¹ბს-396-393(კ-11) 20 ივლისი, 2011 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) _ ი/მ «მ. ტ-ი», წარმომადგენელი ვ. ხ-ი;
მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო; შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრი;
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება;
დავის საგანი _ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2010 წლის 29 იანვარს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა ი/მ “მ. ტ-მა” მოპასუხეების_სსიპ შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს მიმართ.
მოსარჩელე სარჩელით ითხოვდა ბათუმის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) მიერ შედგენილი 2007 წლის 10 სექტემბრის ¹01556 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმისა და 2007 წლის 24 სექტემბერს შედგენილი ¹081-143 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობას, ბათუმის რეგიონალური ცენტრის 2009 წლის 23 სექტემბრის ¹081-413 საგადასახადო მოთხოვნისა და ბათუმის რეგიონალური ცენტრის 2009 წლის 12 ოქტომბრის საგადასახადო გირავნობის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹081-2354/14 369 შეტყობინების ბათილად ცნობას, აგრეთვე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2009 წლის 19 ნოემბრის ¹4304 ბრძნებისა და ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2010 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 11 მარტის განჩინებით ი/მ ,,მ. ტ-ის” სარჩელისა გამო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) მიმართ, 2007 წლის 10 სექტემბრის ¹01556 სამართალდარღვევის ოქმისა და 2007 წლის 24 სექტემბრის ¹081-143 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობის ნაწილში, შეწყდა საქმის წარმოება სარჩელის დაუშვებლობის გამო. აღნიშნული განჩინება კერძო საჩვრით გაასაჩივრა ი/მ “მ. ტ-მა” ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 14 ივლისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ი/მ “მ. ტ-ის” საკასაციო საჩივარი; უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 11 მარტის განჩინება საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მ. ტ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ბათუმის რეგიონალური ცენტრის 2009 წლის 23 სექტემბრის ¹081-413 საგადასახადო მოთხოვნა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2009 წლის 19 ნოემბრის ¹4304 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2010 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილება; მოპასუხეს_სსიპ შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალურ ცენტრს დაევალა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსითა და საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების გზით ამ გადაწყვეტილებაში მითითებული, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოეცა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) მიერ 2007 წლის 10 სექტემბერს შედგენილ იქნა ¹01556 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი, რომლის თანახმად ი/მ მ. ტ-ის მიერ ჩადენილია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული საგადასახადო სამართალდარღვევა, რისთვისაც ი/მ მ. ტ-ი დაჯარიმებულ იქნა 500 ლარით. ამასთან დაკავშირებით 2007 წლის 24 სექტემბერს შედგა ¹081-143 საგადასახადო მოთხოვნა.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ საგადასახადო მოთხოვნა ჩაბარდა პირადად ადრესატს 2007 წლის 28 სექტემბერს, რაც მის მიერ საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დადგენილ ვადაში არ გასაჩივრებულა. აღნიშნული დასტურდება ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 11 მარტის განჩინებით.
სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ი/მ მ. ტ-ის მიერ ვალუტის გადამცვლელ პუნქტში მომხმარებელთან ნაღდი ფულადი ანგარიშსწორება ხდებოდა საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე. სასამართლომ ამასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2006 წლის 10 მარტის ¹186 ბრძანებით განსაზღვრულია გადასახადის გადამხდელის ობიექტის ფუნქციონირება საკონტროლო-სალარო აპარატის გარშე, რაც მოიცავს ისეთ შემთხვევას, როდესაც გადასახადის გადამხდელს თავის მფლობელობაში არ გააჩნია საკონტროლო-სალარო აპარატი. ამ შემთხვევაში რაიმე მნიშვნელობა არ შეიძლება მიენიჭოს, თუ ვის მიერ მოხდა მობილური ტელეფონის ბარათის გაყიდვა, მთავარია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მომხმარებელთან საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე ნაღდ ფულად ანგარიშსწორებას ჰქონდა ადგილი ინდმეწარმის კუთვნილ ობიექტზე.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2006 წლის 27 თებერვლის ¹145 ბრძანებით დამტკიცებულ “საგადასახადო ორგანოების მიერ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დაცვაზე კონტროლის პროცედურების შესახებ ინსტრუქციის” 1-ლი მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის თანახმადაც, საგადასახადო ინსპექციის/რეგიონალური ცენტრის უფლებამოსილ პირებს უფლება აქვთ სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე ამ ბრძანებით დადგენილი წესით განახორციელონ სამოქმედო ტერიტორიაზე არსებულ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ფარგლებში საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების დაცვის კონტროლი. ამავე ინსტრუქციის მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საგადასახადო შემოწმების პროცესში საგადასახადო ინსპექციის/რეგიონალური ცენტრის თანამშრომელს უფლება აქვს ობიექტზე შეამოწმოს საკონტროლო-სალარო აპარატის არსებობა. საქართველოს ფინანსთა მინისიტრის 2006 წლის 10 მარტის ¹186 ბრძანების მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტითა და საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 971 მუხლით კი განსაზღვრულია საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების ვალდებულება. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სამართალდარღვევის ოქმი მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევის შედეგად არის შედგენილი.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო სამართალდარღვევა წარმოადგენს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ერთ-ერთ კატეგორიას. საგადასახადო სამართალდარღვევის დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის რედაქციით არ არის განსაზღვრული, თუ პირველად ჩადენილი საგადასახადო სამართალდარღვევის შემდეგ რა ვადაში ითვლება ქმედება განმეორებით ჩადენილად. ბათუმის საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 39-ე მუხლზე და განმარტა, რომ თუ ადმინისტრაციულ სახდელდადებულს სახდელის მოხდის დღიდან ერთი წლის განმავლობაში არ ჩაუდენია ახალი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა, იგი ჩაითვლება ადმინისტრაციულ სახდელდაუდებლად. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშედარების საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული აქტების მომზადებისა და გამოცემისას საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებას წარმოადგენდა ის, თუ რა ვადა იყოს გასული ი/მ მ. ტ-ის მიერ წინა საგადასახადო სამართალდარღვევის ჩადენიდან და მის მიერ შემდგომი სამართალდარღვევის ჩადენა ჩაითვლებოდა თუ არა განმეორებით ჩადენილად.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის პირველი ნაწილისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე ბათილად ცნო ბათუმის რეგიონალური ცენტრის 2009 წლის 23 სექტემბრის ¹081-143 საგადასახადო მოთხოვნა, აგრეთვე ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2009 წლის 19 ნოემბრის ¹4304 ბრძანება და ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2010 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილება და მოპასუხე მხარეს დაავალა ამ გადაწყვეტილებაში მითითებული საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.
მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალურმა ცენტრმა.
აპელანტები სააპელაციო საჩივრით ითხოვდნენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფას.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალურმა ცენტრის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მისი შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ი/მ ,,მ. ტ-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და აღნიშნა, რომ მართალია სალარო აპარატის გამოყენება ვალუტის გადამცვლელ პუნქტში ვალუტის გადაცვლასთან დაკავშირებულ საქმიანობაზე საჭირო არ არის, მაგრამ ვინაიდან ი/მ “მ. ტ-ი”-ს ვალუტის გადამცვლელ პუნქტში მოხდა სხვა საქონლის რეალიზაცია საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე, მოცემულ შემთხვევაში გამნსაზღვრელია თვით ფაქტის არსებობა და არა ის გარემოება, მოხდა თუ არა ამ მომსახურების გაწევა უშუალოდ მეწარმის მიერ.
სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობებს და დასკვნას სადავო სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებით საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის დებულებების გავრცელების თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, 2009 წლის 24 აგვისტოს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის რედაქცია არ ითვალისწინებდა, პირველად ჩადენილი ამ მუხლით გათვალისწინებული სამართალდაღვევის შემდეგ რა ვადაში ითვლებოდა ქმედება განმეორებით ჩადენილად. ამასთანავე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობა შედგება საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული და ძალაში შესული საერთაშორისო ხელშეკრულებების, ამ კოდექსისა და მათ შესაბამისად მიღებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებისაგან. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის დებულებებსა და საქართველოს კანონმდებლობის სხვა სფეროს ნორმატიული აქტების დებულებებს შორის კოლიზიის წარმოქმნისას გამოიყენება ამ კოდექსის დებულებები. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის პირს პასუხისმგებლობა მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი საფუძვლითა და წესით ეკისრება. ამდენად, საგადასახადო კანონმდებლობას არ განეკუთვნება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი, რის გამოც დაუშვებელია საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინეული სამართალდარღვევის მიმართ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის ნორმის გამოყენება.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა 2010 წლის 21 ივნისს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლში შესულ ცვლილებასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-15 და მე-16 ნაწილები საგადასახადო სამართალდარღვევას განმეორებით ჩადენილად მიიჩნევენ იგივე ქმედებას ჩადენიდან 12 თვის განმავლობაში. აღნიშნული ცვლილების შეტანა კონკრეტულ მუხლში აზრს დაკარგავდა თუ საგადასახადო სამართალდარღვევაზე ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 39-ე მუხლი გავრცელდებოდა.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ნორმის არასწორი განმარტების შედეგად მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის საფუძველზე გააუქმა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება და დაავალა მისი შეცლით ახალი გადაწყვეტილების მიღება.
აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ტ-მა.
კასატორი აღნიშნავდა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტლება არის უკანონო და დაუსაბუთებელი, ვინაიდან საკითხი ეხებოდა არა საგადასახადო კოდექსისა და ადინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის ნორმებს შორის კოლიზიას, არამედ იმას, რომ საგადასახდო კოდექსით არ რეგულირდებოდა ის სკითხი, თუ როდის ჩაითვლებოდა საგადასახადო სამართალდარღვევა განმეორებით ჩადენილად. სასამართლო პალატას საკითხის გადაწყვეტისას არ უნდა ემსჯელა სამართლის კოლიზიის პრინციპებით, არამედ უნდა ემსჯელა და საკითხი გადაეწყვიტა სამართლის ანალოგიის პრინციპებიდან გამომდინარე.
კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-5 და მე-6 პუნქტებზე, ასევე “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის 27-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ საგადასახადო კოდექსი მართალია კრძალავს არასაგადასახადო კანონმდებლობით ისეთი საკითხების დარეგულირებას, რაც დაკავშირებულია გადასახადებით დაბეგვრასთან, მაგრამ საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტი უშვებს გამონაკლისს და მიუთითებს რომ შიეძლება გამყენებულ იქნეს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ დებულებები. აღნიშნულ პოზიციას გამანტკიცებს “ნორატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის 27-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც კანონში პირდაპირ გაუთვალისწინებელი კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენება ყველაზე მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა კანონის ანალოგიის პრინციპიდან გამომდინარე.
კასატორი მიიჩნევდა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ი/მ მ. ტ-ის ქმედებას მისცა სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია. ხოლო სააპელაციო სასართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომლიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილს, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა”, “ბ”, “გ” ქვეპუნქტებისა და 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ე” და “ე1”ქვეპუნქტების მოთხოვნები.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი/მ “მ. ტ-ის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.
მითითებული მუხლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონული ცენტრის (საგადასახდო ინსპექცია) 2007 წლის 10 სექტემბერის ¹01556 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმით ი/მ “მ. ტ-ის” კუთვნილ ვალუტის გადამცვლელ პუნქტში დაფიქსირდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევა - მომხამარებელთან ნაღდი ფულადი ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოუყენებლობა, რისთვისაც ი/მ “მ. ტ-ი” დაჯარიმდა 500 ლარით. 2007 წლის 24 სექტემბერს აღნიშნულთან დაკავშირებით გამოიცა ¹081-143 საგადასახდო მოთხოვნა, რომელიც 2007 წლის 28 სექტემბერს ჩაბარდა პირადად მ. ტ-ს. მითითებული საგადასახადო მოთხოვნა კანონით დადგენილ ვადაში არ გასაჩივრებულა. აღნიშნული დასტურედება კანონიერ ძალაში შესული, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 11 მარტის განჩინებით, რომლითაც შეწყდა ადმინისტრაციული საქმის წარმოება ი/მ “მ. ტ-ის” სარჩელის გამო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონული ცენტრის (საგადასახდო ინსპქცია) მიმართ, 2007 წლის 10 სექტემბრის ¹01556 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმისა და 2007 წლის 24 სექტემბერის ¹081-143 საგადასახდო მოთხოვნის ბათილად ცნობის ნაწილში, დაუშვებლობის გამო.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონული ცენტრის მიერ 2009 წლის 24 აგვისტოს ი/მ “მ. ტ-ის” ობიექტში კვლავ იქნა დაფიქსირებული საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოუყენებლობის ფაქტი, რის თაობაზეც შედგა ¹006472 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი. აღნიშნული ქმედება მიჩნეულ იქნა განმეორებით ჩადენილ სამართალდაღვევად.
2009 წლის 23 სექტემბერის ¹081-413 საგადასახადო მოთხოვნის საფუძველზე ი/მ ,,მ. ტ-ს” დაერიცხა 5000 ლარი.
საკასაციო სასამართლო სამართალდარღვევის თავისთავად როგორც ფაქტის არსებობის თაობაზე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და აღნიშნავს, რომ სამართალდარღვევისათვის განმსაზღვრელია ის გარემოება, რომ მეწარმის კუთვნილ ობიექტზე მომხმარებელთან ფულადი ანგარიშსწორება მომხდარია საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების გარეშე, რა შემთხვევაშიც მნიშვნელობა არ აქვს ქმედების განმახორციელებელ სუბიექტს.
ზემოაღნიშნული მოსაზრებიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო სადავოდ არ ხდის ფაქტს იმის თაობაზე, რომ სახეზეა საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევა, ასეთ პირობებში სასამართლო განსჯის საგანს წარმოადგენს თავად სამართალდარღვევის სამართლებრივი ასპექტი, კერძოდ არის თუ არა სახეზე ქმედების მაკვალიფიცირებელი გარემოება – განმეორებითობა. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო წარმოადგენს შემდეგ მოსაზრებას:
სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედი საგადასახდო კოდექსის 971 მუხლი განსაზღვრავდა, რომ ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი პირების მიერ საქონლის/მომსახურების მიწოდების დროს მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას შესაბამისი მონაცემები აღირიცხება მხოლოდ საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყევებით, საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების ვალდებულების მქონე პირებმა უნდა უზრუნველყონ გამოყენების წესების დაცვა, საქონლის მიწოდების ღირებულების ნაღდი ფულით ანაზრაურებისას მომხმარებელზე საკონტროლო-სალარო აპარატის მიერ ამობეჭდილი ჩეკის გაცემა, რომელიც ადასტურებს საქონლის/მომსახურების მიწოდების ოპერაციასთან დაკავშირებით შესაბამისი ნაღდი ფულის გადახდის ფაქტს.
მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების წესების დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას განსაზღვრავდა საგადასახდო კოდექსის 139-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მომხმარებელთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატის გარეშე მუშაობა, იწვევდა დაჯარიმებას 500 ლარის ოდენობით. იგივე ქმედება ჩადენილი განმეორებით იწვევდა დაჯარიმებას 5000 ლარის ოდენობით (139.2 მუხ). საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ დამტკიცებული 2006 წლის 10 მარტის ¹186 ბრძანებით “საკონტროლო-სალარო აპარატების ექსპლუატაციის (გამოყენების) წესებისა და სალარო ჩეკში შესატანი აუცილებელი რეკვიზიტების დამტკიცების შესახებ” ინსტრუქციის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, ჩეკის გაცემა ხდება ნაღდი ფულის გადახდევინებისთანავე ან/და ხურდის დაბრუნებასთან ერთად. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ი/მ “მ. ტ-ის” მიმართ შედგენილია ორი საგადასახადო მოთხოვნა. პირველი სამართალდარღვევა ჩადენილია 2007 წლის 10 სექტემბერს, რომლის კანონიერებაზე მსჯელობასაც ამ ეტაპზე არ შედის საკასაციო სასამართლოს კომპეტენციაში, ხოლო მეორე 2009 წლის 24 აგვისტოს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო პერიოდისათვის მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსი (971 და 139 მუხლები) არ განსაზღვრავდა ვადას, რომლის განმავლობაშიც ქმედება ჩაითვლებოდა განმეორებითად ჩადენილად და პირი საგადასახადო სახდელდაუდებლად. თუმცა საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ აღნიშნული რეგულაციის არარსებობა არ ნიშნავს სამართალდარღვევის განმეორებითად მიჩნევისათვის განვლილი დროის ფაქტორის, სამართალდარღვევებს შორის დროის ინტერვალის გამორიცხვას. განვლილი დროის პერიოდი ყოველთვის აისახება პირთა უფლება-მივალეობებზე და მახასიათებელია სამართლის ნებისმიერი დარგისათვის.
საგადასახადო სამართლადარღვევა არის სამართალდარღვევის ერთ-ერთი ნაირსახეობა, რის გამოც საგადასახადო სამართლადარღვევის მიმართ საგადასახადო კოდექსში სპეციალური მოწესრიგების არარსებობის შემთხვევაში არ გამოირიცხება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ კოდექსის ნორმების გამოყენების შესაძლებლობა. საგადასახადო კანონმდებლობა უშვებს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ კოდექსით რიგი საგადასახადო სამართლადარღვევასთან დაკავშირებული ურთიერთობების რეგულირების შესაძლებლობას (საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხ. მე-6 ნაწ. “ა” ქვეპუნქტი, 54-ე მუხ. 1-ლი ნაწ. “პ”ქვეპუქტი), ხოლო ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ საქართველოს კანონმდებლობა შედგება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ ამ კოდექსის და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო აქტებისაგან. ამავე კოდექსის 33-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის პირს სახდელი დაედება იმ ნორმატიული აქტით დაწესებულ ფარგლებში, რომელიც ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის ამ კოდექსისა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ სხვა აქტების ზუსტი შესაბამისობით. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ კოდექსის ზოგადი ნაწილის მუხლები განსაზღვრავენ სამართალდარღვევისათვის კანონით გათვალისწინებული სანქციის შეფარდების ზოგად წესს.
ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ კოდექსის 39-ე მუხლი ადგენს ქმედების განმეორებითობის პერიოდს, ხსენებული მუხლის შენიშვნის თანახმად, სახდელის სახით ჯარიმის დაკისრების შემთხვევაში პირი სახდელდაუდებლად ჩაითვლება, თუ იგი ჯარიმის დაკისრების დღიდან ერთი წლის განმავლობაში არ ჩაიდენს ახალ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევას.
აღნიშნული მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო სამართალდარღვევებს შორის ინტერვალის ხანგრძლივობას ქმედების არაერთგზისობის გამომრიცხავ გარემოებად მიიჩნევს და თვლის, რომ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას არ არსებობდა საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული გაზრდილი საჯარიმო სანქციის გამოყენების საფუძველი.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე ის გარემოება, რომ 2004 წლის საგადასახადო კოდექსში 2010 წლის 21 ივლისს კანონით შეტანილი და 2010 წლის 1 სექტემბერს ამოქმედებული ცვლილებების თანახმად, საგადასახადო კოდექსის 139-ე მუხლს დაემატა მე-15 ნაწილი, რომლის თანახმად, ამ მუხლის მიზნებისათვის საგადასახადო სამართალდარღვევა განმეორებითად ჩადენილად ჩაითვლება თუ იგივე ქმედება ჩადენილია წინა სამართალდარღვევის გამოვლენიდან 12 თვის განმავლობაში. მართალია, გადასახადების გადახდასთან დაკავშირებით საგადასახადო კანონმდებლობას არ აქვს უკუქცევის ძალა, კერძოდ გადასახადებით დაბეგვრისათვის გამოიყენება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის ოფიციალურად გამოქვეყნებული და ძალში შესული ის ნორმატიული აქტები, რომლებიც მოქმედებს საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დროისათვის (საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხ., მე-2 ნაწ), მაგრამ განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანი უკავშირდება არა გადასახადის გადახდას, არამედ საგადასახადო სამართალდარღვევას. საგადასახდო კოდექსის 125-ე მუხლის მე-5 ნაწილის და ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო სამართალდარღვევისათვის სანქციის შეფარდების დროს, თუ კანონით გაუქმებული ან შემსუბუქებულია პასუხისმგებლობა სამართალდარღვევის ჩადენისათვის, მოქმედებს ახალი კანონით დადგენილი ნორმა. სანქციის შეფარდების დრო მოიცავს არა მხოლოდ საგადასახადო ორგანოს მიერ მისი გამოყენების, არამედ აგრეთვე ზემდგომი ორგანოების ან სასამართლოს მიერ სანქციის გამოყენების კანონიერების შემოწმების პერიოდს. სადავო აქტის გასაჩივრება მართალია არ აჩერებს აქტის მოქმედებას, მაგრამ აჩერებს საჯარიმო თანხის გადახდის ვალდებულებას, სადავო აქტის გასაჩივრების შემთხვევაში, პირისათვის საბოლოო შედეგს იწვევს სასამართლო გადაწყვეტილება და არა საგადასახადო ორგანოს სადავო აქტები რისი გათვალისწინებითაც საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სადაო სამართალურთიერთობების მიმართ შესაძლებელია სამართალდარღვევის შემდგომ მიღებული შეღავათიანი შედეგის გამოყენება და ხსენებული ნორმისთვის ე.წ. “ნამდვილი უკუძალის” მინიჭება.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი მოტივირებული და დასაბუთებულია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ემყარება კანონმდებლობის მოთხოვნებს, რაც წარმოადგენს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და ი/მ “მ. ტ-ის” საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველს.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. ი/მ “მ. ტ-ის” საკასაციო საჩივრი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნას ახლი გადაწყვეტილება;
3. ი/მ ,,მ. ტ-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
ბათილად იქნას ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2010 წლის 11 იანვრის ბრძანება, ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის 2009 წლის 19 ნოემბრის ¹4304 ბრძანება; ნაწილობრივ ბათილად იქნას ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) 2009 წლის 23 სექტემბრის ¹081-413 საგადასახადო მოთხოვნა ი/მ ,,მ. ტ-ისათვის” 5000 ლარის დარიცხვის თაობაზე და აღნიშნული აქტით ი/მ ,,მ. ტ-ს” გადასახდელად განესაზღვროს 500 ლარი.
4. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
