ბს-299-288(კ-10) 21 სექტემბერი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ ა. ქ-აია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ რ. თ-ძე

მოპასუხე _ თვითმმართველი ქ. ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახური

დავის საგანი _ ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობა, საკუთრების მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, სამკვიდრო უძრავი ქონების 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 16 მარტს რ. თ-ძემ სარჩელი აღძრა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში ა. ქ-აიას მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელის ე. ქ-აიას ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობა, ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახურის მიერ ა. ქ-აიას სახელზე გაცემული 2009 წლის 16 თებერვლის ¹28 საკუთრების უფლების მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა ა. ქ-აიას მიმართ ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე 32,57 კვ.მ საცხოვრებელი და 14,43 კვ.მ დამხმარე ფართის – სულ 47,50 კვ.მ ფართობის 1/2 ნაწილის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ და მითითებული უძრავი ქონების 1/2½ნაწილის რ. თ-ძის საკუთრებად ცნობა შემდეგი მოტივით:

მოსარჩელის მითითებით, რეგისტრირებულია ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹3/4-ში და ხანდაზმულ დედასთან და არასრულწლოვან ვაჟიშვილთან ერთად ცხოვრობდა იქვე მდებარე ნაქირავებ ბინაში. ... ქ. ¹2/6-ში მცხოვრებ მეზობელთან _ აწ გარდაცვლილ ე. ქ-აიასთან ურთიერთშეთანხმების შედეგად, მოსარჩელე ოჯახის წევრებთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ე. ქ-აიას ბინაში იმ პირობით, რომ მზრუნველობას გაუწევდა ე. ქ-აიას, ხოლო ეს უკანასკნელი უანდერძებდა თავის კუთვნილ უძრავ-მოძრავ ქონებას, რის შესახებაც იცოდა მისმა შვილმა _ ა. ქ-აიამ, რომელიც ცხოვრობდა საზღვარგარეთ. 2007 წლის 21 იანვარს ე. ქ-აიამ მეზობლების თანდასწრებით შეადგინა შინაურული ანდერძი. 2007 წლის 30 იანვარს ე. ქ-აიამ რ. თ-ძის სახელზე გააფორმა სანოტარო მინდობილობა რათა მოეხდინა ბინის პრივატიზება, მაგრამ ბინის პრივატიზება ვერ მოხერხდა ბინის ორდერის მოუძიებლობისა და საჯარო რეესტრში ბინის დაურეგისტრირებლობის გამო. 2009 წლის 27 იანვარს ე. ქ-აია გარდაიცვალა. მისი დაკრძალვის შემდეგ, მისმა შვილმა _ ა. ქ-აიამ, მიუხედავად იმისა, რომ იცოდა შინაურული ანდერძის არსებობის შესახებ, თავის სახელზე დაირეგისტრირა ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე მთელი საცხოვრებელი ბინა.

მოსარჩელის მითითებით, ქუთაისის საავტომობილო ქარხნის საბინაო-კომუნალური განყოფილების მიერ 1960 წლის 14 აპრილს გაცემული ¹240 ორდერით დგინდება, რომ ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე სახელმწიფო ფონდის საცხოვრებელი ბინა სარგებლობაში გადაეცა ე. ქ-აიას მეუღლეს _ ი. ქ-აიას 4 სულზე. ი. ქ-აია გარდაიცვალა 2001 წლის 12 თებერვალს, ე. ქ-აია – 2009 წლის 27 იანვარს, ხოლო მათი შვილი – ტ. ქ-აია – 1984 წლის 7 ოქტომბერს. ი. და ე. ქ-აიები 1953 წლის 15 ივნისიდან იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში. ქ. ქუთაისის მთავრობის მართვის ტერიტორიული სამსახურის “ავტოქარხნის” განყოფილების მიერ გაცემული 2005 წლის 17 მაისის ¹3268 ცნობის მიხედვით, ... ქ. ¹2/6-ში ცხოვრობდა მხოლოდ ე. ქ-აია. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2007 წლის 26 იანვრის ცნობის თანახმად, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე უძრავი ქონება ამავე სამსახურში არ იძებნებოდა. თვითმმართველი ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახურის მიერ გაცემული 2009 წლის 16 თებერვლის ¹28 საკუთრების უფლების მოწმობის თანახმად, ა. ქ-აიას საკუთრებაში გადაეცა ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე 47,50 კვ.მ ფართის საცხოვრებელი სახლი. საჯარო რეესტრის 2009 წლის 12 მარტის ამონაწერის თანახმად, ა. ქ-აიას სახელზე 2009 წლის 24 თებერვლიდან რეგისტრირებულია საკუთრების უფლება მითითებულ საცხოვრებელ სახლზე.

მოსარჩელის მითითებით, ა. ქ-აიამ შინაურული ანდერძის შესახებ არ აცნობა ავტოქარხნის მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლებს ბინის პრივატიზაციის განხორციელებისას.

მოსარჩელემ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა 1997 წლის 25 ნოემბრამდე მოქმედი საქართველოს საბინაო კოდექსის 35-ე მუხლზე, “საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ” საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მე-5 პუნქტსა და “საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო, საზოგადოებრივი და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საბინაო ფონდის პრივატიზების დაჩქარების ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 5 აგვისტოს ¹520 დადგენილების მე-4 პუნქტზე, სამოქალაქო კოდექსის 1328.1 მუხლზე და აღნიშნა, რომ ე. ქ-აიას გააჩნდა ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე ბინის კუთვნილი 1/2 ნაწილის პრივატიზების, ანუ საკუთრებაში უსასყიდლოდ მიღების უფლება, როგორც ორდერში გათვალისწინებულ და მითითებულ ბინაში მუდმივად მცხოვრებ პირს. შესაბამისად, აღნიშნული უფლება წარმოადგენდა სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მამკვიდრებლის ქონებრივ უფლებას, რომელიც შინაურული ანდერძით სხვა ქონებასთან ერთად გადაეცა რ. თ-ძეს. ამავე საცხოვრებელი ბინის 1/2 ნაწილის პრივატიზების, ანუ საკუთრებაში უფასოდ მიღების უფლება შეიძლება ჰქონოდა ა. ქ-აიას იმ შემთხვევაში, თუ იგი თავად წარმოადგენდა ბინის კანონიერ მოსარგებლეს და ეს უფლება დაკარგული არ ჰქონდა ბინის პრივატიზების მომენტისათვის. 2000 წელს ა. ქ-აია გაემგზავრა რუსეთში, სადაც მიიღო რუსეთის მოქალაქეობა და ბოლო 9 წლის განმავლობაში აღარ უცხოვრია საქართველოში.

მოსარჩელის მოსაზრებით, საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 29 იანვრის ¹73 ბრძანებით დამტკიცებული “კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესის” 2.1 მუხლის პირველი პუნქტის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, ე. ქ-აია წარმოადგენდა კანონიერ მოსარგებლეს, რის გამოც, არაპრივატიზებული საცხოვრებელი ბინის მთლიანი ფართის ა. ქ-აიასათვის საკუთრებაში გადაცემა დაუშვებელი იყო, მის მიერ მემკვიდრეობის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის გარეშე (იხ. ს.ფ. 1-10).

რ. თ-ძის სარჩელი არ ცნო მოპასუხემ _ ა. ქ-აიამ და მოითხოვა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო (იხ. ს.ფ. 32-42).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 8 აპრილის განჩინებით დადგინდა ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობისა და საკუთრების მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის შესახებ რ. თ-ძის სარჩელის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვა (იხ. ს.ფ. 46).

2009 წლის 18 მაისს ა. ქ-აიამ შეგებებული სარჩელი აღძრა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში რ. თ-ძის მიმართ და მოითხოვა 2007 წლის 21 იანვარს შედგენილი შინაურული ანდერძის ბათილად ცნობა შემდეგი მოტივით:

შეგებებული მოსარჩელის მოსაზრებით, ე. ქ-აიას მიერ 2007 წლის 21 იანვარს შედგენილი შინაურული ანდერძი არ პასუხობს მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნებს, არ აქვს იურიდიული ძალა, რის გამოც არ შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგი, კერძოდ, არა აქვს შინაურული ანდერძის ფორმა, სახე და ნიშანი, ბუნდოვანია და მისი შინაარსიდან არ დგინდება მამკვიდრებლის ნება. ასევე ეჭვს იწვევს ანდერძის ნამდვილობა.

შეგებებული მოსარჩელის მოსაზრებით, ანდერძი მიჩნეულ უნდა იქნეს ბათილად დადების მომენტიდან სამოქალაქო კოდექსის 1344-ე, 1345-ე, 1403-ე, 54-ე, 59-ე, 68-ე მუხლების შესაბამისად, რადგან მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, მესაკუთრის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, მოანდერძე, რომელიც უძრავ ქონებას უანდერძებს ამა თუ იმ პირს, უნდა იყოს ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. მოცემულ შემთხვევაში ე. ქ-აია კანონით დადგენილი წესით არ იყო სადავო ბინის მესაკუთრედ რეგისტრირებული (იხ. ს.ფ. 73-83).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 19 მაისის საოქმო განჩინებით ა. ქ-აიას უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე (იხ. ს.ფ. 87).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით რ. თ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ეს უკანასკნელი ცნობილ იქნა ე. ქ-აიას ანდერძისმიერ მემკვიდრედ, ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი 2009 წლის 16 თებერვალს თვითმმართველი ქალაქ ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახურის მიერ ა. ქ-აიას სახელზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა ¹28 ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე ბინაზე და ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობილ იქნა რ. თ-ძე, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე, 1328-ე მუხლებით, “საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ” საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის ¹107 დადგენილებით, “კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესის დამტკიცების შესახებ” საქართველოს პერზიდენტის 2007 წლის 29 იანვრის ¹73 ბრძანებულებით და მიუთითა, რომ რ. თ-ძის სახელზე დაწერილი ანდერძი აკმაყოფილებს კანონის მოთხოვნას, რის გამოც რ. თ-ძე უნდა ჩაითვალოს ე. ქ-აიას ანდერძისმიერ მემკვიდრედ.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, ი. ქ-აიას სახელზე გაცემული ბინის ორდერი, ოჯახის წევრებს – ე. და ა. ქ-აიებს აძლევდა სადავო ბინის პრივატიზაციის უფლებას, რაც შინაურული ანდერძით ე. ქ-აიასაგან მემკვიდრეობით გადაეცა რ. თ-ძეს, შესაბამისად, საკუთრების მოწმობა არ უნდა გაცემულიყო ა. ქ-აიაზე (იხ. ს.ფ. 113-117).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ქ-აიამ და მოითხოვა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და რ. თ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მითითებით, საქალაქო სასამართლომ ისე ცნო ბათილად თვითმმართველი ქალაქ ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახურის მიერ გაცემული საკუთრების უფლების ¹28 მოწმობა, რომ ქუთაისის მერია არ ჩააბა საქმეში მხარედ. შესაბამისად, ადმინისტრაციული აქტის გამომცემ ორგანოს არ მიეცა შესაძლებლობა მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი წესით ესარგებლა მხარისათვის კანონით მინიჭებული უფლებით.

აპელანტის მოსაზრებით, მისი დედის – ე. ქ-აიას მიერ 2007 წლის 21 იანვარსა და 2008 წლის 14 თებერვალს შედგენილი შინაურული ანდერძები არ არის იურიდიული ძალის მქონე, რადგან არ პასუხობს მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნებს. ამასთან, სადავო ბინის მესაკუთრედ ე. ქ-აია არ იყო რეგისტრირებული, შესაბამისად, მისი გარდაცვალების შემდეგ სადავო ბინა სამკვიდრო მასაში არ შესულა.

ამდენად, აპელანტმა მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა “კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესის დამტკიცების შესახებ” საქართველოს პერზიდენტის 2007 წლის 29 იანვრის ¹73 ბრძანებულება, “საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ” კანონი და სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი (იხ. ს.ფ. 127-137).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 ოქტომბრის განჩინებით მესამე პირად ჩაერთო თვითმმართველი ქ. ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახური (იხ. ს.ფ. 148-151).

ა. ქ-აიას სააპელაციო საჩივარი არ ცნო მოწინააღმდეგე მხარემ – რ. თ-ძემ და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (იხ. ს.ფ. 162-168).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 დეკემბრის საოქმო განჩინებით მესამე პირი _ თვითმმართველი ქ. ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახური საქმეში მოპასუხის სტატუსით ჩაება (იხ. ს.ფ. 207-211).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. ქ-აიას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით რ. თ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, რ. თ-ძე ე. ქ-აიას ანდერძით მემკვიდრედ იქნა ცნობილი, ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი თვითმმართველი ქალაქ ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახურის მიერ ა. ქ-აიას სახელზე 2009 წლის 16 თებერვალს გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა ¹28 ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე ბინაზე და ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/4 (იდეალური წილის) ნაწილის მესაკუთრედ ცნობილ იქნა რ. თ-ძე, ხოლო 3/4 ნაწილის მესაკუთრედ – ა. ქ-აია, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე ბინაზე 1960 წლის 14 აპრილს საავტომობილო ქარხნის საბინაო-კომუნალური განყოფილების მიერ გაიცა ¹240 ორდერი ა. ქ-აიას აწ გარდაცვლილი მამის _ ი. ქ-აიას სახელზე. აღნიშნული ორდერით ი. ქ-აიას უფლება მიეცა შესახლებულიყო ... ქ. ¹2 ბინა ¹6-ში მდებარე 34 კვ.მ ბინაში. მისი ოჯახი შედგებოდა 4 სულისაგან. ი. ქ-აია გარდაიცვალა 2001 წლის 12 თებერვალს, ტ. ქ-აია – 1984 წლის 7 ოქტომბერს, ხოლო ე. ქ-აია – 2009 წლის 27 იანვარს. ა. ქ-აია დედის გარდაცვალებამდე გარკვეული დროის განმავლობაში ცხოვრობდა საქართველოს ფარგლებს გარეთ, მაგრამ საკუთრების უფლება არ დაუთმია.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ქ-აია იყო მოხუცი, საჭიროებდა მოვლასა და დახმარებას, ცუდად მყოფი ქუჩაში შემთხვევით შეხვდა რ. თ-ძეს, რომელიც ე. ქ-აიას თხოვნით გადავიდა მის ბინაში საცხოვრებლად, ორი წლის განმავლობაში უვლიდა მას და ე. ქ-აიამ თავისი ნებით შეადგინა შინაურული ანდერძები, რომლითაც თავისი ქონება უანდერძა რ. თ-ძეს.

საქმეზე ჩატარებული ხელმოწერის ექსპერტიზის 2009 წლის 23 აპრილის დასკვნით დადგინდა, რომ შინაურულ ანდერძებზე ხელნაწერი ტექსტი და ხელმოწერა შესრულებულია ე. ქ-აიას მიერ. ამასთან, ანდერძების ტექსტებიდან გამომდინარე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ქ-აიას ანდერძის შედგენის დროისათვის Aშეეძლო გონივრულად ემოქმედა და ნათლად გამოეხატა თავისი ნება.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ ანდერძი თავისი ფორმით წარმოადგენს შინაურულ ანდერძს, იგი დაწერილი და ხელმოწერილია ე. ქ-აიას მიერ, რაც სრულად აკმაყოფილებს სამოქალაქო კოდექსის 1364-ე მუხლის მოთხოვნებს.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ე. ქ-აია საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 29 იანვრის ¹73 ბრძანებულების 2.1 მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, რ. თ-ძე ანდერძის შედგენის დროს იყო სადავო ბინის კანონიერი მოსარგებლე, რადგან ბინის ორდერის საფუძველზე კანონიერად სარგებლობდა საცხოვრებელი ფართით. მისი გარდაცვალების შემდეგ, ანდერძით მემკვიდრე გახდა რ. თ-ძე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ა. ქ-აიას, მიუხედავად იმისა, რომ 10 წელი იმყოფებოდა საზღვარგარეთ, როგორც სადავო ბინის კანონიერ მოსარგებლეს უარი არ უთქვამს ბინის საკუთრების უფლებაზე. ა. ქ-აია წარმოადგენს ე. ქ-აიას კანონისმიერ მემკვიდრეს, რომელსაც სავალდებულო წილის მიღების უფლება ჩამორთმეული არა აქვს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. ქ-აიამ, როგორც კანონიერმა მოსარგებლემ საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე მოიპოვა საქართველოს პრეზიდენტის ¹73 ბრძანებულების საფუძველზე, მაგრამ შეცდომაში შეიყვანა ქუთაისის მერია და ბინა მთლიანად მიისაკუთრა, რითაც შეილახა რ. თ-ძის, როგორც ანდერძისმიერი მემკვიდრის უფლება (იხ. ს.ფ. 226-242).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ქ-აიამ და მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება ნაწილობრივ, კერძოდ, სააპელაციო საჩივრის სრულად დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში, ასევე რ. თ-ძის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით რ. თ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო შემდეგი მოტივით:

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოება – ჰქონდა თუ არა ე. ქ-აიას უფლება რ. თ-ძისათვის ანდერძით ბინის დატოვების უფლება და ეკუთვნოდა თუ არა გარდაცვალების მომენტისათვის მოანდერძეს სადავო ქონება. ანდერძით მემკვიდრედ ცნობისათვის უნდა დადგინდეს, რა ქონება ეკუთვნოდა მოანდერძეს და რა უანდერძა რ. თ-ძეს. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად ცნო ბათილად ა. ქ-აიას სახელზე გაცემული ¹28 საკუთრების მოწმობა, არ მიუთითებია მისი ბათილად ცნობის საფუძველი (იხ. ს.ფ. 249-257).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინებით ა. ქ-აიას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/ (იხ. ს.ფ.).

ა. ქ-აიას საკასაციო საჩივარი არ ცნო მოწინააღმდეგე მხარემ – რ. თ-ძემ და მოიხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (იხ. ს.ფ. 285-295).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობისა და საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ა. ქ-აიას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს რ. თ-ძის ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობა, ქუთაისის მერიის საბინაო ფონდის აღრიცხვის, მართვისა და რეგულირების საქალაქო სამსახურის მიერ ა. ქ-აიას სახელზე გაცემული 2009 წლის 16 თებერვლის ¹28 საკუთრების უფლების მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა ა. ქ-აიას მიმართ ქ. ქუთაისში, ... ქ. ¹2/6-ში მდებარე 32,57 კვ.მ საცხოვრებელი და 14,43 კვ.მ დამხმარე ფართის – სულ 47,50 კვ.მ ფართობის 1/2 ნაწილის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ და მითითებული უძრავი ქონების 1/2½ნაწილის რ. თ-ძის მესაკუთრედ ცნობა. რ. თ-ძის სარჩელის საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ა. ქ-აიამ უკანონოდ მოიპოვა საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე, რითაც შეილახა მოსარჩელის, როგორც ანდერძისმიერი მემკვიდრის კანონით მინიჭებული უფლება – საკუთრებაში მიეღო სამკვიდრო ქონება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ რ. თ-ძის სარჩელი კომბინირებული მოთხოვნების ხასიათს ატარებს, რამდენადაც იგი სარჩელის რამოდენიმე სახეს მოიცავს. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო პრაქტიკაში ხშირია მოთხოვნების ერთი სარჩელის ფორმატში წარდგენა, რომელთა ერთობლივად განხილვა დასაშვებია, თუ სახეზე არ არის სსსკ-ის 182.2 მუხლის მიხედვით, საქმის წარმოებით გამოყოფის პროცესუალური საფუძვლები.

კონკრეტულ შემთხვევაში, სახეზე იყო სსსკ-ის 182.2 მუხლის გამოყენებისა და საქმის წარმოებით გამოყოფის პროცესუალური წინაპირობა, რაზეც არ უმსჯელია სააპელაციო სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა – რ. თ-ძის ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობის შესახებ პრევალირებს სხვა მოთხოვნებზე, კერძოდ, ა. ქ-აიას სახელზე გაცემული 2009 წლის 16 თებერვლის ¹28 საკუთრების უფლების მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და უძრავი ქონების 1/2½ნაწილის რ. თ-ძის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ მოთხოვნებზე, სწორედ ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის გადაწყვეტა განაპირობებს სხვა მოთხოვნების გადაწყვეტას, როგორც მისი დაკმაყოფილება-არდაკმაყოფილების თანმდევ იურიდიულ შედეგს, რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში მამკვიდრებლის – ე. ქ-აიას მიერ გარდაცვალებამდე სადავო ბინის კანონიერი სარგებლობის ფაქტი მხარეთა შორის სადავო არ არის. დავის საგანს წარმოადგენს ის, რომ ე. ქ-აიას მიერ შედგენილი შინაურული ანდერძები არის თუ არა იურიდიული ძალის მქონე და სამართლებრივი შედეგის მატარებელი, ანუ რ. თ-ძე გახდა თუ არა ე. ქ-აიას ანდერძისმიერი მემკვიდრე და მიენიჭა თუ არა სადავო ბინის კანონიერი მოსარგებლის სტატუსი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არსებითია მითითებულ მოთხოვნაზე გადაწყვეტილების მიღება და მასზეა დამოკიდებული დანარჩენი მოთხოვნების გადაწყვეტა და ა. ქ-აიას სახელზე გაცემული 2009 წლის 16 თებერვლის ¹28 საკუთრების უფლების მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და უძრავი ქონების 1/2½ნაწილის რ. თ-ძის მესაკუთრედ ცნობა მხოლოდ ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობის შესახებ მოთხოვნის დადებითად გადაწყვეტის შემდეგ იქნება შესაძლებელი, რამდენადაც აღნიშნულის შესაბამისად გახდება რ. თ-ძე უფლებამოსილი სადავოდ გადახადოს ა. ქ-აიას სახელზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობის კანონიერება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ რ. თ-ძის სარჩელი – ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობის ნაწილში წარმოადგენს სამოქალაქო და არა ადმინისტრაციულ სარჩელს, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის მიხედვით, საერთო სასამართლო ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით განიხილავს მხოლოდ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს, ხოლო ანდერძისმიერ მეკვიდრედ ცნობის შესახებ მოთხოვნა გამომდინარეობს სამოქალაქო კანონმდებლობიდან, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს აღნიშნულზე და თუ მიზანშეუწონლად მიიჩნევს მოთხოვნების ერთი სახის სარჩელით (კომბინირებული ფორმით) განხილვას, სასამართლოს გააჩნია პროცესუალური უფლებამოსილება სსსკ-ის 182.2 მუხლის გამოყენებისა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია, განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს.

მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი, განსხვავებით სამოქალაქო სამართალწარმოებისაგან ამკვიდრებს არა მხოლოდ განსჯადი სასამართლოს პრინციპს, არამედ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის მნიშვნელოვან პრინციპს _ უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე, რაც, თავის მხრივ, გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის კანონმდებლობით მინიჭებულ უფლებამოსილებას. ადმინისტრაციული კანონმდებლობის აღნიშნული პრინციპი კი ასახვას პოულობს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსში /26-ე მუხლი/, კერძოდ, დავის განხილვისა და გადაწყვეტის აუცილებლობაში უფლებამოსილი სასამართლოს მიერ.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.1 მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს სარჩელის განსჯად სასამართლოში წარდგენის ვალდებულებას იმპერატიული შინაარსის ნორმაა, ხოლო ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან და მათი გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები.

საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე განმარტავს, რომ იმ მომენტიდან, როცა სასამართლო არაგანსჯადი ხდება, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2 მუხლი სასამართლოს ავალდებულებს საქმე გადაუგზავნოს განსჯად სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება არაუფლებამოსილი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა, რაც იწვევს საპროცესო ნორმების იმგვარ დარღვევას, რომელიც სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური პროცესუალური საფუძველი ხდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394 “ა” მუხლის თანახმად. ადმინისტრაციული სასამართლო, განსხვავებით სამოქალაქო სასამართლოსაგან საქმის განსჯადობას ამოწმებს მოპასუხის მოთხოვნის გარეშეც, თავისი ინიციატივით, რამდენადაც როგორც აღინიშნა, სასამართლო ნებისმიერ შემთხვევაში ვალდებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის თანახმად შეამოწმოს განიხილა თუ არა საქმე უფლებამოსილმა სასამართლომ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმე ექვემდებარება ხელახლა განხილვას, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე, გამიჯნოს მოთხოვნები ადმინისტრაციული და სამოქალაქო სამართლებრივი კუთხით, სამოქალაქო მოთხოვნების ნაწილში საქმე წარმოებით გამოყოს და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.1 მუხლის მიხედვით გადასცეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას, ამასთან, იმსჯელოს თუ რომელი მოთხოვნა უნდა გადაწყდეს უპირველესად – ანდერძისმიერ მემკვიდრედ აღიარება, თუ ა. ქ-აიას სახელზე გაცემული 2009 წლის 16 თებერვლის ¹28 საკუთრების უფლების მოწმობის ბათილად ცნობა და მესაკუთრედ რ. თ-ძის ცნობა და აღნიშნულის მიხედვით განახორციელოს შესაბამისი საპროცესო მოქმედებები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2 მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, 390-ე 399-ე, 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. ქ-აიას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.