ბს-140-318-კ-03 2 აპრილი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

გ. ქაჯაია,

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: ადმინისტრაციული გარიგების ბათილად ცნობა, საცხოვრებელ ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობა და რეგისტრაციის გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 20 აგვისტოს დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობამ სარჩელით მიმართა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს და ... მდებარე ბინის 1993წ. 21 სექტემბრის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ამ ფართობზე მ. ა.-ს უფლებადაკარგულად ცნობა და ზემოხსენებულ ბინაში მისი რეგისტრაციის გაუქმება მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მ. ა.-ა, რომელიც ქ. თბილისში, ... მდებარე ერთოთახიანი ბინის დამქირავებლად ითვლებოდა, 1992 წლიდან საქართველოში აღარ იმყოფებოდა და 1991 წლიდან საცხოვრებელი ბინის ქირასა და კომუნალურ გადასახადს აღარ იხდიდა. 1993 წლიდან აღნიშნულ ბინაში მ. ა.-ს ზეპირი თანხმობის საფუძველზე აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული ზ. ფ.-ს ოთხსულიანი ოჯახი შესახლდა. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 25 მაისის გადაწყვეტილებით ზ. ფ.-ა ქ. თბილისის ... მდებარე საცხოვრებელი ბინის კეთილსინდისიერ მფლობელად იქნა ცნობილი.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ სადავო საცხოვრებელ ბინაზე არსებობდა მ. ა.-ს წარმომადგენელ კ. ა.-სა და ¹.. საბინაო-საექსპლოატაციო ორგანიზაციის წარმომადგენელ ჭ. უ.-ს შორის 1999წ. 18 ივლისს გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი. მოგვიანებით, ზ. ფ.-ს 2001წ. 14 აგვისტოს განცხადების საფუძველზე, ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობამ შეიტყო, რომ არსებობდა 1993წ. 21 სექტემბრის მ. ა.-ს წარმომადგენელ ვ. ი.-სა და ¹... საბინაო-საექსპლოატაციო ორგანიზაციის წარმომადგენელ ჭ. უ.-ს შორის დადებული ხელშეკრულება, რომელიც საბინაო-საექსპლოატაციო უბანში არ ინახებოდა და მისი არსებობის შესახებ არაფერი იცოდნენ, ამასთან, ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროდან აღებულ პრივატიზაციის ხელშეკრულების ასლზე არ იყო რეგისტრაციის ბეჭედი და საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის წარმომადგენლის ხელმოწერა, რითაც დარღვეული იყო მოქმედი კანონმდებლობა, რომელიც ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების სანოტარო წესით გაფორმებას და მის სამთვიან ვადაში რეგისტრაციას ითვალისწინებდა.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 17 ივნისის გადაწყვეტილებით დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის ... მდებარე საცხოვრებელი ბინის პრივატიზაციის 1993წ. 21 სექტემბრის ხელშეკრულება, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. ა.-მ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და მოითხოვა მისი გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, 1993წ. 21 სექტემბრის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ძალაში დატოვება, სადავო ბინაზე ზ. ფ.-ს მფლობელობის შეწყვეტა და მისი აღნიშნული ბინიდან გამოსახლება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობამაც გაასაჩივრა სააპელაციო წესით იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი მ. ა.-ს ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობისა და რეგისტრაციის გაუქმების თაობაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 16 მაისის გადაწყვეტილებით მ. ა.-ს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 17 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი დიდუბის რაიონის ¹... საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და მ. ა.-ს წარმომადგენელ ვ. ი.-ს შორის დადებული 1993წ. 21 სექტემბრის ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულება. ასევე, გაუქმდა მ. ა.-ს რეგისტრაცია ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელ ბინაზე და იგი ამ ფართზე უფლებადაკარგულად იქნა ცნობილი.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასამართლოში წარდგენილი ¹973 მინდობილობით 1993წ. 21 სექტემბრის ¹... საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციის წარმომადგენელ ჭ. უ.-ს პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების უფლებამოსილება ვერ მიენიჭებოდა, რადგან მინდობილობა წარმომადგენლობის დამადასტურებელი დოკუმენტია, რომელშიც როგორც მარწმუნებლის, ისე რწმუნებულის (წარმომადგენლის) გვარის, სახელისა და მამის სახელის მითითება კანონით გათვალისწინებულ სხვა მოთხოვნებთან ერთად სავალდებულო რეკვიზიტს წარმოადგენდა. გარდა ამისა, ზემოაღნიშნული პრივატიზაციის ხელშეკრულების ოთხი ნოტარიულად დამოწმებული ეგზემპლარიდან ერთზე, რომელიც წარდგენილ იქნა თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში, საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციის წარმომადგენლის მიერ არ იყო ხელმოწერილი, ხოლო ტექინვენტარიზაციის ბიუროდან წარმოდგენილ პრივატიზაციის ხელშეკრულების ასლზე არ არსებობდა რეგისტრაციის დამადასტურებელი ნიშანი (ბეჭედი), ანუ ხელშეკრულება კანონით დადგენილი წესით არ იყო რეგისტრირებული, რაც, სასამართლოს აზრით, ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მ. ა.-ა 1992 წლიდან, ფაქტობრივად, არ ფლობდა და სარგებლობდა მასზე რიცხული საცხოვრებელი ბინით და საცხოვრებლად სხვა ადგილას გადავიდა. სხვაგან გადასვლას რომ მუდმივი და არა დროებითი ხასიათი ჰქონდა, სასამართლოს აზრით, დადასტურდა იმით, რომ მ. ა.-მ შეწყვიტა ბინასთან საყოფაცხოვრებო კავშირი, 10 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ უცხოვრია სადავო ფართში და ამ ხნის მანძილზე კომუნალურ გადასახადებს არ იხდიდა. 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-300, 322-ე, საბინაო კოდექსის 69-ე და მე-100 მუხლების შესაბამისად, სასამართლო კოლეგიამ იგი მოცემულ საცხოვრებელ სადგომზე უფლებადაკარგულად ცნო, სარჩელის წარდგენისგან დამოუკიდებლად Dდა, შესაბამისად, ჩათვალა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მეორე ნაწილის თანახმად, მ. ა.-ს აღარ ჰქონდა უფლება, სადავო ბინის პრივატიზაცია განეხორციელებინა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, მართალია, მ. ა.-ა ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში, მაგრამ ჩაწერა (რეგისტრაცია), თავისთავად, არ წარმოშობდა საცხოვრებელ ფართზე უფლებას. აღნიშნული ნიშნავდა ფართში ცხოვრებას, ჩაწერის, რეგისტრაციის შენარჩუნების სავალდებულო პირობა კი ფართში ფაქტობრივი ცხოვრებაა. “საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის და დადასტურების წესის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 და მე-7 მუხლების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელ ბინაში მ. ა.-ს რეგისტრაცია გააუქმა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის მიჩნევის თაობაზე, ვინაიდან საქმის მასალებზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო პრივატიზაციის ხელშეკრულება დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობისათვის მხოლოდ 2000 წელს გახდა ცნობილი, მანამდე კი არც სახლმართველობაში და არც გამგეობაში იგი წარმოდგენილი არ ყოფილა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. ა.-ს წარმომადგენელმა კ. ა.-მ საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით 1993წ. 21 სექტემბრის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ძალაში დატოვება და რეგისტრაციის აღდგენა შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორის განმარტებით, უსაფუძვლოა სასამართლო გადაწყვეტილების მოტივი იმის შესახებ, რომ მ. ა.-ა ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობილ იქნა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედაქცია)მე-300, 69-ე, მე-100 და 322-ე მუხლების საფუძველზე, ვინაიდან სკ-ის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, ახალი კოდექსის ამოქმედების გამო, ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოყენება ეს ნორმატიული აქტი, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთის შესახებ ახალ წესს ითვალისწინებს.

კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ნოტარიუს ნ. თოფურიას ჩვენება იმის თაობაზე, რომ პრივატიზაციის ხელშეკრულების ერთ-ერთ ეგზემპლარზე ¹... სახლმმართველობის წარმომადგენლის, ჭ. უ.-ის, ხელმოწერის არარსებობა მხოლოდ ტექნიკური უზუსტობაა, რადგან დედანში, რომელიც ნოტარიუსმა პროცესზე წარმოადგინა, ყველა ხელმოწერა შესრულებულია.

კასატორის აზრით, სასამართლო საქმის მასალებიდან გამომდინარე, უდავოდ მიიჩნევს იმ გარემოებებს, რომ მ. ა.-ა 1992 წლიდან თბილისში აღარ იმყოფებოდა, ფაქტობრივად, არ ფლობდა და არ სარგებლობდა მასზე რიცხული საცხოვრებელი ბინით, მაშინ, როდესაც სანოტარო საქმეში დევს 1993წ. 3 სექტემბრით დათარიღებული ვ. ი.-ზე გაცემული მინდობილობა, რაც უტყუარი მტკიცებულებაა იმისა, რომ მ. ა.-ა 1993წ. შემოდგომაზე თბილისში იმყოფებოდა და უფლებამოსილი იყო, განეხორციელებინა თავისივე საცხოვრებელი ბინის პრივატიზაცია საქართველოს რესპუბლიკის 1992წ. ¹107 დადგენილების მეორე ნაწილის შესაბამისად.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ ასევე არასწორად გამოიყენა “საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციისა და დადასტურების წესის შესახებ” 1996წ. 27 ივნისის საქართველოს კანონის მე-3, მე-7 მუხლები და ხელოვნურად მოარგო დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის სააპელაციო მოთხოვნას მ. ა.-ს რეგისტრაციის გაუქმების ნაწილში, რითაც უგულებელყო ამავე კანონის 1,3 (1), 4 (3) მუხლების მოთხოვნები. ასევე, უგულებელყოფილია საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე, მე-14, 22-ე მუხლებისა და სკ-ის მე-20 მუხლის პირველი და მესამე ნაწილის მოთხოვნები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორის, მ. ა.-ს წარმომადგენლის, კ. ა.-ს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 16 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, სრულყოფილად არ გამოიკვლია და არ დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ა.-ა, რომელიც 1992 წლიდან აღარ ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელ ბინაში, ითვლებოდა ამ საცხოვრებელ სადგომზე უფლებადაკარგულად სარჩელის წარდგენისაგან დამოუკიდებლად. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებაზე, რომ სკ აღარ ითვალისწინებს საცხოვრებელ ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობის ინსტიტუტს, ხოლო ადრე მოქმედი საბინაო კოდექსის 69-ე მუხლის თანახმად, საცხოვრებელ სადგომზე უფლებადაკარგულად პირის ცნობა სასამართლო წესით უნდა მომხდარიყო, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

საკასაციო პალატა არასწორად მიიჩნევს ამ საკითხთან მიმართებაში 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-300 და 322-ე მუხლების გამოყენებას, ვინაიდან ეს მუხლები საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1984წ. 28 მაისის ბრძანებულებით ძალადაკარგულად იქნა ჩათვლილი და 1992 წელს აღარ მოქმედებდა.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს სადავო ხელშეკრულების ხელმომწერი პირის – ჭ. უ.-ის მოწმის სახით გამოძახებისა და დაკითხვის თაობაზე, რის უფლებასაც მას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლები ანიჭებენ, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში – საქმეში მესამე პირის სტატუსით ჩაბმის თაობაზე. ჭ. უ.-ის საქმეში მონაწილეობა ნათელს მოჰფენს სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხსაც.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 16 მაისის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ის 399-ე, 404-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორის, მ. ა.-ს წარმომადგენლის, კ. ა.-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 16 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მხარეთათვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.