ბს-1584-1513(კ-09) 9 ივნისი, 2010წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე

საქმის განხილვის ფორმა – მხარეთა დასწრების გარეშე

კასატორი - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. წ-ური

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 ნოემბრის განჩინება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 16 დეკემბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ სასარჩელო განცხადებით მიმართა დუშეთის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე _ მ. წ-ურის მიმართ თანხის ანაზღაურების თაობაზე.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ მ. წ-ური საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2005 წლის 1 აპრილის ¹822 ბრძანებით, კონტრაქტით გათვალისწინებული პირობის თანახმად, 2005 წლის 1 ივლისიდან დაინიშნა სამხედრო მოსამსახურედ.

მოსარჩელის განმარტებით, სამხედრო სამსახური წარმოადგენს სახელმწიფო სამსახურის განსაკუთრებულ სახეს და მიზნად ისახავს საქართველოს თავდაცვის უზრუნველყოფას, ამასთან, “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის შესაბამისად, სამხედრო მოსამსახურის სამართლებრივი სტატუსის თავისებურებები განისაზღვრება სახელმწიფოს შეიარაღებული დაცვისათვის მასზე დაკისრებული ვალდებულებებით, რაც დაკავშირებულია დასახული ამოცანების ყოველგვარ პირობებში შესრულებასთან, მაშინაც კი, თუ მის სიცოცხლეს საფრთხე ემუქრება.

სამხედრო მოსამსახურე სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზეა, რაც სახელმწიფოს მხრიდან მის მატერიალურ, სოციალურ და სამედიცინო უზრუნველყოფას გულისხმობს. თავდაცვის სამინისტროს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან აქვს გამოყოფილი ასიგნებები და მათი მიზნობრივად გამოყენება სამინისტროს ვალდებულებაა. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო სამხედრო მოსამსახურეთათვის განსაზღვრავს ხელფასის ოდენობას, კვების, სანივთე უზრუნველყოფისა და წვრთნისა და აღჭურვისთვის განსახორციელებლად წინასწარ დაგეგმავს ფულად სახსრებს, იგი ვალდებულია სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული თითოეული ლარი განკარგოს დანიშნულებისამებრ ანუ უზრუნველყოს საქართველოს შეიარაღებული ძალები პროფესიული, დისციპლინირებული, მაღალკვალიფიცირებული სამხედრო პერსონალით.

კონტრაქტის 7.3 პუნქტის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე მომზადების პერიოდში ან მისი დასრულების შემდეგ, ან ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში თავისი სურვილით და “სამინისტროსთან” შეთანხმებით დატოვებს სამხედრო ძალებს, ან შექმნის პირობებს იმისათვის, რომ “სამინისტრო” იძულებული გახდეს შეწყვიტოს 4 (ოთხი) წლიანი კონტრაქტი, “სამხედრო მოსამსახურე უპირობოდ ხდება ვალდებული ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, ჯარიმის სახით აუნაზღაუროს სამინისტროს მასზე გათვალისწინებული კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები: ა) ერთი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო 3 წლის ხელფასის სახით საშუალოდ 1400 ლარის ოდენობით, რომელიც დაანგარიშებული იქნება მთელი თვის ხელფასის შესაბამისად; ბ) ორი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო 2 წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 1000 ლარის ოდენობით, რომელიც დაანგარიშებული იქნება ბოლო თვის ხელფასის შესაბამისად; გ) სამი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო ერთი წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 5000 ლარის ოდენობით, რომელიც დაანგარიშებული იქნება ბოლო თვის ხელფასის შესაბამისად.

მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხე – მ. წ-ური სამხედრო შეიარაღებული ძალებიდან დათხოვნილ იქნა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2006 წლის 26 იანვრის ¹114 ბრძანებით 2005 წლის 12 დეკემბრიდან სამხედრო სამსახურიდან კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო.

,,სამხედრო ვალდებულებისა და სამხედრო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის შესაბამისად, საკონტრაქტო სამსახურის გამვლელთათვის დადგენილია არანაკლებ 3 წლიანი ვადა, ხოლო მ. წ-ურს ხელშეკრულების 3.1 პუნქტის მიხედვით, ნაკისრი ჰქონდა ვალდებულება 4 წელი ემსახურა შეიარაღებულ ძალებში. კონტრაქტის 7.3 პუნქტის შესაბამისად, ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გამო, ხელშეკრულების შეწყვეტიდან ათი დღის ვადაში, მოპასუხე ვალდებული გახდა აენაზღაურებინა სამინისტროსათვის მასზე გათვალისწინებული კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები, რაც ამ კონკრეტულ შემთხვევაში შეადგენდა 16596 ლარს, ხოლო 3.2 პუნქტი სამხედრო მოსამსახურის მომზადების პერიოდად განსაზღვრავს სამხედრო სამსახურის პირველ სამ თვეს, მოპასუხე – მ. წ-ური კი, როგორც დათხოვნის ბრძანებიდან ირკვევა გათავისუფლებულია შეიარაღებული ძალებიდან “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 თავის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “თ” ქვეპუნქტით (კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო), რის გამოც მასზე უნდა გავრცელდეს კონტრაქტის 7.3 პუნქტის მოქმედება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებით ითხოვდა მოპასუხე – მ. წ-ურს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა ჯარიმის - 16596 ლარის, ზიანის _ 2513,76 ლარისა და პირგასამტეხლოს - 16596 ლარის 0,2%-ის ოდენობის ყოველდღიურად გადახდა, 2005 წლის 23 დეკემბრიდან ძირითადი თანხის გადახდამდე.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება ამ კოდექსის ნორმები და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული დამატებითი მოთხოვნები, ხელშეკრულებათა შესახებ.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. იმავე კოდექსის 361-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულება, მათ შორის, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ითვალისწინებს მის ჯეროვან შესრულებას, ხოლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 407-ე მუხლით კი, ხელშეკრულებიდან გასვლისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით.

სასამართლოს განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე იყო “თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო ქვედანაყოფებში სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ” კონტრაქტით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევა მ. წ-ურის მხრიდან.

მხარეთა შორის გაფორმებული 2005 წლის 01 ივლისის კონტრაქტის 7.3 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე მომზადების პერიოდში, ან მისი დასრულების შემდეგ, ან ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში თავისი სურვილით და “სამინისტროსთან” შეთანხმებით დატოვებს სამხედრო ძალებს, ან შექმნის პირობებს იმისათვის, რომ “სამინისტრო” იძულებული გახდეს შეწყვიტოს ოთხწლიანი კონტრაქტი, “სამხედრო მოსამსახურე” უპირობოდ ხდება ვალდებული ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში ჯარიმის სახით აუნაზღაუროს სამინისტროს მასზე გათვალისწინებული კონტრაქტით დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები: ერთი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ მომდევნო სამი წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 14000 ლარის ოდენობით, რომელიც დაანგარიშებული იქნება ბოლო თვის ხელფასის შესაბამისად, ხოლო ამავე კონტრაქტის 7.4 მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურის მიერ, 7.3 და 7.4 მუხლებში აღნიშნული თანხების დადგენილ ვადებში დაფარვის ვალდებულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში, აღნიშნულ თანხებს დაერიცხება პირგასამტეხლო 0,2 %-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

სასამართლოს მითითებით, “კონტრაქტის” 7.3 “ა” მუხლის დანაწესი არ შეიცავს დათქმას, ერთ წლამდე სამსახურის გავლის შემთხვევაში სამხედრო მოსამსახურის მიერ ჯარიმის სახით ფულადი თანხის საშუალოდ 14000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების თაობაზე. წარმოდგენილი ხელშეკრულების 7.3 მუხლის მიხედვით ასეთი დათქმა ვრცელდება მხოლოდ სამხედრო მოსამსახურის მიერ ერთი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ პერიოდზე.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. წ-ურზე სამხედრო ნაწილში სამსახურის გავლის პერიოდში დახარჯულია კვების თანხა 510 ლარი, ხოლო შრომის ანაზღაურების სახით მიღებული აქვს თანხა 2003.76 ლარი.

სამხედრო სამსახურის გავლისას მოპასუხეზე დახარჯული კვების თანხა “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის შესაბამისად, წარმოადგენს დანამატს სამხედრო მოსამსახურის ხელფასზე, არის ხელფასის შემადგენელი ნაწილი, ხოლო ხელფასის (შრომითი გასამრჯელოს), მიყენებული ზიანის სახით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდა, მოქმედი კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული. ზიანის არსებობის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულებები კი, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან წარმოდგენილი არ ყოფილა.

სასამართლოს მითითებით, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი ხანდაზმულია, ვინაიდან, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 129-ე მუხლის შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 3 წელს. ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. მ. წ-ური კი, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2006 წლის 26 იანვრის ¹114 ბრძანებით, კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო, სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ იქნა 2005 წლის 12 დეკემბრიდან.

სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მოპასუხის მხრიდან მოთხოვნის წარმოშობას უკავშირებს არა სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის შესახებ ბრძანების გამოცემის თარიღს, არამედ ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღს – 2005 წლის 12 დეკემბერს. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ კი სასამართლოში სარჩელი აღძრა 2008 წლის 16 დეკემბერს, ე.ი. სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის გასვლის შემდეგ.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ.

აპელანტი სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო განცხადების სრულად დაკმაყოფილებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილება.

საქართველოს თავდაცვის მინისტრის ბრძანება მ. წ-ურის შეიარაღებული ძალების რიგებიდან დათხოვნის შესახებ გამოიცა 2006 წლის 26 იანვარს, ხოლო თავდაცვის სამინისტროს მიერ სარჩელი შეტანილია 2008 წლის 12 დეკემბერს, შესაბამისად ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის ათვლა იწყება მინისტრის ბრძანების გამოცემიდან. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად არ შეიძლება ჩაითვალოს ფაქტობრივი დათხოვნის თარიღი, ვინაიდან არც თავდაცვის სამინისტროსათვის და არც მოწინააღმდეგე მხარისათვის წინასწარ არ იყო ცნობილი, თუ რომელი თარიღიდან დაითხოვნდნენ მოპასუხე მხარეს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის დადებული კონტრაქტის 7.3 პუნქტი არ გამორიცხავს კონტრაქტორის პასუხისმგებლობას ერთ წლამდე სამსახურის ვადაში კონტრაქტის დარღვევის გამო, ვინაიდან, “კონტრაქტის” 7.3 “ა” მუხლის დანაწესი არ შეიცავს დათქმას, ერთ წლამდე განმავლობაში საკონტრაქტო პირობების დარღვევისას სამხედრო მოსამსახურის მიერ ჯარიმის სახით ფულადი თანხის საშუალოდ 14000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების ვალდებულების თაობაზე. წარმოდგენილი ხელშეკრულების 7.3 მუხლის მიხედვით, ასეთი დათქმა ვრცელდება მხოლოდ სამხედრო მოსამსახურის მიერ ერთი წლის სამსახურის გავლის შემდეგ პირობების დარღვევის შემთხვევებზე.

სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოპასუხეზე დახარჯული კვების თანხა 510 ლარი “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის შესაბამისად, წარმოადგენს დანამატს სამხედრო მოსამსახურის ხელფასზე და არის ხელფასის შემადგენელი ნაწილი, ვინაიდან იგი წარმოადგენს კომპენსაციის სახეს. თუმცა, ეს გარემოება ვერ იქნება მიჩნეული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად, ვინაიდან მოსარჩელე ითხოვს ზიანის სახით მის ანაზღაურებას გაცემული ხელფასის შესაბამის თანხასთან ერთად. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მცხეთის რაიონული სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ ზიანის ფაქტის არსებობა არ დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი მასალებით და დამატებით განმარტა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. კონკრეტულ შემთხვევაში, კი მოსარჩელეს აწევს ზიანის არსებობის და მისი ოდენობის მტკიცების ტვირთი. სააპელაციო საჩივრით არ დასტურდება, რომ მან მ. წ-ურის სანაცვლოდ მოამზადა სხვა მოსამსახურე, რომლის მომზადებაზე დაიხარჯა 2513,76 ლარი, ანუ მის მიერ გაღებული იქნა აღნიშნული თანხა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების დარღვევის გამო. ამდენად, მისი მოთხოვნა ხელშეკრულების პირობების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, დაუსაბუთებელია და არ შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის მოთხოვნებს.

მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ.

კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 ნოემბრის განჩინების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო განცხადების სრულად დაკმაყოფილებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 10 თებერვლის განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი კვების კომპენსაციის ანაზღაურების ნაწილში მიჩნეულ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის დაშვებულ ნაწილში საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 ნოემბრის განჩინების კვების ულუფის ნაწილში შეცვლით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს თვადაცვის სამინისტროს მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება ხელშეკრულების შეფასების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მოტივაციას და თავის მხრივ განმარტავს შემდეგს: კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილება-დამატებების შედეგად, შემოღებულ იქნა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ცნება განსხვავებით მანამდე არსებული ადმინისტრაციული გარიგებისაგან. კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის საფუძველზე განისაზღვრა, რომ ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია კონკრეტული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გზით მოწესრიგების უფლებამოსილება მას კანონით აქვს მინიჭებული, მოაწესრიგოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით. ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსითა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულ დამატებით მოთხოვნებს.

როგორც ნორმის შინაარსი ცხადყოფს, ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას არ სარგებლობს კერძო პირისათვის დამახასიათებელი ნების ავტონომიის პრინციპით, რადგან ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებას განაპირობებს მის მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელება.

განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანია თავდაცვის მინისტრის სამხედრო ქვედანაყოფში სამსახურის გავლის შესახებ კონტრაქტით გათვალისწინებული პირობების დარღვევა. მითითებული კონტრაქტის მონაწილე ერთ-ერთ მხარეს წარმოადგენს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო, რომლის საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებას განეკუთვნება ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის უზრუნველყოფა, ხელშეკრულება თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან დადებულია სწორედ ზემოაღნიშნული ფუნქციის შესრულების უზრუნველსაყოფად. ამდენად, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება ადმინისტრაციული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობას.

საკასაციო სასამართლო ეთნახმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების არსებობის თაობაზე და ადასტურებს სასამართლოს მხრიდან ხელშეკრულების 7.3 მუხლის თაობაზე განმარტების შესახებ წარმოდგენილი მოტივაციის მართებულობას.

ხელშეკრულების 7.3 მუხლი განსაზღვრავს თავდაცვის სამინისტროს მიერ ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლებს და სამხედრო მოსამსახურის პასუხისმგებლობას იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში თავისი სურვილით და ,,სამინისტროსთან” შეთანხმებით დატოვებს სამხედრო ძალებს, ან შექმნის პირობებს იმისათვის, რომ ,,სამინისტრო” იძულებული გახდეს შეწყვიტოს 4 წლიანი კონტრაქტი. “სამხედრო მოსამსახურე” უპირობოდ ხდება ვალდებული ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 10 დღის ვადაში, ჯარიმის სახით აუნაზღაუროს სამინისტროს მასზე კონტრაქტით გათვალისწინებული დარჩენილი ვადის ფულადი თანხები: ა) 1 (ერთი) წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო სამი წლის ხელფასის სახით, საშუალოდ 14000 ლარის ოდენობით; ბ) 2 (ორი) წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო ორი წლის ხელფასის სახით 10000 ლარის ოდენობით; გ) 3 (წლის) წლის სამსახურის გავლის შემდეგ, მომდევნო ერთი წლის ხელფასის სახით საშუალოდ 5000 ლარის ოდენობით.

ამდენად, როგორც ზემოაღნიშნული მუხლის შინაარსი ცხადყოფს, სამხედრო მოსამსახურეს ფულადი თანხების – ჯარიმის, გადახდის ვალდებულება ეკისრება მხოლოდ კონტრაქტის 1 წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ. რაც შეეხება ერთ წლამდე პერიოდს, აღნიშნულზე მხარეთა შორის ჯარიმა-საურავების თაობაზე შეთანხმება არ არსებობს, რაც გამორიცხავს სამხედრო მოსამსახურის პასუხისმგებლობის დაკისრებას კონტრაქტის ერთ წლამდე შეწყვეტის შემთხვევაში.

საქმეზე კი უდაოდაა დადგენილი, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და მ. წ-ურს შორის ხელშეკრულება დაიდო 2005 წლის 1 ივლისს და შეწყდა 2005 წლის 12 დეკემბერს. ამდენად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადამ შეადგინა 5 თვე და 11 დღე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 7.3 მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურის მიერ ხელშეკრულების დარღვევის შედეგად ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს სამხედრო ძალებში სულ მცირე 1 წლის სამსახური, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს. ამდენად, არ არსებობს მოპასუხის მიმართ ხელშეკრულების 7.3 მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების სახით საჯარიმო თანხების გამოყენების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება ამ კოდქსის ნორმები და სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული დამატებითი მოთხოვნები ხელშეკრულების შესახებ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ. საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2006 წლის 26 იანვრის ¹114 ბრძანებით მ. წ-ური კონტრაქტის პირობების შეუსრულებლობის გამო დათხოვნილ იქნა შეიარაღებული ძალების რიგებიდან რეზერვში, შესაბამისად საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ უარი განაცხადა ხელშეკრულებაზე. ადგილი აქვს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენებას, რომელიც იწვევს მხარეთა ორმხრივი ვალდებულებების გაქარწყლებას და ახალი ვალდებულების წარმოშობას, კერძოდ მხარეებმა ხელშეკრულების შედეგად მიღებული შესრულება და სარგებელი უნდა დააბრუნონ (სკ-ის 352.1 მუხ.). საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 37-ე მუხლის თანამად, მოსამსახურის შრომითი გასამრჯელო (ხელფასი) მოიცავს თანამდებობრივ სარგოს, პრემიას და კანონით გათვალისწინებულ დანამატებს. ამდენად, თანამდებობრივი სარგოს გარდა, შრომით გასამრჯელოს (ხელფასს) მიეკუთვნება ასევე პრემია და ის დანამატები, რომლებიც კანონითაა გათვალისწინებული. “სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ” კანონის მე-12 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სამხედრო მოსამსახურე იმყოფება სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზე. შესაბამისად, მოსამსახურის მიერ გაწეული სამსახურისათვის ხელფასის გადახდა შეადგენს დამსაქმებლის ვალდებულებას, ამდენად მოსარჩელის – საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოთხოვნა ხელფასის თანხის დაბრუნების ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო რაც შეეხება სასურსათო ულუფას (510 ლარი), საკასაციო სასამართლო ამ ნაწილში ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოტივაციას და თვლის, რომ კვების კომპენსაცია არ წარმოადგენს ხელფასის შემადგენელ ნაწილს.

მიუხედავად საკასაციო სასამართლოს მითითებული მოსაზრებისა, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოთხოვნა კვების კომპენსაციის ნაწილში არის ხანდაზმული და არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას. როგორც საქმეში წარმოდგენილი მასალებიდან იკვეთება, საქართველოს თავადაცვის მინისტრის 2006 წლის 26 იანვრის ¹114 ბრძანებით მ. წ-ური შეიარაღებული ძალების რიგებიდან რეზერვში დათხოვნილ იქნა 2005 წლის 12 დეკემბრიდან. ამდენად, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის მომენტად მიჩნეულია 2005 წლის 12 დეკემბერი. სარჩელი სასამართლოში, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, შეტანილია 2008 წლის 16 დეკემბერს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 3 წელს.

იმავე კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

როგორც აღინიშნა, წინამდებარე შემთხვევაში საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ ხელშეკრულების 2005 წლის 12 დეკემბერს შეწყვეტის ფაქტი დაადასტურა თავისივე ბრძანების საფუძვლეზე და ამასთან, საგულისხმოა, რომ თავსი მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს უკავშირებს სწორედ ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ფაქტს, რისი გათვალისწინებითაც ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს სწორედ მითითებული თარიღიდან.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან სარჩელის აღძვრამდე გასულია ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა, რაც იძლევა ამ მოტოვით მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მ. წ-ურისათვის კვების კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 ნოემბრის განჩინება კვების კომპენსაციის ნაწილში გაუქმდეს და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი მ. წ-ურისათვის კვების კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს ხანდაზმულობის მოტივით;

4. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.