ბს-902-864(3კ-09) 17 თებერვალი, 2010 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე; ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი – გ. ილინა

კასატორები – საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წარმომადგენელი – გ. ძ-ძე; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრი, წარმომადგენელი – გ. ხ-ავა; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, წარმომადგენელი – დ. ჯ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე – სს ,,...”, წარმომადგენელი – გ. ფ-ია

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 10 აპრილის განჩინება

დავის საგანი _ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 29 ოქტომბერს სს ,,...” სასარჩელო განცხადებით მიმართა ფოთის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) მიმართ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ სს ,,..” მიწის გადასახადის პირად ბარათზე 2002 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით აღრიცხულია 16575 ლარი, ხოლო 2004 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით – 20689 ლარი. შემოსავლების სამსახურისა და დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილებათა შესაბამისად, სს ,,...” საგადასახადო ორგანოს მიერ არ წარდგენია საგადასახადო კანონმდებლობით გათვალისწინებული შეტყობინება/საგადასახადო მოთხოვნა (საგადასახადო ორგანოს მიერ ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო შემოსავლების სამსახურმა გააუქმა გადამხდელისათვის დაკისრებული საურავი).

საგადასახადო კოდექსის (1997 წ) 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ვალდებულებად ითვლება გადასახადის გადამხდელის ვალდებულება, გადაიხადოს კანონით დაწესებული გადასახადი. “საგადასახადო ვალდებულება” ეკისრება გადასახადის გადამხდელს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ იმ გარემოებათა წარმოქმნის მომენტიდან, რომლებიც ითვალისწინებენ გადასახადის გადახდას 30-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, “საგადასახადო ვალდებულების შესრულებად ითვლება გადასახადის თანხის გადახდა დადგენილ ვადაში”. მიწის გადასახადთან დაკავშირებით კი, მოარჩელის მითითებით, ასეთ გარემოებას წარმოადგენდა საგადასახადო შეტყობინების მიღება.

საგადასახადო კოდექსის 152-ე და 156-ე მუხლების შესაბამისად, მიწის მართვის ადგილობრივი ორგანოების მიერ საანგარიშო წლის 1 მარტისათვის საგადასახადო ორგანოებს გადაეცემა მიწის გადასახადის გადამხდელთა სიები მიწის ფართობისა და გადასახადის განაკვეთის ჩვენებით, საგადასახადო ორგანოების მიერ 1 ივნისისათვის გადამხედელს ბარდება დარიცხული გადასახადის შესახებ საგადასახადო შეტყობინება, ხოლო გადამხდელის მიერ შეტყობინების საფუძველზე გადასახადი გადაიხდება 1 ნოემბრამდე. შესაბამისად, შეტყობინების მიღებამდე გადამხდელს მიწის გადასახადის გადახდის ვალდებულება არ წარმოეშობა და მაშასადამე, მას გადასახადის გადაუხდელობაზე პასუხისმგებლობა (საურავი) არ დაეკისრება.

მოსარჩელის განმარტებით, საგადასახადო კოდექსის 224-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოსა და გადამხდელს შორის ვალდებულების დამდგენი ურთიერთობები ხორციელდება მხოლოდ წერილობითი ფორმით გადამხდელისათვის ჩაბარების მეშვეობით. 235-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გადასახადის თანხის დარიცხვაში იგულისხმება კონკრეტულ საგადასახადო პერიოდში გადამხდელისაგან კუთვნილი გადასახადის საგადასახადო ორგანოში აღრიცხვა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, გადასახადის დარიცხვა შეიძლება განხორციელდეს: საგადასახადო დეკლარაციებით, ინფორმაცით გადახდილი თანხების შესახებ, შემოწმების მასალებითა და საგადასახადო ორგანოსათვის ცნობილი სხვა სანდო ინფორმაცით. ამასთან, ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, თუ სავალდებულო არ არის გადასახადის გადახდა დეკლარაციის წარდგენასთან ერთად, საგადასახადო ორგანომ უნდა დაარიცხოს გადასახადი გადამხდელს და გაუგზავნოს მას შეტყობინება დარიცხვის შესახებ. შესაბამისად, გადასახადის დარიცხვა – ესაა ა) გადასახადის თანხის აღრიცხვა საგადასახადო ორგანოში და საგადასახადო შეტყობინების გადამხდელისათვის წარდგენა შემოწმების მასალებისა და საგადასახადო ორგანოსათვის ცნობილი სანდო ინფორმაციის საფუძველზე; ბ) საგადასახადო ორგანოში გადასახადის თანხის აღრიცხვა გადამხდელის წარდგენილი დეკლარაციის ან/და გადახდილი თანხების შესახებ ინფორმაციის საფუძველზე.

საგადასახადო კოდექსის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, “საგადასახადო ვალდებულებად ითვლება გადასახადის გადამხდელის ვალდებულება, გადაიხადოს კანონით დაწესებული გადასახადი”. “ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საგადასახადო ვალდეულება – ესაა ფულადი ვალდებულება სახელმწიფოს წინაშე, რომელიც დეკლარირებას ან/და გადახდას ექვემდებარება საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ ვადებში და დადგენილი წესით. ამავე კანონის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, შესრულებულად ჩაითვალა “2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შეუსრულებელი საგადასახადო ვალდებულებები”, ხოლო ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის მიხედვით, ამ მუხლის მოქმედება ვრცელდება “შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო ვალდებულებეზე”.

მოსარჩელის განმარტებით, საგადასახადო კოდექსისა და “ამნისტიისა და არადეკლარირეული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე, ამნისტია არ ვრცელდება საგადასახადო ვალდებულებებზე, თუ ისინი დარიცხული და აღრიცხულია ანუ თუ ისინი ოფიციალურად უკვე გახდნენ საგადასახადო ვალდებულებები. საგადასახადო ვალდებულებები ოფიციალური ხდებიან მხოდოდ მათი დარიცხვის შემთხვევაში. დარიცხვა და აღრიცხვა არ არის ერთი და იგივე შინაარსის მატარებელი. დარიცხვა მოიცავს აღრიცხვას, მაგრამ მასში აღრიცხვის გარდა მოიაზრება ვალდებულების წარმოშობა (გადამხდელისათვის იურიდიული დოკუმენტის – აქტის, შეტყობინების, მოთხოვნის – ჩაბარებით). მიწის გადასახადის აღრიცხვა გადამხდელის პირად ბარათზე სათანადო შეტყობინების გადამხდელისათვის ჩაბარებამდე გადასახადის დარიცხვად არ ჩაითვლება. მიწის გადასახადის მხოლოდ პირად ბარათზე აღრიცხვით გადამხდელს მისი გადახდის ვალდებულება არ წარმოეშობა. შეტყობინების ჩაბარებამდე მხოლოდ პირად ბარათზე აღრიცხული გადასახადი დარიცხულად არ ჩაითვლება და, მაშასადამე, თუ საგადასახადო პერიოდი 2004 წლის 1 იანვრადე პერიოდს ემთხვევა, მიწის გადასახადი ამნისტირებულად ჩაითვლება.

საგადასახადო კოდექსის (1997წ) 235-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, “საგადასახადო ორგანოს შეუძლია მოახდინოს გადასახადის თანხის დარიცხვა ან შეასწოროს გადასახადის ადრე დარიცხული თანხა ამ კოდექსის 237-ე მუხლში მითითებული ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე”. 237-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, “საგადასახადო ორგანოს შეუძლია დაარიცხოს და გადასინჯოს გადასახადის დარიცხული თანხის დარიცხვა და გადასინჯვა საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში”. 244-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, კი საგადასახადო გირავნობისა და იპოთეკის უფლებები “გრძელდება გადასახადის გადახდის ვალდებულების შესრულებამდე ან მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე”.

საგადასახადო კოდექსის (2004წ) მე-5 მუხლის თანახმად, “საგადასახადო მოთხოვნის” (გადასახადის ან/და სანქციის თანხის დარიცხვის შესახებ).... ხანდაზმულობის ვადაა 6 წელი....ეს ვადა აითვლება შესაბამისი ვალდებულების წრმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან”. 85-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, “საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის ხანდაზმულობის ვადაა 6 წელი”.

საგადასახადო ორგანოს უფლება არ აქვს საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის გასვლის შემდეგ წარუდგინოს საგადასახადო მოთხოვნა. საგადასახადო ორგანოს ასევე არ აქვს უფლება საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის შემდეგ (მიუხედავად იმისა, თუ როდის წარედგინა მას საგადასახადო მოთხოვნა) განახორციელოს საგადასახადო ვალდებულების უზრუნველყოფის ღონისძიებები. შესაბამისად, 1 იანვრისათვის გადამხდელის პირად ბარათზე აღრიცხული გადასახადი (2001წ,2000წ, 1999წ და ა.შ. საგადასახადო პერიოდებზე) მოსარჩელის მოსაზრებით უნდა გაუქმდეს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ’’ კანონის საფუძველზე დავების განხილვის საბჭოს 2008 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილების, ფოთის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 20 ივლისის საგადასახადო მოთხოვნისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 19 სექტემბრის ¹2211 ბრძანების ბათილად ცნობას.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 13 ნოემბრის საოქმო განჩინებით საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სს ,,...” სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2008 წლის 15 იანვრის გადაწყვეტილება, ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 19 სექტემბრის ¹2211 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2006 წლის 20 ივლისის ¹04-02/468 საგადასახადო მოთხოვნა – ს.ს. ,,...” 2004 წლის 1 იანვრამდე დარიცხული მიწის გადასახადის ძირითადი თანხის 20689 ლარის ნაწილში. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალურ ცენტრს დაეკისრა ს.ს. ,,...” სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 621 ლარი და წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯები – 250 ლარი.

საქალაქო სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის შესაბამისად, არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების ლეგალიზაციის წესის მიხედვით, ამ კანონის ამოქმედებისთანავე შესრულებულად უნდა ჩაითვალოს საქართველოს რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ 2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შეუსრულებელი საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებები და არ განხორციელდეს მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა, ადმინისტრაციული ან კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის სამართალწარმოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლის მოქმედება ვრცელდება საქართველოს საგადასახადო კოდექსითა და სხვა საკანონმდებლო აქტებით გასაზღვრულ გადასახადის გადამხდელებზე, აგრეთვე საგადასახადო აგენტებზე, რომლებმაც 2004 წლის 1 იანვრამდე არ განახორციელეს საგადასახადო ვალდებულებათა დეკლარირება ან/და გადახდა. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, 2004 წლის 1 იანვრამდე პერიოდზე სს ,,...” დარიცხულ მიწის გადასახადის ძირითად თანხაზე, როგორც კანონით დადგენილ დაურიცხავ და აღურიცხავ თანხაზე, უნდა გავრცელდეს ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ლეგალიზაციის შესახებ’’ კანონის მე-4 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტები, ვინაიდან, საქმეში არსებული ხელნაწერი გადამხდელის პირადი ბარათები, რომლებიდანაც გაურკვეველია, როგორც მათი შევსების თარიღი, ასევე მთელი რიგი გადასახადების სახე და ოდენობა, არ შეიძლება ჩაითვალოს იმ მტკიცებულებად, რომელიც დაადასტურებს გადასახადის კანონმდებლობით დადგენილი წესით დარიცხვისა და აღრიცხვის ფაქტს, ხოლო აღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება საგადასახადო ორგანოს არ წარმოუდგენია.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალურმა ცენტრმა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა.

აპელანტი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სს ,,...” მიმართ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის გადასახადში თანხები აღრიცხული და დარიცხულია 2004 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში, რასაც მოწმობს საქმეში წარმოდგენილი 2002 წლის ¹235 და 2003 წლის ¹227 ხელნაწერი პირადი აღრიცხვის ბარათები, იმ დროს მოქმედი, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 235-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დარიცხვა გულისხმობდა კონკრეტულ საგადასახადო ორგანოში აღრიცხვას, ხოლო საგადასახადო ორგანოში თანხის აღრიცხვა ხდებოდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, საგადასახადო ინსპექციის 1998 წლის 2 სექტემბრის ¹173 ბრძანებისა და მის საფუძველზე დამტკიცებული მეთოდური მითითების შესაბამისად გადამხდელის პირად ბარათზე. აღნიშნულ მეთოდურ მითითებაში განმარტებულია, რომ პირადი აღრიცხვის ბარათი არის საგადასახადო ორგანოს პირველადი აღრიცხვის საბუთი, სადაც აისახება სახელმწიფო ბიუჯეტში გადასახადების, მათზე დარიცხული სანქციებისა და საურავების დარიცხვის მოძრაობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სს ,,...” მიმართ თანხები საგადასახადო ორგანოში აღრიცხული იყო 2004 წლის 1 იანვრამდე კანონის სრული დაცვით და სასამართლოს გადაწყვეტილება იმის შესახებ, რომ პირად ბარათზე თანხების ამ ფორმით აღრიცხვა არ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ თანხები კანონმდებლობის შესაბამისად იყო აღრიცხული და დარიცხული არ შეესაბამება სიმართლეს, რადგან აღნიშნული მსჯელობით იგნორირება უკეთდება იმ დროს დამტკიცებულ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო ინსპექციის ¹173 ბრძანებას და მის საფუძველზე დამტკიცებულ მეთოდურ მითითებას, “გადასახადის გადამხდელთა პირადი ბარათების წარმოების, მათში შედეგების გამოყვანის, შემოწმებისა და დახურვის წესების შესახებ”, რითაც ეჭვქვეშ დააყენა საგადასახადო ინსპექციებში ნაწარმოები გადამხდელის ხელნაწერი პირადი აღრიცხვის ბარათებში აღრიცხული და დარიცხული თანხების კანონიერება.

რაც შეეხება “ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლს, აპელანტის განმარტებით, ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე. საგადასახადო კოდექსის თანახმად, გადასახადების თანხის დარიცხვა გულისხმობს საგადასახადო ორგანოში კონკრეტული საგადასახადო პერიოდისათვის გადასახადის გადამხდელის, საგადასახადო აგენტის, ან სხვა ვალდებული პირის კუთვნილი გადასახადის თანხის აღრიცხვას. დარიცხვა და აღრიცხვა ურთიერთშემავსებელი ტერმინებია და ერთობლიობაში, ერთ ტერმინად უნდა იქნეს განხილული. ამასთან, აღნიშნული ტერმინები უკავშირდება დეკლარირებას, ანუ საგადასახადო ვალდებულების არსებობას. თუ საგადასახადო ვალდებულება წარმოშობილია 2004 წლის 1 იანვრისათვის და იგი ცნობილია საგადასახადო ან სხვა ფისკალური ორგანოებისათვის, ეს ვალდებულება რჩება ძალაში და მასზე ეს კანონი ვერ გავრცელდება.

აპელანტის მოსაზრებით, უკანონოა მოსარჩელის მოთხოვნა სახალმწიფო ბაჟის დაკისრების თაობაზეც, ვინაიდან “სახელმწოფო ბაჟის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ “საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან საფინანსო-საკრედიტო, საგადასახადო, საბაჟო და სხვა ორგანოები, როგორც მოსარჩელეები და მოპასუხეები-სარჩელებზე გადასახადების, მოსაკრებლების სახელმწიფო ბაჟის და სხვა აუცილებელი გადასახდელების ბიუჯეტში გადახდისა და ბიუჯეტიდან თანხების დაბრუნების შესახებ, აგრეთვე განსაკუთრებული წარმოების საქმეებზე”.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

მეორე აპელანტი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ ფოთის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) მიერ ფოთის საქალაქო სასამართლოში წარდგენილი სს “...” პირადი აღრიცხის ბარათები ნაწარმოებია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო ინსპექციის 1998 წლის 2 სექტემბრის ¹173 ბრძანებით დამტკიცებული “გადასახადის გადამხდელთა პირადი ბარათების წარმოების, მათში შედეგების გამოყვანის, შემოწმებისა და დახურვის წესის შესახებ” მეთოდური მითითებების შესაბამისად. სადავო პერიოდში საგადასახადო ორგანოების მიერ გადამხდელისათვის ბიუჯეტში გადასახდელი თანხის აღრიცხვა ხორციელდებოდა ზემოაღნიშნული ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის შესაბამისად.

“ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, “არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების ლეგალიზაციის წესი არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე”. ტერმინები ,,დარიცხვა’’ და ,,აღრიცხვა’’ უკავშირდება დეკლარირებას, ანუ საგადასახადო ვალდებულების არსებობას.

თუ საგადასახადო ვალდებულება წარმოშობილია 2004 წლის 1 იანვრისათვის და ეს ცნობილია საგადასახადო ან სხვა ფისკალური ორგანოსათვის, ეს ვალდებულება ძალაში რჩება და მასზე ამნისტიის კანონი ვერ გავრცელდება.

შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 18 სექტემბრის ¹2211 ბრძანებისა და ფოთის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2006 წლის 20 ივლისის ¹04-02/468 საგადასახადო მოთხოვნის ნაწილობრივ (სს “...” 2004 წლის 1 იანვრამდე დარიცხული მიწის გადასახადის ძირითადი თანხის 20689 ლარის ნაწილში) და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2008 წლის 17 ოქტომბრის ¹05-04/9891 გადაწყვეტილების მთლიანად ბათილად ცნობის საკითხთან დაკავშირებით, აპელანტის მოსაზრებით, გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც უკანონო და დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, სასამართლომ ვერ დაასაბუთა ამ აქტების კანონსაწინააღმდეგობა. სადავო აქტების გამოცემისას არ დარღვეულა მისი მომზადებისა და გამოცემის წესი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 10 აპრილის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო განჩინებაში მიუთითებდა, რომ ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ’’ 2004 წლის 24 დეკემბრის საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ,,ამ კანონის ამოქმედებისთანავე შესრულებულად ჩაითვალოს საქართველოს რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ 2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შესრულებული საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებები და არ განხორციელდეს მათ მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა, ადმინისტრაციულ ან კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის სამართალწარმოება’’. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ,,ამ მუხლის მოქმედება ვრცელდება საქართველოს საგადასახადო კოდექსითა და სხვა საკანონმდებლო აქტებით განსაზღვრული გადასახადის გადამხდელებზე, აგრეთვე საგადასახადო აგენტებზე, რომლებმაც 2004 წლის 1 იანვრამდე არ განახორციელეს საგადასახადო ვალდებულებათა დეკლარირება ან/და გადახდა’’. მე-3 პუნქტის ,,ა’’ ქვეპუნქტი ადგენს, რომ ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება ,,შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე’’.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო კოდექსის თანახმად, გადასახადის თანხების დარიცხვა გულისხმობს საგადასახადო ორგანოში კონკრეტული საგადასახადო პერიოდისათვის გადასახადის გადამხდელის, საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის კუთვნილი გადასახადის თანხის აღრიცხვას. ,,დარიცხვა’’ და ,,აღრიცხვა’’ ურთიერთშემავსებელი ტერმინებია და ერთობლიობაში ერთ ტერმინად ვიხილავთ. ამასთან, ეს ტერმინები უკავშირდება დეკლარირებას ანუ საგადასახადო ვალდებულების არსებობას.

,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტში აღნიშნულ სიტყვებში ,,ექვემდებარება დეკლარირებას ან/და გადახდას’’ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოიაზრება გადასახადებიც, რომლებიც არ ექვემდებარებიან დეკლარაციის წარდგენის გზით გადახდას (მაგალითად, მიწის გადასახადი) ხოლო სიტყვებში - ,,არ განახორციელეს დეკლარირება ან/და გადახდა’’ იგულისხმება ის გადასახადები, რომლებიც ექვემდებარებოდა გადამხდელის მიერ დეკლარაციების წარდგენის გარეშე გადახდას და რომლის გადახდაც არ განხორციელებულა 2004 წლის 1 იანვრამდე.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ. რედაქცია) 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად,, საგადასახადო ვალდებულებად ითვლება გადასახადის გადამხდელის ვალდებულება გადაიხადოს კანონით დაწესებული გადასახადი’’. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი ადგენს, რომ საგადასახადო ვალდებულება ეკისრება გადასახადის გადამხდელს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ იმ გარემოებათა წარმოქმნის მომენტიდან, რომლებიც ითვალისწინებენ გადასახადის გადახდას.

არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის გადასახდთან დაკავშირებით საგადასახადო კოდექსის (1997 წ. რედაქცია) 156-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ,,გადასახადის გადამხდელების აღრიცხა და გადასახადის დარიცხვა წარმოებს ყოველწლიურად 1 მარტის მდგომარეობით’’, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად ,,საგადასახადო შეტყობინება ფიზიკურ პირებს ბარდება არა უგვიანეს ყოველი წლის 1 ივნისისა’’. ამავე კოდექსის (1997 წ. რედაქცია) 236-ე მუხლის შესაბამისად, გადასახადის დარიცხული თანხის შესახებ გადამხდელს ეგზავნება შეტყობინება, რომელიც მოიცავს ამავე კოდექსით განსაზღვრულ აუცილებელ მონაცემებს.

აღსანიშნავია, რომ გადასახადის გადამხდელს მიწის გადასახადის გადახდის ვალდებულება არ წარმოეშობა საგადასახადო ინსპექციის შესაბამისი საგადასახადო შეტყობინების ჩაბარებამდე.

კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის განმარტებით, სს ,,...” არანაირი შეტყობინება ან საგადასახადო მოთხოვნა მიწის გადასახადთან დაკავშირებით 2006 წლის 20 ივლისის საგადასახადო მოთხოვნამდე არ წარდგენია.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, რადგან სს ,,...” არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის გადასახადის გადახდის თაობაზე საგადასახადაო შეტყობინება ან საგადასახადო მოთხოვნა არ ჩაჰბარებია 2004 წლის 1 იანვრამდე, მას ამ სახის გადასახადის სპეციფიურობიდან გამომდინარე არ წარმოშობია საგადასახადო ვალდებულება, შესაბამისად, არ განხორციელებულა საგადასახადო ვალდებულებით მიწის გადასახადის გადახდა.

მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალურმა ცენტრმა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.

კასატორი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია და არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3-ე მუხლი. ფოთის რეგიონალური ცენტრი ასევე მიუთითებდა სააპელაციო სასამრთლოს მხრიდან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილ საპროცესო მოვალეობის შეუსრულებლობაზე.

კასატორი განმარტავდა, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების დარღვევით სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმის გარემოებები და მტკიცებულებები.

ფოთის რეგიონალური ცენტრის მიერ სს ,,...” 2000, 2001, 2002 და 2003 წლების პირადი აღრიცხვის ბართები ნაწარმოებია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო ინსპექციის 1998 წლის 2 სექტემბრის ¹173 ბრძანებით დამტკიცებული ,,გადასახადის გადამხდელთა პირადი ბართების წარმოების, მათში შედეგების გამოყვანის, შემოწმებისა და დახურვის წესის შესახებ” მეთოდური მითითებების შესაბამისად.

კასატორის განმრტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 235- მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად (1997 წლის რედაქცია), დარიცხვა გულისხმობდა კონკრეტულ საგადასახადო პერიოდში გადამხდელისაგან კუთვნილი გადასახადის თანხის საგადასახადო ორგანოში აღრიცხვას. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის თანხმად კი (1997 წლის რედაქცია), არასასოფლო-სამეურნეო მიწის გადასახადში თანხების დარიცხვა ხდებოდა სარგებლობის წარმოშობის თვის მომდევნო თვიდან, ხოლო ის ფაქტი, რომ სს ,,...” 1997 წლიდან გააჩნდა არსასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა და შესაბამისი თანხები საგადასახადო ორგანოში თავის დროულად არის გამოანგარიშებული და აღრიცხული გადამხდელის ხელთნაწერი პირადი აღრიცხვის ბარათზე, სადაო არ არის, რაც შეეხება ამავე კოდექსის 156-ე მუხლის მე-3 ნაწილის განსაზღვრებას, რომ ფიზიკურ პირებს ბარდება შეტყობინება ყოველი წლის 1 ივნისს, ეს იყო გადასახადის გადახდის წესის და არა გადასახადის დარიცხვის ვალდებულებასთან დაკავშირებული პირობა. აქედან გმომდინარე, კასატორის მოსაზრებით, თანხები იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით იყო დარიცხული.

ფოთის რეგიონალური ცენტრი ყურადღებას მიქცევდა იმაზე, რომ მიწისა და ქონების გადასახადის გადმხდელი არამეწარმე ფიზიკური პირების საგადასახადო ვალდებულებებთან მიმართებაში ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნების გავრცელების თაობაზე საკითხი 2006 წლის 15 თებერვალს განხილულ იქნა საგადასახადო დეპარტამენტის სათათბირო საბჭოზე და ¹3 ოქმით მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რომლის შესაბამისადაც, 2004 წლის 1 იანვრამდე საგადასახადო პერიოდებზე მიწის გადასახადის მიხედვით, ფიზიკური პირების იმ საგადასახადო ვალდებულებებზე, რომლებიც თანხობრივ გამოხატულებაში განსაზღვრული და ასახული იყო ,,მიწის გადასახადის გადამხდელთა აღრიცხვის სპეციალურ წიგნში, საგადასახადო ინსპექციის მიერ წარმოებულ (გახსნილ) ანალოგიური შინაარსის სხვა რეგისტრში ან გადამხდელის პირად ბარათზე ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ნორმა არ ვრცელდება.

კასატორის განმარტებით, ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტის თანახმად, არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების ლეგალიზაციის წესი არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის თნახმად, გადასახადის თანხების დარიცხვა გულისხმობს, საგადასახადო ორგანოში კონკრეტული საგადასახადო პერიოდისათვის საგადასახადის გადამხდელის, საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის კუთვნილი გადასახადის თანხის აღრიცხვას. ფოთის რეგიონალური ცენტრი მიიჩნევდა, რომ დარიცხვა და აღრიცხვა ურთიერთშემავსებელი ტერმინებია და ერთ ტერმინად უნდა იქნეს განხილული. ამასთან, ეს ტერმინები უკავშირდება დეკლარირებას ანუ საგადასახადო ვალდებულების არსებობას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ფოთის რეგიონალური ცენტრის მოსაზრებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლი და გამოიტანა მცდარი დასკვნები.

მეორე კასატორი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური თავის საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების იგივე საფუძვლებზე და დამატებით აღნიშნავდა, რომ შემოსავლების სამსახურის 2008 წლის 19 სექტემბრის ¹2211 ბრძანების და ფოთის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) 2006 წლის 20 ივლისის ¹04-02/468 საგადასახადო მოთხოვნის ნაწილობრივ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2008 წლის 17 ოქტომბრის ¹05-04/9891 გადაწყვეტილების მთლიანად ბათილად ცნობის საკითხის ნაწილში გადაწყვეტილება უკანონო და დაუსაბუთებელია. კასატორის მოსაზრებით, შემოსავლების სამსახურის და ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს მიერ გამოცემული აქტების გაუქმებით, ფოთის საქალაქო და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოებმა დაარღვიეს კანონი, რამეთუ ვერ დაასაბუთეს ამ აქტების კანონსაწინააღმდეგოობა.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის თანახმად, არსებით დარღვევად ითვლება აქტის გამოცემა ამ კანონის 32-ე და 34-ე მუხლით გათვალისწინებული წესის დარღვევით ჩატარებულ სხდომაზე ან კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების სახის დარღვევით, ან და კანონის ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში მიღებული იქნებოდა სხვაგვრი გადაწყვეტილება. კასატორის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია კანონის ისეთ დარღვევას, რომლის არარსებობის შემთხვევაში მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება, ხოლო ზემოაღნიშნულ ნორმაში მოყვანილი დანარჩენი შემთხვევები შეეხება კოლეგიურ ადმინისტრაციულ დაწესებულებაში საქმის განხილვას და ადმინისტრაციული წარმოების სახის დარღვევას, რასაც ასევე არ ჰქონია ადგილი.

მესამე კასატორი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო თავის საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების იგივე საფუძვლებზე, რასაც მიუთითებდნენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია) და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის და ამავე სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოტივაციას წინამდებარე დავასთან მიმართებაში ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის გამოყენების შესაძლებლობის თაობაზე და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებები ემყარება მითითებული კანონის არასწორ განმარტებას.

,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის თანახმად ამ კანონის ამოქმედებისთანავე შესრულებულად ჩაითვალა საქართველოს რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ 2004 წლის პირველ იანვრამდე წარმოშობილი და შესრულებული საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებები. მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე.

საგადასახადო კოდექსის 68.1 მუხლის შესაბამისად, გადასახადის თანხების დარიცხვა გულისხმობს საგადასახადო ორგანოში კონკრეტული საგადასახადო პერიოდისათვის გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის კუთვნილი გადასახადის თანხის დარიცხვას. ანალოგიური შინაარსის დებულებებს შეიცავდა 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 235.1 მუხლი. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ დარიცხვა და აღრიცხვა ურთიერთშემავსებელი ტერმინებია და იმ შემთხვევაში, თუ საგადასახადო ვალდებულება წარმოშობილია 2004 წლის 1 იანვრისათვის და ეს ცნობილია საგადასახადო ან სხვა ფისკალური ორგანოებისათვის, ეს ვალდებულება რჩება ძალაში და მასზე ვერ გავრცელდება საგადასახადო ამნისტია (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 06.04.05 წლის განჩინება, საქმეზე ¹ბს-1117-954-კ-04).

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სს ,,...” სახელზე წარმოებული პირადი აღრიცხვის ბარათები შედგენილია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო ინსპექციის 02.09.98 წლის ¹173 ბრძანებისა და მის საფუძველზე დამტკიცებული მეთოდური მითითების დარღვევით, რაც ეჭვქვეშ აყენებს საგადასახადო ინსპექციაში ნაწარმოები გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათებში აღრიცხული და დარიცხული თანხების კანონიერებას, არ წარმოადგენს სადავო აქტების იმ მოტივით ბათილობის საფუძველს, რომ დარიცხული თანხები ექვემდებარებოდა ამნისტირებას.

იმის დასადგენად, რამდენად დაიშვება სადავო ურთიერთობის მიმართ ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის გამოყენება, საკასაციო სასამართლო გადამწყვეტ მნიშვნელობას ანიჭებს იმ გარემოების გამოკვლევას, სადავო თანხები არის თუ არა შესაბამის ორგანოში აღრიცხული და დარიცხული, ხოლო ის საკითხი, რამდენად კანონიერად მოხდა ამ თანხის აღრიცხვა/დარიცხვა ან დოკუმენტებში ასახვა, წარმოადგენს აქტების კანონიერების არსებითად შემოწმების საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოსარჩელის მოტივაციას იმის თაობაზე, რომ საგადასახადო მოთხოვნა შეეხო იმ საგადასახადო ვალდებულებებს, რომელიც მოსარჩელეს წარმოეშვა ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის ძალაში შესვლამდე, ანუ მოხდა ამნისტირებული საგადასახადო ვალდებულებების დარიცხვა. საკასაციო სასამართლო მხარისა და სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის შესაბამის ნორმებს, რომელიც მიწის გადასახადთან მიმართებაში შეიცავდა ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კოდესისაგან განსხვავებულ რეგულაციებს.

საგადასახადო კოდექსის (1997 წლის რედაქციით) 156-ე მუხლის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელების აღრიცხვა და გადასახადის დარიცხვა წარმოებდა ყოველწლიურად პირველი მარტის მდგომარეობით. გადასახადის გადამხდელთა რეგისტრაციისა და გადასახადის თანხის განსაზღვრის მიზნით მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის ადგილობრივი ორგანოები საგადასახადო ორგანოებს საანგარიშო წლის 1 მარტისათვის წარუდგენდნენ გადამხდელთა სიებს მიწის ფართობისა და გადასახადის განაკვეთის ჩვენებით. იმავე კოდექსის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მიწის გადასახადი ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს დაერიცხებოდათ მიწათსარგებლობის უფლების წარმოშობის მომდევნო თვიდან.

ამდენად, როგორც ზემოაღნიშნული მუხლების შინაარსი ცხადყოფს, მიწის გადასახადი მიეკუთვნებოდა არადეკლარირებად საგადასახდო ვალდებულებათა რიცხვს, რომლის დარიცხვისა და დაანგარიშების ვალდებულება ეკისრებოდათ თავად საგადასახადო ორგანოებს, მიწოდებული სიების საფუძველზე. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო ადასტურებს მოსარჩელის წარმომადგენლის მოსაზრებას, რომ შეტყობინების მიღებამდე მიწის გადასახადის გადამხდელს აღნიშნული გადასახადის გადახდის ვალდებულება არ ეკისრებოდა, რამაც, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განაპირობა სწორედ ის გარემოება, რომ სს ,,....”, იმავე ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოეხსნა მიწის გადასახადის გადაუხდელობის მოტივით დარიცხული საურავი. ამასთან, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ აღნიშნული მოტივაცია არ გამორიცხავს იმ გარემოებას, რომ მიწის გადასახადი საგადასახადო ორგანოში იყო დარიცხული და აღრიცხული.

იმავე ზემოაღნიშნული საგადასახადო კოდექსის 235-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს დაარიცხოს თითოეულ გადამხდელს კუთვნილი გადასახადი ამ კოდექსის მიხედვით, ერთი ან მეტი ქვემოთჩამოთვლილი ინფორმაციის საფუძველზე: ა) ინფორმაცია, რომელსაც შეიცავს გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო დეკლარაცია; ბ) ინფორმაცია გადახდილი თანხების შესახებ, რომლებიც აღწერილია ამ კოდექსის 231-ე მუხლში; გ) შემოწმების მასალები და სხვა სანდო ინფორმაცია რომელიც ცნობილია საგადასახდო ორგანოსათვის.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ აღნიშნული მუხლი არ გამორიცხავდა საგადასახადო ორგანოს უფლებას, მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის ადგილობრივი ორგანოების მხრიდან წარდგენილი სიების საფუძველზე გადასახადის გადამხდელებზე მოეხდინა მიწის გადასახადის დარიცხვა.

როგორც აღინიშნა, ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, ამნისტიის მოქმედება არ გავრცელდა შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე.

საკასაციო სასამართლო თვლის, ის გარემოება, რომ სს ,,...” 2004 წლამდე არ წარმოშობია გადასახადის გადახდის ვალდებულება და შესაბამისად არ გადაუხდია მითითებული გადასახადი არ იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ მასზე ეს თანხები არ იყო დარიცხული.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სს ,,...” მიწის გადასახადის გადახდის ვალდებულებისაგან ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის საფუძველზე გათავისუფლებას და არ იზიარებს ამ თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლოს მიერ წარმოდგენილ არგუმენტაციას.

იმავდროულად საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს მოსარჩელის მხრიდან სასარჩელო განცხადებაში წარმოდგენილ მოტივაციას მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე და თვლის, რომ საქმე ამ თვალსაზრისით საჭიროებს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან დამატებით შესწავლა-გამოკვლევას. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლევის საგნად უნდა იქცეს ის გარემოება, რა პერიოდს მოიცავს დარიცხული გადასახადი, როდის წარმოეშვა გადასახადის გადამხდელს აღნიშნული გადასახადის გადახდის ვალდებულება და არსებობს თუ არა ხანდაზმულობის მოტივით მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის და ამავე სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 10 აპრილის განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მხარეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადანაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე

საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4.საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.