ბს-809-783(4კ-10) 21 დეკემბერი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი _ გ. ილინა

კასატორები (მოპასუხეები) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წარმომადგენელი – ზ. კ-ია; სსიპ შემოსავლების სამსახური; ამავე სამსახურის თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრები, წარმომადგენელი – ლ. ჭ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ დ. გ-შვილი

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 3 დეკემბრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 1 დეკემბერს დ. გ-შვილმა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და ამავე სამსახურის თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრების მიმართ, რომლითაც მოითხოვა რუსთავის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 22 სექტემბრის ¹010267, ¹010269, ¹010270, თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 8 სექტემბრის ¹004691, 2008 წლის 17 სექტემბრის ¹007859, 2008 წლის 19 სექტემბრის ¹007710 საბაჟო შეტყობინებების ბათილად ცნობა, 2008 წლის 16 ოქტომბრის ¹2446, 2471, 2008 წლის 7 ოქტომბრის ¹2508, 2008 წლის 17 ოქტომბრის ¹16-18/8997/04, ¹16-18/8998/04, ¹16-18/8999/04 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმების არარად აღიარება, თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრების დავალდებულება ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შესახებ, რეგიონალური ცენტრების სადეპოზიტო ანგარიშზე მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნება და მიყენებული ზიანის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მითითებით, 2008 წლის 7 აგვისტოს ბათუმის პორტში მიიღო ამერიკის შეერთებული შტატებიდან გამოგზავნილი ტოიოტასა და ლექსუსის ფირმის 9 ავტომანქანა, რომელთა დეკლარირების ვადა საბაჟო ორგანოს მიერ განესაზღვრა 2008 წლის 7 აგვისტოდან 27 აგვისტომდე. მიღებული ავტომანქანებიდან 5 ავტომანქანის თბილისში ტრანსპორტირება მოსარჩელემ ვერ შეძლო 2008 წლის 7 აგვისტოს, ხოლო 8 აგვისტოდან საქართველოში განვითარებული მოვლენების გამო, გამოცხადდა საომარი მდგომარეობა 2008 წლის 8 სექტემბრამდე. ამ ხნის განმავლობაში მითითებული ავტომანქანები დაყენებული ჰყავდა ბათუმში ტრანსპორტირების შეუძლებლობის გამო. საომარი მდგომარეობის დასრულების შემდეგ 8, 17 და 22 სექტემბერს ავტომანქანების დეკლარირებისას, თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრების მიერ შედგენილ იქნა სამართალდარღვევის ოქმები მოსარჩელის 4200 ლარით დაჯარიმების შესახებ, რის საფუძველზეც საბაჟო შეტყობინებებით დაეკისრა ჯარიმის გადახდა.

მოსარჩელემ უკანონოდ მიიჩნია ჯარიმის დაკისრება, რადგან საბაჟო ტერიტორიაზე ავტომანქანების შემოტანის აღრიცხვის მოწმობით გათვალისწინებული 20-დღიანი ვადიდან 19 დღე დაემთხვა საქართველოში გამოცხადებულ საომარ მდგომარეობას, რაც წარმოადგენდა საპატიო მიზეზს დეკლარირების განუხორციელებლობისათვის.

მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები:

მოსარჩელის მითითებით, დ. გ-შვილი არ დაეთანხმა რა სამართალდარღვევათა ოქმს საჯარიმო სანქციის დაკისრების შესახებ, რეგიონალურ ცენტრებს მისთვის უნდა ეცნობებინა ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების თაობაზე, რაც არ იქნა შესრულებული, სამართალდარღვევის ოქმები ადმინისტრაციულმა ორგანომ განიხილა მისი დასწრების გარეშე, რითაც დაარღვია საბაჟო კოდექსის 233.1.6 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის, 232-ე მუხლის მოთხოვნები, ასევე დაირღვა საგადასახადო კოდექსის 80.3 მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს საგადასახადო მოთხოვნის 5 სამუშაო დღის ვადაში შეტყობინებას გადასახადის გადამხდელისათვის, ამასთან საბაჟო შეტყობინებები არ შეიცავს დასაბუთებას.

მოსარჩელის მითითებით, ავტომანქანების ტრანსპორტირება ვერ შეძლო საქართველოში საომარი მდგომარეობის გამოცხადების გამო, ამასთან, აღნიშნულის შედეგად ასევე მნიშვნელოვნად იყო შეზღუდული საგარეო ვაჭრობა, შესაბამისად, საბაჟო კოდექსის 233.1.6 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 71.1 და სამოქალაქო კოდექსის 401-ე, 398.1 მუხლების თანახმად, მას არ უნდა დაკისრებოდა პასუხისმგებლობა. აღნიშნული ნორმები ქმნის საფუძველს, რომ მოსარჩელეს დეკლარირების 20-დღიანი ვადა განესაზღვროს საომარი მდგომარეობის გაუქმების შემდეგ, 2008 წლის 3 სექტემბრიდან 2008 წლის 23 სექტემბრამდე.

თბილისისა და რუსთავის რეგიონალურმა ცენტრებმა საბაჟო შეტყობინების დასაბუთებაში არ გაითვალისწინეს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ დეკლარირებისათვის განსაზღვრული ვადის დროს საქართველოში გამოცხადებული იყო საომარი მდგომარეობა, შესაბამისად, შეტყობინება მიღებულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე.

მოსარჩელის მითითებით, საბაჟო ორგანოს გადაწყვეტილება მის მიერ გასაჩივრდა ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურში და ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოში. იმის გამო, რომ საბაჟო შეტყობინებები არ გადასცემია მოსარჩელეს საბაჟო კოდექსის 235.9 მუხლით გათვალისწინებულ 30-დღიან ვადაში, ასევე საგადასახადო კოდექსის 80.3 მუხლით დადგენილ 5-დღიან ვადაში, საბაჟო კოდექსის 217.2 მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელემ გაასაჩივრა მხოლოდ სამართალდარღვევის ოქმები. საბაჟო შეტყობინების მიღების შემდეგ დ. გ-შვილმა შემოსავლების სამსახურში გაასაჩივრა ასევე საბაჟო შეტყობინებები, რომელთა ერთად განხილვა არ მოხდა კანონით გათვალისწინებულ 20-დღიან ვადაში. შემოსავლების სამსახურმა მიიღო გადაწყვეტილება საგადასახადო კოდექსის 146.8 მუხლის “ზ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ, რაც დ. გ-შვილმა გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოში, სადაც ასევე არ დაკმაყოფილდა მისი საჩივარი. დავების განხილვის საბჭო დაეყრდნო შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენლის ზეპირ განმარტებას დ. გ-შვილისათვის საბაჟო შეტყობინების კანონით დადგენილ ვადაში ჩაბარების შესახებ, რის თაობაზეც წერილობითი მტკიცებულება არ ყოფილა წარდგენილი. დავების განხილვის საბჭომ ასევე მიიჩნია, რომ შემოსავლების სამსახურში დ. გ-შვილმა გაასაჩივრა საბაჟო შეტყობინებები, დავების განხილვის საბჭოში კი იხილებოდა საჩივარი სამართალდარღვევის ოქმების შესახებ. შესაბამისად, საბაჟო კოდექსის 217.2 მუხლის თანახმად, არსებობდა დავის დაწყების ფორმალური საფუძველი, რის გამოც არ არსებობდა საჩივრის განუხილველად დატოვების წინაპირობა.

გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელის მითითებით, საბაჟო შეტყობინებების შემოსავლების სამსახურსა და დავების განხილვის საბჭოში გასაჩივრების პერიოდში რუსთავის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 20 ნოემბრის წერილის საფუძველზე ამ უკანასკნელის სადეპოზიტო ანგარიშზე იქნა გადარიცხული საბანკო გარანტიის სახით შეტანილი თანხის ნაწილი _ 2400 ლარი, რითაც დაირღვა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 181.1 და საგადასახადო კოდექსის 148-ე მუხლები.

ამდენად, მოსარჩელის მითითებით, სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები მიღებულია კანონის მოთხოვნათა დარღვევით და ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, რადგან ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ ინტერესს, რადგან სამართალდარღვევის ოქმების საფუძველზე დარიცხული თანხა – 4200 ლარი შეტანილ იქნა საბანკო გარანტიის სახით “საქართველოს ბანკში”, რომლის საგარანტიო მომსახურებისათვის დ. გ-შვილმა გადაიხადა 460 ლარი. შეტანილი გარანტიის ნაწილი – 2400 ლარი გადაირიცხა რუსთავის რეგიონალური ცენტრის სადეპოზიტო ანგარიშზე, რითაც შეილახა მოსარჩელის ინტერესები მითითებული თანხების საჭიროებისამებრ გამოყენების თვალსაზრისით (იხ. ს.ფ. 1-17; ტ.I).

მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და სარჩელში მითითებულ მოთხოვნებთან ერთად დავების განხილვის საბჭოს 2009 წლის 9 თებერვლის ¹10/1184 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა (იხ. ს.ფ. 91-93; ტ.I).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 9 მარტის საოქმო განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირებად ჩაერთვნენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და შემოსავლების სამსახური (იხ. ს.ფ. 102-105; ტ.I).

დ. გ-შვილის სარჩელი არ ცნო შემოსავლების სამსახურმა, რომელმაც მიიჩნია, რომ საბაჟო ორგანოს გადაწყვეტილება მართლზომიერია და არ არსებობს მისი გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი (იხ. ს.ფ. 117-119; ტ.I).

დ. გ-შვილის სარჩელი ასევე არ ცნეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და რუსთავის რეგიონალურმა ცენტრმა (იხ. ს.ფ. 127-135; 216-224; ტ.I).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 24 ივნისის განჩინებით დ. გ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნაზე თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 8 სექტემბრის ¹004691, 2008 წლის 17 სექტემბრის ¹007859 და 2008 წლის 19 სექტემბრის ¹007710 ოქმების, ასევე რუსთავის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 22 სექტემბრის ¹010269, ¹010267, ¹010270 ოქმების ბათილად ცნობის შესახებ შეწყდა საქმის წარმოება დაუშვებლობის გამო (იხ. ს.ფ. 326-331; ტ.I).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი რუსთავის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 17 ოქტომბრის ¹16-18/8999/04, ¹16-18/8997/04, ¹16-18/8998/04, თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 16 ოქტომბრის ¹2446, 2008 წლის 7 ოქტომბრის ¹2508, 2008 წლის 16 ოქტომბრის ¹2471 “საბაჟო შეტყობინებები”, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2009 წლის 9 თებერვლის ¹10/1184 გადაწყვეტილება, რუსთავის რეგიონალურ ცენტრს დაევალა 2400 ლარის, ხოლო თბილისის რეგიონალურ ცენტრს – 800 ლარის მოსარჩელისათვის დაბრუნება, რუსთავისა და თბილისის რეგიონალურ ცენტრებს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელისათვის ამ უკანასკნელის მიერ საგარანტიო მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის _ 460 ლარის ანაზღაურება, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა საბაჟო კოდექსის 247.1, 247.2, 238.1, 237-ე, 253-ე, 233.6 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტით, 232.2 მუხლებით და განმარტა, რომ მოპასუხე მხარე ვალდებული იყო მოსარჩელე დ. გ-შვილის მიმართ გაევრცელებინა საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის დებულებანი, რადგან სახეზე იყო კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული დაუძლეველი ძალა – ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადებული საომარი მდგომარეობა, რომელიც თითქმის სრულად დაემთხვა მოსარჩელისათვის მის მიერ იმპორტირებული საქონლის დეკლარირებისათვის საბაჟო ორგანოს მხრიდან განსაზღვრულ 20-დღიან ვადას. შესაბამისად, საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, თბილისისა და რუსთავის რეგიონალურ ცენტრებს არ უნდა შეედგინათ საბაჟო სამართალდარღვევის ოქმები, ხოლო ოქმების შედგენის შემთხვევაში არ უნდა გამოეცათ საბაჟო შეტყობინებები.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, დ. გ-შვილს არ ევალებოდა დაუძლეველი ძალის დადგომისას ეცნობებინა საბაჟო ორგანოსათვის, რადგან აღნიშნული ფაქტი წარმოადგენდა საყოველთაოდ ცნობილ, გახმაურებულ ფაქტს და ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მის შესახებ დამატებით შეტყობინებას არ გააჩნდა პრაქტიკული მნიშვნელობა.

ამდენად, საქალაქო სასამართლომ უკანონოდ მიიჩნია გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები.

საქალაქო სასამართლომ ასევე გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ მის მიერ საბანკო გარანტიის გამოყენებისათვის გადახდილი თანხა _ 460 ლარი წარმოადგენს მისთვის მოპასუხეთა ბრალით მიყენებულ მატერიალურ ზიანს, რომლის გამოც პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროს კანონსაწინააღმდეგო აქტების გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოებს.

საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლებით და განმარტა, რომ მოპასუხეებს – თბილისისა და რუსთავის რეგიონალურ ცენტრებს დ. გ-შვილის შემთხვევაში რომ არ გამოეყენებინათ საბაჟო კოდექსის 238-ე, 247-ე, 253-ე, 233-ე მუხლები და არ გამოეცათ კანონსაწინააღმდეგო აქტები, მათ არ წარმოეშობოდათ საბაჟო კოდექსის 175-180 მუხლებით გათვალისწინებულ უფლებამოსილებათა შესრულების ვალდებულება, კერძოდ, მოსარჩელე არ იქნებოდა იძულებული მის მიმართ წარმოშობილი საბაჟო ვალდებულების შესრულების, მისთვის დაკისრებული ჯარიმის თანხების გადახდის უზრუნველსაყოფად მიემართა საბანკო გარანტიისათვის და ბანკის მხრიდან მიღებული მომსახურებისათვის გაეწია დამატებითი ხარჯი (იხ. ს.ფ. 312-325; ტ.I).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, შემოსავლების სამსახურმა, თბილისისა და რუსთავის რეგიონალურმა ცენტრებმა და მოითხოვეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი მოტივით:

აპელანტების მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რის გამოც შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

აპელანტების მითითებით, დ. გ-შვილმა დაარღვია საბაჟო კოდექსის მოთხოვნები და საქონელზე ზოგადი დეკლარირების განხორციელების შემდეგ საბაჟო პროცედურები დაასრულა საბაჟო კოდექსის 61.1 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული 20-დღიანი ვადის გასვლის შემდეგ. საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლი იმპერატიულად ადგენს, რომ 232.2 მუხლით განსაზღვრულ სუბიექტებს ამავე კოდექსით გათვალისწინებული კონკრეტული საბაჟო სამართალდარღვევისათვის არ დაეკისრებათ პასუხისმგებლობა, თუ საბაჟო სამართალდარღვევა გამოწვეულია ავარიისა და დაუძლეველი ძალის პირობების მოქმედების შედეგად, ხოლო სუბიექტმა ამის თაობაზე დაუყოვნებლივ აცნობა საბაჟო ორგანოს და წარუდგინა სათანადო მტკიცებულებები.

დაუძლეველი ძალის პირობებად ითვლება ისეთი საგანგებო და განსაკუთრებული გარემოებები, რომლებიც შეუძლებელს ხდიან ამ კოდექსით დადგენილი ვალდებულებების შესრულებას, რომელთა დადგომა არ არის დამოკიდებული სუბიექტების ნებაზე, ხოლო მათი გათვალისწინება ან/და თავიდან აცილება შეუძლებელია ცოდნისა და ტექნიკური განვითარების არსებული დონიდან გამომდინარე.

საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 9 აგვისტოს ¹402 ბრძანებულებით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადდა საომარი მდგომარეობა და სრული მობილიზაცია, ხოლო საქართველოს პრეზიდენტის ¹245 ბრძანებულებით 2008 წლის 3 სექტემბრიდან საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გაუქმდა საომარი მდგომარეობა. ამასთან, განსახილველ პერიოდში საქართველოში შექმნილი ვითარება შესაძლოა გამხდარიყო ტვირთის ტრანსპორტირების შემაფერხებელი გარემოება, თუმცა ამავე დროს მოსარჩელეს არა აქვს შესრულებული მასზე კანონით დაკისრებული ვალდებულება _ საბაჟო ორგანოსათვის შეტყობინების შესახებ. საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლის თანახმად, პირი მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გათავისუფლდეს პასუხისმგებლობისაგან, თუ ფორსმაჟორული გარემოებების დადგომის შესახებ დაუყოვნებლივ აცნობებს საბაჟო ორგანოს.

აპელანტებმა არ გაიზიარეს საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ გამოცხადებული საომარი მდგომარეობა წარმოადგენდა საყოველთაოდ ცნობილ, გახმაურებულ ფაქტს, რადგან კანონმდებელი ვალდებულ პირს ავალდებულებს არა საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტის დადგომის შესახებ შეტყობინებას, არამედ მისი დადგომის შედეგად კონკრეტულად რა გარემოება და რა ქმედების განხორციელება იყო შეუძლებელი. მას ასევე უნდა ეცნობებინა თუ სად იყო საბაჟო კონტროლის ქვეშ არსებული საქონელი საომარი მდგომარეობის პირობებში.

ამდენად, დ. გ-შვილის მიმართ მართლზომიერად იქნა გამოყენებული საბაჟო კოდექსით გათვალისწინებული სანქციები და მის მიმართ ადმინისტრაციული ორგანოთა მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები უკანონოა (იხ. ს.ფ. 342-386; ტ.I).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 3 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, შემოსავლების სამსახურის, თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრების სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის რეგიონალურ ცენტრს დ. გ-შვილის 2008 წლის 11 სექტემბრის განცხადება, რომლითაც ითხოვდა ამერიკის შეერთებული შტატებიდან იმპორტირებული ხუთი ავტომანქანის დეკლარირების 20-დღიანი ვადის ხელახლა განსაზღვრას – 2008 წლის 3 სექტემბრიდან 2008 წლის 23 სექტემბრამდე, არ განხილულა და ისე შედგა სამართალდარღვევის ოქმები, რომ განცხადების ავტორისათვის პასუხი არ უცნობებიათ.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტების მითითება, რომ საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლის იმპერატიული მოთხოვნა ემსახურება იმ მიზანს, რომ საქონელი არ გავიდეს საბაჟო კონტროლის ზონიდან, მაგრამ უსაფუძვლობის გამო არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრებები გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით, რამდენადაც აპელანტების მიერ ვერ იქნა გაბათილებული საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებები და სამართლებრივი დასკვნები.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ავტომანქანების დეკლარირების 20-დღიანი ვადა თითქმის სრულად დაემთხვა საომარი მდგომარეობის პერიოდს, რის გამოც მოსარჩელეს არ უნდა დაკისრებოდა საბაჟო კოდექსით აღნიშნული სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობა (იხ. ს.ფ. 41-49; ტ.II).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, შემოსავლების სამსახურმა, თბილისისა და რუსთავის რეგიონალურმა ცენტრებმა და მოითხოვეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 3 დეკემბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით დ. გ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა აპელანტების მიერ მითითებულ სამართლებრივ საკითხებზე, არ გამოიყენა სადავო პერიოდში მოქმედი საბაჟო კოდექსის 46-ე მუხლი, არასწორად განმარტა 233-ე მუხლი, რამაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია.

კასატორის – შემოსავლების სამსახურის მითითებით, სადავო პერიოდში მოქმედი საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლი იმპერატიულად ავალდებულებდა 232.2 მუხლით განსაზღვრულ სუბიექტებს დაუძლეველი ძალის შესახებ საბაჟო ორგანოსათვის შეტყობინებისა და სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის შესახებ. საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 9 აგვისტოს ¹402 ბრძანებულებით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადდა საომარი მდგომარეობა და სრული მობილიზაცია, ხოლო საქართველოს პრეზიდენტის ¹245 ბრძანებულებით 2008 წლის 3 სექტემბრიდან საომარი მდგომარეობა გაუქმდა. დ. გ-შვილი საბაჟო ორგანოში გამოცხადდა 8, 17, 19 და 22 სექტემბერს, გამოცხადების ვალდებულება კი ამოიწურა აგვისტოში. შესაბამისად, დ. გ-შვილს საბაჟო ორგანოსათვის უნდა ეცნობებინა სწორედ საბაჟო ორგანოში გამოცხადების ვალდებულების დაწყებიდან დაუყოვნებლივ და არა 2008 წლის 11 სექტემბერს.

კასატორმა არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა დაუძლეველი ძალის შესახებ საბაჟო ორგანოსათვის შეტყობინების შესახებ და მიუთითა, რომ საბაჟო კანონმდებლობა ავალდებულებს პირს არა საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტის დადგომის შესახებ ინფორმაციის წარდგენის შესახებ, არამედ მისი დადგომის შედეგად შექმნილი კონკრეტულად რომელი გარემოების გამო და რა ქმედების განხორციელების შესაძლებლობა შეეზღუდა პირს, ასევე უნდა ეცნობებინა პირს სად იმყოფებოდა საბაჟო კონტროლის ქვეშ არსებული საქონელი საომარი მდგომარეობის პირობებში.

ამდენად, კასატორის მითითებით, კანონმდებელი ადგენს პირის მიერ ავარიისა და დაუძლეველი ძალის პირობების მოქმედების შედეგად, დაუყოვნებლივ შეტყობინებისა და სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულებას, რაც დ. გ-შვილს არ განუხორციელებია.

კასატორმა – თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა მიიჩნია, რომ საბაჟო ორგანოს გადაწყვეტილება სანქციის გამოყენების შესახებ სრულ შესაბამისობაშია საბაჟო კანონმდებლობასთან, რამდენადაც პირი მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გათავისუფლდეს პასუხისმგებლობისაგან, თუ ფორსმაჟორული გარემოებების დადგომის შესახებ დაუყოვნებლივ აცნობებს საბაჟო ორგანოს, რაც დ. გ-შვილს არ განუხორციელებია.

კასატორმა – ფინანსთა სამინისტრომ უკანონოდ მიიჩნია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება იმ მოტივით, რომ საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლის თანახმად, პირი მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გათავისუფლდეს პასუხისმგებლობისაგან, თუ ფორსმაჟორული გარემოებების დადგომის გამო იგი ვერ ახერხებს საბაჟო ვალდებულების შესრულებას და ამის შესახებ იგი დაუყოვნებლივ აცნობებს საბაჟო ორგანოს. მოსარჩელე დ. გ-შვილი თავად მიუთითებს, რომ არ შეუსრულებია საბაჟო ორგანოსათვის შეტყობინების შესახებ კანონით დაკისრებული ვალდებულება. ამასთან, აგვისტოში იგი იმყოფებოდა თბილისში, შესაბამისად, დეკლარაციის წარუდგენლობის არანაირი დამაბრკოლებელი გარემოება არ არსებობდა.

კასატორის – რუსთავის რეგიონალური ცენტრის მითითებით, დ. გ-შვილმა ავტომანქანები თბილისის რეგიონალური ცენტრის გაფორმების ჯგუფში წარადგინა 2009 წლის 8 სექტემბერს, რაც ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს ამ დროისათვის თბილისში ჰყავდა სატრანსპორტო საშუალებები. შესაბამისად, 2009 წლის 17,19 და 22 სექტემბრამდე მას საკმარისი დრო ჰქონდა გამოცხადებულიყო საბაჟო ორგანოში.

კასატორმა ასევე უკანონოდ მიიჩნია სასამართლოს განჩინება ზიანის სახით დ. გ-შვილისათვის საგარანტიო მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის დაბრუნების შესახებ, რამდენადაც კასატორის მითითებით, საბანკო გარანტიის გამოყენება განხორციელდა სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 20 დეკემბრის ¹238 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების შესაბამისად, რომლის 5.1 მუხლის თანახმად, საბაჟო სამართალდარღვევის მოთხოვნით საბაჟო სანქციის უზრუნველსაყოფად ამავე დებულების მე-3 და მე-4 მუხლებით გათვალისწინებული უზრუნველყოფის ღონისძიებების ნაცვლად შესაძლებელია სამართალდამრღვევის მიერ საბანკო გარანტიის წარდგენა. დ. გ-შვილზე შეფარდებული სანქციის უზრუნველსაყოფად საბანკო გარანტიის გამოყენება განხორციელდა მისი თხოვნის საფუძველზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში გამოყენებული იქნებოდა საბაჟო სამართალდარღვევის სატრანსპორტო საშუალების ჩამორთმევა (იხ. ს.ფ. 58-76; 79-86; 89-96; 123-130; ტ.II).

საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 21 სექტემბრის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, დასაშვებად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, შემოსავლების სამსახურის, თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები (პროცესუალური კასაცია) (იხ. ს.ფ. 174-177; ტ.II).

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, შემოსავლების სამსახურის, თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრების საკასაციო საჩივრები არ ცნო მოწინააღმდეგე მხარემ – დ. გ-შვილმა.

მოწინააღმდეგე მხარის მითითებით, საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტი, რომელზეც აპელირებენ კასატორები, გაუქმდა 2009 წლის იანვრიდან, კერძოდ, მითითებული მუხლიდან ამოღებულ იქნა შეტყობინების ვალდებულება. საბაჟო კოდექსის 233.7 მუხლის შესაბამისად, საბაჟო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროს თუ კანონით გაუქმებულია ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა ასეთი სამართალდარღვევის ჩადენისათვის მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-9 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ ან გამაუქმებელ აქტებს აქვს უკუქცევითი ძალა, ესე იგი მათი მოქმედება ვრცელდება ამ აქტების გამოცემამდე ჩადენილ სამართალდარღვევებზეც (იხ. ს.ფ. 182-188; ტ.II).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების, მხარეთა წარმომადგენლების მოსაზრებების მოსმენისა და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, შემოსავლების სამსახურის, ამავე სამსახურის თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრების საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 3 დეკემბრის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას არ დარღვეულა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები. სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სწორად განმარტა იგი, სრულყოფილად გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, სათანადო შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, რის შედეგადაც საქმეზე არსებითად სწორი განჩინება მიიღო, შესაბამისად, არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების მოტივი - განსახილველ დავაში ადმინისტრაციული აქტების კანონიერების შემოწმება ფორს-მაჟორული ვითარების კონტექსტში, როგორც ადმინისტრაციული წარმოების, ასევე სამართალწარმოების პრაქტიკაში იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას წარმოადგენს, შესაბამისად, წინამდებარე საქმე მნიშვნელოვანია იმ თვალსაზრისით, რომ საკასაციო სასამართლომ უნდა მისცეს სამართლებრივი შეფასება თუ რამდენად კანონიერად და ობიექტურად მიეცა შეფასება საქმის მასალებს და რამდენად სწორად შეეფარდა სადავო სამართალურთიერთობას სამართლის ნორმა. ვინაიდან აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დადგენა და მისი სამართლებრივი კვალიფიკაცია ორგანულია სამოქალაქო დავებისათვის, ხოლო ადმინისტრაციულ სამართალურთიერთობებში შესაბამისი სასამართლო განმარტება ხელს შეუწყობს ადმინისტრაციულ საქმეთა განმხილველ სასამართლოებს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებაში.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნული დავის გადაწყვეტისას სრულად ეყრდნობა და იზიარებს საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 29 ივნისის განჩინებაში ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ დასკვნებს (ადმინისტრაციულ საქმეზე _ ¹ბს-138-132(4კ-10), შპს “...” სარჩელის გამო მოპასუხის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის მიმართ, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე).

საკასაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნულ განჩინებაში განიმარტა, რომ “საერთაშორისო პრაქტიკაში დაუძლეველი ძალა ძირითადად განიხილება, როგორც სხვადასხვა სამოქალაქო-სამართლებრივი ხასიათის ხელშეკრულებებში მხარეთა მხრიდან თავისი მოვალეობების შეუსრულებლობის გამო პასუხისმგებლობისაგან გამომრიცხველი გარემოება. აღნიშნულის გათვალისწინებით ამ მოვლენის გაგება მოცემულია სხვადასხვა ლექსიკონებსა და ნორმატიულ დოკუმენტებში შესაბამისი სახით.

თავად დაუძლეველი ძალის ცნება (ვის მაჯორ, ფორსე მაჯეურე, აცტ ოფ გოდ) უკვე ათასწლეულია არსებობს და ნიშნავს ზეძალას “ღვთის ჩანაფიქრს”, ბედს, შემთხვევას, თავისი ძალით ადამიანურ ძალებს აღმატებულს, რომელიც მას წინ უნდა აღუდგეს, ამიტომაც ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისგან. ეს ცნება ცნობილი იყო კლასიკური პერიოდის რომაული კერძო სამართლისთვის, კონტინენტური ევროპის ქვეყნების სამოქალაქო სამართლისთვის, ანგლო-ამერიკული სამოქალაქო სამართლისთვის (ფორს-მაჟორული დათქმები ხელშეკრულებაში).

საერთაშორისო კერძო სამართლის ფარგლებში დაუძლეველი ძალის გაგება მოცემულია “საერთაშორისო ვაჭრობის შესახებ” 1980 წლის 11 აპრილის ვენის კონვენციის 79-ე მუხლში, სადაც მითითებულია: “მხარე არ იღებს პასუხისმგებლობას ნებისმიერი თავისი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, თუ დაამტკიცებს, რომ ეს გამოწვეული იყო მის კონტროლს მიღმა მყოფი შემთხვევით და რომ მისგან შეუძლებელი იყო ხელშეკრულების დადებისას ამგვარის გონივრული მოლოდინი”.

საერთაშორისო საჯარო სამართალში ფორს-მაჟორის ქვეშ (იურიდიულ პრაქტიკაში ტრადიციულად ეს ორი გაგება ერთიანდება) იგულისხმება სიტუაცია, რომლის დროსაც სუბიექტი იძულებულია იმოქმედოს საერთაშორისო ვალდებულებების გვერდის ავლით დაუძლეველი ძალის მოქმედების შედეგების ან კონტროლს ვერდაქვემდებარებული გაუთვალისწინებელი მოვლენის გამო.

საკასაციო სასამართლო ფორს-მაჟორულ გარემოებასთან დაკავშირებით განმარტავს შემდეგს: დაუძლეველი ძალის შედეგად ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე მისდაუნებურად ხდება ზიანის მიმყენებელი მეორე მხარისათვის.

დაუძლეველი ძალის განსაზღვრის საერთო პრინციპს განეკუთვნება გარემოებათა ობიექტური და სუბიექტური ხასიათი - ფაქტორების ზემოქმედება, რომელიც ვალდებულებათა შესრულების დაბრკოლება ხდება, უნდა იყოს ობიექტური და აბსოლუტური, ანუ უნდა ეხებოდეს არა მხოლოდ ზიანის მიმყენებელს, არამედ იგი უნდა ვრცელდებოდეს ყველაზე. შესრულების შეუძლებლობა უნდა იყოს აბსოლუტური და არა მხოლოდ ვალდებული პირის შემაფერხებელი.

კანონმდებლობასა და პრაქტიკაში დაუძლეველ ძალას განაკუთვნებენ სტიქიურ უბედურებებს (მიწისძვრა, წყალდიდობა) ან სხვა გარემოებებს, რომლებიც შეუძლებელია გაითვალისწინო ან აღკვეთო (ან შესაძლებელია გათვალისწინება, მაგრამ შეუძლებელია მისი აღკვეთა) ადამიანთა ცოდნისა და ტექნიკური შესაძლებლობების თანამედროვე დონის გათვალისწინებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს: ყველა სამოქალაქო-სამართლებრივ სისტემებში დაუძლეველი ძალა ითვლება პასუხისმგებლობის გამომრიცხველ გარემოებად.

სამოქალაქო სამართალში – საგანგებო, გაუთვალისწინებელი, შეთანხმების მონაწილეთა ნებისა და მოქმედებისგან დამოუკიდებელი გარემოებაა, რომლებიც ვერ იქნება გათვალისწინებული, აღკვეთილი ან აღმოფხვრილი, მაგ: სტიქიური უბედურება.

საერთო ჯამში, ფორს-მაჟორი შეიძლება დაიყოს ორ ჯგუფად:

1. დაუძლეველი ძალა (მოკლე ვადიანი შემთხვევა)

2. იურიდიული ფორს-მაჟორი (განგრძობადი შემთხვევა)

ფორს-მაჟორად არ მიიჩნევა გარემოებები, რომლებიც თავისი არსით არის კომერციული რისკი, მაგ: სიძნელეები არახელსაყრელ კონიუნქტურასთან, ფასების ცვალებადობასთან და ა.შ. დაკავშირებით.

ფორს-მაჟორული გარემოებები ათავისუფლებენ კონტრაჰენტს მატერიალური პასუხისმგებლობისაგან სახელშეკრულებო ვალდებულებების დაუცველობისას, იმ პირობით, რომ ის დაუყოვნებლივ აცნობებს პარტნიორს დაუძლეველი გარემოებების დადგომის შესახებ და განაახლებს ვალდებულებათა შესრულებას მათი ზემოქმედების შეწყვეტისთანავე.

იურიდიულ ფორს-მაჟორს განეკუთვნება უმაღლეს სახელმწიფო ორგანოთა გადაწყვეტილებები (იმპორტ-ექსპორტის აკრძალვები, სავალუტო შეზღუდვები და სხვ.) გაფიცვები, ომები, რევოლუციები და მსგავსი შემთხვევები.

იურიდიული ფორს-მაჟორის ცნებას არ გააჩნია ზუსტი განსაზღვრება. როგორც წესი, კონტრაჰენტები ხელშეკრულებაში ითვალისწინებენ გაუთვალისწინებელ შემთხვევებს და მათი სამართლებრივი შედეგების პირობებს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ფორს-მაჟორული გარემოებები ასევე იჩენენ თავს საჯარო-სამართლებრივ ურთიერთობებში და აქაც იგი განიხილება, როგორც საჯარო სამართლებრივი ვალდებულებების შეუსრულებლობისას პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოება”.

საქართველოს საბაჟო კოდექსის 233-ე მუხლის მე-6 ნაწილით /მოქმედი რედაქცია/ ფორს-მაჟორი განიხილება, როგორც საბაჟო სამართალდარღვევისთვის გათვალისიწინებული პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოება, კერძოდ, ამ კარით დადგენილი პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება პირს, თუ საბაჟო სამართალდარღვევა გამოწვეულია დაუძლეველი ძალის პირობების მოქმედების შედეგად. დაუძლეველი ძალის პირობებად ითვლება ისეთი საგანგებო ან განსაკუთრებული გარემოებები, რომლებიც შეუძლებელს ხდის ამ კოდექსით დადგენილ ვალდებულებათა შესრულებას და რომელთა დადგომა არ არის დამოკიდებული პირის ნებაზე, მათ შორის:

ა) სტიქიური უბედურებები (მიწისძვრა, წყალდიდობა, მეწყერი, ზვავი, ხანძარი და სხვა);

ბ) საგარეო ვაჭრობის შეზღუდვა, საგანგებო/საომარი მდგომარეობის გამოცხადება, აგრეთვე სახელმწიფო ორგანოების სხვა გადაწყვეტილებები;

გ) მასობრივი არეულობა, გაფიცვა.

მოცემული დავა წარმოშობილია ადმინისტრაციული სამართალურთიერთობის, კერძოდ, საბაჟო სამართალურთიერთობის სფეროში. საბაჟო მომსახურება ძირითადად პროცედურულ სტადიებს ითვალისწინებს, რა დროსაც სამართალურთიერთობის მონაწილეთა უფლება-მოვალეობები მკაცრად არის გაწერილი და მათი შესრულება (დაცვა) სავალდებულოა, წინააღმდეგ შემთხვევაში კანონმდებელი რიგ შემთხვევებში პროცედურების დაუცველობას სამართალდარღვევად აკვალიფიცირებს, შესაბამისი მატერიალური პასუხისმგებლობის დადგენით.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტების კანონიერების შემოწმებას იმ კონტექსტში, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ, ხოლო შემდგომ, ზემდგომმა ადმინისტრაციულმა ორგანომ გადაწყვეტილებების გამოტანისას ობიექტურად და სწორად არ დაადგინეს ისეთი ფაქტობრივი გარემოება, როგორიცაა ფორს-მაჟორული სიტუაცია (რუსეთ-საქართველოს ომი, შესაბამისი შედეგებით) და ადეკვატურად არ განსაზღვრეს მეწარმის საჯარო-სამართლებრივი ვალდებულებების შეუსრულებლობა (საბაჟო პროცედურების კანონით დადგენილ ვადაში შესრულება) პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოების არსებობის გამო, რაც ნაწილობრივ გაზიარებულია ქვემდგომი ინსტანციების სასამართლოების მიერ და ბათილად იქნა ცნობილი რუსთავის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 17 ოქტომბრის ¹16-18/8999/04, ¹16-18/8997/04, ¹16-18/8998/04, თბილისის რეგიონალური ცენტრის 2008 წლის 16 ოქტომბრის ¹2446, 2008 წლის 7 ოქტომბრის ¹2508, 2008 წლის 16 ოქტომბრის ¹2471 “საბაჟო შეტყობინებები”, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2009 წლის 9 თებერვლის ¹10/1184 გადაწყვეტილება.

მითითებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერების ნაწილში სასამართლოებმა დაადგინეს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი გამოკვლევა-დადგენა-შეფასება.

საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 407.2 მუხლის შესაბამისად, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, საქმეზე წარმოდგენილი არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება), რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სსსკ-ის 407.2 მუხლის შესაბამისად, სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

კასატორები სადავოდ არ ხდიან ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მიერ შესასრულებელი საბაჟო ვალდებულებისათვის _ ავტომანქანების საბაჟო ორგანოში წარდგენისა და მათი დეკლარირებისათვის განსაზღვრული 20-დღიანი ვადიდან (7 აგვისტოდან 27 აგვისტომდე პერიოდი) 19 დღე დაემთხვა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადებულ საომარ მდგომარეობას, კერძოდ, საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 9 აგვისტოს ¹402 ბრძანებულებით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადდა საომარი მდგომარეობა 15 დღით, საომარი მდგომარეობის მოქმედების ვადა 2008 წლის 23 აგვისტოს ¹408 ბრძანებულებით გაგრძელდა 2008 წლის 8 სექტემბრამდე, ხოლო 2008 წლის 3 სექტემბრის ¹425 ბრძანებულებით გამოცხადებული საომარი მდგომარეობა გაუქმდა. ამდენად, კასატორები _ ადმინისტრაციული ორგანოები სადავოდ არ ხდიან ფორს-მაჟორული ვითარების არსებობის ფაქტს.

წარმოდგენილი კასაციების პრეტენზიას წარმოადგენს და სადავო აქტების კანონიერების დასასაბუთებლად კასატორები უთითებენ მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე დ. გ-შვილმა საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლის /2009 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი რედაქცია/ დანაწესის შესაბამისად, არ შეასრულა საბაჟო ორგანოსათვის ფორს-მაჟორული ვითარების არსებობის შესახებ შეტყობინებისა და სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის შესახებ ვალდებულება, რის გამოც არ არსებობს მოსარჩელის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოება.

საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო ვერ გაიზიარებს კასატორთა საკასაციო პრეტენზიას და მიაჩნია, რომ აღნიშნული მოვლენა განეკუთვნება სწორედ ფორს-მაჟორულ შემთხვევას, რომლის გათვალისწინება ან შედეგების აღმოფხვრა აღემატებოდა მოსარჩელის შესაძლებლობებს, შესაბამისად, ამ ფაქტმა თავისი იურიდიული შედეგები განაპირობა მთელი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე და რასაკვირველია, ეს აისახა როგორც სახელშეკრულებო, ისე საჯაროსამართლებრივი ვალდებულებების ჯეროვან შესრულებაზე.

კასატორების მოტივი, რომ დ. გ-შვილს არანაირი სახის მტკიცებულება და შეტყობინება არ წარუდგენია საბაჟო ორგანოსათვის, რისთვისაც მას ჰქონდა გონივრული ვადები, ვერ იქნება გაზიარებული, რამდენადაც 2008 წლის 9 აგვისტოდან _ 2008 წლის 3 სექტემბრამდე საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადებული იყო საომარი მდგომარეობა, ამ ფაქტობრივ გარემოებას არ სჭირდებოდა მოსარჩელის მხრიდან დაუყოვნებლივ შეტყობინება, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის მიხედვით საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტია, ხოლო ამგვარი ფაქტები დამტკიცებას არ საჭიროებენ. საომარი მდგომარეობა კი საბაჟო კოდექსის 233.6 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად მიჩნეულია იმ განსაკუთრებულ გარემოებად, რომელიც შეუძლებელს ამავე კოდექსით განსაზღვრულ ვალდებულებათა შესრულებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტები, რომლებიც სასამართლო წესითაც კი დამტკიცებას არ საჭიროებენ, ასევე უნდა იქნას შეფასებული ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან მათ მიერ ჩატარებულ ადმინისტრაციულ წარმოებაში ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა-დადგენისას. არცერთი სამართლებრივი სისტემა არ იცნობს უფრო მაღალი ხარისხის მტკიცების ტვირთს ადმინისტრაციულ ორგანოებში, ვიდრე სასამართლო წესით.

ამდენად, კასაციის არგუმენტი სასამართლოების მიერ საბაჟო კოდექსის 233-ე მუხლის მე-6 ნაწილის გამოუყენლობის თაობაზე მოკლებულია სამართლებრივ ლოგიკას.

საკასაციო სასამართლოს მიერ საკასაციო სასამართლოს 2010 წლის 29 ივნისის განჩინებაში ასევე განიმარტა, რომ “საბაჟო კოდექსის 233-ე მუხლის მე-6 ნაწილით /2008 წლის 26 დეკემბრამდე მოქმედი რედაქცია/ გათვალისწინებული იმპერატიული დანაწესი გულისხმობს იმგვარ შემთხვევებს, როდესაც ფორს-მაჟორული მდგომარეობა ნაკლებ მასშტაბებს მოიცავს და იგი შესაძლებელია საწყის მომენტში არ იყოს საგრძნობი მთელ სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, მათ შორის, არ იყოს ცნობილი ადმინისტრაციული ორგანოსათვის. მოვლენის დადგომის თაობაზე შეტყობინების ვალდებულების დადგენა არ გამორიცხავს ამ ვალდებულების გამაქარწყლებელი გარემოების არსებობას, მით უფრო, იმ ვითარებაში, რომ სადავო აქტები გამოცემულია არა საომარი მდგომარეობის, არამედ, მისი გაუქმების შემდეგ და ადმინისტრაციული ორგანოები ვალდებულნი იყვნენ გაეთვალისწინებინათ ფორს-მაჟორული მოვლენის მასშტაბი და მისი შედეგების გავლენა სუბიექტების უფლება-მოვალეობებზე, მათი შესაძლებლობების კონტექსტში.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სხვაგვარი განმარტება აღნიშნული ნორმისა იქნებოდა მისი ნამდვილი შინაარსის ვერ გაგება და სამართლის ნორმის მხოლოდ ფორმალისტური შეფარდება”.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე, შესაბამისად, სსსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, არ არსებობს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურის, ამავე სამსახურის თბილისისა და რუსთავის რეგიონალურ ცენტრების საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, სსიპ შემოსავლების სამსახურის, ამავე სამსახურის თბილისისა და რუსთავის რეგიონალური ცენტრების საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 3 დეკემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.