ბს-314-452-კ-03 26 მარტი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

გ. ქაჯაია,

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ თანხის გადახდის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 1 მარტს ქ. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქ. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ და მოითხოვა შპს “ფ.-ათვის” ბიუჯეტის სასარგებლოდ 259978 ლარის გადახდის დაკისრება. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ შპს “ფ.-ს” გააჩნდა ბიუჯეტის მიმართ ვადაგადაცილებული დავალიანება 259978 ლარის ოდენობით, საიდანაც 61507 ლარი იყო ძირითადი თანხა, ხოლო 198471 ლარი _ საურავი. დავალიანება გამოწვეული იყო მოგების, დღგ-სა და ქონების გადასახდელების არადროულად დაფარვით. მოსარჩელე ასევე მიუთითებდა, რომ მოპასუხის ბალანსზე რიცხული ქონება საჯარო რეესტრში არ იყო რეგისტრირებული, საწარმო არ ფუნქციონირებდა და დავალიანების ამოღების ერთადერთი გზა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება და მისი ქონების რეალიზაცია იყო.

მოქალაქე ს. ვ.-მ სასამართლოს წარუდგინა წერილობითი პასუხი სარჩელზე, სადაც აღნიშნავდა, რომ სარჩელი არ შეიცავდა არგუმენტაციას და არ მიუთითებდა ვალის წარმოქმნის გარემოებებზე, მოსარჩელის მიერ დარღვეული იყო სსკ-ის 178-ე მუხლის მოთხოვნები და ამავე კოდექსის 209-ე მუხლის საფუძველზე სასარჩელო განცხადების განუხილველად დატოვება მოითხოვა.

2003წ. 20 მაისის მოსამზადებელ სასამართლო სხდომაზე შპს “ფ.-ის” დირექტორმა განაცხადა, რომ მისთვის გაუგებარი იყო, თუ რის საფუძველზე დაერიცხა დავალიანება. მოსარჩელის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ დავალიანება დარიცხული იყო ქვემო ქართლის კონტროლის პალატის 1998წ. 10 აგვისტოს აქტით, რომელსაც იგი წარმოადგენდა შემდგომ სხდომაზე.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2002წ. 10 სექტემბრის გადაწყვეტილებით რუსთავის საგადასახადო ინსპექციას უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მტკიცებულებათა უკმარისობის გამო. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო კონტროლის პალატის აქტის წარმოდგენა, რის საფუძველზეც დაერიცხა შპს “ფ.-ს” საბიუჯეტო დავალიანება, ხოლო მოსარჩელე კი სარჩელს არ ცნობდა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ, რომელმაც საჩივარს დაურთო კონტროლის პალატის ქვემო ქართლის ბიუროს 1998წ. 10 აგვისტოს აქტი და ითხოვა მისი მტკიცებულებად მიღება, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და შპს “ფ.-ათვის” ბიუჯეტისა და სახელმწიფო ფონდებისთვის ვადაგადაცილებული დავალიანების _ 259978 ლარის გადახდის დაკისრება.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2003წ. 23 ივლისის საოქმო განჩინებით შპს “ფ.-ის” სამართალმემკვიდრედ მიჩნეულ იქნა მისი დამფუძნებელი ფიზიკური პირი ს. ვ.-ი და, შესაბამისად, მოპასუხე შპს “ფ.-ი” შეიცვალა მისი უფლებამონაცვლით _ ფიზიკური პირი ს. ვ.-ით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 23 ივლისის გადაწყვეტილებით რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა: გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2002წ. 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი და შპს “ფ.-ის” უფლებამონაცვლე ს. ვ.-ს ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 259978 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა შემდეგ გარემოებებზე:

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1993წ. 23 აგვისტოს ქ. რუსთავის მერიის მიერ რეგისტრირებულ იქნა შპს “ფ.-ი”, რომლის დამფუძნებლებიც იყვნენ ს. და გ. ვ.-ები. 1996წ. 14 აგვისტოს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მიერ რეგისტრირებულ იქნა ინდივიდუალური საწარმო “ს. ვ.-ი”. რომელიც შექმნილი იყო საერთაშორისო კორპორაცია “ფ.-ის” რეორგანიზაციის შემდეგ.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2002წ. 24 ოქტომბრის დადგენილებით დაიწყო ი.ს. “ს. ვ.-ის” სალიკვიდაციო პროცესი, ლიკვიდატორად დაინიშნა ინდივიდუალური მეწარმე ს. ვ.-ი. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ რევიზიის აქტის საფუძველზე შპს “ფ.-ს” ერიცხებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე 120619,78 ლარის დავალიანება. სასამართლომ ჩათვალა, რომ ვინაიდან შპს “ფ.-ს” კონტროლის პალატის ქვემო ქართლის ბიუროს შემოწმების აქტის თანახმად, არარსებული საგადასახადო დავალიანება უნდა დაეფარა 10 დღის ვადაში, რაც არ შესრულებულა, რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია უფლებამოსილი იყო, საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის თანახმად, შპს “ფ.-ისთვის” დაეკისრა საურავი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0,2%-ის ოდენობით. ს. ვ.-ი წარმოადგენდა შპს “ფ.-ის” უფლებამონაცვლეს და საგადასახადო კოდექსის 30-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, მას უნდა განეხორციელებინა საგადასახადო ვალდებულების დაფარვა. სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა, რომ ს. ვ.-ის მიერ არ გასაჩივრებულა კონტროლის პალატის ქვემო ქართლის ბიუროს 1998წ. 10 აგვისტოს შემოწმების აქტი, იგი ძალაშია და ამ აქტის საფუძველზე დარიცხული გადასახადები ექვემდებარება გადახდას.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს. ვ.-მა და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორის მითითებით, გაუგებარია, თუ რის საფუძველზე ჩათვალა სასამართლომ იგი, როგორც ფიზიკური პირი, შპს-ს ვალებზე პასუხისმგებელ პირად, მაშინ, როდესაც იმავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ ¹21-123-2001 საქმეზე შპს “ფ.-ის” პარტნიორთა მიმართ გადახდევინების პასუხისმგებლობის თაობაზე მის სარჩელთან დაკავშირებით წარმოება შეაჩერა იმ გარემოების დასადგენად, არის თუ არა იგი სათანადო მოსარჩელე. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2002წ. 23 სექტემბრის განჩინების თანახმად, ინდივიდუალური საწარმო “ს. ვ.-ის” რეგისტრაცია გაუქმებულია 2002წ. 24 დეკემბრიდან, რადგან რეგისტრაციისას შეტანილი ჩანაწერები ეწინააღმდეგებოდა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 5.8-ე და მე-14 მუხლებს. შესაბამისად, მას არ შეეძლო სასამართლო სხდომაზე წარედგინა შპს “ფ.-ი” და ეკისრა მატერიალური პასუხისმგებლობა.

კასატორის განმარტებით, შპს “ფ.-ს” “მეწარმეთა შესახებ” კანონის ძალაში შესვლის შემდეგ არ გაუვლია ხელახალი რეგისტრაცია სასამართლოში და სკ-ის 25-ე მუხლის თანახმად, მან დაკარგა სამოქალაქო უფლებაუნარიანობა, ამავე კოდექსის 22-ე მუხლის შესაბამისად კი, ასეთ შემთხვევაში მას არ შეიძლება დაეკისროს რაიმე პასუხისმგებლობა.

კასატორი მიუთითებს, რომ მას ადმინისტრაციული აქტი არ ჩაბარებია, ეს აქტი თავად ადმინისტრაციულ ორგანოსაც არ გააჩნია და საქმეში მხოლოდ ასლია წარმოდგენილი. თავად აქტი შედგენილია არაუფლებამოსილი პირის მიერ. აქტში მითითებული პირები რუსთავის პროკურატურამ მოიწვია, როგორც სპეციალისტები სისხლის სამართლის საქმეზე საგამოძიებო მოქმედებების განსახორციელებლად, რადგან კანონმდებლობა სხვა ფორმით კონტროლის პალატის თანამშრომლების მონაწილეობას საქმეში არ ითვალისწინებს. კონტროლის პალატის თანამშრომლებს არ ჰქონდათ უფლება, ემოქმედათ მოცემულ შემთხვევაში, როგორც თანამდებობის პირებს და ეს დოკუმენტი ჩაერთოთ თავის ანგარიშში. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 132-ე მუხლის თანახმად (1964 წ. რედაქცია), წინასწარი გამოძიების მონაცემების საჯაროდ გამოტანა შესაძლებელია მხოლოდ გამოძიების ან პროკურორის ნებართვით, რაც მათ არ ჰქონდათ. კასატორის განმარტებით, კონტროლის პალატას ამიტომ არ ჰქონდა შემოწმების აქტის დედანი და ქსეროასლი, სისხლის სამართლის წარმოება კი ამჟამად შეჩერებულია.

კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ საგადასახადო კოდექსის ის მუხლები, რომლებსაც საურავებისა და ჯარიმის დარიცხვისას ეყრდნობიან კონტროლის პალატის წარმომადგენლები, ძალაში შევიდა 1997წ. 1 სექტემბერს და აქტი არასათანადო კანონს ეყრდნობოდა. 1994 წელს შპს-ს მიერ ყველა გადასახადი გადახდილი იყო. 1995წ. მაისში საგადასახადო ინსპექციის ოპერატიულმა სამმართველომ შეამოწმა შპს “ფ.-ი”. 1996წ. აპრილში, მათი განცხადებით, კონტროლის პალატის ქვემო ქართლის ბიურო იხილავდა რუსთავის მეტალურგიულ კომბინატთან ურთიერთობას. მათი მხრიდან არც ერთი დარღვევა არ ყოფილა დაფიქსირებული.

კასატორის მოსაზრებით, სარჩელი ხანდაზმულია. საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს შეუძლია დარიცხოს გადასახადი საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში. საგადასახადო პერიოდად კასატორი მიიჩნევს დასაბეგრი ოპერაციების ჩატარების დროს, ანუ მოცემულ შემთხვევაში ეს პერიოდი არის 1994წ. დეკემბერი, ე.ი. მოქმედებდა სხვა საგადასახადო კანონი, რომლითაც არ იყო დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები და უნდა გამოყენებულიყო სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმები, რომლის 75-ე მუხლის თანახმად, სასარჩელო ხანდაზმულობა განისაზღვრებოდა სამი წლით. შესაბამისად, 1998წ. 10 აგვისტოს აქტის შედგენისას გასული იყო ხანდაზმულობის ვადა.

კასატორი მიიჩნევს, რომ რუსთავის პროკურატურის 1998წ. 10 აგვისტოს აქტის საფუძველზე, იგი ან შპს “ფ.-ი” რომ მიეჩნიათ თუნდაც ეჭვმიტანილად გადასახადების დაფარვაში, იგი გახდებოდა ძირითადი ფიგურა სისხლის სამართლის საქმეში, რომელიც შეჩერებულია და არ იქნებოდა მოწმის სტატუსით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორის, ს. ვ.-ის, საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის მოტივით და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 23 ივლისის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება, მისთვის, როგორც ფიზიკური პირისათვის, დაეკისრებინა შპს “ფ.-ის” ვალებზე პასუხისმგებლობა. საკასაციო პალატა ამ საკითხთან დაკავშირებით აღნიშნავს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, 2003წ. 23 ივლისის სხდომაზე, საოქმო განჩინებით კასატორი ს. ვ.-ი მიჩნეულ იქნა შპს “ფ.-ის” სამართალმემკვიდრედ სწორედ მისი განმარტებიდან გამომდინარე, რომ ვინაიდან აღარ არსებობდა შპს “ფ.-ი” და ი/მ ს. ვ.-ი, იგი რჩებოდა სათანადო მოპასუხედ, როგორც შპს “ფ.-ის” დამფუძნებელი, რადგან მამა გარდაცვლილი იყო. ამავე დროს საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 2.5 მუხლის თანახმად, თუ რეგისტრაციამდე საზოგადოების სახელით რაიმე მოქმედება განხორციელდა ამ მოქმედების შემსრულებლები და დამფუძნებლები პასუხს აგებენ პერსონალურად, როგორც სოლიდარული მოვალეები ამ მოქმედებებიდან წარმოშობილი ყველა ვალდებულებისათვის. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა კასატორის სტატუსი, ჩააბა რა იგი მოპასუხის სახით მოცემულ დავაში.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ მისთვის არ ჩაუბარებიათ შემოწმების აქტი და არ იცოდა მისი შინაარსი. საქმეში წარმოდგენილი კონტროლის პალატის ქვემო ქართლის ბიუროს 1998წ. 10 აგვისტოს აქტზე არსებული მინაწერის შინაარსი ნათლად მიუთითებს, რომ კასატორი გაცნობილი იყო აქტს და ჰქონდა არსებითი ხასიათის შენიშვნები, თუმცა შემდგომ ეს აქტი მის მიერ არ ყოფილა გასაჩივრებული და იგი ძალაშია. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართალწარმოება საქართველოში ხორციელდება სახელმწიფო, ანუ ქართულ ენაზე და საჭიროების შემთხვევაში კასატორს შეეძლო მოეთხოვა თარჯიმანი და მისი მეშვეობით გასცნობოდა აქტს, რაც მას არ გაუკეთებია. ის გარემოება, რომ ქ. რუსთავის პროკურატურის მიერ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება, რომლის საფუძველზეც იქნა ჩატარებული შპს “ფ.-ის” შემოწმება და შედგა აქტი, შეჩერებულია, არ აფერხებს ამ აქტის საფუძველზე სამოქალაქო ან ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებას. შპს “ფ.-ის” სხვა მაკონტროლებელი ორგანოების მიერ შემოწმება და ამ შემოწმებების აქტები არ შეიძლება განხილულ იქნეს 1998წ. 10 აგვისტოს აქტის მონაცემების უკანონოდ მიჩნევის საფუძვლად.

სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო კოდექსის მიღებამდე და ძალაში შესვლამდე საგადასახადო ურთიერთობებს არეგულირებდა “საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის 1993წ. 21 დეკემბრის კანონი, ხოლო დღგ-ით ბიუჯეტიდან ანგარიშსწორების წესს განსაზღვრავდა “დამატებული ღირებულების გადასახადის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის 1993წ. 24 დეკემბრის კანონი. აღნიშნული კანონების ნორმებით არ იყო დადგენილი საგადასახადო ორგანოს რა ვადაში შეეძლო გადასახადების დარიცხვა და მათი სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვა, ანუ ფაქტობრივად ასეთი უფლება საგადასახადო ორგანოს ამ კანონით უვადოდ ჰქონდა მინიჭებული. უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება, რომ ამ სფეროში გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა, რადგან სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმების მოქმედება არ შეიძლება გავრცელდეს საგადასახადო სფეროზე. ამ გარემოებაზე ნათლად მიუთითებს თავად საგადასახადო კოდექსის მიღება, რომელიც სპეციალურ კანონს წარმოადგენს საგადასახადო სფეროსათვის და რომლითაც დარეგულირებულია ყველა საკითხი ხანდაზმულობის ვადების ჩათვლით. საგადასახადო ორგანოს საგადასახადო კოდექსით გადასახადის დარიცხვა ან უკვე დარიცხული გადასახადის გადასინჯვა შეუძლია 6წ. განმავლობაში საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან, ანუ საგადასახადო კოდექსის ძალაში შესვლის შემდეგ, 1998წ. 10 აგვისტოს აქტით შპს “ფ.-ზე” გადასახადები დარიცხულია ამ ვადის ფარგლებში და, შესაბამისად, შპს “ფ.-ის” მიერ ფირმა “ლილეზე” საქონლის მიყიდვის შედეგად წარმოქმნილ დღგ-ს დროულად გადაუხდელობამ შემდეგ პერიოდში გამოიწვია საურავების დარიცხვა, რამაც ძირითად თანხასთან ერთად შეადგინა 259978 ლარი. ამდენად, საკასაციო პალატა სარჩელს არ მიიჩნევს ხანდაზმულად და თვლის, რომ მოსარჩელის მიერ არ ყოფილა დარღვეული საგადასახადო კოდექსით დადგენილი მოთხოვნები.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ს. ვ.-ის საკასაციო საჩივარს მიიჩნევს უსაფუძვლოდ და თვლის, რომ არ არსებობს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 23 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ის 399-ე, 404-ე, 408-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორის, ს. ვ.-ის, საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 23 ივლისის გადაწყვეტილება;

3. ს. ვ.-ს დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 5000 ლარის ოდენობით;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.