ბს-1700-1656(გ-10) 18 იანვარი, 2011 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, პაატა სილაგაძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა პალატებს შორის დავა განსჯადობის თაობაზე.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2009 წლის 29 დეკემბერს მარნეულის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ სარჩელი აღძრა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე – ა. შ-ძის მიმართ, მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.
საქმის გარემოებები:
მოპასუხე_მარნეულის ყოფილმა გამგებელმა ა. შ-ძემ 2004 წლის 8 დეკემბრის ¹461 წერილით მარნეულის რაიონის გამგეობის სახელით იკისრა ვალდებულება, თბილისში მცხოვრები ვ. გ-იას ოპერაციის ხარჯების _ 10631 ლარის დაფინანსების თაობაზე.
მარნეულის რაიონის გამგეობის 2005 წლის 28 აპრილის ¹162 განკარგულების საფუძველზე შპს «...” ჩაერიცხა 3000 (სამი ათასი) ლარი ადგილობრივი ბიუჯეტის მუნიციპალური პროგრამიდან (იხ. ს.ფ 17, ტ.I), ხოლო დარჩენილი დავალიანების 7631,14 ლარის მოთხოვნით შპს «...” მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილებით შპს «...” სარჩელი დაკმაყოფილდა და მარნეულის გამგეობას დაეკისრა 7 631, 14 ლარის გადახდა.
მოსარჩელის მოსაზრებით, მარნეულის ყოფილმა გამგებელმა _ ა. შ-ძემ უფლებამოსილების გადამეტებით გასცა საგარანტიო წერილი და გადარიცხა ბიუჯეტის კუთვნილი თანხა თბილისში მცხოვრები ვ. გ-იას ოპერაციის დასაფინანსებლად, რითაც არამიზნობრივად გამოიყენა გამგეობის ბიუჯეტი და შექმნა საფუძველი იმისა, რომ სასამართლოს დაეკმაყოფილებინა «...” სარჩელი (იხ.ს.ფ. 1-11; ტ-I).
მოპასუხე _ ა. შ-ძე არ ეთანხმება სარჩელს და განმარტავს, რომ მას არ დაურღვევია «ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის” შესახებ საქართველოს ორგანული კანონი, ვინაიდან არც ერთი ნორმა არ შეიცავს მითითებას მხოლოდ რაიონის მკვიდრთა დაფინანსების შესახებ (იხ. ს.ფ 31-40; ტ-I).
ბოლნისის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილებით მარნეულის რაიონის გამგეობის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე ა. შ-ძეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 7631 ლარის გადახდა (იხ. ს.ფ. 133-137; ტ.I).
2010 წლის 5 მაისს ა. შ-ძემ მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს და მოითხოვა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილების გაუქმება, რის საფუძველზეც მას მარნეულის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სასარგებლოდ დაეკისრა 7631 ლარის გადახდა (იხ. ს.ფ. 142-156, ტ.I).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2010 წლის 8 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით საქმე განსჯადობით განსახილველად გადასცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ვინაიდან მარნეულის მუნიციპალიტეტის გამგეობა ედავება რაიონის ყოფილ გამგებელს _ ა. შ-ძეს, რომელსაც მოსარჩელის აზრით არ ჰქონდა სამართლებრივი უფლებამოსილება გამოეყო სოციალური დახმარება კერძო პირისათვის, რომელიც არ ცხოვრობდა მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, დავა წესრიგდებოდა ადმინისტრაციული კანონმდებლობით და წარმოადგენდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ დავას, რომელიც ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით უნდა გადაწყდეს (იხ. ს.ფ. 32-33; ტ-II).
ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის თანახმად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით აპელანტ ა. შ-
ძის სააპელაციო საჩივარი ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილებაზე, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადაეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველი დავის შემთხვევაში სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული ურთიერთობები (დელიქტური ვალდებულებები). ვინაიდან საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის «გ” ქვეპუნქტის მიხედვით ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება, მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, მოსარჩელე ადმინისტრაციული ორგანოს _ მარნეულის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მოთხოვნა, მოპასუხე _ ფიზიკური პირისაგან მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, ვერ განიხილება ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. ამასთანავე დავის იურიდიულ ბუნებას არ ცვლის ის გარემოება, რომ მოსარჩელე მხარეს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანო _ მარნეულის მუნიციპალიტეტის გამგეობა. Aმრიგად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 11.1 «ა” მუხლის თანახმად, დავა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით უნდა გადაწყდეს /იხ. ს.ფ. 38-41; ტ.II/
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა პალატების მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიაჩნია, რომ მარნეულის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სარჩელი განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ არსებითად სწორად განსაზღვრა მოცემული დავის განსჯადობის საკითხი და მართებულად მიიჩნია საქმე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განსჯად სამოქალაქო დავად. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სამოქალაქო საქმეთა პალატის დასკვნას, მიაჩნია, რომ სამოქალაქო საქმეთა პალატამ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა იგი, რითაც დაირღვა სსსკ-ის 393-ე მუხლის მოთხოვნები.
მოცემულ შემთხვევაში განსჯადობის ობიექტს წარმოადგენს მარნეულის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ, მოპასუხე _ ა. შ-ძისათვის რეგრესის წესით მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე კოდექსის 2.3 მუხლის შესაბამისად, ამ მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.
ამდენად, მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით განისაზღვრა, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 მუხლებში დაკონკრეტებული დავები, აგრეთვე სხვა დავები, რომლებიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან არის წარმოშობილი. კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვისათვის აუცილებელ ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც მითითებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 და 2.3 მუხლებში, ამასთან აღნიშნული დავები წარმოშობილი უნდა იყოს იმ სამართალურთიერთობებიდან, რომლებიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მოსაზრებას, რომ სასარჩელო მოთხოვნა, რის თაობაზეც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ წამოიწყო დავა განსჯადობის შესახებ და საკასაციო სასამართლო წყვეტს დავას განსჯადობის თაობაზე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, კერძოდ მარნეულის მუნიციპალიტეტისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, განეკუთვნება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავათა კატეგორიას.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურების უფლება სახელმწიფო სახსრებიდან ყველასათვის გარანტირებულია. საქართველოს კონსტიტუციაში აღნიშნული პრინციპი აისახა ასევე საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც «სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ, მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო”.
«სახელმწიფო ორგანოში” იგულისხმება ის ორგანოები, რომლებიც მოცემულია საქართველოს კონსტიტუციაში, კერძოდ საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლების ორგანოები ხოლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის თანახმად: “ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო”.
«საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 1.1 მუხლის მიხედვით საჯარო სამსახური არის საქმიანობა სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახაზინო (საბიუჯეტო) დაწესებულებაში _ საჯარო ხელისუფლების ორგანოებში.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება, პირველ რიგში, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი (სპეციალური) განსაკუთრებული წესი.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როდესაც კონკრეტული დავის შემთხვევაში გასარკვევია ადმინისტრაციული ორგანოს ან მისი თანამდებობის პირის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხი, პირველ რიგში უნდა განვიხილოთ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-16 თავი, როგორც სპეციალური ნორმები, ხოლო იმ შემთხვევაში თუ ურთიერთობა ვერ წესრიგდება აღნიშნული ნორმებით, შესაბამისად გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი, თანახმად ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლისა. Aამდენად, აღნიშნული მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატება პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით. როგორც აღინიშნა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლი აწესრიგებს სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს პასუხისმგებლობის განსაკუთრებულ წესს, თუმცა სახელმწიფოს მხრიდან ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ სპობს სახელმწიფოს წინაშე საჯარო მოხელის პასუხისმგებლობის საკითხს.
სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.
განსახილველი დავის საგანი მოსარჩელის დისპოზიციური პრინციპის რეალიზაციის შედეგად ეფუძნება რეგრესულ მოთხოვნას, კერძოდ, თვითმმართველობის ორგანომ გამგებლის საგარანტიო წერილის საფუძველზე თანხა გადაურიცხა კარდიოლოგიურ კლინიკას, რაც თვითმმართველობის სახსრების არამიზნობრივ ხარჯად მიაჩნია და ამ თანხის გამგებლისაგან დაბრუნებას ითხოვს.
მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს განხილვის ობიექტს წარმოადგენს საგნობრივი განსჯადობის განსაზღვრა. აღნიშნულის გარკვევას საფუძვლად უნდა დაედოს რეგრესის ინსტიტუტის რაობა და ადგილი სამართლებრივ სისტემაში.
რეგრესის მოთხოვნა (წარმოდგება ლათინური ტერმინიდან _ რეგრესსუს _ უკან მოძრაობა; ინგლისურად _ რევერსე დემანდ) _ სამოქალაქო სამართალში პირის მოთხოვნა (რეგრესანტი), რომელმაც განახორციელა კრედიტორისათვის მესამე პირისადმი /რომლის ბრალითაც განხორციელდა გადახდა/ განკუთვნილი თანხის გადახდა, კრედიტორისათვის გადახდილი თანხის უკან, რეგრესანტისათვის დაბრუნების შესახებ.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უფლება _ რეგრესული მოთხოვნის თაობაზე დამახასიათებელია მაგ: სოლიდარულ ვალდებულებით ურთიერთობებში; საერთო წესის მიხედვით _ მოვალეს, რომელმაც სოლიდარული ვალდებულება შეასრულა, გააჩნია რეგრესული მოთხოვნის უფლება სხვა ვალდებული პირების მიმართ, თანაბარ წილად, მისი პირადი წილის გამორიცხვით.
ასევე, რეგრესული მოთხოვნის უფლება ზიანის მიმყენებელი პირის მიმართ. პირს, რომელმაც აანაზღაურა სხვა პირის მიერ მიყენებული ზიანი, გააჩნია რეგრესის უფლება ამ პირის მიმართ (მაგ: სამსახურებრივ, თანამდებობრივ ან სხვა შრომითი მოვალეობების შემსრულებელი მუშაკის, ან პირის, რომელიც მართავს სატრანსპორტო საშუალებას).
რეგრესული მოთხოვნა ასევე შეიძლება წამოყენებულ იქნეს საბანკო გარანტიის ურთიერთობებში.
რეგრესის, როგორც მატერიალური უფლების რეალიზაციის პროცესუალურ საშუალებას ემსახურება რეგრესული სარჩელი, როგორც სასამართლოსადმი მიმართვა მოთხოვნით – გამოიტანოს გაადწყვეტილება პირის სუბიექტური უფლების _ რეგრესული მოთხოვნის არსებობის აღიარების (ცნობის) და ამ მოთხოვნის ანაზღაურების მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ რეგრესის ინსტიტუტს გააჩნია არა საჯარო-სამართლებრივი კომპეტენციების აღსრულების, არამედ, კერძო სამართლებრივი მოთხოვნის სამართლებრივი ბუნება, რამდენადაც იგი თავის თავში მოიცავს მესამე პირის მიერ მოვალე პირისათვის ანაზღაურებული თანხის უშუალოდ ვალდებული პირისაგან უკან დაბრუნების მოთხოვნას. აღნიშნულ სამართალურთიერთობას არ გააჩნია სუბორდინაციული ხასიათი, არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, დამდგარი შედეგი არ ემსახურება ადმინისტრაციული სამართლის ნორმების აღსრულებას.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კონფლიქტს საჯარო-სამართლებრივ კონტექსტს ვერ შესძენს ის გარემოება, რომ რეგრესული მოთხოვნის უფლების რეალიზაციის სუბიექტს წარმოადგენს თვითმმართველობა, ხოლო რეგრესანტს – ყოფილი თანამდებობის პირი, ვინაიდან საჯარო სამართლებრივი ურთიერთობა კვალიფიცირდება არა ურთიერთობის სუბიექტების, არამედ ურთიერთობის სამართლებრივი მოწესრიგების სისტემის მიხედვით.
ამდენად, მოცემული დავა ატარებს არა საჯაროსამართლებრივ, არამედ კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის ელემენტებს, რის გამოც საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების პროცედურით განხილვა გამოიწვევს საპროცესო ნორმების ისეთ დარღვევას, რომელიც აუცილებლად განაპირობებს საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილების დადგენას, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან, რომელთა გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები. ადმინისტრაციული კოდექსი განსხვავებით სამოქალაქო სამართალწარმოებისგან ამკვიდრებს ადმინსიტრაციული კანონმდებლობის მნიშნელოვან განსჯადობის პრინციპს. როცა სასამართლო არაგანსჯადი ხდება თანახმად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2 მუხლისა სასამართლო ვალდებულია საქმე გადაუგზავნოს განჯად სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება არაუფლებამოსილი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394 “ა” მუხლის მიხედვით გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 2,1; 26.3, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. Aა. შ-ძის სააპელაციო საჩივარი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას;
2. საქმე გადაეცეს განსჯად სასამართლოს;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
