ბს-390-517-კ-03 10 მარტი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: საკუთრების უფლებით აღიარება საპირფარეშოზე.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 12 სექტემბერს თ. მ.-მ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხეების: ქ. ქუთაისის არქიტექტურისა და ქალაქმშენებლობის სამმართველოს, გ. ჭ.-ის, მ. ჯ.-ისა და ვ. ო.-ის მიმართ სარჩელი აღძრა და მიუთითა, რომ 1976წ. 11 მაისს მან ქ. ქუთაისში, ...-ის ქუჩისა და ...-ის ქუჩის ¹52-54 საერთო ეზოში საცხოვრებელი სახლი შეიძინა. სახლი საერთო სარგებლობის 557 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე იყო განლაგებული, სადაც, ასევე, მ. ჭ.-ის (მესაკუთრე გახდა 1991 წელს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე), ვ. ჩ.-ისა (მ. ჯ.-ისაგან სახლი 1996 წელს შეიძინა) და ვ. ო.-ის საცხოვრებელი სახლები მდებარეობდა.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ სახლის შეძენასთან ერთად მის საკუთრებაში ეზოში არსებული საპირფარეშოც გადავიდა, მაგრამ ქუთაისის არქიტექტურისა და ქალაქმშენებლობის სამმართველომ სახლის ექსპლოატაციაში მიღების აქტში არასწორად მიუთითა “საერთო სარგებლობის საპირფარეშო”. ამასთან, მოპასუხე ფიზიკურმა პირებმა: გ. ჭ.-მ და მ. ჯ.-მ მისი ეზოს ნაწილში ნაგებობები უნებართვოდ ააგეს. ხოლო ვ. ო.-ემ სათავსი და გამყოფი ღობე თვითნებურად დაუნგრია, რითაც მისი კანონიერი უფლებები შეილახა და მატერიალური ზიანი მიადგა.

აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ საერთო სარგებლობის ეზოს 2/3-ის საკუთრების უფლებით დაკანონება, ეზოში გ. ჭ.-ისა და მ. ჯ.-ის მიერ ჩადგმული ნაგებობის აღება, საპირფარეშოს საკუთრების უფლებით დაკანონება, აგრეთვე, ვ. ო.-ის მიერ მისთვის დანგრეული სათავსისა და გამყოფი ღობის ადრინდელ მდგომარეობაში აღდგენა და მოპასუხეებისაგან მის სასარგებლოდ მატერიალური ზარალის – 1000 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

მოპასუხე ქუთაისის არქიტექტურისა და ქალაქმშენებლობის სამმართველომ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საქმეში არსებული დოკუმენტებით დასტურდებოდა, რომ სადავო საპირფარეშო საერთო სარგებლობის იყო და 1976 წელს, როდესაც თ. მ.-მ სახლი შეიძინა, საპირფარეშო ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებაში არ შესულა და მის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არ გადასულა.

მოპასუხე ფიზიკურმა პირებმა მ. ჯ.-მ, გ. ჭ.-მ და ვ. ო.-მ სარჩელი არ ცნეს. ვ. ო.-მ მიუთითა, რომ სათავსი მათ კი არ დაანგრიეს, არამედ ადმინისტრაციული წესით იქნა აღებული, მაგრამ პროკურატურის პროტესტის საფუძველზე სახელმწიფო ხარჯებით იქნა აღდგენილი. გ. ჭ.-მ და მ. ჯ.-მ კი განმარტეს, რომ ნაგებობები კანონით დადგენილი წესით იყო საერთო სარგებლობის ეზოში აგებული ჯერ კიდევ მანამ, სანამ თ. მ.-ე სახლს შეიძენდა. ამასთან, მ. ჯ.-მ სასამართლოს განუცხადა, რომ იგი სათანადო მოპასუხეს არ წარმოადგენდა, რადგან მისი კუთვნილი სახლი ჯერ კიდევ 1996 წელს მიყიდა ვ. ჩ.-ს. მოსარჩელემ ვ. ჩ.-ის პროცესში მოწვევაზე უარი განაცხადა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 4 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. მ.-ის სარჩელი უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება თ. მ.-მ იმავე საფუძვლებით სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001წ. 26 ნოემბრის განჩინებით თ. მ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 4 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება თ. მ.-მ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2002წ. 10 ივლისის განჩინებით თ. მ.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. საპროცესო ნორმების დარღვევის გამო გაუქმდა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001წ. 26 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 23 ივნისის განჩინებით თ. მ.-ის უფლებამონაცვლის – დ. ს.-ის _ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 4 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ განჩინება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთს საერთო სარგებლობის უფლებით სამი მეზობელი ფლობდა და ამ მდგომარეობაში 1976წ. 11 მაისის ხელშეკრულებით სახლი თ. მ.-მ შეიძინა, რომელსაც აღნიშნული გარიგება სადავოდ არასოდეს გაუხდია. მხარეები ეზოს საერთო სარგებლობის წესზე იყვნენ შეთანხმებულნი და ამის საწინააღმდეგო არაფერი ჰქონდათ. აგრეთვე, 1991წ. 26 მარტს ბ. ლ.-სა და გ. ჭ.-ს შორის დადებულ გაყოფის აქტში მითითებული იყო, რომ “საპირფარეშო იქნება საზიარო მხარეთა შორის. ამ გაყოფით ისინი კმაყოფილნი არიან და მისი შეცვლის უფლება არც ერთ მხარეს და არც მათ მემკვიდრეებს არა აქვთ”, ხოლო 1944წ. 17 აგვისტოს ბ. ლ.-სა და მ. ჯ.-ს შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში აღნიშნული იყო, რომ “წყლის ონკანი, საპირფარეშო, ღობე და თვით ჭიშკარი იქნება საერთო სარგებლობის”. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე მუხლის (1964წ. რედაქციით) თანახმად, 1976 წელს მიწის მესაკუთრედ ვინმეს აღიარება აბსოლუტურად გამორიცხული იყო. მხოლოდ 1997 წელს ახალმა სამოქალაქო კოდექსმა (1513-ე მუხლი) ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური საკუთრების სახლები იყო განლაგებული, ამ პირთა საკუთრებად გამოაცხადა. შესაბამისად, სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან აპელანტი საერთო სარგებლობის სახლთმფლობელობისა და ეზოს მობინადრე იყო, ახალი სკ-ის თანახმად, საერთო სარგებლობის ეზო საერთო საკუთრებად გადაიქცა და არა ერთი პირის საკუთრებად.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის (1964წ.) თანახმად, აპელანტის მოთხოვნები მოპასუხეების მიმართ არა მარტო ხანდაზმული, უსაფუძვლოც იყო.

აღნიშნული განჩინება დ. ს.-ემ საკასაციო წესით იმავე საფუძვლებით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით და არა ახალი სკ-ით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ დ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 23 ივნისის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ კანონის მართებული გამოყენებითა და საქმის გარემოებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევის შედეგად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო, რის გამოც არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძველი.

საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების საფუძველზე საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ სადავო ეზო საერთო სარგებლობის უფლებით ეკუთვნოდა სამივე მოსარგებლეს, კერძოდ, აღნიშნული დასტურდება სადავო სახლთმფლობელობის ნაწილზე 1991წ. 25 მარტს გაცემული გ. ჭ.-ის კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობით, ასევე ბ. ლ.-სა და გ. ჭ.-ს შორის 1991წ. 26 მარტს გაფორმებული გაყოფის აქტით, საქმეში წარმოდგენილი ბ. ლ.-სა და მ. ჯ.-ს შორის 1944წ. 18 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით, იგივე ფაქტობრივი მდგომარეობაა დადასტურებული საქმეში არსებული ტექბიუროს ცნობითა და გეგმა-ანაზომით, აგრეთვე, რაიონულ სასამართლოში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით.

ზემოთ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლება მეზობლებს თანაბრად გააჩნდათ და ამ მდგომარეობაში იყო იმ დროს, როცა თ. მ.-მ სახლი შეიძინა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, ვინაიდან ვ. ლ.-სა და თ. მ.-ს შორის დადებული 1976წ. 11 მაისის ხელშეკრულებით დასტურდება, რომ ეზო საერთო სარგებლობის იყო და მხარეებიც ეზოს საერთო სარგებლობის წესზე იყვნენ შეთანხმებულნი, ამდენად, კასატორის მითითება, რომ მან სახლი ეზოს გამოყოფილი ნაწილით საკუთრების უფლებით შეიძინა, უსაფუძვლოა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა სკ-ის 1513-ე მუხლზე და დადგენილად ცნო, რომ სადავო ეზო ამჟამად მხარეთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო ასევე თვლის, რომ უსაფუძვლოა სარჩელი სადავო საპირფარეშოს მოსარჩელის საკუთრებად აღიარების თაობაზე, რადგან იგი თ. მ.-ის მიერ დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში არ ყოფილა მოხსენიებული და უფრო მეტიც, მისი საერთო სარგებლობის უფლება სხვა მტკიცებულებებით უდავოდ დადგენილია.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას, დანგრეული ღობისა და სათავსის აღდგენის სანაცვლოდ 1000 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო ამ შემთხვევაშიც სრულებით ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და თვლის, რომ ჯერ ერთი, აღნიშნული სათანადო მტკიცებულებებით არ დასტურდება და მეორეც, ამ ნაწილში მოთხოვნა ხანდაზმულია, როგორც ძველი, ისე ახალი სკ-ით. ისევე როგორც ხანდაზმულია სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეთა მიერ ჯერ კიდევ 80-იან წლებში აგებული დამხმარე სათავსების აღების ნაწილში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება არსებითად სწორია, არ არსებობს მისი გაუქმების საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძველი და, შესაბამისად, იგი დატოვებულ უნდა იქნეს უცვლელად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 23 ივნისის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.