ბს-355-486-კ-03 18 თებერვალი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: საბაჟო გადასახდელების სახით წარმოქმნილი დავალიანების _ 534,02 ლარის გადახდა და გადახდილი საბაჟო მოსაკრებლის 3980. 25 ლარის უკან დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 7 ივლისს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე შპს “უ.-ს” მიმართ სარჩელი აღძრა და მოპასუხისაგან საბაჟო გადასახდელების სახით წარმოქმნილი დავალიანების _ 534,02 ლარის _ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდა მოითხოვა.

მოსარჩელემ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ კონტროლის პალატის მიერ კამერალური წესით შემოწმებისას მოქმედი საბაჟო კანონმდებლობის დარღვევისათვის შპს “უ.-ს” სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ საბაჟო გადასახდელების სახით წარმოქმნილი დავალიანება 534,02 ლარი დაერიცხა. მიუხედავად არაერთი გაფრთხილებისა, მოპასუხე დავალიანების დაფარვაზე უარს აცხადებდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ შპს “უ.-ა”, როგორც უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმო, უფლებამოსილი იყო, საქართველოში ინვესტიციების სფეროში მიღებული კანონმდებლობით მინიჭებული შეღავათებით სრულად ესარგებლა, კერძოდ, “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს 1995წ. 30 ივნისის კანონის 21-ე მუხლის მე-17 პუნქტის თანახმად, “ნედლეული, ნახევარფაბრიკატები, მაკომპლექტებული ნაკეთობანი, სათადარიგო ნაწილები, რომლებიც შემოტანილია საქართველოს რესპუბლიკაში უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საჭიროებისათვის, თავისუფლდება გადასახადებისაგან და მათთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან”. აღნიშნული შეღავათები “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” საქართველოს 1996წ. 12 ნოემბრის კანონმა ძალაში დატოვა.

მოპასუხე მიიჩნევდა, რომ შპს “უ.-საგან” კონტროლის პალატის 1998წ. 16 დეკემბრის შემოწმების აქტით დაკისრებული 534,02 ლარის გადახდის მოთხოვნა კანონსაწინააღმდეგო იყო. 1998 წელს შპს “უ.-ს” მიერ შემოტანილი საბეჭდი მოწყობილობა “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-19 პუნქტის შესაბამისად საწარმოს საჭიროებისათვის იყო განკუთვნილი და არა გასაყიდად. მოპასუხე აღნიშნავდა, რომ ამის შესახებ მრავალგზის განემარტათ, როგორც კონტროლის პალატის, ისე საბაჟო დეპარტამენტის თანამშრომლებს (შპს “უ.-ს” წერილები 21.12.98წ. ¹69, 09.07.99წ. ¹28 კონტროლის პალატისადმი, და 17.04.00წ. წერილი საბაჟო დეპარტამენტისადმი.

მოპასუხე ამასთან მიიჩნევდა, რომ შპს “უ.-სათვის” საბაჟო მოსაკრებლების გადახდევინების შემთხვევაშიც ირღვეოდა უცხოური ინვესტიციების შესახებ კანონები. ამდენად, მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით საბაჟო კოდექსის 75-ე და 252-ე მუხლების შესაბამისად, საბაჟო დეპარტამენტისაგან შპს “უ.-სათვის” საბაჟო მოსაკრებლების სახით გადახდილი 3980.25 ლარის დაბრუნება მოითხოვა.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 24 აპრილის გადაწყვეტილებით საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლის ფინანსთა სამინისტროს საბაჟოO დეპარტამენტის სარჩელი დაკმაყოფილდა. შპს “უ.-ს” საბაჟო დეპარტამენტის სასარგებლოდ 534.02 ლარის გადახდა დაეკისრა; შპს “უ.-ს” შეგებებული სარჩელი უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა; შპს “უ.-ს” წარსულში საბაჟო მოსაკრებლების სახით გადახდილი 3980.25 ლარის დაბრუნებაზე უარი ეთქვა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს “უ.-მ” იმავე საფუძვლებით სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 29 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს “უ.-ს” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 24 აპრილის გადაწყვეტილება გაუქმდა. ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტს სარჩელზე უარი ეთქ0ვა, ხოლო შპს “უ.-ს” სარჩელი დაკმაყოფილდა. ფინანსთა სამინისტროს საბა0ჟ4ო დეპარტამენტს შპს “უ.-სათვის” საბაჟო მოსაკრებლების სახით გადახდილი 3980,25 ლარის დაბრუნება დაეკისრა.

სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სასამართლოს მოსაზრებით, შპს “უ.-ზე”, როგორც უცხოური ინვესტიციებით შექმნილ საწარმოზე, “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-17 და მე-19 პუნქტებით დაწესებული შეღავათები უნდა გავრცელებულიყო, როგორც მოგების, ისე იმპორტის გადასახადებზე, საწარმოს საჭიროებისათვის შემოტანილ მაკომპლექტებელ ნაკეთობებზე, სათადარიგო ნაწილებზე, ისე მანქანა-დანადგარებზე, რომლის გარეშე საზოგადოების საქმიანობა შეუძლებელი იქნებოდა.

სასამართლომ განმარტა, რომ მოსაკრებელს და გადასახადებს ერთნაირი სამართლებრივი გაგება უნდა ჰქონოდათ, კანონის შინაარსიდან გამომდინარე, იგი სპეციალურ სუბიექტს (შპს “უ.-ს”, როგორც უცხოური ინვესტიციებით შექმნილ საწარმოს) გარკვეული პირობების არსებობისას საკუთარი საჭიროებისათვის განხორციელებულ იმპორტზე, როგორც გადასახადებისაგან, ასევე მათთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან, მათ შორის, საბაჟო მოსაკრებლებისაგან, ათავისუფლებდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება მესამე პირმა _ კონტროლის პალატამ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტლების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 29 აპრილის გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს განმარტება მოსაკრებლებთან დაკავშირებით არასწორია, ვინაიდან “მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლის შესაბამისად, მოსაკრებელი სახელმწიფოს მხრიდან საბაჟო მომსახურების პროცედურებისათვის გადასახადს წარმოადგენს და იგი გადასახადთან არ უნდა გათანაბრდეს. ასევე, საგადასახადო კოდექსის თანახმად, გადასახადის ცნება არის არაეკვივალენტური და უსასყიდლო, ხოლო მოსაკრებლის ბუნება საწინააღმდეგოა _ სასყიდლიანი და ეკვივალენტური იმ მომსახურებისა, რაც შპს “უ.-ს” საბაჟო ორგანოებმა გაუწიეს.

კასატორის განმარტებით, საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” კანონის 21-ე მუხლის მე-17 და მე-19 პუნქტები.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შპს “უ.-ს” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის თანახმად, სავაჭრო მოსაკრებელი არის ფიზიკური და იურიდიული პირებისათვის სავალდებულო ფულადი შენატანი, რომელსაც საბაჟო ორგანოები საქონლის, აგრეთვე, სატრანსპორტო საშუალებების მიერ საბაჟო საზღვრის გადაკვეთისას განხორციელებული სავალდებულო საბაჟო პროცედურებისათვის და ლიცენზიების გაცემისათვის ახდევინებენ. ამდენად, საერთოდ მოსაკრებელი, კერძოდ, საბაჟო მოსაკრებელი, არის ეკვივალენტური და სასყიდლიანი ხასიათის, რითაც ის განსხვავდება გადასახადისაგან და იგი არ შეიძლება იყოს საბაჟო ან სხვა სახის გადასახადთან გათანაბრებული.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტისა და კონტროლის პალატის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 29 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი და სათანადოდ არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებანი.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ კონტროლის პალატის 1998წ. 16 დეკემბრის შემოწმების აქტით შპს “უ.-ს”, საბეჭდი მოწყობილობის შემოტანისათვის ბიუჯეტის სასარგებლოდ 534,02 ლარის გადახდა დაეკისრა.

საკასაციო სასამართლოს აუცილებლად მიაჩნია განიმარტოს, შპს “უ.-ს” მიერ შემოტანილი საბეჭდი მოწყობილობა საერთოდ წარმოადგენს თუ არა იმ საქონელს, რომლის ამომწურავი ჩამონათვალი მოცემულია ხსენებული კანონის 21.17 მუხლში და რომელიც “გადასახადისა და მასთან გათანაბრებული მოსაკრებლის გადახდისაგან” უნდა გათავისუფლდეს. 21.17 მუხლის თანახმად, შეღავათები ვრცელდება ნედლეულზე, ნახევარფაბრიკატებზე, მაკომპლექტებელ ნაკეთობებსა და, სათადარიგო ნაწილებზე. ეს ჩამონათვალი ამომწურავია. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საბეჭდი მოწყობილობა ამ ამომწურავ ჩამონათვალში არ მოიაზრება. ასევე, საქმის მასალებით არ დასტურდება და სასამართლოს მიერაც ვერ იქნება მიჩნეული საბეჭდი მანქანა საწესდებო კაპიტალში განხორციელებულ ინვესტიციად და, შესაბამისად, მასზე ამავე კანონის 21.19 მუხლით გათვალისწინებული შეღავათებიც ვერ გავრცელდება. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელი შპს “უ.-სათვის” 534,02 ლარის გადახდის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანია.

რაც შეეხება შპს “უ.-ს” შეგებებულ სარჩელს მის მიერ საბაჟო მოსაკრებლის სახით გადახდილი 3980,25 ლარის დაბრუნების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და განმარტავს შემდეგს: “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს კანონის 21.17 მუხლის თანახმად, უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საჭიროებისათვის შემოტანილი საქონელი (კერძოდ, ნედლეული, ნახევარფაბრიკატები, მაკომპლექტებელი ნაკეთობანი, სათადარიგო ნაწილები) გათავისუფლებულია “გადასახადებისა და მათთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან”.

აღნიშნული ნორმის ანალიზისას საკასაციო სასამართლოს აუცილებლად მიაჩნია მოვიხმოთ სხვადასხვა ნორმატიულ აქტში გადასახდელის, გადასახადისა და მოსაკრებლის განმარტებანი. საბაჟო კოდექსის 74-ე მუხლის შესაბამისად, ავტოსატრანსპორტო საშუალებების საბაჟო კონტროლიდან მოხსნისას და კანონით განსაზღვრულ სხვა შემთხვევებში გადაიხდევინება გადასახდელები, რომელიც, თავის მხრივ, გადასახადისა და მოსაკრებლის სახით იყოფა.

საგადასახადო კოდექსის მე-5 მუხლი კი გადასახადის ცნებას ასე აყალიბებს: “გადასახადი არის ბიუჯეტებსა და სპეციალურ სახელმწიფო ფონდებში სავალდებულო შენატანი, რომელსაც იხდის გადასახადის გადამხდელი, გადასახადის არაეკვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათიდან გამომდინარე.”

მოსაკრებლის ცნებას “მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლი განსაზღვრავს: “მოსაკრებელი არის აუცილებელი გადასახდელი ბიუჯეტში, რომელსაც იხდიან ფიზიკური და იურიდიული პირები სახელმწიფოს მიერ მათთვის კანონით განსაზღვრული საქმიანობის განხორციელების და/ან სარგებლობის უფლების მინიჭებისათვის, აგრეთვე, სახელმწიფო ორგანოების მიერ გაწეული გარკვეული მომსახურებისათვის.” ამრიგად, მოსაკრებელი, გადასახადისაგან განსხვავებით, სასყიდლიანი და ეკვივალენტური ხასიათის მქონე გადასახდელია.

მოსაკრებელის ერთ-ერთი სახის _ საბაჟო მოსაკრებელის ცნება გადმოცემულია “საბაჟო მოსაკრებლის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლში და განმარტებულია, რომ “საბაჟო მოსაკრებელი არის ფიზიკური და იურიდიული პირისათვის სავალდებულო ფულადი შენატანი, რომელსაც ახდევინებენ საბაჟო ორგანოები საქონლის, აგრეთვე, სატრანსპორტო საშუალებების მიერ საბაჟო საზღვრის გადაკვეთისას განხორციელებული სავალდებულო საბაჟო პროცედურისა და ლიცენზიის გაცემისათვის”.

როგორც ზემოთ მითითებული ნორმების განმარტებისას ვხედავთ, გადასახადისა და მოსაკრებლის ცნებები, თავისი იურიდიული ბუნებით, არსებითად განსხვავდებიან და მათი ერთმანეთთან გათანაბრება დაუშვებელია. “გადასახადთან გათანაბრებული მოსაკრებლის” ცნებაში საბაჟო მოსაკრებლის მოაზრება, არათუ პრაქტიკაში, არამედ თეორიაშიც კი არ გვხვდება.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო შპს “უ.-ს” მოთხოვნას საბაჟო მოსაკრებლის გადახდისაგან გათავისუფლების თაობაზე ვერ გაიზიარებს და მიიჩნევს, რომ მისი შეგებებული სარჩელი უსაფუძვლოა.

ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და სათანადოდ არ დაასაბუთა გადაწყვეტილება, რაც, სსკ-ის 394-ე მუხლის შესაბამისად გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად მიიჩნევს, რომ შესაძლებელია მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რადგან საქმის გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. კონტროლის პალატისა და ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 29 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელი დაკმაყოფილდეს. შპს უ.-ს საბაჟო დეპარტამენტის სასარგებლოდ 534,02 ლარის გადახდა დაეკისროს.

შპს “უ.-ს” შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.