ბს-137-314-კ-03 28 იანვარი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: საბაჟო დავალიანების _ 372397.25 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის _ ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 17 თებერვალს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა თბილისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხე შპს “დ-ის” მიმართ სარჩელი აღძრა და საბაჟო გადასახადების სახით წარმოქმნილი დავალიანების _ 453898 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) დაკისრება მოითხოვა.

მოსარჩელემ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ შპს “დ-ზე” დარიცხული გადასახადების გადასინჯვისას გაირკვა, რომ იგი “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” 1995წ. 30 ივნისის საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-17 პუნქტით დადგენილი შეღავათებით უსაფუძვლოდ სარგებლობდა, რის გამოც ბიუჯეტის წინაშე საბაჟო გადასახადების სახით წარმოქმნილი 453898 აშშ დოლარის ოდენობის დავალიანება ერიცხებოდა, მაგრამ მიუხედავად არაერთგზის გაფრთხილებისა, იგი დავალიანების დაფარვას თავს არიდებდა.

2000წ. 3 აპრილს, სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოპასუხისაგან 355831.25 აშშ დოლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

მოპასუხე შპს “დ-ემ” სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 1996წ. 23 ოქტომბერს უცხოური ინვესტიციების სააგენტოს მიერ გაცემული ინვესტიცია ¹122-ით დასტურდებოდა, რომ შპს “დ-ე” “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-17 პუნქტით გათვალისწინებული შეღავათებით სარგებლობდა.

მოპასუხე აღნიშნავდა, რომ 1996-99 წლებში შპს “დ-ის” მიმართ გამოცემული ადმინისტრაციული აქტები აღმჭურველ აქტებს წარმოადგენდა, რომელთა საფუძველზეც იგი მატერიალურ სარგებელს იღებდა. ამდენად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადება არ შეიძლებოდა, თუ პირი ამ აქტის საფუძველზე იურიდიული მნიშვნელობის რაიმე ქმედებას განახორციელებდა.

მოპასუხე მიუთითებდა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ გაანგარიშების ცხრილში მითითებული “დანადგარი” მათ გრანტის სახით გადაეცა, რაც საქართველოს პრეზიდენტთან არსებული უცხოური ინვესტიციების საკონსულტაციო საბჭოს 1999წ. 31 აგვისტოს ¹18 ოქმით დასტურდებოდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 3 აპრილის გადაწყვეტილებით საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე შპს “დ-ეს” მოსარჩელის სასარგებლოდ 355831,25 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაეკისრა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს “დ-ემ” საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2000წ. 20 ივლისის განჩინებით თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 3 აპრილის გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 8 დეკემბრის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი ჩაება.

მესამე პირმა საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელს თანხის დარიცხვის ნაწილში მხარი დაუჭირა.

მოსარჩელე ფინანსთა სამინისტროს საბაჟოOდეპარტამენტმა სასამართლოში დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება წარადგინა და მოპასუხე შპს “დ-ზე” 372397,25 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება მოითხოვა.

2003წ. 8 აპრილს, სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოპასუხე შპს “დ-ემ” მიუთითა, რომ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის თანახმად საბაჟო დეპარტამენტის მუშაკები საბაჟო დოკუმენტებს ადგენდნენ, სადაც მითითებული იყო, რომ საზოგადოების სახელზე შემოსული საქონელი საბაჟო და დამატებითი ღირებულების გადასახადით არ იბეგრებოდა, რაც თითქმის სამი წელი გრძელდებოდა.

მოპასუხე აღნიშნავდა, რომ 1997წ. იანვრიდან 1999წ. ივნისამდე საზოგადოება დოკუმენტალურად ორჯერ საგადასახადო ინსპექციამ (1997წ. 30 აპრილი, 1998წ. 23 ოქტომბერი) და ერთხელ საქართველოს კონტროლის პალატამ (1999წ. 30 აპრილი) შეამოწმა და არც ერთი შემოწმების აქტით უცხოური ინვესტიციების კანონით დადგენილი შეღავათების არამართლზომიერი სარგებლობის ფაქტი არ დადასტურებულა. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 23 აპრილის გადაწყვეტილებით ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელი დაკმაყოფილდა. შპს “დ-ეს” საბაჟო დეპარტამენტის სასარგებლოდ 372397.25 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაეკისრა.

სასამართლო კოლეგიამ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს “დ-ზე” “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-17 პუნქტით გათვალისწინებული შეღავათები არ უნდა გავრცელებულიყო, ვინაიდან ამავე მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული ორი პირობიდან ერთ-ერთი _ უცხოური ინვესტიციის წილის არსებობა საწარმოს საწესდებო კაპიტალში _ სახეზე არ იყო. სასამართლოს მოსაზრებით, უცხოური ინვესტიციის ლიცენზია მისი მფლობელისათვის საგადასახადო შეღავათებით სარგებლობის უფლებას თავისთავად არ წარმოშობდა. ლიცენზია ინვესტიციის განხორციელებისათვის მხოლოდ ნებართვას წარმოადგენდა, საგადასახადო შეღავათები კი მხოლოდ კანონის საფუძველზე უნდა განხორციელებულიყო. საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, გადასახადებისაგან გათავისუფლება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაშია დასაშვები.

სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხეზე დარიცხული გადასახადების გადასინჯვა გარკვეული პერიოდის გასვლის შემდეგ მოქმედ კანონმდებლობას შეესაბამებოდა. საბაჟო გაფორმების პროცედურების ჩატარება საჯარო უფლებამოსილების განხორციელებას უკავშირდებოდა, რომელიც საქონლის გაშვებით მთავრდებოდა და დამღით “გაშვება ნებადართულია” დასტურდებოდა, მაგრამ საქონლის გაშვება, ანუ საბაჟო ორგანოების მიერ საბაჟო გაფორმების შემდეგ საქონლის ან სატრანსპორტო საშუალებების პირის სრულ განკარგულებაში გადაცემა საქონლის განბაჟებასთან დაკავშირებით დაზუსტებული გადასახადის წარდგენას არ გამორიცხავდა, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლი გადასახადების დარიცხვის და გადასინჯვის შესაძლებლობას საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში ითვალისწინებდა.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება, რომ საბაჟო დეკლარაციები, საგადასახადო სამსახურის და კონტროლის პალატის აქტები წარმოადგენდნენ რა აღმჭურველ ადმინისტრაციულ აქტებს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მათი ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადება დაუშვებელი იყო, ვინაიდან საბაჟო დეკლარაციებს, საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლით დადგენილი დარიცხვის და გადასინჯვის პერიოდის გათვალისწინებით, შემხებლობა ჰქონდათ არა მხოლოდ წარსულში, არამედ აწყმოში განხორციელებულ ქმედებებთან და უფლებამოსილებებთან, კერძოდ, გადასახადის გადახდის ვალდებულებასთან და პასუხისმგებლობასთან ამ ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის. სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის, 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, ზემოაღნიშნული აქტების ბათილად ცნობის ან ძალადაკარგულად გამოცხადების დაუშვებლობის შესახებ მტკიცება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე მითითებით უსაფუძვლო იყო. სასამართლოს მოსაზრებით, შპს “დ-ზე” დარიცხული დღგ-ის თანხა ჩათვლას არ ექვემდებარებოდა, რადგან საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე, ჩასათვლელი დღგ-ის თანხა არის მხოლოდ ის თანხა, რომელიც დაბეგვრის ოპერაციის დროის მიხედვით არის გადახდილი დასაბეგრ იმპორტზე, ხოლო სხვა თანხის, კერძოდ, დასაბეგრი იმპორტით წარმოებულ და რეალიზებულ პროდუქციაზე გადახდილი დღგ-ის ჩათვლა საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული არ არის.

აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს “დ-ემ” იმავე საფუძვლებით საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს კანონის 21.2 მუხლის შინაარსი ორაზროვანია და შესაძლებელია გაგებულ იქნეს იმგვარად, რომ კანონი ადგენს პროპორციას, რომელიც უნდა არსებობდეს უცხოელი ინვესტორის მიერ განხორციელებულ ინვესტიციასა და არსებული საწესდებო კაპიტალის ოდენობას შორის.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება ლიცენზიის ბათილობის საკითხის გვერდის ავლით გადაეწყვიტა საკითხი შეღავათების გამოყენების კანონიერების შესახებ.

კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას მისთვის დღგ-ის დაკისრების ნაწილში და თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში დღგ-ის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2000წ. 20 ივლისის გადაწყვეტილებაში გარკვევით არის მითითებული.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ შპს “დ-ის” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 23 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” 1995წ. 30 ივნისის საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ამ მუხლით გათვალისწინებული შეღავათები ვრცელდება მხოლოდ უცხოელ ინვესტორზე და ან უცხოური ინვესტიციებით შექმნილ საწარმოზე, სადაც უცხოელი ინვესტორის წილი შეადგენს საწესდებო კაპიტალის არანაკლებ 20%-ს და ასი ათას აშშ დოლარს. ზემოთ მითითებული მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული ორი პირობიდან ერთ-ერთი _ უცხოური ინვესტორის წილის არსებობა საწარმოს საწესდებო კაპიტალში _ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ შპს “დ-ზე” “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-17 პუნქტით გათვალისწინებული შეღავათები არ უნდა გავრცელებულიყო, ვინაიდან უცხოური ინვესტიციის ლიცენზია მისი მფლობელისათვის საგადასახადო შეღავათებით სარგებლობის უფლებას თავისთავად არ წარმოშობდა. ლიცენზია ინვესტიციის განხორციელებისათვის მხოლოდ ნებართვას წარმოადგენდა, საგადასახადო შეღავათები კი მხოლოდ კანონის საფუძველზე ხორციელდებოდა. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მიერ ზემოთ მითითებული ნორმის განმარტებას და აქვე დასძენს, რომ მასში სწორედ ის შემთხვევა იგულისხმება, როცა უცხოური ინვესტორის წილის არსებობა საწარმოს საწესდებო კაპიტალში არანაკლებ 20%-ს და 100 ათას აშშ დოლარს შეადგენს. ამასთან, ნიშანდობლივია ისიც, რომ საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოს შეუძლია დაარიცხოს და გადასინჯოს გადასახადის დარიცხვის კანონიერება საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხეზე დარიცხული გადასახადების გადასინჯვა გარკვეული პერიოდის გასვლის შემდეგ მოქმედ კანონმდებლობას შეესაბამებოდა.

საკასაციო სასამართლო ასევე ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის, დიდუბის რაიონის საგადასახადო ინსპექციისა და კონტროლის პალატის აქტებს, როგორც აღმჭურველ აქტებს, ზემოთ მითითებული მუხლით დადგენილი დარიცხვის და გადასინჯვის პერიოდის გათვალისწინებით, შემხებლობა აქვთ არა მხოლოდ წარსულში, არამედ აწმყოში განხორციელებულ ქმედებებთან და უფლება-მოვალეობებთან, კერძოდ, გადასახადის გადახდის ვალდებულებასთან, პასუხისმგებლობასთან ამ ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის. შესაბამისად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის, 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, ზემოთ მითითებული აქტების ბათილად ცნობის ან ძალადაკარგულად გამოცხადების დაუშვებლობის შესახებ მტკიცება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე მითითებით უსაფუძვლოა.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას და თვლის, რომ საბაჟო დეპარტამენტის უფლებამოსილი თანამდებობის პირის მიერ საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციაზე დამღის დასმა “გაშვება ნებადართულია” ადმინისტრაციული ორგანოს კანონსაწინააღმდეგო დაპირებას წარმოადგენდა, რომელიც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9 მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, არ შეიძლება იყოს პირის კანონიერი ნდობის საფუძველი.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას შპს “დ-ისათვის” დღგ-ის დაკისრების ნაწილში და თვლის, რომ ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, მოცემულ შემთხვევაში არსებობდა თუ არა კასატორისათვის დღგ-ის დაკისრების საფუძველი, მით უფრო რომ შპს “დ-ეს” უცხოური ინვესტიციების შესახებ” 1995წ. 30 ივნისის საქართველოს კანონით გათვალისწინებული შეღავათების გავრცელების გამო, არ გადაუხდია დასაბეგრ იმპორტზე დღგ-ის თანხა, შესაბამისად მას არც მის მიერ რეალიზებული პროდუქციიდან ყოველთვიურად გადახდილი დღგ შეუმცირებია. ამასთან, ნიშანდობლივია ისიც, რომ იმპორტირებულ საქონელზე გადახდილი დღგ-ის თანხის კასატორზე დაკისრების შემდეგ, გადაწყვეტილების აღსრულების პროცესში, შესაძლებელი იქნებოდა დღგ-ს მიმდინარე გადასახდელებში უკვე შესული დღგ-ის თანხის ჩათვლა და მიიჩნევს, რომ ჩასათვლელი თანხის გამოკლების გარეშე სასამართლოს გადაწყვეტილებით შპს “დ-ის” მიერ იმპორტირებულ საქონელზე დღგ-ის დაკისრება იწვევს გადასახადის გადამხდელის ერთი და იგივე დასაბეგრი ბრუნვის ერთი და იგივე გადასახადით ორჯერ დაბეგვრას. დასაბეგრი ბრუნვიდან ბიუჯეტში შესატანი დღგ-ის თანხის განსაზღვრა, დასაბეგრ ბრუნვაზე დარიცხული გადასახადის თანხასა და ჩასათვლელი გადასახადის თანხას შორის სხვაობის გარეშე, იწვევს დასაბეგრ ბრუნვაში არა დამატებული ღირებულების, არამედ რეალიზებული საქონლის მთელი ღირებულების მოქცევას, რაც დაუშვებელია და მთლიანად ცვლის ამ გადასახადის ბუნებას, აქცევს მას არა დამატებული ღირებულების, არამედ ბრუნვის გადასახადად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შპს “დ-ისათვის” დღგ-ის დაკისრების ნაწილში უნდა გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “დ-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 23 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სახელმწიფო ბაჟის გადახდის საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.