¹ბს-1750-1706 (კ-10) 29 ივნისი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე

სხდომის მდივანი _ნ. გოგატიშვილი

კასატორი (მოსარჩელე) _ ი/მ “ა. ა-ნი”;

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _სსიპ შემოსავლების სამსახური, წარმომადგენელი მ. ნ-ძე;

გასაჩივრებული განჩინება_ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 სექტემბრის განჩინება;

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 25 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ი/მ ,,ა. ა-ნმა”, მოპასუხეების –საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის), საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელე სარჩელით ითხოვდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2009 წლის 25 სექტემბრის ¹4903 ბრძანებისა და 2009 წლის 28 სექტემბრის ¹05-83 “საგადასახადო მოთხოვნის”, შემოსავლების სამსახურის 2009 წლის 26 ნოემბრის ¹4465 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2009 წლის 18 დეკემბრის ¹10/17711 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით ი/მ “ა. ა-ნის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე:

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2009 წლის 9 სექტემბრის ¹4552 ბრძანების საფუძველზე, დაინიშნა ი/მ “ა. ა-ნის” კუთვნილ ობიექტში სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ინვენტარიზაცია. ინვენტარიზაციის ჩატარების მიზნით, 2009 წლის 9 სექტემბერს ი/მ “ა. ა-ნის” მიერ შეიქმნა საინვენტარიზაციო კომისია მისივე თავმჯდომარეობით.

ინვენტარიზაციის შედეგების შეჯამების შემდეგ, ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) მიერ 2009 წლის 18 სექტემბერს შედგა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი, სადაც მითითებულია, რომ ი/მ “ა. ა-ნის” მიერ დარღვეული იქნა საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, კერძოდ, მის ობიექტში აღმოჩნდა აღურიცხველი საქონელი. გარდა ამისა, საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის მიხედვით, ი/მ “ა. ა-ნმა” დაარღვია საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნა საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენებასთან დაკავშირებით. ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2009 წლის 25 სექტემბრის ¹4903 ბრძანებით, ი/მ “ა. ა-ნი” დაჯარიმდა საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე 17 092,80 ლარით და იმავე კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე 500 ლარით. ი/მ “ა. ა-ნს” გაეგზავნა ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2009 წლის 28 სექტემბრის ¹05-83 “საგადასახადო მოთხოვნა” 17 092,80 ლარის გადახდის თაობაზე და 28 სექტემბრის ¹035-42 “საგადასახადო მოთხოვნა” 500 ლარის გადახდის თაობაზე. ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული აქტები ი/მ “ა. ა-ნმა” გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურში. შემოსავლების სამსახურში საჩივრის განხილვის დროს, ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2009 წლის 10 ნოემბრის წერილით შემოსავლების სამსახურს ეცნობა, რომ ი/მ “ა. ა-ნის” მიერ დარღვეული იყო საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზედნადებების შევსების წესი. შემოსავლების სამსახურმა 2009 წლის 26 ნოემბერს გამოსცა ¹4465 ბრძანება, რომლითაც საჩივარი დაკმაყოფილდა მხოლოდ საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული სანქციის – 500 ლარის დარიცხვის ნაწილში. შემოსავლების სამსახურმა ასევე მიუთითა, რომ ი/მ “ა. ა-ნმა” დაარღვია საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზედნადებების შევსების წესი, რის გამოც მას სწორად შეეფარდა იმავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული სანქცია.

შემოსავლების სამსახურის ბრძანება გასაჩივრდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოში, რომლის 2009 წლის 18 დეკემბრის ¹10/17711 გადაწყვეტილებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებით, ი/მ “ა. ა-ნმა” დაარღვია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზედნადებების შევსების წესი, რის გამოც მას სწორად შეეფარდა იმავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული სანქცია. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხეთა მოსაზრებები იმ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელე ხშირად, ყველა საგადასახადო ოპერაციაზე ცალ-ცალკე არ ახდენდა ახალი სასაქონლო ზედნადებების შევსებას და ერთ სასაქონლო ზედნადებში ასრულებდა მითითებას სხვა სასაქონლო ზედნადებების შესახებ. ასევე ზოგიერთ მათგანში საერთოდ არ ფიგურირებს ი/მ “ა. ა-ნი”, როგორც მყიდველი, ხოლო სხვა ზედნადებები არ აკმაყოფილებს საგადასახადო კოდექსის 93-ე მუხლის მოთხოვნებს.

სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამეურნეო ოპერაციის დასრულებიდან არა უგვიანეს 30 კალენდარული დღისა ბუღალტრულ ჩანაწერებში აღურიცხველი ან/და სასაქონლო ზედნადების გარეშე საქონლის, ხოლო სხვა ქვეყნიდან საქართველოს საბაჟო ტერიტორიაზე შემოტანისას - საქართველოს საბაჟო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტების გარეშე საქონლის გამოვლენის შემთხვევაში, პირს გადახდება ბუღალტრულ ჩანაწერებში აღურიცხველი ან/და სასაქონლო ზედნადების გარეშე ან საქართველოს საბაჟო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტების გარეშე გამოვლენილი საქონლის საბაზრო ღირებულებით დღგ-ის გარეშე (ხოლო აქციზური საქონლის შემთხვევაში – აქციზისა და დღგ-ის გარეშე). აღნიშნული სანქცია არ გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ბუღალტრულ ჩანაწერებში აღურიცხველ საქონელზე არსებობს საქართველოს საბაჟო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტები ან საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული სანქციები გამოიყენება იმ შემთხვევაშიც, თუ სასაქონლო ზედნადებში არ არის მითითებული: ა) დოკუმენტის შედგენის თარიღი და ნომერი; ბ) სამეურნეო ოპერაციის მონაწილე მხარეთა დასახელება, საიდენტიფიკაციო ნომერი (მისი არსებობის შემთხვევაში), ან სახელი და გვარი, პირადი ნომერი; გ) საქონლის დასახელება და რაოდენობა. სასამართლოს შეფასებით, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით უდავოდ დასტურდება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული საგადასახადო სამართალდარღვევის ფაქტის არსებობა.

სასამართლოს განმარტებით, ინვენტარიზაციის შედეგების შემოწმების შემდეგ მოსარჩელის კუთვნილ ობიექტში გამოვლინდა სასაქონლო ზედნადების არასწორად შევსების წესი. კერძოდ, სასაქონლო ზედნადებების განხილვისას აღმოჩნდა, რომ ზოგიერთ მათგანში საერთოდ არ ფიგურირებს ი/მ “ა. ა-ნი”, როგორც მყიდველი ან გამყიდველი, ხოლო სხვა ზედნადებები არ აკმაყოფილებს საგადასახადო კოდექსის 93-ე მუხლის მოთხოვნებს. მოსარჩელე ხშირად საგადასახადო ოპერაციაზე ცალ-ცალკე არ ახდენდა ახალი სასაქონლო ზედნადებების შევსებას და ერთ სასაქონლო ზედნადებში აკეთებდა მითითებას სხვა სასაქონლო ზედნადებების შესახებ. ყველა ეს ფაქტი დაფიქსირდა ახალციხის რეგიონალური ცენტრის მიერ. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ ჩათვალა, რომ საგადასახადო სამართალდარღვევის ფაქტის დაფიქსირება თავიდანვე მოხდა სწორად, რის გამოც მოსარჩელეს სანქცია შეეფარდებოდა საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე თუ იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ამას შინაარსობრივად არსებითი, გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა, ვინაიდან ორივე ნორმა ითვალისწინებს ერთსა და იმავე სანქციას. სასამართლოს მოსაზრებით, შემოსავლების სამსახურს გასაჩივრებული აქტები უნდა გაეუქმებინა მხოლოდ მაშინ, თუ დადგინდებოდა, რომ ადგილი ჰქონდა სულ სხვა გარემოებას და არა ოქმში დაფიქსირებულ სამართალდარღვევის ფაქტს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ თუ საგადასახადო სამართალდარღვევის ფაქტი სწორად არის დაფიქსირებული, მაგრამ სანქციის ნორმა არასწორად არის შერჩეული, მაშინ ზემდგომ ორგანოს უფლება აქვს შეცვალოს სანქციის ნორმა, მით უმეტეს მაშინ, თუ ამით შინაარსობრივად არაფერი არ იცვლება (სანქცია არ იზრდება).

სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროს, თუ კანონით გაუქმებულია ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა ასეთი სამართალდარღვევის ჩადენისათვის, მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა, ხოლო თუ შემოღებულია ან დამძიმებულია პასუხისმგებლობა, გამოიყენება სამართალდარღვევის ჩადენის მომენტისათვის არსებული ნორმა. სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელის მიმართ სწორად მოხდა სანქციის შეფარდება ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული სასაქონლო ზედნადების შევსების წესის დარღვევისათვის. მართალია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დეკლარაციები შევსებულია 2008 წლის პერიოდში, მაგრამ ამ დეკლარაციების შევსების წესის დარღვევა გამოვლინდა 2009 წელს, ინვენტარიზაციის ჩატარების შემდეგ. აქედან გამომდინარე, 2009 წელს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზედნადებების შევსების წესის დარღვევისათვის მოსარჩელეს სწორად შეეფარდა იმავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული სანქცია.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი/მ ,,ა. ა-ნმა”.

აპელანტი სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით ი/მ ,,ა. ა-ნის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება.

აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი/მ ,,ა. ა-ნმა”.

კასატორის მოსაზრებით, თუ სასამართლომ ჩათვალა, რომ ი/მ “ა. ა-ნის” მიერ დარღვეულია საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და არა საგადასახადო კოდექსის 143 მუხლის მე-2 ნაწილი, ასეთ შემთხვევაში სასამართლო ვალდებული იყო გაეუქმებინა საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე შედგენილი საგადასახადო მოთხოვნა და დაეკმაყოფილებინა სარჩელი, ვინაიდან სასამართლომ ფაქტობრივად დაადგინა, რომ მეწარმის შემოწმებისას არასწორად იქნა გამოკვლეული საქმის ვითარება სახეზე იყო აქტის მომზადებისა და გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი წესის დარღვევა, რაც წარმოადგენდა აქტების ბათილობის უპირობა საფუძველს.

კასატორის მოსაზრებით, უდავოა, რომ 2.12 პუნქტში სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 125-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შინაარსი და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა (2008 წელს მოქმედი რედაქცია საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

კასატორმა მიუთითა, რომ ი/მ “ა. ა-ნს” სასაქონლო ბრუნვა დეკლარირებული ჰქონდა წლიურ დეკლარაციაში, ამასთანავე სათანადო ჩანაწერები გააჩნდა საბუღალტრო დოკუმენტაციაში, რაც თავისთავად გამორიცხავდა საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენებას, ვინაიდან აღნიშნული სანქცია არ გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ბუღალტრულ ჩანაწერებში აღურიცხველ საქონელზე არსებობს საქართველოს საბაჟო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტები ან საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა.

კასატორმა ჩათვალა, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილი, ამავე კოდექსის მე-60¹ მუხლი და 96-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ინდ/მეწარმე ,,ა. ა-ნის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2009 წლის 9 სექტემბრის ¹4552 ბრძანების საფუძველზე დაინიშნა ინდ/მეწარმე ,,ა. ა-ნის” კუთვნილ ობიექტში სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ინვენტარიზაცია. ინვენტარიზაციის ჩატარების მიზნით 2009 წლის 9 სექტემბერს ინდ/მეწარმე ,,ა. ა-ნმა” შექმნა საინვენტარიზაციო კომისია თავისივე თავმჯდომარეობით. ინვენტარიზაციის შედეგების შეჯამების შემდეგ ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) მიერ 2009 წლის 18 სექტემბერს შედგა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი, სადაც მითითებულია, რომ ინდ/მეწარმე ,,ა. ა-ნის” მიერ დარღვეულია საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, კერძოდ მის ობიექტში აღმოჩნდა აღურიცხველი საქონელი. ამასთან, ამავე ოქმით, დარღვეულად იქნა მიჩნეული საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების წესი.

ახალციხის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2009 წლის 25 სექტემბრის ¹4903 ბრძანებით, ინდ/მეწარმე ,,ა. ა-ნი” დაჯარიმდა საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე 17 092,80 ლარით და იმავე კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე 500 ლარით.

2009 წლის 28 სექტემბერს ზემოაღნიშნულ თანხებზე კასატორს გაეგზავნა საგადასახადო მოთხოვნა.

მითითებული აქტები ინდ/მეწარმე ,,ა. ა-ნმა” გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურში. შემოსავლების სამსახურის 2009 წლის 26 ნოემბრის ¹4465 ბრძანებით, საჩივარი დაკმაყოფილდა მხოლოდ საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული სანქციის – 500 ლარის დარიცხვის ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში შემოსავლების სამსახურმა მიუთითა, რომ ინდ/მეწარმე ,,ა. ა-ნმა” დაარღვია საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზედნადების შევსების წესი, რის გამოც მას სწორად შეეფარდა იმავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული სანქცია.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2009 წლის 18 დეკემბრის ¹10/17711 გადაწყვეტილებით შემოსავლების სამსახურის ბრძანება დარჩა უცვლელად.

როგორც გასაჩივრებული განჩინების შინაარსი ცხადყოფს, სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ძირითად მოტივად მითითებულია იმ გარემოებაზე, რომ საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილი ითვალისწინებს ერთსა და იმავე სანქციას და ვინაიდან სამართალდარღვევის ფაქტი დაფიქსირებული სწორად, ამდენად მნიშვნელობა არა აქვს ზემოაღნიშნული მუხლის რომელი ნაწილის საფუძველზე მოხდება სანქციის შეფარდება.

საკასაციო სასამართლო ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ვერ გაიზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ წარმოდგენილ მოსაზრებას და თვლის, რომ აღნიშნული ემყარება ნორმის არასწორ განმარტებასა, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის საფუძვეზე წარმოადგენს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო უპირველეს ყოვლისა ერთმანეთისაგან გამიჯნავს სადავო პერიოდისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის პირველ, მე-2 და მე-3 ნაწილებს.

საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ეკონომიკური საქმიანობისათვის შეძენილი ან მიწოდებული საქონლის (გარდა სოფლის მეურნეობის პირველადი, ( სამრეწველო გადამუშავებამდე_ სასაქონლო კოდის შეცვლამდე )პროდუქციისა) სასაქონლო ზედნადების (მათ შორის, შესაბამის შემთხვევაში გამარტივებული ზედნადების) გარეშე ტრანსპორტირებისას (გადაზიდვისას), ხოლო სხვა ქვეყნიდან საქართველოს საბაჟო ტერიტორიაზე შემოტანისას _ საქონლის საბაჟო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტების გარეშე ტრანსპირტიტებისას (გადაზიდვისას) გადასახადის გადამხდელს ჯარიმის სახით გადახდება შესაბამისად სასაქონლო ზედნადების ან შემოტანილი საქონლის ღირებულება საბაზრო ფასებით დღგ-ის გარეშე (ხოლო აქციზის გადამხდელს _აქციზისა და დღგ-ის გარეშე.

როგორც ზემოაღნიშნული მუხლის შინაარსი ცხადყოფს, დასჯადია გადასახადის გადამხდელის მიერ ეკონიმიკური საქმიანობისათვის შეძენილი საქონლის ზედნადების გარეშე, ხოლო საქართველოს საბაჟო ტერიტორიაზე შემოტანისას_საქართველოს საბაჟო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტის გარეშე, ტრანსპორტირება.

იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლის პირველი ნაწილის მიზნებისათვის, საქონლის სასაქონლო ზედნადების გარეშე ტრანსპორტირება (გადაზიდვა) მოიცავს სასაქონლო ზედნადების არასრულად შევსების შემთხვევასაც, როდესაც სასაქონლო ზედნადებში (გარდა შესაბამის შემთხვევაში გამარტივებული ზედნადებისა, რომელიც სრულად შევსებული უნდა იყოს) არ არის ასახული ამავე მუხლში ჩამოთვლილი რეკვიზიტები.

მითითებული ნორმის საფუძველზე, კანონი დასჯადად აცხადებს იმ შემთხვევასაც, როდესაც საქონლის ტრანსპორტირებისას საქონელს თან ახლავს სასაქონლო ზედნადები, მაგრამ აღნიშნული არ აკმაყოფილებს შესაბამის მოთხოვნებს.

საკასაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ ნორმათა ანალიზი აძლევს საფუძველს დაასკვნას, რომ საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის პირველი და ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული სანქცია უკავშირდება მხოლოდ ეკონომიკური საქმიანობისათვის შეძენილი საქონლის ტრანსპორტირების მომენტს, ხოლო რაც შეეხება ტრანსპორტირების შემდგომ ეტაპს, მათ შორის ინვენტარიზაციის პროცესში გამოვლენილ საგადასახადო სამართალდარღვევას, არეგულირებს ამავე კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილი.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სასაქონლო ზედნადებში შესაბამისი რეკვიზიტების მიუთითებლობა და შესაბამისი სანქციის გამოყენების შესაძლებლობა სამეურნეო ოპერაციის დასრულებიდან არა უგვიანეს 30 კალენდარული დღისა ბუღალტრულ ჩანაწერებში აღურიცხავობის ფაქტს დაუკავშირდა 2008 წლის 26 დეკემბრის ¹871-II კანონის საფუძველზე განხორციელებული ცლილების საფუძველზე.

ასეთ პირობებში საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა Mმსჯელობას სამართალდარღვევის გამოვლენის მომენტისათვის მოქმედი კანონის გამოყენების შესაძლებლობის თაობაზე და თვლის, რომ სასამართლომ არასწორად მიანიჭა კანონს უკუძალა.

საქართველოს კონსტიტუციის 42.5 მუხლის შესაბამისად, არავინ არ აგებს პასუხს იმ ქმედებისათვის, რომელიც მისი ჩადენის დროს სამართალდარღვევად არ ითვლებოდა. კანონს, თუ არ ამსუბუქებს ან არ აუქმებს პასუხისმგებლობას, უკუძალა არა აქვს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, ტერმინი ,,პასუხისმგებლობა” უნდა განიმარტოს ფართოდ და მასში იგულისხმება ნებისმიერი იურიდიული პასუხისმგებლობა. საგულისხმოა, რომ აღნიშნული მოთხოვნა ასახულია როგორც ,,ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონში, ისე საგადასახადო კოდექსში.

საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროს, თუ კანონით გაუქმებული ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა ასეთი სამართალდართვევის ჩადენისათვის, მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა, ხოლო თუ შემოღებული ან დამძიმებულია პასუხისმგებლობა, გამოიყენება სამართალდარღვევის ჩადენის მომენტისათვის არსებული ნორმა. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ უკუძალის აკრძალვით კანონმდებელი იძლევა იმის გარანტიას, რომ სამართლის სუბიექტი დაცული იქნეს კანონთა მოქმედების (ცვლილების) შედეგად გამოწვეული უარყოფითი შედეგებისაგან. კანონის მოქმედება, როგორც წესი, ვრცელდება ურთიერთობაზე, რომელიც წარმოიშვა კანონის ძალაში შესვლის მომენტიდან.

საყურადღებოა, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოები თავადვე აკეთებენ მითითებას საგადასახადო კოდექსის 125.5 მუხლზე, თუმცა აქვე განმარტავენ, რომ გამოყენებული უნდა იყოს სამართალდარღვევის გამოვლენის მომენტისათვის მოქმედი კანონმდებლობა, რაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით ეწინააღმდეგება სამართლის ზოგად პრინციპს – კანონის უკუძალის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე დავის გადაწყვეტა უნდა მოხდეს საგადასახადო კოდექსის 2009 წლის პირველ იანვრამდე მოქმედი რედაქციის შესაბამისად და სასამართლომ სამართალდარღვევის არსებობა-არარსებობის დადასტურებისა თუ შეფასების პროცესში ყურადღება უნდა მიაქციოს პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების კანონისმიერ საფუძვლებს. კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ბოლო წინადადების შესაბამისად, აღნიშნული სანქცია არ გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ საბუღალტრო დოკუმენტებში აღურიცხავ სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობაზე არსებობს საბაჟო კანონმდებლობით გათვალისწინებული დოკუმენტები ან საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა. მნიშვნელოვანია ასევე ამავე მუხლის მე-5 ნაწილი, რომელიც განსაზღვრავს, რომ სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობა აღურიცხავად არ ჩაითვლება და გადასახადის გადამხდელზე/სხვა ვალდებულ პირზე სანქცია არ გავრცელდება იმ შემთხვევაში, თუ მისი რეალიზაციის, გადაცემის ან სხვა სახით გამოყენების შესახებ სათანადო ინფორმაცია ჩართულია გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ორგანოში წარდგენილ დეკლარაციებში.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება გამოტანილია მატერიალური სამართლის ნორმების დარღვევით, საქმე გამოკვლეულია არასრულყოფილად, რაც იწვევს მითითებული განჩინების გაუქმების და საქმის იმავე სააპელაციო საამართლოში დაბრუნების საფუძველს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ინდ/მეწარმე ,,ა. ა-ნის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 სექტემბრის განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მხარეთა შორის სახელმწიფო ბაჟის გადანაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.