ბს-461-570-კ-03 19 მარტი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 12 აგვისტოს თბილისის საოლქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ნ. ე.-მ და ე. ლ.-მ მოპასუხის, საქართველოს პრეზიდენტის მიმართ, რომლის საფუძველზეც მოითხოვეს საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 31 ოქტომბრის ¹1126 განკარგულების ბათილად ცნობა და სს ქუთაისის “ე.-ზე” სახელმწიფოს საკუთრების უფლების აღდგენა.

სასამართლო კოლეგიის 2002წ. 16 აგვისტოს განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმის განხილვაში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო (ამჟამად მისი სამართალმემკვიდრე ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტრო).

2002წ. 1 ნოემბერს სასამართლოს შუამდომლობით მიმართა ნ. ე.-მ, რომელმაც მიუთითა, რომ სს “ე.-ი” რეგისტრაციაში გატარდა მოქმედი კანონმდებლობის იგნორირებით. განმცხადებელი ითხოვდა განცხადების საქმის მასალებზე დართვას.

ე. ლ.-ს წარმომადგენლის შუამდგომლობის საფუძველზე სასამართლო კოლეგიამ გამოითხოვა დამატებითი მტკიცებულებები და 23.04.2003წ. განჩინებით ადმინისტრაციულ პროცესში მესამე პირებად ჩაბმულ იქნენ შემდეგი ფიზიკური პირები: ს. მ.-ია, ბ. ბ.-ე, დ. ჩ.-ე, რ. ქ.-ი, ლ. მ.-ია, რ. ჩ.-ე, თ. მ.-ი, მ. გ.-ე, ნ. ჭ.-ი, ნ. მ.-ე, ა. კ.-ა, ე. ჯ.-ე.

სასამართლოს მთავარი სხდომა რამდენჯერმე გადაიდო ერთ-ერთი მოსარჩელის – ნ. ე.-ს გამოუცხადებლობის გამო. ხონის ფსიქიატრიული სამკურნალო დაწესებულების 23.06.2003წ. ¹184 შეტყობინებით გაირკვა, რომ ნ. ე.-ა იმყოფება სტაცინალურ მკურნალობაზე და მას არ შეეძლო საქმის განხილვაში მონაწილეობის მიღება.

სასამართლო კოლეგიამ 02.02.2003წ. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ნ. ე.-ს მიმართ ცალკე წარმოებად გამოყო საქმის მასალები და შეაჩერა საქმის განხილვა მისი სარჩელის ნაწილში.

როგორც გაირკვა, სს “ე.-ი” დაფუძნდა 29.02.94წ, ხოლო სასამართლო რეგისტრაციაში გატარდა 20.03.1997წ ძირითადი ფონდების საბალანსო ღირებულება შეადგენდა 2 მილიონ აშშ დოლარზე მეტს.

სს “ე.-ის” სპეციალური და ქუთაისის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფმა მიმართა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს თხოვნით სახელმწიფო ქონების პირდაპირი შესყიდვის თაობაზე. საინიციატივო ჯგუფი ითხოვდა სს “ე.-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ აქციათა საკონტროლო პაკეტის (51,82%) სიმბოლურ ფასად პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზებას.

აღსანიშნავია, რომ საინიციატივო ჯგუფის შემადგენლობაში შედიოდნენ: ს. მ.-ია, ბ. ბ.-ე, დ. ჩ.-ე, რ. ქ.-ი, ლ. მ.-ია, რ. ჩ.-ე, თ. მ.-ი, მ. გ.-ე, ნ. ჭ.-ი, ნ. მ.-ე, ა. კ.-ა, ე. ჯ.-ე.

2001წ. 31 ოქტომბერს საქართველოს პრეზიდენტმა გამოსცა ¹1626 სადავო განკარგულება სს “ე.-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ აქციათა საკონტროლო პაკეტის (51,88%) სიმბოლურ ფასად პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ”.

მითითებული განკარგულების პირველი პუნქტით განისაზღვრა აქციათა საკონტროლო პაკეტის საინიციატივო ჯგუფისათვის მიყიდვა პირდაპირი ფორმით სიმბოლურ ფასად 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური თანხით ეროვნულ ვალუტაში, პრივატიზების თაობაზე თანდართული ბიზნეს-გეგმითა და საინვესტიციო პროგრამით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა შესრულების პირობით.

ამავე განკარგულების მეორე პუნქტით საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს დაევალა განეხორციელებინა შესაბამისი ღონისძიებები მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად.

10.02.2002წ. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა (შემდგომში გამყიდველი მხარე) და სს “ე.-ის” საინიციატივო ჯგუფს (შემდგომში მყიდველს) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება. გამყიდველი მხარე გადასცემდა, ხოლო მყიდველი მხარე იღებდა პირობადადებულ საკუთრებაში სს “ე.-ის” აქციათა საკონტროლო პაკეტის 51,88%-ს.

მყიდველმა ჯეროვნად ვერ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები, რის გამოც სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 14.03.2003წ. ¹1-3/229 ბრძანებით ცალმხრივად გაუქმდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და საინიციატივო ჯგუფს შორის 01.01.2002წ. გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ამავე ბრძანებით აქციათა პაკეტის პრივატიზება, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, დაევალა სამინისტროს პრივატიზების ორგანიზების დეპარტამენტს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 2 ივლისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ფიზიკურ პირს ე. ლ.-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მოპასუხის _ საქართველოს პრეზიდენტის, მესამე პირის _ ეკონომიკის, მრეწველობის და ვაჭრობის სამინისტროსა და მესამე პირების – ს. მ.-იას, ბ. ბ.-ის, დ. ჩ.-ის, რ. ქ.-ის, ლ. მ.-იას, რ. ჩ.-ის, თ. მ.-ის, მ. გ.-ის, ნ. ჭ.-ის, ნ. მ.-ის, ა. კ.-ას, ე. ჯ.-ის მიმართ.

ა) უარი ეთქვა ე. ლ.-ს მის მოთხოვნაზე ბათილად ყოფილიყო ცნობილი საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 31 ოქტომბრის ¹1126 განკარგულება სააქციო საზოგადოება “ე.-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ აქციათა საკონტროლო პაკეტის (51.88%) სიმბოლურ ფასად პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ”;

ბ) უარი ეთქვა ე. ლ.-ს მის მოთხოვნაზე აღდგეს სახელმწიფოს საკუთრების უფლება სს “ე.-ის” სახელმწიფო წილზე.

გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სასამართლო კოლეგიამ მიუთითა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის მიერ გამოცემული სადავო 31.10.2001წ. ¹1126 განკარგულება ფაქტობრივად გაუქმებულია, ვინაიდან საკონტროლო პაკეტის მყიდველმა ჯეროვნად ვერ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 14.03.2003წ. ¹1-3/203 ბრანებით გაუქმდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და საინიციატივო ჯგუფს შორის 10.02.2002წ. გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის მომენტისათვის აღარ არსებობდა ის შედეგები, რასაც ითვალისწინებდა საქართველოს პრეზიდენტის სადავო განკარგულება.

სასამართლო კოლეგია მხარეთა ყურადღებას მიაქცევდა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო განკარგულების გამოცემისას მოქმედი კანონმდებლობის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

გარდა ამისა, სასამართლომ მიუთითა, რომ ფიზიკური პირი ე. ლ.-ა არ ყოფილა აქციათა საკონტროლო პაკეტის არც მესაკუთრე, არც საინიციატივო ჯგუფის წევრი, შესაბამისად, საქართველოს პრეზიდენტის მიერ გამოცემული სადავო აქტი პირდაპირ და უშუალო ინდივიდუალურ ზიანს არ აყენებდა მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს, არ ზღუდავდა უკანონოდ მის უფლებას, რის გამოც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სარჩელი არ იყო დასაშვები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ე. ლ.-ს წარმომადგენლებმა. მათი აზრით, აღნიშნული გადაწყვეტილება იყო უკანონო, დაუსაბუთებელი და ექვემდებარებოდა გაუქმებას.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის I ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილად უნდა გამოცხადდეს, თუ მისი შესრულება შეუძლებელია ფაქტობრივი მიზეზების გამო.

საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 11 ოქტომბრის განკარგულების გამოცემით დაირღვა “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტები, რომლის თანახმადაც, კონკურსის, აუქციონის, იჯარა-გამოსყიდვის და პირდაპირი მიყიდვის ფორმით საპრივატიზაციო სახელმწიფო ქონების შესახებ ინფორმაცია ქვეყნდება ოფიციალურ გამოცემაში. ინფორმაცია უნდა გამოქვეყნდეს ქონების პრივატიზების დათქმულ თარიღამდე, სულ ცოტა ერთი თვით ადრე.

რაც შეეხება გასაჩივრებული აქტით მოსარჩელისათვის პირდაპირი და უშუალო ზიანის მიყენების საკითხს, ე. ლ.-ს დაერღვა სახელმწიფო ქონების პრივატიზების პროცესში მონაწილეობის უფლება, ვინაიდან სახელმწიფო ქონების საპრივატიზაციოდ გამოტანის შესახებ ინფორმაცია არ გამოქვეყნებულა საჯაროდ ერთი თვით ადრე, რაც გათვალისწინებულია კანონით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორები ითხოვდნენ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 2 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების საფუძველზე საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 31 ოქტომბრის ¹1126 განკარგულების ბათილად ცნობას.

მე-3 პირების წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივარი არ ცნეს უსაფუძვლობის მოტივით და მოითხოვეს უცვლელად ყოფილიყო დატოვებული თბილისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, მოუსმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 31 ოქტომბრის ¹1126 განკარგულების შესაბამისად, მიღებულ იქნა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სახელმწიფო ქონების პირდაპირი ფორმით შესყიდვის შესახებ შემოსული განცხადება და ბიზნეს-გეგმის განმხილველი მუდმივმოქმედი კომისიის წინადადების საფუძველზე ნება მიეცა საინიციატივო ჯგუფს სს “ე.-ის” საკუთრებაში არსებულ აქციათა პაკეტის პრივატიზებაზე 51,88% პირდაპირი მიყიდვის ფორმით.

საქართველოს პრეზიდენტის ზემოაღნიშნული განკარგულების საფუძველზე 10.01.02წ. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და საინიციატივო ჯგუფს შორის გაფორმდა აქციათა საკონტროლო პაკეტის 51,88%-ის ნასყიდობის ხელშეკრულება.

გამომდინარე იქიდან, რომ საინიციატივო ჯგუფმა ვერ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 14.03.03წ. ¹1-34/209 ბრძანებულებით გაუქმდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და საინიციატივო ჯგუფს შორის 10.01.03წ. დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

ამდენად, უდავო და დადასტურებულია, რომ საქმის განხილვის ეტაპისათვის გაუქმებული იყო ის ხელშეკრულება, რომელსაც საფუძვლად დაედო საქართველოს პრეზიდენტის სადავო განკარგულება.

საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულება წარმოადგენს ინდივიდუალურ სამართლებრივ აქტს.

“ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტი წარმოადგენს ერთჯერად აქტს, რომელიც, თავის მხრივ, უნდა შეესაბამებოდეს ნორმატიულ აქტს.

ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტის ერთჯერადი ხასიათიდან გამომდინარე და იმის გათვალისწინებით, რომ მითითებული განკარგულება აღსრულებულია, საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს კასატორის მოსაზრებას ზემოაღნიშნული აქტის საფუძველზე ახალი გარიგების დადების შესაძლებლობის თაობაზე და თვლის, რომ დაუშვებელია გასაჩივრებულ განკარგულებას მოჰყვეს რაიმე სახის სამართლებრივი შედეგი. ამდენად, კასატორთა მსჯელობა მოცემულ ნაწილში უსაფუძვლოა და გაზიარებული ვერ იქნება.

რაც შეეხება განკარგულების ბათილობის საფუძვლებს, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს საოლქო სასამართლოს მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ არ არსებობს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლით განსაზღვრული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილობის საფუძვლები, კერძოდ, გასაჩივრებული აქტი გამოცემულია აღნიშნულზე უფლებამოსილი პირის _ საქართველოს პრეზიდენტის მიერ, აქტი არ ეწინააღმდეგება სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ კანონს და დარღვეული არ არის მისი გამოცემისა და მომზადების წესი.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ პირდაპირი მიყიდვის წესით პრივატიზაციის განხორციელებისას დაირღვა მისი უფლება _ მონაწილეობა მიეღო პრივატიზაციის პროცესში. როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, სს “ე.-ი” მიეკუთვნებოდა მსოფლიო ბანკის ...-ის ასოციაციის სტრუქტურული გარდაქმნის მესამე კრედიტით შერჩეულ I რიგის საწარმოთა რიცხვს და მისი პრივატიზაცია ატარებდა სავალდებულო ხასიათს, ამასთან, როგორც საქმეში წარმოდგენილი მასალებით იკვეთება, სს “ე.-ი” ხუთჯერ იყო გატანილი ტენდერზე, მათ შორის, ორჯერ 25%-იანი ფასდაკლებით. აღნიშნული გარემოებების საწინააღმდეგო მტკიცებულება კასატორის მხრიდან წარმოდგენილი არ ყოფილა.

შესაბამისად, მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ კასატორს წაერთვა პრივატიზაციის პროცესში მონაწილეობის უფლება, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად.

აქვე საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს საოლქო სასამართლოს მსჯელობას და მიუთითებს, რომ კასატორის მხრიდან ვერ იქნა წარმოდგენილი ის სამართლებრივი საფუძვლები, რაც დაადასტურებდა სადავო განკარგულების მიმართ კასატორის კანონიერი ინტერესისა თუ უფლებების არსებობის ფაქტს, რაც მის სარჩელს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე ხდის დაუშვებელს.

ყოველივე ზემაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილი საფუძვლები არ ქმნის თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 2 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. ლ.-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 2 ივლისის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და საჩივრდება.