ბს-253-219-კ-04 18 ნოემბერი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი (მომხსენებელი),

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 1998წ. 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სს “რ.-ს” შპს “კ.-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 3842193 ლარის გადახდა. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ “კ.-მ” მოითხოვა მისი აღსრულება, რაც არ განხორციელდა მოპასუხის გადახდისუუნარობის გამო. 1999წ. 23 თებერვალს “კ.-მ” მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა “რ.-ის” მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოების გახსნა. აღნიშნულის თავიდან აცილების მიზნით, სს “რ.-ის” მოთხოვნის საფუძველზე, საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 1999წ. 27 მაისის ¹90 ბრძანებით შპს “კ.-ა” საბურთალოს რაიონის საგადასახადო ინსპექციიდან საგადასახადო აღრიცხვაზე გადაყვანილ იქნა მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციაში, რომელსაც დაევალა, საგადასახადო კოდექსის 30-ე, 246-ე და 248-ე მუხლების შესაბამისად, შპს “კ.-ის” ბიუჯეტისათვის არსებული და შემდგომში წარმოშობილი დავალიანების გადაკისრება და 3,8 მილიონი ლარის ბიუჯეტში ამოღება სს “რ.-დან”, რის საფუძველზეც, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 1999წ. 1 ივნისის განჩინებით სს “რ.-ის” მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოება არ აღიძრა და მოიხსნა მის ქონებაზე დადებული ყადაღა. აღნიშნულის მიუხედავად, არ შესრულდა “რ.-ის” მიერ ნაკისრი ვალდებულებები, რის გამოც “კ.-ა” აღმოჩნდა მძიმე ფინანსურ მდგომარეობაში და საქმიანობის უკეთ წარმოებისთვის მიზნით მოხდა მისი შერწყმა შპს “ყ.-სთან”, რაც 2000წ. 23 თებერვალს რეგისტრირებულ იქნა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში.

შპს “კ.-ის” შპს “ყ.-სთან” შერწყმის, მისი, როგორც სამართლის სუბიექტის გაუქმების, სამეწარმეო რეესტრიდან ამოღებისა და დამოუკიდებელ გადამხდელად არარსებობის გამო, საგადასახადო დეპარტამენტის 2000წ. 10 აპრილის ¹68 ბრძანებით გაუქმდა ამავე დეპარტამენტის 1999წ. 27 მაისის ¹90 ბრძანება.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 30 აგვისტოს განჩინებით გაუქმდა 2000წ. 23 თებერვლის სამეწარმეო რეესტრში განხორციელებული ცვლილებების რეგისტრაცია, ხოლო დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 15 სექტემბრის დადგენილებით აღნიშნული ცვლილება რეესტრიდან იქნა ამოღებული, რის საფუძველზეც ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 22 სექტემბრის დადგენილებით შპს “კ.-ა” აღდგენილ იქნა შპს “ყ.-სთან” შერწყმამდე არსებული სამართლებრივი მდგომარეობით. შპს “კ.-მ” მიიჩნია, რომ აღნიშნულით საგადასახადო დეპარტამენტის ¹68 ბრძანებას გამოეცალა სამართლებრივი საფუძველი და აღდგენილ უნდა ყოფილიყო ¹90 ბრძანების მოქმედება, რაც დეპარტამენტმა არ შეასრულა, ამიტომ 2001წ. 6 ნოემბერს შპს “კ.-მ” და მისმა დირექტორმა ზ. ჟ.-მ, როგორც ფიზიკურმა პირმა, სარჩელი აღძრეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიაში და მოითხოვეს მათთვის მიყენებული მატერიალური ზარალის სახით 14418800 აშშ დოლარისა და მორალური ზიანის _ 1000000 აშშ დოლარის ანაზღაურება, ხოლო 2002წ. 30 მაისს მოსარჩელეებმა გაზარდეს სასარჩელო მოთხოვნა და ზიანის ანაზღაურებასთან ერთად მოითხოვეს საგადასახადო დეპარტამენტის 2000წ. 10 აპრილის ¹68 ბრძანების ბათილად ცნობა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 5 ივნისის განჩინებით, “კ.-ისა” და ზ. ჟ.-ს სასარჩელო მოთხოვნა საგადასახადო დეპარტამენტის 2000წ. 10 აპრილის ¹68 ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე ცალკე წარმოებად იქნა გამოყოფილი და სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია თავდაპირველად ამ მოთხოვნის განხილვა, ხოლო აღნიშნულის თაობაზე სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე, ამავე სასამართლოს 2002წ. 16 ივლისის განჩინებით, ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის გამო საქმის წარმოება შეჩერდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 15 ივლისის გადაწყვეტილებით შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს უარი ეთქვათ შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2000წ. 10 აპრილის ¹68 ბრძანების ბათილობაზე, უსაფუძვლობის გამო, რაც კანონიერ ძალაშია შესული, რადგან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2003წ. 14 თებერვლის განჩინებით აღნიშნულის თაობაზე საკასაციო წარმოება შეწყდა, შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს მიერ საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის გამო.

2003წ. 8 მაისს შპს “კ.-მ” და ზ. ჟ.-მ დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება წარადგინეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიაში, რითაც გაზარდეს სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვეს მათ სასარგებლოდ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისათვის ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის _ 18582594 აშშ დოლარის, ასევე, ზ. ჟ.-ს სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 1000000 აშშ დოლარის დაკისრება.

მოსარჩელის განმარტებით, მის სასარგებლოდ “რ.-სთვის” 3,8 მილიონი ლარის დაკისრების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, მან მოითხოვა გადაწვეტილების აღსრულება, მაგრამ თანხის გადაუხდელობის გამო, მიმართა სასამართლოს მოპასუხის მიმართ გაკოტრების საქმის გახსნის მოთხოვნით. აღნიშნულის თავიდან ასაცილებლად კი საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარემ 1999წ. 27 მაისს კანონმდებლობის სრული დაცვით მიიღო ¹90 ბრძანება, რომელიც წარმოადგენს აღმჭურველ ნორმატულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომლითაც წერილობით დაფიქსირდა სკ-ის 199-ე მუხლით გათალისწინებული შპს “კ.-ის” მოთხოვნის დათმობა საგადასახადო დეპარტამენტის სასარგებლოდ, რის სანაცვლოდაც მოსარჩელეს უნდა მიეღო ბრძანებაში მითითებული სარგებელი. ამასთან, საგადასახადო კოდექსის 246-ე მუხლის თანახმად განხორციელდა გადახდევინების მიქცევა “რ.-ის” ქონებაზე. გარდა ამისა, აღნიშნულ ბრძანებას საფუძვლად დაედო “რ.-ის” 1999წ. 10 აპრილის ¹01-12/28 წერილი, ასევე სახელმწიფო მინისტრის იმავე წლის 21 აპრილის ¹10-1/377 წერილი.

მოსარჩელემ არ გაიზიარა მოსაზრება, რომ “კ.-ა” უფლებამოსილი იყო, გაეგრძელებინა სააღსრულებო საქმის წარმოება, რადგან ¹90 ბრძანების მიზანი იყო მოპასუხის მიმართ იძულებითი აღსრულების შეჩერება, დავალიანების გადაკისრება, რაც გამორიცხავდა “რ.-ის” მიმართ აღსრულების წარმოებას.

მოსარჩელის მითითებით, ¹90 ბრძანებით მას წარმოეშვა კუთვნილი თანხის მიღებისა და განკარგვის შესაძლებლობა, მაგრამ მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობით “კ.-ს” მიადგა ზიანი, რის გამოც, საქმიანობის ეფექტურად წარმართვის მიზნით, განხორციელდა ამ უკანასკნელის შერწყმა შპს “ყ.-სთან”. აღნიშნული საფუძვლად დაედო საგადასახადო დეპარტამენტის 2000წ. 10 აპრილის ¹68 ბრძანების მიღებას, რომელმაც გააუქმა ¹90 ბრძანება.

მოსარჩელის განმარტებით, ¹68 ბრძანება უკანონოა, იგი ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტს, ასევე 21-ე მუხლს. ამასთან, აღნიშნული ბრძანებით მოსარჩელეს ასევე მიადგა ზიანი, კერძოდ, მან ვერ განახორციელა შპს “ყ.-თან”, “ი.-სა” და შპს “იბ.-სთან” დადებული კონსიგნაციის ხელშეკრულება, რომლითაც მას კონსიგნაციით უნდა შემოეტანა 8000 ტ საავტომობილო ბენზინი და 3000 ტ დიზელის საწვავი. აღნიშნული სამმხრივი გარიგებით იგი მიიღებდა საავტომობილო ბენზინზე თვეში დაახლოებით 364000 აშშ დოლარის, ხოლო დიზელის საწვავზე _ 133200 აშშ დოლარის მოგებას, რაც ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ 33 თვეზე შეადგენს 18582594 აშშ დოლარს, რომელიც საწარმომ, საგადასახადო დეპარტამენტის ¹68 ბრძანებიდან გამომდინარე, ვერ მიიღო. ამიტომ საგადასახადო დეპარტამენტს უნდა დაეკისროს საწარმოს სასარგებლოდ მიყენებული ზიანის _ 18582594 აშშ დოლარის ანაზღაურება, თანახმად სკ-ის 992-ე მუხლისა. ამასთან, საგადასახადო დეპარტამენტის უკანონო მოქმედებით ზ. ჟ.-ს ასევე მიადგა მორალური ზიანი, რის გამოც მოპასუხეს მის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 1000000 ლარის გადახდა.

შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს სარჩელი არ ცნო მოპასუხემ _ საგადასახადო დეპარტამენტმა და უსაფუძვლობის გამო მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 20 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლო კოლეგიის განმარტებით, შპს “კ.-ის” სასარგებლოდ “რ.-სათვის” 3842193 ლარის დაკისრების შესახებ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 1998წ. 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული, მისი აღსრულება არ მომხდარა, რის გამოც მოსარჩელე, რომელიც ითვლება “რ.-ის” კრედიტორად, უფლებამოსილია, დაიკმაყოფილოს თავისი მოთხოვნა ამ უკანასკნელისაგან.

კოლეგიის მითითებით, ასევე კანონიერ ძალაშია თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 15 ივლისის გადაწყვეტილება საგადასახადო დეპარტამენტის ¹68 ბრძანების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის შესახებ და, შესაბამისად, გაუქმებულია საგადასახადო დეპარტამენტის 1999წ. 27 მაისის ¹90 ბრძანება, რომელიც იყო არაკანონიერი, ეწინააღმდეგებოდა საგადასახადო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებს, რის გამოც მისი შესრულება შეუძლებელი იყო. გარდა ამისა, კოლეგიის მითითებით, საგადასახადო კოდექსის შესაბამისად შეუძლებელია გადამხდელის ბიუჯეტის წინაშე არარსებული დავალიანების ამოღება მისი დებიტორებისაგან. ამასთან, გადასახადების სრულად დაფარვამდე ბიუჯეტის წინაშე ვალდებულების მოხსნა და მესამე პირზე გადაკისრება დაუშვებელია. შპს “კ.-მ” ნებაყოფლობით განაცხადა უარი იძულების წესით რუსთავის სასამართლოს 1998წ. 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილების აღსრულებაზე, “რ.-საგან” აღედგინა დარღვეული უფლებები, რის გამოც მას აღარ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. სასამართლოს აზრით, უსაფუძვლოა მოსარჩელეთა მითითება სკ-ის 408-ე, 411-ე მუხლებზე, რადგან აღნიშნული ნორმა შეეფარდება მოპასუხეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება მოპასუხის არაკანონიერი, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით ზიანის მიყენების ფაქტი. ამიტომ სასამართლო ვერ იმსჯელებს მოპასუხისათვის მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე და შესაბამისად, სარჩელს უარი უნდა ეთქვას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 20 აგვისტოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შპს “კ.-მ” და ზ. ჟ.-მ და შემდეგი მოტივით მოითხოვეს აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და მათი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება:

კასატორის აზრით, სასამართლო კოლეგიამ არასწორად განმარტა სკ-ის 408-ე და 411-ე მუხლები, არ გამოიყენა 412-ე მუხლი და არ იმსჯელა მოსარჩელისთვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, კერძოდ, 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო, ანუ მოვალეს დაეკისრება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, თუ მისთვის მოსალოდნელი იყო მისი ქმედების შედეგად ზიანის წარმოშობა. ამასთან, მის მიერ წინასწარ უნდა ყოფილიყო გაცნობიერებული სავარაუდო ზიანის შესახებ, ხოლო 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლებისთვისაც. კასატორს მიაჩნია, რომ მოპასუხეს სკ-ის 992-ე მუხლისა და ზემოაღნიშნული ნორმების საფუძველზე უნდა დაეკისროს შპს “კ.-ის” სასარგებლოდ მიყენებული ზიანის _ 18582594 აშშ დოლარისა და ზ. ჟ.-სთვის მორალური ზიანის _ 1000000 აშშ დოლარის ანაზღაურება, რომლებიც გამოწვეულია საგადასახადო დეპარტამენტის 1999წ. ¹90 ბრძანების ¹68 ბრძანებით უკანონო გაუქმებით, რის გამოც საწარმომ ვერ მიიღო ¹90 ბრძანებაში გათვალისწინებული სარგებელი და ვერ უზრუნველყო შპს “ყ.-თან”, “ი.-სა” და შპს “იბ.-სთან” დადებული ხელშეკრულების შესრულება.

შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს საკასაციო საჩივარი არ ცნეს ფინანსთა სამინისტროსა და საგადასახადო დეპარტამენტის წარმომადგენლებმა, რომლებმაც მოითხოვეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 20 აგვისტოს გადაწყვეტილების უცველად დატოვება და შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობის გამო. წარმომადგენლებმა ასევე განმარტეს, რომ რუსთავის სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე კასატორი საწარმო ირიცხება “რ.-ის” კრედიტორად.

წარმომადგენელთა განმარტებით, საგადასახადო დეპარტამენტის 1999წ. 27 მაისის ¹90 ბრძანება იყო უკანონო, ეწინააღმდეგებოდა საგადასახადო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებს, მისი შესრულება შეუძლებელი იყო, რის გამოც იგი ბათილად იქნა ცნობილი ¹68 ბრძანებით, რითაც შპს “კ.-ს” პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღუდგა დებიტორული დავალიანება “რ.-ის” მიმართ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს საკასაციო საჩივარი, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 20 აგვისტოს გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორები ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისთვის 18582594 აშშ დოლარის დაკისრებას მოითხოვენ სკ-ის 408-ე, 411-ე, 992-ე მუხლების საფუძველზე, ვინაიდან საგადასახადო დეპარტამენტის 2000წ. 10 აპრილის ¹68 ბრძანებით, ამავე დეპარტამენტის 1999წ. 27 მაისის ¹90 ბრძანების უკანონო გაუქმების შედეგად, რომელიც სახელმწიფოს მიმართ კანონიერი ნდობის უფლების წარმოშობის საფუძველია, შპს “კ.-მ” ვერ მიიღო ¹90 ბრძანებაში გათვალისწინებული სარგებელი და ვერ უზრუნველყო შპს “ყ.-სთან”, “ი.-სა” და შპს “იბ.-თან” დადებული ხელშეკრულების შესრულება, რომელიც ითვალისწინებდა კასატორის მიერ კონსიგნაციით 8000 ტ საავტომობილო ბენზინისა და 3000 ტ დიზელის საწვავის მიღებას, რასაც საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს უსაფუძვლობის გამო და სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, კერძოდ:

1. საგადასახადო კოდექსის 266-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და ზაკ-ის 207-ე, ასევე სკ-ის 1005-ე მუხლების თანახმად, საგადასახადო ორგანოს, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს, არაკანონიერი ქმედებით გადასახადის გადამხდელისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფო ბიჯეტიდან სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით. სკ-ის 992-ე მუხლის მიხედვით კი პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. კანონმდებლობის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურებისათვის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობებია ზიანის არსებობა, ზიანი მიყენებული უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით, ქმედებასა და ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი, წინააღმდეგ შემთხვევაში მარტოოდენ ზიანის არსებობა არ წარმოშობს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

ამრიგად, ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთ უმთავრეს წინაპირობას წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით ზიანის მიყენება. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორები ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად მიიჩნევენ საგადასახადო დეპარტამენტის 2000წ. 10 აპრილის ¹68 ბრძანებას, რომელმაც გააუქმა 1999წ. 27 მაისის ამავე დეპარტამენტის ¹90 ბრძანება.

საგადასახადო სახელმწიფო დეპარტამენტის ¹90 ბრძანებით შპს “კ.-ა” საბურთალოს რაიონის საგადასახადო ინსპექციიდან საგადასახადო აღრიცხვაზე გადაყვანილ იქნა მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციაში, ხოლო მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციას საგადასახადო კოდექსის 30-ე, 246-ე, 248-ე მუხლების საფუძველზე დაევალა “კ.-ის” ბიუჯეტისადმი არსებული და შემდგომში წარმოშობილი დავალიანების გადაკისრება და 3,8 მლნ. ლარის ბიუჯეტში ამოღება სს “რ.-დან”. ბრძანებაში მითითებული 3842193 ლარი სს “რ.-ს” შპს “კ.-ის” სასარგებლოდ დაკისრებული ჰქონდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 1998წ. 21 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. ამდენად, საგადასახადო დეპარტამენტის ¹90 ბრძანებით სს “რ.-ს” გადაეკისრა შპს “კ.-ის” არსებული და შემდგომში წარმოშობილი საგადასახადო დავალიანება 3,8 მლნ ლარის ფარგლებში, რაც კანონსაწინააღმდეგო იყო ვინაიდან:

ა) საგადასახადო კოდექსის 30-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო ვალდებულება სრულდება უშუალოდ გადასახადის გადამხდელის მიერ. საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევაში საგადასახადო ვალდებულების შესრულება შეიძლება დაეკისროს სხვა ვალდებულ პირს;

ბ) საგადასახადო ვალდებულების სხვა პირისთვის გადაკისრება გათვალისწინებული იყო საგადასახადო კოდექსის (იმაჟამად მოქმედი რედაქციით) 248-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტით, რომლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლება ჰქონდა, საინკასო დავალიანებით მოეხდინა კუთვნილი გადასახადის თანხის ჩამოწერა გადასახადის გადამხდელის დებიტორების საბანკო ანგარიშიდან, სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე.

კასატორთა წარმომადგენლის განმარტებით, საგადასახადო დეპარტამენტის ¹90 ბრძანების გამოცემის მომენტისათვის შპს “კ.-ს” საგადასახადო დავალიანება საერთოდ არ ერიცხებოდა, არარსებული საგადასახადო დავალიანების გადაკისრებას კი საგადასახადო კოდექსი არ ითვალისწინებდა, არც სასამართლოს გადაწყვეტილება იყო წარმოდგენილი “რ.-ის” საბანკო ანგარიშიდან საგადასახადო დავალიანების ჩამოწერის შესახებ. ამიტომ საკასაციო პალატა სრულიად იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებას, რომ ¹90 ბრძანება იყო კანონსაწინააღმდეგო და იგი სწორად გაუქმდა საგადასახადო დეპარტამენტის 2000წ. 10 აპრილის ¹68 ბრძანებით. ¹68 ბრძანების ბათილად ცნობაზე კასატორებს უარი ეთქვათ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 15 ივლისის გადაწყვეტილებით, რაც კანონიერ ძალაშია შესული და სსკ-ის მე-10 მუხლის შესაბამისად, სავალდებულოა საკასაციო პალატისათვის;

2. ამდენად, საგადასახადო დეპარტამენტის 1999წ. 27 მაისის ¹90 ბრძანება კასატორის არარსებული საგადასახადო დავალიანების “რ.-სათვის” გადაკისრების შესახებ არაკანონიერი იყო, ვინაიდან ეწინააღმდეგებოდა საგადასახადო კოდექსის ზემოაღნიშნულ ნორმებს. ზაკ-ის მე-9 მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანოს კანონსაწინააღმდეგო დაპირება კანონიერი ნდობის საფუძველი ვერ გახდება და იგი ვერ წარმოშობს რაიმეს მოთხოვნის უფლებას.

ვინაიდან ადმინისტრაციული ორგანოს კანონსაწინააღმდეგო დაპირება კანონიერი ნდობის უფლებას არ წარმოშობს და საგადასახადო დეპარტამენტის ¹90 ბრძანება, როგორც უკანონო, დღეისათვის გაუქმებულია დეპარტამეტის ¹68 ბრძანებით, არ არსებობს დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის უმთავრესი პირობა _ საგადასახადო დეპარტამენტის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. ამიტომ საკასაციო პალატა სრულიად იზიარებს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შესახებ;

3. სკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისთვის წინასწარ იყო სავარაუდო, რასაც განსახილველი შემთხვევა არ აკმაყოფილებს, რადგან საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის, საგადასახადო დეპარტამენტისათვის ცნობილი იყო კასატორის მიერ შპს “ყ.-თან”, “ი.-სა” და შპს “იბ.-თან” 2000წ. თებერვალ-მარტში დადებული ხელშეკრულებების შესახებ. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ 2001წ. 6 ნოემბერს აღძრულ სარჩელში კასატორი არ უთითებს ზემოაღნიშნულ ხელშეკრულებებზე. აღნიშნული ხელშეკრულებები კასატორმა ზიანის ანაზღაურების მოტივად მიუთითა დაზუსტებულ სასარჩელო განცხადებაში და სასამართლოში წარადგინა 2003წ. 8 მაისს მას შემდეგ, რაც თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 15 ივლისის გადაწყვეტილებით კასატორს უარი ეთქვა საგადასახადო დეპარტამენტის ¹68 ბრძანების ბათილად ცნობაზე, რაც საკასაციო პალატას საფუძველს უქმნის გაიზიაროს მოპასუხე საგადასახადო დეპარტამენტის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებები რეალურად არც დადებულა, ისინი მოგვიანებით შეიქმნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ განსახილველ დავასთან დაკავშირებით. 2003წ. 8 მაისამდე ხელშეკრულებები არ ყოფილა წარდგენილი საგადასახადო დეპარტამენტში, ამიტომ საგადასახადო დეპარტამენტს სკ-ის 412-ე მუხლის შესაბამისად არ შეეძლო წინასწარ ევარაუდა მოსალოდნელი ზიანის შესახებ, რაც ზიანის ანაზღაურებასა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია;

4. კასატორი, ფიზიკური პირი ზ. ჟ.-ა, გარდა ზემოაღნიშნული ზიანისა, ასევე ითხოვს მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით 1000000 აშშ დოლარის ანაზღაურებას, ვინაიდან განსახილველი სადავო ურთიერთობის შედეგად მას ძლიერ შეერყა ჯანმრთელობა. ფიზიკური პირის მორალური ზიანის ანაზღაურება გათვალისწინებულია სკ-ის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის მიხედვით, მაგრამ ამ ნორმით დაცული სიკეთის ხელყოფას, პირის შეურაცხყოფას, პატივისა და ღირსების შელახვას მოპასუხე საგადასახადო დეპარტამენტის მხრიდან არ ყოფილა, რაც მორალური ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს, ამიტომ, საკასაციო სასამართლოს აზრით, ასევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს საკასაციო საჩივარი მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილშიც და საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც კანონიერია.

ამდენად, საკასაციო პალატა შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს საკასაციო საჩივარს, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, ვერ დააკმაყოფილებს. შესაბამისად, თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 20 აგვისტოს გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს, რადგან საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონდარღვევები არ არსებობდა და სასამართლომ ფაქტობრივ გარემოებათა სწორი დადგენითა და საგადასახადო-სამოქალაქო კანონმდებლობის მართებული გამოყენება-განმარტებით გამოიტანა კანონიერი გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შესახებ.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სასკ-ის პირველი, სსკ-ის 410-ე მუხლებით, 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “კ.-სა” და ზ. ჟ.-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 20 აგვისტოს გადაწყვეტილება;

3. კასატორებს საკასაციო საჩივარზე სოლიდარულად დაეკისროთ 5000 ლარის გადახდა;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.