¹ბს-458-566-კ-03 14 აპრილი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

გ. ქაჯაია,

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება და ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 20 თებერვალს შპს “ტ.-მ” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას კავშირი (ასოციაცია) “ე.-ის” მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 1833852,35 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: 2001წ. 6 და 10 თებერვალს შპს “ტ.-ა” და კავშირ (ასოციაცია) “ე.-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირების თაობაზე. მოპასუხემ ხელშეკრულების პირობები დაარღვია, კერძოდ: არ გადაიხადა ტრანსპორტირებისა და ბუნებრივი გაზის საფასური და ძირითადი ვალის სახით 1685820.35 ლარის დავალიანება წარმოექმნა, რომელიც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2002წ. 11 ივლისის საფინანსო ურთიერთანგარიშსწორების შედარების აქტით განისაზღვრა. მიუხედავად არაერთგზის სიტყვიერი თუ წერილობითი თხოვნისა, მოპასუხეს აღნიშნული თანხა არ გადაუხდია.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხის მიერ აღნიშნული თანხის გადაუხდელობამ მის მიერ ბიუჯეტისადმი ვალდებულების შეუსრულებლობა და სანქციის სახით საგადასახადო ორგანოების მხრიდან საურავების დაწესება გამოიწვია, რის გამოც 148000 ლარის ზიანი მიადგა, რადგან ბიუჯეტმა სანქციის სახით დაარიცხა ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებისათვის მიუღებელი თანხის (986907,55 ლარი), დღგ _ (164484,59)-ის 0,15% ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის, ანუ 246,72 ლარი ყოველ დღეზე, რამაც 600 დღეზე 148032 ლარი შეადგინა. სულ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულმა თანხამ (1685820.35 ლარი) და მიყენებულმა ზიანმა (148032 ლარი) _ 1833852,35 ლარი შეადგინა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 29 აპრილის განჩინებით აღნიშნული საქმე განსჯადობით იმავე სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას გადაეცა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების დადებისას ელექტრობაზარი კანონმდებლობის საფუძველზე ახორციელებდა საჯარო-სამართლებრივ უფლებამოსილებას და ხელშეკრულების მხარედ გამოდიოდა, როგორც იურიდიული პირი, ამდენად, მოცემული ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი შინაარსით ადმინისტრაციულ გარიგებას წარმოადგენდა.

აღნიშნულ განჩინებას არ დაეთანხმა და განსხვავებულ აზრზე დარჩა მოსამართლე გ. გ.-ი, რომელმაც მიუთითა, რომ სსკ-ის 22-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს თავის წარმოებაში მიღებული საქმე განსჯადობის წესების დაცვით უნდა განეხილა და არსებითად გადაეწყვიტა, თუნდაც ეს საქმე შემდგომში სხვა სასამართლოს განსჯადი გამხდარიყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 21 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს “ტ.-ის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: კავშირ (ასოციაცია) “ე.-ს” შპს “ტ.-ის” სასარგებლოდ 168520,35 ლარი დაეკისრა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ 2001წ. 10 თებერვლის ხელშეკრულება მოხსენიებულია, როგორც დავალების ხელშეკრულება, მაგრამ იგი სკ-ის 709-ე მუხლის შესაბამის დავალების ხელშეკრულებას არ წარმოადგენდა. სასამართლოს აზრით, სკ-ის 477-ე მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული ხელშეკრულება წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულებას და არ არსებობდა მისი ბათილობის კანონით გათვალისწინებული რაიმე საფუძველი.

სასამართლომ განმარტა, რომ სკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების ძალით, კრედიტორი უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება, მოცემულ შემთხვევაში ტრანსპორტირების საფასურის ანაზღაურება, ვინაიდან 2001წ. 6 იანვარსა და იმავე წლის 10 თებერვალს გაფორმდა ხელშეკრულება ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირებაზე და ხელშეკრულების შესრულების ფაქტი მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია.

სასამართლო კოლეგიამ მიუთითა, რომ მხარეთა შორის გაფორმდა სამი საფინანსო ურთიერთანგარიშსწორების შედარების აქტი. ამ აქტებიდან ორი ასახავდა მოპასუხის დავალიანების ოდენობას მოსარჩელის წინაშე გაზის ტრანსპორტირებისა და ღირებულებისათვის. შესაბამისად, დავალიანება შეადგენდა 986907,55 ლარს და 1403160,80 ლარს. მესამე აქტი ასახავდა შპს “ტ.-ის” დავალიანებას კავშირი “ე.-ის” მიმართ, რომელიც 704248 ლარს შეადგენდა. მოსარჩელემ მოითხოვა გაზის ტრანსპორტირებისა და საფასურის ღირებულების ანაზღაურება მოპასუხის წინაშე არსებული დავალიანების გამოკლებით (986907,55+1403160,80_7004248=16855820,35), რაც კოლეგიამ საფუძვლიანად მიიჩნია.

მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სასამართლო კოლეგიამ არ დააკმაყოფილა შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ განმარტა, რომ საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ამ კოდექსის მიხედვით დარიცხული გადასახადი არის ვალი სახელმწიფოს წინაშე და ექვემდებარება ბიუჯეტში აუცილებელ გადახდას. მოსარჩელე ვალდებულია, ნებისმიერ შემთხვევაში გადაიხადოს გადასახადი და ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიზეზით არ გააჩნდა არავითარი სახსრები საანგარიშსწორებო პერიოდში ძირითადი გადასახადის გადასახდელად არ დადასტურებულა. შესაბამისად, არ დადასტურდა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებების შეუსრულებლობასა და მოსარჩელის საბიუჯეტო გადასახადის გადაუხდელობის გამო ძირითად გადასახადზე საურავის დარიცხვას შორის.

აღნიშნული გადაწყვეტილება კავშირმა (ასოციაცია) “ე.-მ” საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, მოითხოვა ბუნებრივი აირის საფასურის დაკისრების ნაწილში მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორის განმარტებით, 2001წ. 10 თებერვლის დავალების ხელშეკრულების მე-7 მუხლის მიხედვით, ყოველი საანგარიშო თვიდან მომდევნო თვის 5 რიცხვამდე უნდა გაფორმებულიყო სამმხრივი აქტი, რაც იქნებოდა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ დავალიანების შესრულების, ხოლო სესბ-ის მიერ შესრულებული დავალიანების მიღების საფუძველი. ამავე ხელშეკრულების მე-8 მუხლის მიხედვით, ფორსმაჟორად ჩაითვლება და მხარეები თავისუფლდებიან ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისაგან “ი.-ს” მიერ კომპანიისაგან დამოუკიდებელი მიზეზებით გაზის შეწყვეტისას, რაც გამოიწვევს “კომპანიის” მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების შეფერხებას ან შეუსრულებლობას. კასატორი მიიჩნევს, რომ მუხლით დასტურდება, ორივე “კომპანიასა” და “ი.-ს” შორის, აგრეთვე, სესბსა და “კომპანიას” შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები, ერთი მეორის გარეშე არ იარსებებდა და ემსახურებოდა საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 4 იანვრის ¹1 ბრძანებულების საფუძველზე, სესბის მიერ საქართველოში ბუნებრივი აირის შემოტანის მიზანს, რადგანაც სესბი, კანონმდებლობიდან გამომდინარე, თავად არ იყო უფლებამოსილი, გაეფორმებინა ბუნებრივი აირის შესყიდვის ხელშეკრულება, სესბის დავალებით ბუნებრივი აირი შეისყიდა და მისთვის გადასაცემად შემოიტანა შპს “ტ.-მ”. ამდენად, 2001წ. 10 თებერვლის ხელშეკრულება წარმოადგენდა სწორედ დავალების ხელშეკრულებას და არა ნასყიდობის ხელშეკრულებას.

კასატორის, ანუ მარწმუნებლის მოთხოვნის მიუხედავად, მოწინააღმდეგე მხარემ, ანუ რწმუნებულმა არ წარმოადგინა მასსა და “ი.-ას” შორის გაფორმებული შედარების აქტი დავალიანების შესახებ და არც რაიმე წერილობითი დოკუმენტი, რომლითაც “ი.-ა” კომპანიას სთხოვს გაზის საფასურის გადახდას, თუ ასეთი რამ “ი.-ს” არ მოუთხოვია, მაშინ რწმუნებულს არც საფასურის გადახდა უნდა მოეთხოვა თავისი მარწმუნებლისაგან.

კასატორის აზრით, გაურკვეველი დარჩა “კომპანიის” დავალიანება “ი.-ას” მიმართ ამ პერიოდში შემოტანილი ბუნებრივი აირის საფასურის სახით, რადგან, “ი.-ას” შეეძლო ვალის გაქვითვა პატიებით ან რაიმე სხვა ვალდებულებათა დაფარვის მიზნით მოეხდინა. სკ-ის 713-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, რწმუნებული მოვალეა, მისცეს მარწმუნებელს აუცილებელი ინფორმაცია, ხოლო მისი მოთხოვნით _ მიაწოდოს ცნობები დავალიანების შესრულების მიმდინარეობის შესახებ, შესრულების შემდეგ კი ჩააბაროს მას ანგარიში. სასამართლო კოლეგიამ არ დააკმაყოფილა სესბის შუამდგომლობა, “კომპანიას” წარმოედგინა “ი.-ასთან ანგარიშსწორებისა და დავალიანების არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია, რასაც კასატორი არამართებულად მიიჩნევს. ამით კოლეგიამ შეგნებულად აარიდა თავი საქმის არსებითი დეტალების გამოკვლევას.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორის წარმომადგენელმა დააზუსტა საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ დასაზუსტებელი იყო მხარეთა შორის არსებული ურთიერთდავალიანების ოდენობები და ითხოვა გადაწყვეტილების მთლიანად გაუქმება და ხელახლა განსახილველად თბილისის საოლქო სასამართლოში დაბრუნება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკსაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორის, კავშირი (ასოციაცია) ე.-ის, საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 21 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ სრულყოფილად არ გამოიკვლია და არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, არ დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიამ არასწორი ინტერპრეტაცია გააკეთა მხარეებს შორის 2001წ. 10 თებერვალს დადებული დავალების ხელშეკრულებისა. გაუგებარია, რის საფუძველზე დაასკვნა კოლეგიამ, რომ დავალების ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული 1000 მ³ გაზის ფასი _ 50 აშშ დოლარი სწორედ მოსარჩელეს უნდა გადაუხადოს მოპასუხემ, როდესაც ასეთი ვალდებულება საერთოდ არ არის გათვალისწინებული ამ ხელშეკრულებაში. ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული მოპასუხის სურვილი ბუნებრივი გაზის შეძენისა სრულებით არ ნიშნავს გაზის სწორედ მოსარჩელისაგან შეძენას. საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებას, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრ ურთიერთვალდებულებათა შინაარსი წარმოადგენს ამ ხელშეკრულების ნასყიდობის ხელშეკრულებად მიჩნევის საფუძველს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ასეთი მოცულობის გაზის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეები აუცილებლად დააფიქსირებდნენ ხელშეკრულების სახეობას (კერძოდ, ნასყიდობის) და ანგარიშსწორების წესს და ამ ხელშეკრულების რაობის გარკვევას სასამართლოს არ მიანდობდნენ. ხელშეკრულებაში არსად არ არის მითითებული, რომ გაზის საფასურს მოპასუხე მოსარჩელეს გადაუხდიდა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქმეში მესამე პირად კომპანია “ი.-ას" ჩაბმა ნათელს მოჰფენს მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობას და ხელს შეუწყობს საქმეზე კანონიერი გადაწყვეტილების მიღებას.

საკასაციო პალატა ასევე არ ეთანხმება სასამართლო კოლეგიას საქმეში არსებული შედარების აქტების საფუძველზე საბოლოო დავალიანების დადგენას. მოპასუხე, ანუ კასატორი ეთანხმება რა მოთხოვნას გაზის ტრანსპორტირების ღირებულების ნაწილში, სადავოდ ხდის მთლიანად ურთიერთდავალიანებების ოდენობას და მათ შორის, მოთხოვნას გაზის საფასურის ნაწილში, რომელიც შედარების აქტის შესაბამისად, შეადგენს 1403160,8 ლარს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ უნდა დაასაბუთოს, თუ რატომ უნდა გამოიაკლდეს სწორედ ამ თანხას მოსარჩელის დავალიანება და არა გაზის ტრანსპორტირების ღირებულებას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ საბოლოოდ დადგინდება, რომ გაზის საფასურის გადახდა არ ეკისრება მოპასუხეს, მაშინ სწორედ გაზის ტრანსპორტირების ღირებულებას უნდა გამოაკლდეს ეს დავალიანება. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ უნდა აღმოფხვრას ეს წინააღმდეგობა, კონკრეტულად გამიჯნოს, თუ რომელი სახის გადასახადს უნდა გამოაკლდეს დავალიანება და ისე მიიღოს საბოლოო გადაწყვეტილება.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, თანახმად სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტისა. შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 21 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე აღნიშნული მითითებებით ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ის 257-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორის, კავშირი (ასოციაცია) “ე.-ის’’, საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 21 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.