგოს ვალდებულების შესრულებისკენ, არახელსაყრელი პერსპექტივის (ჯარიმა შეუსრულებლობისათვის) მოლოდინის გამოისობით.

ან

წინასწარ განსაზღვროს შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის მოცულობა.

დასაშვებია, პირგასამტეხლოში შემავალი თანხის ოდენობის გამოთვლის წესი სხვადასხვაგვარი იყოს. ხელშეკრულების ან მისი შეუსრულებელი ნაწილის თანხის პროცენტის სახით.

ტრადიციულად, პრაქტიკაში პირგასამტეხლოს მრავალსახეობიდან გამომდინარე, გამოიყენება ჯარიმა და საურავი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თუკი ჯარიმასთან მიმართებით რთულია გამოიყოს რაიმე განსაკუთრებული ნიშნები, საურავის შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს სპეციფიკური ნიშნები თვალსაჩინოა. ისინი გამოიხატება იმაში, რომ საურავი დგინდება ვალდებულების შესრულების გადაცილების შემთხვევაში, ანუ ის მოწოდებულია უზრუნველყოს მხოლოდ ვალდებულების თავისდროული შესრულება. საურავი, როგორც წესი, გამოითვლება პროცენტებში ვადაში შეუსრულებელი ვალდებულების თანხასთან მიმართებით. საურავი წარმოადგენს განგრძობად პირგასამტეხლოს, რომელიც გადაიხდევინება ყოველი მომდევნო პერიოდის (მაგ. ყოველდღიურად) გადაცილების ვალდებულების ვადაში შეუსრულებლობისათვის.

წარმოდგენილი ხელშეკრულების მიხედვით, მხარეები საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ, სამხედრო მოსამსახურის მხრიდან სამსახურის დატოვების შემთხვევაში, ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად შეთანხმდნენ ჯარიმის სახით კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხების (სამხედრო მოსამსახურის ხელფასის) 10 დღის ვადაში ანაზღაურების თაობაზე, რაც, სახელშეკრულებო სამართლის თანახმად, წარმოადგენს პირგასამტეხლოს. ასევე, პირგასამტეხლოს ამ სახის – ჯარიმის ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში გადახდის ვალდებულების გადაცილების შემთხვევაში, გათვალისწინებულია პირგასამტეხლო 0,2%-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე /ხელშეკრულების 7.4.პუნქტი/.

საკასაციო სასამართლო სარჩელის საფუძვლის – ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შეფასების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ხელშეკრულებაში გათვალისწინებულია პირგასამტეხლოს ორივე სახე: ჯარიმა და მისი ვადაში გადაუხდელობისთვის - საურავი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნა შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის მიზნებს, რომლის მიხედვით სასამართლოს ამოცანაა მხარე დაიცვას უსამართლო და სამოქალაქო ბრუნვისთვის მიუღებელი ტვირთისაგან, ვინაიდან ურთიერთობის დამყარებისას მხარეები ყოველთვის ვერ საზღვრავენ მათი თავისუფალი ნების მოსალოდნელ შედეგებს. სასამართლოს მინიჭებული აქვს უფლებამოსილება შეამციროს “შეუსაბამოდ მაღალი” პირგასამტეხლო, როცა ამას საჭიროებს დაზარალებულის ინტერესები. სასამართლო მხედველობაში იღებს არამარტო მის ქონებრივ, არამედ ყველა სხვა პატივსადებ ინტერესს. სასამართლო აფასებს, თუ როგორია შესრულების ღირებულების, მისი შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის თანაფარდობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან.

განსახილველ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ხელშეკრულებით ვალდებულების შეუსრულებლობისთვის დადგენილი პირგასამტეხლოს სახე – ჯარიმა, ფულად ოდენობაში დაანგარიშებულია სამხედრო მოსამსახურის დარჩენილი წლების ხელფასის ოდენობით, რაც არსებული სოციალური ფონისა და ა. რ-შვილის მდგომარეობის გათვალისწინებით, აშკარად შეუსაბამოა და მძიმე დღეში აგდებს მხარეს. ამის მიუხედავად, ისედაც მაღალ პირგასამტეხლოზე კიდევ დაწესდა მისი ვადაში გადაუხდელობისთვის პირგასამტეხლოს მეორე სახე – საურავი ყოველ გადაცილებულ დღეზე, რაც უდავოდ მძიმე სახელშეკრულებო დათქმაა და შეუსაბამოდ მაღალია მოსალოდნელი ზიანის მიმართ.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ობიექტურად შეაფასა საქმის მასალები და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილება. მართებულად იქნა შეფასებული, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ჯარიმა და საურავი, წარმოადგენს პირგასამტეხლოს, რომლის ოდენობა ჯამურად შეუსაბამოდ მაღალია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე, შესაბამისად, სსსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, არ არსებობს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 391-ე, 408.2, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს; უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.