ბს-960-916 (გ-06) 29 დეკემბერი, 2006 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მ. ვაჩაძე,

ნ. ქადაგიძე

ზეპირი განხილვის გარეშე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე განიხილა ქ. ლ-ის სასარჩელო განცხადების განსჯადობის თაობაზე ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის, სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიებს შორის წარმოშობილი დავა.

აღწერილობითი ნაწილი:

14.03.06წ. ქ. ლ-მ საჩივრით მიმართა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას და აღნიშნა, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 22.11.04წ. გამამტყუნებელი განაჩენით სასჯელის ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 200 ლარის ოდენობით და 1 წლით თანამდებობის დაკავების უფლების ჩამორთმევა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საკასაციო პალატის 14.07.05წ. განჩინებით მის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის I ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 223-ე მუხლის II ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე საჩივრის ავტორმა ანაცდენი სარგებლის სახით 30 000 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

ქ. ლ-ის საჩივარი თანდართულ მასალებთან ერთად თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ, როგორც შეცდომით შემოსული საჩივარი, გადაუგზავნა სისხლის სამართლის კოლეგიას. 29.03.06წ. მიმართვის საფუძველზე სისხლის სამართლის კოლეგიამ საჩივარი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 228-ე მუხლის I ნაწილზე მითითებით დაუბრუნა სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 03.04.06წ. განჩინებით ქ. ლ-ს განესაზღვრა ვადა ხარვეზის შესავსებად. ხარვეზის შევსების მიზნით ქ. ლ-მ 18.04.06წ. წარუდგინა სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელი და საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 30-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 223-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე მოითხოვა 30 000 ლარის ქონებრივი ზიანის(ანაცდენი სარგებლის) ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქაო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 24.10.06წ. საოქმო განჩინებით საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას. სამოქალაქო კოლეგიამ აღნიშნა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვენპუნქტის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე. კოლეგიამ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან ქ. ლ-ე ადმინისტრაციული ორგანოს, ფინანსთა სამინისტროსაგან ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს, დავა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით უნდა განხილულიყო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგია არ დაეთანხმა სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებებს ქ. ლ-ის სარჩელის განსჯადობის შესახებ და განსჯადობის შესახებ სასამართლოთა შორის დავის გადასაწყვეტად საქმე გადასცა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატას. კოლეგიამ განსჯადობის თაობაზე მიღებულ 21.11.06წ. განჩინებაში აღნიშნა, რომ ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 24.01.06წ. დადგენილებით, ქ. ლ-ე რეაბილიტირებულ იქნა, მისი მოთხოვნა სამართალწარმოების ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ქონებრივი და მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მორალური ზიანი აუნაზღაურდება 7000 ლარის ოდენობით, მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში ქ. ლ-ს განემარტა, რომ შეეძლო სასამართლოსათვის მიემართა სასარჩელო სამართალწარმოების წესით. კოლეგიამ მიუთითა, რომ სარჩელი უნდა განხილულიყო სკ-ის 1005-ე მუხლისა და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 30-ე მულის მე-3 ნაწილისა და ამავე კოდექსის 223-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე. აღნიშნული ნორმების ანალიზის საფუძველზე ადმინისტრაციულმა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის სახელმწიფოს მიერ ანაზღაურება და უფლების აღდგენა უნდა განხორციელებულიყო საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესითა და პროცედურით და არა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

ადმინისტრაციულმა კოლეგიამ მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიასა და სისხლის სამართლის კოლეგიებს შორის არსებობდა დავა ქ. ლ-ის საჩივრის განსჯადობასთან დაკავშირებით. კერძოდ, საჩივარი თანდართულ მასალებთან ერთად თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ ამავე სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიას გადაუგზავნა, როგორც შეცდომით შემოსული, ხოლო 29.03.06წ. მიმართვის საფუძველზე სისხლის სამართლის კოლეგიამ საჩივარი სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში დააბრუნა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ქ. ლ-ის სარჩელი განსჯადობის შესახებ სასამართლოთა შორის დავის გადასაწყვეტად ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლოს ექვემდებარებოდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის და ქ. ლ-ის საჩივრის განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციული, სამოქალაქო და სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიების მოსაზრებების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ ქ. ლ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში ქ. ლ-ის სასარჩელო მოთხოვნას სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით განსაზღვრული ანაცდენი ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს, რომელიც მას მოაკლდა უკანონო და დაუსაბუთებელი საპროცესო მოქმედების შედეგად. მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 14.07.05წ. განჩინებაზე, რომლითაც მის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, რაც ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირის რეაბილიტაციის საფუძველია.

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის XXVIII თავით დადგენილია სისხლის სამართლის პროცესის ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველი და პროცედურა. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 227-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ რეაბილიტაციის საფუძველი გამოვლინდა სასამართლოში, მოსამართლემ (სასამართლომ) სისხლისამართლებრივი დევნის შეწყვეტის შესახებ გამამართლებელ განაჩენში ან განჩინებაში(დადგენილებაში), რომელსაც რეაბილიტაცია მოსდევს, უნდა ცნოს რეაბილიტირებულისათვის მიყენებული ყველა სახის ზიანის ანაზღაურების უფლება. განაჩენის ან განჩინების(დადგენილების) ასლი რეაბილიტირებულს უნდა გადაეცეს ხელზე ან გაეგზავნოს ფოსტით და განემარტოს, რომ ზიანის ანაზღაურებისა და უფლების აღდგენის შესახებ განცხადება სასამართლოში შეტანილ უნდა იქნეს გამამრთლებელი განაჩენის ან რეაბილიტაციის სხვა აქტის გამოტანის დღიდან 6 თვის ვადაში. რეაბილიტირებულს უფლება აქვს მიმართოს რეაბილიტაციის შესახებ გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს, რომელიც რეაბილიტირებულის განცხადების მიხედვით განსაზღვრავს მისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობას, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში მოითხოვს საფინანსო და სოციალური უზრუნველყოფის ორგანოების გაანგარიშებას. თუ სასამართლომ საქმე შეწყვიტა მისი საკასაციო წესით განხილვისას, ზიანის ოდენობას განსაზღვრავს სასამართლო, რომელმაც განაჩენი გამოიტანა, ოღონდ სხვა შემადგენლობით. ამდენად, რეაბილიტირებულისათვის უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების საკითხის განხილვის საპროცესო წესი დადგენილია საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით, რომლის საფუძველზე ხორციელდება სისხლის სამართლის სამართალწარმოება.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 228-ე მუხლის შესაბამისად ქ. ლ-ის საჩივარი უნდა განიხილოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მითითებული მუხლის საფუძველზე სასამართლო განიხილავს სასარჩელო მოთხოვნას იმ შემთხვევაში, თუ უფლებამოსილი ორგანო თავისი გადაწყვეტილებით შრომით, საპენსიო, საბინაო ან სხვა უფლებას არ აღუდგენს რეაბილიტირებულს და ეს უკანასკნელი ამ ორგანოს წინააღმდეგ სასარჩელო წარმოების წესით მიმართავს სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენის ან რეაბილიტაციის შესახებ სხვა აქტის გამოტანიდან 3წ. განმავლობაში და მოითხოვს სახელმწოფო ან მართველობის ორგანოს გადაწყვეტილების შეცვლას ან გაუქმებას. ქ. ლ-ის მოთხოვნა არ ემყარება სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 228-ე მუხლს, მას გასაჩივრებული აქვს არა ამ მუხლით გათვალისწინებული უფლების აღდგენაზე უარის გადაწყვეტილება, არამედ იგი ითხოვს სისხლის სამართალწარმოების ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით უნდა იქნეს განხილული(იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 24.03.03წ. ¹3გ/ად-329-კ-02 განჩინება, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 13.09.06წ. ¹ბს-411-395(გ-06), 22.05.03წ. ¹3გ/ად-311-კ-02, 22.05.03წ. ¹3გ-ად-425-კ-02, 21.05.03წ. ¹3-გ-ად-285-კ-02 განჩინებები).

ის გარემოება, რომ ქ. ლ-ის განცხადება მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე განიხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიამ, არ ქმნის ამავე სასამართლოს მიერ ანაცდენი ზიანის ანაზღაურების შესახებ ქ. ლ-ის მოთხოვნის განხილვის დამაბრკოლებელ გარემოებას, ვინაიდან თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას განსახილველ საკითხზე დადგენილება არ მიუღია. კოლეგიის 24.01.06წ. დადგენილებით ქ. ლ-ს განემარტა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სასამართლოსათვის სასარჩელო წესით მიმართვის უფლება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 22.03.06წ. განჩინებით საქალაქო სასამართლოს დადგენილება ამ ნაწილში უცვლელად იქნა დატოვებული. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სასამართლოს განმარტების შესაბამისად ქ. ლ-ემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რომლის წარმოებაში მიღებისა და განხილვის დროს წარმოიშვა დავა მისი განსჯადობის თაობაზე ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის, ადმინისტრაციული სამართლის და სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიებს შორის. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავას წყვეტს საკასაციო სასამართლო დასაბუთებული განჩინებით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქ. ლ-ის მოთხოვნა სისხლის სამართლებრივი დევნის შეწყვეტისა და რეაბილიტაციის გამო ზიანის ანაზღაურების შესახებ გამომდინარეობს არა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, არამედ სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობიდან (სსკ XXVIII თავი). განსახილველ სამართალურთიერთობას არ გააჩნია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი ძირითადი ელემენტი – დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ამდენად, არ არსებობს სასკ-ის 2.1 მუხლით განსაზღვრული წინაპირობები. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ რეაბილიტირებულისათვის უკანონო და დაუსაბუთებელი საპროცესო მოქმედების შედეგად მიყენებული ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების საკითხი იმ სამართალწარმოების წესით უნდა განხორციელდეს, რომელსაც ითვალისწინებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ქ. ლ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, 26-ე მუხლით, სსკ-ის 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქ. ლ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას;

2. საქმე არსებითი განხილვისათვის გადაეგზავნოს ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიას;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.