ბს-225-393-კ-03 9 იანვარი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: დღგ-ის ჩათვლა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 9 დეკემბერს თბილისის საოლქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს ,,კ-მა” მოპასუხეების – ბოლნისის ზონალური საგადასახადო ინსპექციის, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისა და მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიმართ, რომლის საფუძველზეც მოითხოვა: ბოლნისის ზონალური საგადასახადო ინსპექციისა და ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისათვის შპს ,,კ-ის” სასარგებლოდ მის მიერ ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხის, 5220347 ლარის, პროცენტის – 293894 ლარისა და ზიანის – 1075072 ლარის, ანაზღაურების დაკისრება, ასევე მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 19 და 20 ნოემბრის ¹¹2370, 2371, 2372, 2373, 2374 და 2375 საინკასო დავალებების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელე თავის მოთხოვნებს აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებზე:

მოსარჩელე შპს ,,კ-ი” ახორციელებს ოქროსა და სხვა ძვირფასი ლითონების წარმოებას, რომლის პროდუქციის რეალიზება მთლიანად საზღვარგარეთ ხორციელდება. საგადასახადო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, დღგ-ის ნულოვანი განაკვეთით საქონლის ექსპორტის დაბეგვრის გამო, მოსარჩელეს წლების მანძილზე დაუგროვდა ზედმეტობა დამატებითი ღირებულების გადასახადში. 2002წ. 20 თებერვალს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა ბოლნისის ზონალურ საგადასახადო ინსპექციას დღგ-ში არსებული გადამეტების ბიუჯეტიდან ანაზღაურების მოთხოვნით. საგადასახადო კოდექსის 118-ე მუხლის თანახმად, თანხა ბიუჯეტიდან დაბრუნებას ექვემდებარებოდა წერილობითი მოთხოვნიდან 15 დღის ვადაში – 2002წ. 8 მარტს. მიუხედავად ამისა, ბოლნისის რაიონის ზონალურმა საგადასახადო ინსპექციამ ვერ უზრუნველყო შპს ,,კ-ის” მოთხოვნის დაკმაყოფილება. 2002წ. 25 ნოემბრის მდგომარეობით ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილმა თანხამ შეადგინა 5220347 ლარი.

საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ზედმეტად გადახდილ გადასახადებს, მათ დაბრუნებაზე საგადასახადო ორგანოების ვალდებულების წარმოშობის დღიდან ერიცხება პროცენტი ყოველკვარტალურად, ეროვნული ბანკის მიერ სამთავრობო სესხისათვის დადგენილი განაკვეთის ოდენობით. პროცენტის თანხა 2002წ. 3 მარტიდან შეადგენს 293 834 ლარს.

მოსარჩელე ასევე განმარტავდა, რომ საგადასახადო ორგანოების არაკანონიერი მოქმედების შედეგად შპს ,,კ-ს” შეეზღუდა კუთვნილი თანხის ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენების უფლება და ამის გამო ხელიდან გაუშვა სარგებელი, რომელიც ამ თანხის რაციონალური გამოყენების შედეგად შეეძლო მიეღო, კერძოდ, საგადასახადო ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანი, აუნაზღაურებელი თანხის დისკონცირების გზით, ეკონომიკურ საქმიანობაში დაბანდების შემთხვევაში, წლიური 30,5%-ის გათვალისწინებით შეადგენს 1075072 ლარს.

მოსარჩელე მიუთითებდა, შემდეგზე: მიუხედავად იმისა, რომ საგადასახადო ორგანოებს გააჩნიათ დიდი ოდენობით ვადაგასული დავალიანება მის მიმართ, ,,თ-ი” ბანკში მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ წარდგენილ იქნა 2002წ. 19 და 20 ნოემბრის საინკასო დავალებები 706425 ლარზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა თავისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

2003წ. 15 მაისს სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელე შპს ,,კ-ის” წარმომადგენელმა კ. ძ-მა უარი განაცხადა სასარჩელო მოთხოვნაზე მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიმართ, მოპასუხის წარმომადგენლის იმ განცხადებიდან გამომდინარე, რომ მათ მიერ გამოთხოვნილი იქნა შპს ,,კ-ის” ანგარიშზე წარდგენილი 2002წ. 19 და 20 ნოემბრის საინკასო დავალებები.

2003წ. 29 მაისის სასამართლო სხდომაზე პაექრობის სტადიაზე მოსარჩელე მხარემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნები, კერძოდ, უარი თქვა პროცენტისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე აღძრულ მოთხოვნებზე. ასევე, სარჩელში აღნიშნული 5220347 ლარის დაბრუნების ნაცვლად, მოითხოვა აღიარება იმისა, რომ შპს ,,კ-ს” 2002წ. 25 ნოემბრის მდგომარეობით ბიუჯეტში დღგ-ს სახით ზედმეტად ერიცხება 5220347 ლარი.

მოპასუხე მხარეები დაეთანხმნენ მოსარჩელის აღიარებით სარჩელს. საგადასახადო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა მოითხოვა, რომ ზედმეტად გადახდილ თანხასთან ერთად სასამართლო გადაწყვეტილებაში დაფიქსირებულიყო ის დავალიანებაც, რომელიც შპს ,,კ-ს” ბიუჯეტის წინაშე ერიცხება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 29 მაისის განჩინებით შეწყდა საქმის წარმოება შპს ,,კ-ის” სარჩელზე პროცენტის, 293834 ლარის, ზიანის, 1075072 ლარის, ანაზღაურებისა და ზედმეტად გადახდილი თანხების, 5220347 ლარის, დაბრუნების შესახებ.

მხარეებს განემარტათ, რომ სასამართლოსადმი ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ დაიშვება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 29 მაისის გადაწყვეტილებით შპს ,,კ-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად.

აღიარებული იქნა, რომ შპს ,,კ-ს” 2002წ. 25 ნოემბრის მდგომარეობით დამატებითი ღირებულების გადასახადში ზედმეტად ერიცხებოდა 5 220 347 ლარი.

ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში.

კასატორი არ დაეთანხმა საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას და მიუთითა, რომ საგადასახადო კოდექსის 240-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტის მიხედვით, თუ გადასახადის გადახდილი თანხა აღემატება დარიცხულ თანხას, საგადასახადო ორგანო:

,,ზედმეტად გადახდილ თანხას ჩათვლის გადასახადის გადამხდელის სხვა გადასახადების გადახდის ანგარიშში”, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად: ,,თუ გადასახადის გადამხდელის მიერ ზედმეტად გადახდილი თანხა ჩაითვლება სხვა გადასახადების ვალდებულებათა ანგარიშში, ცნობები აღნიშნული თანხის გამოყენების შესახებ უნდა აღინიშნოს შეტყობინებაში გადასახადის დარიცხული თანხის შესახებ”. ზედმეტად გადახდილი გადასახადების აღიარება ვრცელდება არა კონკრეტული გადასახადის სახეში გადახდილის პირად ბარათზე არსებულ ზედმეტად გადახდილ თანხაზე (რომელიც წარმოადგენს სხვაობას დარიცხულ და გადახდილ თანხებს შორის), არამედ გადამხდელის ყველა გადასახადის მიხედვით ჯამურ საგადასახადო ვალდებულებათა თანხებსა და გადახდილ თანხებს შორის, რის საფუძველზეც დგინდება სახელმწიფოსა და გადამხდელის ურთიერთმოთხოვნების მოცულობები და საბოლოო ჯამში იკვეთება ის სხვაობა, რომელიც მართებს ერთ-ერთ მხარეს.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში აღნიშნულია, რომ ,,მოსარჩელეს დღგ-ში ზედმეტად გადახდილ თანხებთან ერთად სხვა გადასახადებში ერიცხება დავალიანება ბიუჯეტისადმი”. მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფოს მოთხოვნა გადამხდელის მიმართ გაცილებით მეტია გადამხდელის მოთხოვნაზე სახელმწიფოს მიმართ, კოლეგიის გადაწყვეტილებაში ეს არ გათვალისწინებულა და განმხოლოებით აღიარებულ იქნა 2002წ. 25 ნოემბრის მდგომარეობით დამატებითი ღირებულების გადასახადში ზედმეტად რიცხული 5320347 ლარი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 29 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას.

მოწინააღმდეგე მხარემ არ ცნო საკასაციო საჩივარი იმავე საფუძვლებზე მითითებით, რითაც საოლქო სასამართლოში და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შემოწმების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ შპს ,,კ-ს” 2002წ. 25 ნოემბრის მდგომარეობით დამატებული ღირებულების გადასახადში ზედმეტად ერიცხება 5220347 ლარი.

ამავე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უდავოდ მიიჩნევს, რომ შპს ,,კ-ს” დღგ-ში ზედმეტად გადახდილ თანხასთან ერთად სხვა გადასახადებში ერიცხება საბიუჯეტო დავალიანება, კერძოდ, ბოლნისის ზონალური საგადასახადო ინსპექციის 2003წ. 30 აპრილის ¹01/87/1 ინფორმაციით, ბიუჯეტისადმი დავალიანება შეადგენს 18456549 ლარს.

2002წ. 1-12 თვის ბუღალტრული ბალანსის მიხედვით შპს ,,კ-ს” ბიუჯეტისადმი გადასახდელი აქვს 12748650 ლარი, ხოლო 2002წ. მოგების გადასახადის ყოველწლიური დეკლარაციის მიხედვით, შპს ,,კ-ის” საგადასახადო დავალიანება შეადგენს 6350117 ლარს.

ამდენად, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები უდავოდ ადასტურებს, რომ შპს ,,კ-ისათვის” დარიცხული თანხა მკვეთრად აღემატება მის მიერ დღგ-ს სახით გადახდილი თანხის ოდენობას.

საგადასახადო კოდექსის 240-ე მუხლის I ნაწილის შესაბამისად, თუ გადასახადის გადახდილი თანხა აღემატება დარიცხულ თანხას, საგადასახადო ორგანო:

ა) ზედმეტად გადახდილ თანხას ჩათვლის გადასახადის გადამხდელის სხვა გადასახადების გადახდის ანგარიშში;

ბ) გადასახადის გადამხდელის თანხმობის შემთხვევაში დარჩენილ ნაწილს ჩათვლის მომავალი გადასახადების ვალდებულებათა ანგარიშში;

გ) უბრუნებს გადასახადის გადამხდელს დარჩენილ თანხას 20-დღიან ვადაში მისი წერილობითი განცხადების მიღების დღიდან, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

ზემოაღნიშნული მუხლის ანალიზის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო ადასტურებს კასატორის მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ ზედმეტად გადახდილი გადასახადის აღიარება უნდა მოხდეს მხოლოდ ჯამურ საგადასახადო ვალდებულებათა თანხებსა და გადახდილ თანხებს შორის სხვაობის საფუძველზე.

წარმოდგენილ შემთხვევაში, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ და როგორც საქმის მასალებიდან დასტურდება, სახელმწიფოს მოთხოვნა გადამხდელის მიმართ მნიშვნელოვნად აღემატება გადამხდელის მოთხოვნას სახელმწიფოს მიმართ. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უსაფუძვლოა სარჩელის მოთხოვნა ვალის აღიარების თაობაზე, ამასთან ადასტურებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში შესაძლებელია მოწინააღმდეგე მხარის (მოსარჩელის) მხრიდან მოთხოვნის წარმოდგენა ურთიერთმოთხოვნათა თანხების სხვაობის აღიარების თაობაზე, მაგრამ სსკ-ს 248-ე მუხლის პრინციპებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის არსებობის გამო, სასამართლო მოკლებულია აღნიშნულზე მსჯელობის უფლებას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I მუხლის II ნაწილით, სსკ-ს 411-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 29 მაისის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს ,,კ-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.