ბს-1766-1721(კ-10) 31 მაისი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი _ ნ. გოგატიშვილი

კასატორი (მოსარჩელე) _ მ. ა-ძე, წარმომადგენელი კ. ჩ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ სსიპ შემოსავლების სამსახურის გურიის რეგიონალური ცენტრი, წარმომადგენელი ლ. ჭ-შვილი

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

A ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2010 წლის 18 მარტს მ. ა-ძემ სარჩელი აღძრა ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოში გურიის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ და მოითხოვა ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2009 წლის 5 ოქტომბრის ¹3383 ბრძანებისა და გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2010 წლის 17 თებერვლის ¹061-139 შეტყობინების ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლით:

საქმის გარემოებები:

მოსარჩელე 2002-2007 წლამდე ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, სავაჭრო ჯიხურში აწარმოებდა პროდუქტებით ვაჭრობას. 2006 წლის 9 ივნისის საგადასახადო სამართალდარღვევის ¹823 ოქმისა და ფოთის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 16 ივნისის ¹159 ბრძანებით მოსარჩელე დაჯარიმდა საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლის შესაბამისად 500 ლარით. 2009 წლის დეკემბერში მოსარჩელეს გადაეცა გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2009 წლის 17 დეკემბრის ¹16-15-06/6731 წერილი ქონებაზე გირავნობის წარმოშობის შესახებ. გურიის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 2010 წლის 17 თებერვლის ¹061-139 შეტყობინებით მოსარჩელის ქონებაზე გავრცელდა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლება, რის შედეგადაც ყადაღა დაედო მის ქონებას.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

მოსარჩელის მითითებით, უსაფუძვლოდ დაეკისრა საგადასახადო სანქცია, რამდენადაც მას არ გადასცემია საგადასახადო მოთხოვნა. ჯარიმის დაკისრების შესახებ ბრძანება გამოიცა 2006 წლის 16 ივნისს. შესაბამისად, საგადასახადო კოდექსის 80.3 მუხლის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოს 5 დღის ვადაში უნდა გამოეცა და მეწარმისათვის გაეგზავნა საგადასახადო მოთხოვნა. შესაბამისად, მოსარჩელის მოსაზრებით, არ არსებობდა საგადასახადო კოდექსის 84-ე, 85.2 მუხლების შესაბამისად, გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინების გამოცემის საფუძველი (იხ. ს.ფ. 3-12).

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 2 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. ა-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ იხელმძღვანელა საგადასახადო კოდექსის 87.1, 87.3 მუხლებით და განმარტა, რომ გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2009 წლის 5 ოქტომბრის ¹3383 ბრძანება, რომლის ბათილად ცნობასაც ითხოვს მოსარჩელე, მას ჩაჰბარდა 2009 წლის 21 ოქტომბერს, რაც მას არ გაუსაჩივრებია. შესაბამისად, 2009 წლის 5 ოქტომბრის ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნა სასამართლომ მიიჩნია ხანდაზმულად.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება, რომ 2009 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილება თავისი შინაარსით წარმოადგენს საჩივარს, რადგან განმცხადებლის განმარტებითვე იგი იტოვებდა უფლებას ¹3383 ბრძანება გაესაჩივრებინა კანონით დადგენილი წესით, რაც მას არ განუხორციელებია.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე იხელმძღვანელა საგადასახადო კოდექსის 85.1, 9.4 მუხლებით და მიუთითა, რომ მოსარჩელეზე საშემოსავლო გადასახადში დარიცხული დავალიანება _ 1047,65 ლარი წარმოშობილია 2002-2003 წლებში განხორციელებული სამეწარმეო საქმიანობის შედეგად დარიცხული პრეზუმფციული გადასახადით.

რაიონული სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო კოდექსი განსაზღვრავს გადასახადების დაწესების, შემოღების, შეცვლისა და გაუქმების, გადასახადისაგან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძვლებს. იგი არ ითვალისწინებს საშემოსავლო გადასახადისაგან გათავისუფლებას საგადასახადო ორგანოს მიერ მეწარმე სუბიექტის საშემოსავლო გადასახადის გადახდის თაობაზე გაუფრთხილებლობის შემთხვევაში. საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილე პირები საგადასახადო კოდექსის მიხედვით თავისუფლდებოდნენ საშემოსავლო გადასახადისაგან თუ მათ მიერ მირეული დასაბეგრი შემოსავალი იყო 3000 ლარამდე. 2002-2003 წლებში მიღებულ შემოსავალზე მოსარჩელის მიერ წლიური დეკლარაცია წარდგენილი არ არის, რის გამოც ვერ დგინდება დასაბეგრი შემოსავალი. შესაბამისად, ვერ დგინდება საშემოსავლო გადასახადისაგან გათავისუფლების საფუძველი (იხ. ს.ფ. 101-102).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ა-ძემ და მოითხოვა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 2 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მითითებით, საგადასახადო დავალიანება დარიცხული აქვს ორი საფუძვლით – საგადასახადო დავალიანება 2002-2003 წლების მიხედვით საშემოსავლო გადასახადი და მასზე დარიცხული საურავი და საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლით გათვალისწინებული სანქცია 500 ლარი. საგადასახადო ორგანოს მეწარმის მიმართ არ წარუდგენია საგადასახადო მოთხოვნა, შესაბამისად, მას არ წარმოშობია გადასახადის გადახდის ვალდებულება, რის გამოც არ არსებობდა სადავო აქტების გამოცემის საფუძველი.

აპელანტის მითითებით, იგი იბრძოდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის, არის ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანი, რის გამოც 2002-2003 წლებში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად გათავისუფლებული იყო საშემოსავლო გადასახადისაგან (იხ. ს.ფ. 104-115).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით მ. ა-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა რაიონული სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებები, ასევე დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა “ინდივიდუალური საწარმოსათვის (მეწარმისათვის) პრეზუმფციული გადასახადის (ერთიანი მინიმალური მიმდინარე გადასახადის) გამოანგარიშებისა და გადახდის წესის შესახებ” საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1998 წლის 17 ივნისის ¹158 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის 3.1, 3.3, 5.1, მე-4 მუხლებით და მათი ანალიზის შედეგად გაიზიარა საგადასახადო ორგანოს პოზიცია, რომ პრეზუმფციული გადასახდისათვის გადასახადის გადამხდელს საგადასახადო მოთხოვნა არ წარედგინებოდა, რადგან მისი გადახდა ეკისრებოდა მეწარმეს მის მიერვე წარდგენილი გაანგარიშების საფუძველზე. აღნიშნული გადასახადის გაანგარიშება არ ეკისრება საგადასახადო ორგანოს, შესაბამისად, არ არსებობს მასზე საგადასახადო კოდექსის 80.4 მუხლის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის საფუძველი. ამდენად, აღნიშნული დავალიანება წარმოადგენს აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულებას და მისი დროულად გადაუხდელობისათვის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე მეწარმეს ერიცხება საურავი.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელის მიმართ არ უნდა გავრცელდეს შეღავათები პრეზუმფციულ გადასახადში, რამდენადაც მითითებული ინსტრუქციის მე-4 მუხლის შესაბამისად, პრეზუმფციულ გადასახადს არ იხდიან კალენდარული წლის განმავლობაში 3000 ლარამდე დასაბეგრი შემოსავლის მქონე საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლის მონაწილე საქართველოს მოქალაქეები.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის “გ” პუნქტით, 2.3 მუხლით, მე-5 მუხლით, 24.1, 24.2, მუხლებით, საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის “ბ” პუნქტით, საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 17 დეკემბრის 1058 ბრძანებულებით, რომლითაც განისაზღვრა ვეტერანის სტატუსის მინიჭების, მათი აღრიცხვისა და შესაბამისი კატეგორიების განსაზღვრის წესი და დაასკვნა, რომ ვეტერანების შესახებ კანონმდებლობით დადგენილი გარანტიები და შეღავათები ვრცელდება მხოლოდ იმ პირებზე, რომლებიც “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” საქართველოს კანონის ან ადრე მოქმედი კანონის საფუძველზე ცნობილნი არიან ვეტერანებად ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის მიერ და რომლებზეც გაცემულია ვეტერანებისათვის დადგენილი ერთიანი ნიმუშის მოწმობა მისი უფლებამოსილ ორგანოში წარდგენის მომენტიდან. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ პირი არის საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლის მონაწილე, რაც თუნდაც დადასტურებული იყოს სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან სხვადასხვა უწყებების მიერ გაცემული ცნობებით, არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს გარანტიებითა და შეღავათებით სარგებლობისათვის. მოცემულ შემთხვევაში მ. ა-ძეს ვეტერანის სტატუსი მიენიჭა და მის სახელზე მოწმობა გაიცა მხოლოდ 2009 წლის იანვარში, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2002-2003 წლებში ომის ვეტერანისათვის შეღავათი მასზე ვერ გავრცელდება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს გააჩნდა აღიარებული საგადასახადო დავალიანება 2002-2003 წლების დეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის, შესაბამისად, საგადასახადო ორგანო საგადასახადო კოდექსის 87.1 მუხლის შესაბამისად, უფლებამოსილია საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით ყადაღა დაადოს გადასახადის გადამხდელის ქონებას აღიარებული დავალიანების მოცულობის ფარგლებში.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საგადასახადო კოდექსის 87.3, 147.2, 85.1, 85.2 მუხლებით, დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს შეტყობინება ყადაღის დადების შესახებ ჩაჰბარდა 26 თებერვალს, რაც მას დადგენილ ვადაში არ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად, გაშვებული აქვს როგორც ქონებაზე ყადაღის დადების, ასევე გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინების გასაჩივრების ვადა (იხ. ს.ფ. 177-186).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ა-ძემ და მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2009 წლის 5 ოქტომბრის ¹3383 ბრძანების, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2010 წლის 17 თებერვლის ¹061-139 შეტყობინების ბათილად ცნობა, ასევე მ. ა-ძის პირადი აღირიცხვის ბარათზე დარიცხული ძირითადი გადასახადისა და დარიცხული საურავის გაუქმება შემდეგი მოტივით:

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დაზუსტდა სასარჩელო მოთხოვნა და ძირითად მოთხოვნებთან ერთად მ. ა-ძემ მოითხოვა პირადი აღრიცხვის ბარათზე დარიცხული თანხების გაუქმება, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ შეიცავს მსჯელობას აღნიშნულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით.

კასატორის მითითებით, მის მიმართ საგადასახადო დავალიანების დარიცხვა მოხდა ორი საფუძვლით: 1. 2002-2003 წლების საშემოსავლო გადასახადი მასზე დარიცხული საურავები – 1047,65 ლარი; 2. საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლის შესაბამისად დაკისრებული ჯარიმა 500 ლარის ოდენობით.

კასატორის მითითებით, ჯარიმის სახით 500 ლარის დარიცხვის შესახებ გადასახადის გადამხდელს საგადასახადო მოთხოვნა არ გაგზავნია, რის გამოც უსაფუძვლო იყო მოთხოვნის ამ ნაწილზე უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება, რამდენადაც ამგვარი უფლება საგადასახადო ორგანოს წარმოეშობოდა მხოლოდ მაშინ, როდესაც პირს ეკისრება გადასახადის გადახდის ვალდებულება, რაც მხოლოდ საგადასახადო მოთხოვნის გადაცემის მომენტიდან წარმოიშვება.

კასატორის მოსაზრებით, საგადასახადო კოდექსის 150.1 მუხლის შესაბამისად, არ არსებობდა წინაპირობა სადავო აქტების გამოცემისათვის.

კასატორმა არ გაიზიარა სასამართლოს დასკვნა მოსარჩელის მიმართ შეღავათის გაუვრცელებლობის თაობაზე იმ დასაბუთებით, რომ მოსარჩელემ ვერ წარადგინა მტკიცებულება შეღავათის გავრცელების შესახებ განცხადებით საგადასახადო ორგანოსათვის 2002 წელს მიმართვის დასადასტურებლად, ასევე 2002-2003 წლების დეკლარაციების წარუდგენლობის გამო. კასატორის მითითებით, საგადასახადო კოდექსის 93.6 მუხლის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია შეინახოს სააღრიცხვო დოკუმენტაცია 6 წლის განმავლობაში. შესაბამისად, კასატორმა უკანონოდ მიიჩნია დოკუმენტების წარდგენასთან დაკავშირებით მისთვის მტკიცების ტვირთის დაკისრება (იხ. ს.ფ. 203-213).

საკასაციო სასამართლოს 2011 წლის 9 მარტის განჩინებით მ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად (პროცესუალური კასაცია) (იხ. ს.ფ. 243-246).

საკასაციო საჩივარი არ ცნო უსაფუძვლობის მოტივით მოწინააღმდეგე მხარემ და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (იხ. ს.ფ. 258-260).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შესწავლა-გაანალიზების, მხარეთა განმარტებების ზეპირი მოსმენისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება; მ. ა-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; ბათილად იქნეს ცნობილი გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2010 წლის 17 თებერვლის საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინება და გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2009 წლის 5 ოქტომბრის ¹3383 ბრძანება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ _ მ. ა-ძისათვის 1047 ლარის (პრეზუმფციული გადასახადის) ნაწილში; დანარჩენ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი, განჩინება სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს არასწორად შეუფარდა სამართლის ნორმები, საკასაციო საჩივარი შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას სააპელაციო სასამართლოს განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე, რაც სსსკ-ის 393-394-ე მუხლების შესაბამისად, მისი გაუქმების საფუძველია.

კასატორი წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარში უთითებს, რომ მან სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და სადავო აქტების ბათილად ცნობასთან ერთად მოითხოვა მ. ა-ძის სააღრიცხვო ბარათზე რიცხული ძირითადი გადასახადისა და საურავის გაუქმება, რაზეც არ უმსჯელია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში და არ გაუკეთებია შესაბამისი დასკვნები, თუმცა საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმის მასალები არ ქმნის ამგვარი დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რამდენადაც საქმეში წარმოდგენილი სხდომის ოქმებში სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შესახებ აპელანტის პოზიცია არ არის დაფიქსირებული, არც სხდომის ოქმებთან დაკავშირებით შენიშვნებია აპელანტის მიერ წარდგენილი, ან განცხადება მოთხოვნის ამ ნაწილში დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ.

ასეთ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებით არ მტკიცდება მხარის მიერ ზეპირ ახსნა-განმარტებებში დაფიქსირდა თუ არა მოთხოვნის დაზუსტების შესახებ, თუმცა მოწინააღმდეგე მხარეს არ გაუბათილებია კასატორის პოზიცია საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ წერილობით თუ ზეპირ ახსნა-განმარტებაში, საკასაციო სასამართლო ვერ შეაფასებს ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევას. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ხელახლა განხილვისას აპელანტს შესაძლებლობა აქვს დააზუსტოს სასარჩელო მოთხოვნა საპროცესო ნორმების მოთხოვნათა შესაბამისად, მით უფრო, რომ სარჩელის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელისათვის ძირითადი გადასახადისა და საურავების უკანონოდ დარიცხვა, შესაბამისად, სწორედ რიცხული ძირითადი გადასახადისა და საურავის გაუქმებაა სარჩელის მიზანი, რაც მხოლოდ ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმებით ვერ იქნება მიღწეული.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განხილვისას დისპოზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით მოსარჩელეს შესაძლებლობა აქვს დააზუსტოს სასარჩელო მოთხოვნა.

საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ მ. ა-ძის მიმართ საგადასახადო დავალიანების წარმოშობას საფუძვლად უდევს 2002-2003 წლების პრეზუმფციული გადასახადის სახით საურავთან ერთად 1047,65 ლარისა და ჯარიმის სახით 500 ლარის გადაუხდელობა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელეს გაშვებული აქვს სადავო აქტების გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა, რამდენადაც საქმის მასალებით არ დასტურდება როდის ჩაჰბარდა მ. ა-ძეს გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2009 წლის 5 ოქტომბრის ¹3383 ბრძანება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის აპელირებას, რომ მ. ა-ძეს აღნიშნული აქტი ჩაჰბარდა 2009 წლის 21 ოქტომბერს, რამდენადაც საქმეში აღნიშნული აქტის ჩაბარების დამადასტურებელი დოკუმენტი წარმოდგენილი არ არის. რაც შეეხება გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2010 წლის 17 თებერვლის საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინებას, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულების თანახმად, აღნიშნული შეტყობინება მ. ა-ძეს ჩაჰბარდა 2010 წლის 26 თებერვალს, სარჩელი სასამართლოში აღიძრა 2010 წლის 18 მარტს, საგადასახადო კოდექსით დადგენილ 20-დღიან ვადაში.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას გასაჩივრების ვადის გაშვებასთან დაკავშირებით.

საკასაციო სასამართლო პრეზუმფციული გადასახადისა და საურავების გადახდის ნაწილში უზრუნველყოფის მიზნით გამოცემული სადავო აქტების კანონიერებასთან დაკავშირებით ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1998 წლის 17 ივნისის ¹158 ბრძანებით დამტკიცებული “ინდივიდუალური საწარმოებისათვის (მეწარმეებისათვის) პრეზუმფციული გადასახადის (ერთიანი მინიმალური მიმდინარე გადასახდელი) გამოანგარიშებისა და გადახდის წესის შესახებ” ინსტრუქციის 1-ლი მუხლის შესაბამისად, საშემოსავლო გადასახადის ნაცვლად პრეზუმფციული გადასახადის გადამხდელები არიან საქართველოს ტერიტორიაზე განლაგებული ცალკეული სახეობის სავაჭრო და მომსახურების სფეროს ინდივიდუალური საწარმოები და ფიზიკური პირები _ მეწარმეები, რომლებიც საქართველოს საგადასახადო კოდექსის შესაბამისად ითვლებიან საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელებად და რომელთა წლიური ერთობლივი შემოსავალი არ აღემატება 24000 ლარს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის აპელირებას, რომ პრეზუმფციული გადასახადის თანხის გამოანგარიშებისათვის გაანგარიშების წარდგენის ვალდებულება ეკისრება პრეზუმფციული გადასახადის გადამხდელს, თუმცა საგადასახადო კოდექსის (1997 წლის 13 ივნისის რედაქცია) 217.1 მუხლის შესაბამისად, საგადასახადო კონტროლს ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა მიერ გადასახადების გამოანგარიშების სისწორესა და დროულად გადახდაზე, ისევე როგორც გადასახადების ადმინისტრირებისა და მოკრების ყველა ასპექტზე, ახორციელებენ მხოლოდ საგადასახადო ორგანოები.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას საგადასახადო კოდექსის 80.4 მუხლის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, პრეზუმფციული გადასახადის აღიარებულ ვალდებულებად მიჩნევის შესახებ, რამდენადაც საქმის მასალებით ასევე არ დასტურდება გადასახადის გადამხდელის მიერ გადასახადის გადახდის შესახებ გაანგარიშების (დეკლარაციების) წარდგენის ფაქტი, რაც შეიძლებოდა განხილულიყო საგადასახადო ვალდებულების აღიარებად.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის საკასაციო პრეტენზიას, რომ მოცემულ შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოს არ ჰქონდა დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი, რამდენადაც სახეზე არ იყო აღიარებული საგადასახადო ვალდებულება, ხოლო გადასახადის დარიცხვის შესახებ სამართლებრივი აქტი ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გამოუცია და არ გაუგზავნია გადასახადის გადამხდელისათვის, რაც შექმნიდა არსებული დავალიანების იძულებით გადახდევინების შესახებ საგადასახადო ორგანოს მხრიდან ზომების გატარების წინაპირობას.

პრეზუმფციული გადასახადის გადახდაზე შეღავათების გავრცელებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რამდენადაც საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1998 წლის 17 ივნისის ¹158 ბრძანებით დამტკიცებული “ინდივიდუალური საწარმოებისათვის (მეწარმეებისათვის) პრეზუმფციული გადასახადის (ერთიანი მინიმალური მიდინარე გადასახდელი) გამოანგარიშებისა და გადახდის წესის შესახებ” ინსტრუქციის 4.1 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, პრეზუმფციულ გადასახადს არ იხდიან კალენდარული წლის განმავლობაში 3000 ლარამდე დასაბეგრი შემოსავლების მქონე პირები _ მეორე მსოფლიო ომისა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილე საქართველოს მოქალაქეები. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული შეღავათის გავრცელებისათვის სავალდებულო პირობად მიიჩნია ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის მიერ გაცემული მოწმობის წარდგენა. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა ემყარება “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” საქართველოს კანონის 24-ე მუხლსა და “საქართველოს ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების მოწმობის ნიმუშების შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 17 დეკემბრის ¹1058 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესის 2² მუხლს. “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” საქართველოს კანონის 24-ე მუხლი ზოგადად ადგენს ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანებისათვის დადგენილი შეღავათების განხორციელებისათვის მოწმობის წარდგენას. ¹1058 ბრძანებულება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს მოწმობის წარდგენის სავალდებულობას, არ მოქმედებდა მ. ა-ძისათვის პრეზუმფციული გადასახადის აღრიცხვის დროს. ამგვარი სახის იმპერატიულ დათქმას – მოწმობის სავალდებულობის შესახებ არ შეიცავდა ¹1058 ბრძანებულების ამოქმედებამდე მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 26 ნოემბრის ¹632 ბრძანებულება, ხოლო მოწმობის წარდგენის შესახებ დათქმას საერთოდ არ შეიცავს სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი სპეციალური ნორმა - საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1998 წლის 17 ივნისის ¹158 ბრძანებით დამტკიცებული “ინდივიდუალური საწარმოებისათვის (მეწარმეებისათვის) პრეზუმფციული გადასახადის (ერთიანი მინიმალური მიდინარე გადასახდელი) გამოანგარიშებისა და გადახდის წესის შესახებ” ინსტრუქციის 4.1 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტი და იგი შეღავათს ავრცელებს საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილეზე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული საგადასახადო აქტები პრეზუმფციული გადასახადის გადახდევინების უზრუნველყოფის ნაწილში გამოცემულია კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, რაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹.1 მუხლის შესაბამისად, მათი ბათილად ცნობის საფუძველია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საგადასახადო კოდექსის 139.1 მუხლის საფუძველზე მ. ა-ძისათვის ჯარიმის სახით 500 ლარის გადახდევინების შესახებ სადავო საგადასახადო აქტების კანონიერების შემოწმების ნაწილში ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები ურთიერთწინააღმდეგობრივია, ამასთან, ფაქტობრივი გარემოებები საჭიროებს დამატებით გამოკვლევას, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, ფოთის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 16 ივნისის ¹159 ბრძანებით მ. ა-ძეს მოსახლეობასთან ფულადი ანგარიშსწორების განხორციელებისას სალარო აპარატის გამოუყენლობის გამო დაეკისრა ჯარიმის _ 500 ლარის გადახდა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნულის შესახებ მოსარჩელეს არ გაგზავნია საგადასახადო მოთხოვნა, რის გამოც არ არსებობდა ამ ნაწილში დავის დაწყების ფორმალური საფუძვლები. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე საგადასახადო ორგანოს წარმომადგენლის მიერ გაკეთებულ ზეპირ ახსნა-განმარტებას, თუმცა საგადასახადო ორგანო რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში აფიქსირებს, რომ კომპიუტერული ბაზის მონაცემებით დასტურდებოდა საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის ფაქტი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს აღნიშნული გარემოება, ისარგებლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-9 და მე-14 მუხლებით მინიჭებული საპროცესო უფლებამოსილებებით, გამოითხოვოს მ. ა-ძის საგადასახადო საქმე, დაადგინოს გამოიცა თუ არა აღნიშნულ ფაქტზე საგადასახადო მოთხოვნა და ჩაჰბარდა თუ არა იგი კანონით დადგენილი წესით გადასახადის გადამხდელს. აღნიშნულის შებამისად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს იმ პირობებში, თუ არ არსებობდა დავის დაწყების ფორმალური საფუძველი, რამდენად იყო უფლებამოსილი საგადასახადო ორგანო გაეტარებინა ზომები საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, ანუ რამდენად იყო სახეზე საგადასახადო ვალდებულება, რაც შექმნიდა წინაპირობას ამ ნაწილში სადავო აქტების გამოცემისათვის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53.1 მუხლის შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარეს – სსიპ შემოსავლების სამსახურს უნდა დაეკისროს მ. ა-ძის სასარგებლოდ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, 390-ე, 399-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. მ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ. ა-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. ბათილად იქნეს ცნობილი გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2010 წლის 17 თებერვლის საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინება და გურიის საგადასახადო ინსპექციის 2009 წლის 5 ოქტომბრის ¹3383 ბრძანება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ _ მ. ა-ძისათვის 1047 ლარის (პრეზუმფციული გადასახადის) ნაწილში;

5. დანარჩენ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

6. შემოსავლების სამსახურს დაეკისროს მ. ა-ძის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის გადახდა;

7. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.